Zeilenumbruch
|
|
<!DOCTYPE html> |
|
|
<html> |
|
|
<head> |
|
|
<meta charset="utf-8" /> |
|
|
<style> |
|
|
span.headword, span.variants { |
|
|
font-weight: bold; |
|
|
} |
|
|
span.pos, span.example_lc { |
|
|
font-style: italic; |
|
|
} |
|
|
span.variant_code { |
|
|
font-weight:normal; |
|
|
} |
|
|
div.dictionary { |
|
|
margin: 1em; |
|
|
padding: .5em; |
|
|
border: 1px solid gray; |
|
|
display: none !important; } |
|
|
|
|
|
div.search { |
|
|
font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; |
|
|
padding: 10px; |
|
|
width: 100%; |
|
|
background: #efdecd; |
|
|
} |
|
|
|
|
|
div.header { |
|
|
font-family: Arial, Helvetica, sans-serif; |
|
|
padding: 10px; |
|
|
width: 100%; |
|
|
background: #efdecd; |
|
|
} |
|
|
div.column { |
|
|
float: left; |
|
|
width: 50%; |
|
|
padding: 10px; |
|
|
} |
|
|
|
|
|
div.row:after { |
|
|
content: ""; |
|
|
display: table; |
|
|
clear: both; |
|
|
} |
|
|
|
|
|
</style> |
|
|
</head> |
|
|
<body> |
|
|
<div class="header"> |
|
|
<p><h1>Dictionary of Louisiana Creole</h1> |
|
|
<h2>Albert Valdman, Thomas A. Klingler, Margaret M. Marshall, Kevin J. Rottet</h2> |
|
|
Originally published in 1998 by Indiana University Press |
|
|
This web version is for personal use only and remains the intellectual property of the authors. Last updated 06 July 2021, report errors <a href="https://forms.gle/murVNszpmRk5QXKm7">here</a>. |
|
|
<h3>Advanced Search Tool</h3> |
|
|
This tool filters the <em>Dictionary</em> but is still experimental. Tip: Louisiana Creole searches can incorporate regular expressions, e.g. <code>.*aye$</code> will return all words ending <em>-aye</em>. |
|
|
<br><a href="/DLC/index.html">☚ Return to main page</a><br> |
|
|
</div> |
|
|
|
|
|
<div class="search"> |
|
|
<input type="text" id="findInput" placeholder="Search"/> |
|
|
<button onclick="FindLC();">Search Louisiana Creole</button> |
|
|
<button onclick="FindEnglish();">Search English</button> |
|
|
<button onclick="FindFrench();">Search French</button> |
|
|
<button onclick="FindExamples();">Examples corpus (experimental) </button> |
|
|
</div> |
|
|
<div id="matches"> |
|
|
(No results) |
|
|
</div> |
|
|
|
|
|
<div class="dictionary"> |
|
|
<p><span class="headword">a</span><sup>1</sup> <span class="pos">int.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Ah!</span><span class="definition_fr"> Ah!</span> <em>A, me y a di twa le fil nagne se pwazon!.</em>Ah, they'll tell you that spider webs are poisonous! (<span class="variant_code">NE</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">a</span><sup>2</sup> <span class="pos">prep.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); o (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> [Time]. At; à<span class="example"><span class="example_lc">. Nou komonch a set-er le maten.</span><span class="example_en">We start at seven o'clock in the morning. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">A mo-tchen laj.</span><span class="example_en">At my age. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦ Apepre a midi, nonm-la rive.</span><span class="example_en">Around noon, the man arrived. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> [Location]. At, in; a, dans, chez. <em>A ki magazen lantour isit moun-ye se achte lez òt zafè?.</em>At what store around here did people used to buy other things? (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Se pa move kom sa a Sesilya, me a Pon Bro...</span><span class="example_en">It's not bad like that in Cecilia, but in Breaux Bridge... </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo jwenn avek li o Fontno e Gidri.</span><span class="example_en">I met him at Fontenot's and Guidry's place. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li taché patte desrat-la à soquenne lapatte.</span><span class="example_en">He tied the rat's paw to his own paw. </span><span class="example_code">(BD)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Com yé va ri quand yé va oi nou à Caddo.</span><span class="example_en">How they will laugh when they see us in Caddo. </span><span class="example_code">(T32)</span></span> 3.<span class="definition_en"> [Direction]. To, toward, on; à, vers. <span class="example"><span class="example_lc">Li kouri a lekol.</span><span class="example_en">He goes to school. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te mene sa laba o chalon.</span><span class="example_en">I had brought that down to the boat. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Et cher ti nange la halé fourmi à ter.</span><span class="example_en">And the dear little angel pulled the ant towards land. </span><span class="example_code">(T18)</span></span> 4.<span class="definition_en"> [Origin]. Of, from; de. <span class="example"><span class="example_lc">Le gayar a Park.</span><span class="example_en">The folks from Parks. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye te sorti a la Frons.</span><span class="example_en">They had come from France. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> 5.<span class="definition_en"> [Beneficiary, Indirect Object]. To; a. <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen pou mene en SIX-PACK a Msye Brousar.</span><span class="example_en">I have to take a six-pack to Mr. Broussard. (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo di a mo padna.</span><span class="example_en">I say to my friend. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Atou manman li se di a so vyey fanm,</span><span class="example_en">'<em>Kofè Bon-dje pran pa mwen!.</em>He was always saying to his wife, 'Why doesn't the Good Lord take me?' (<span class="variant_code">JR</span>) 6.<span class="definition_en"> [Possession]. Of; de. <span class="example"><span class="example_lc">La mezon a le Gilbo.</span><span class="example_en">The Guilbeaus' house. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Se pou sa tche a Lapen kourt jiska zordi.</span><span class="example_en">That is why Rabbit's tail is short even today. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 7.<span class="definition_en"> [Distribution]. Per, a, every, each; par, le, chaque. <span class="example"><span class="example_lc">Si nou travay a deu, se pa osi dur.</span><span class="example_en">If both of us work, it's not as hard. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">A di sou l son liv.</span><span class="example_en">At ten cents per hundred pounds. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No p ape DRIVE tront-senk mil a ler ondon l BUS.</span><span class="example_en">We don't drive 35 miles an hour by bus. (<span class="variant_code">NE</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Nou te a set, e nou jis a sis astè.</span><span class="example_en">There were seven of us, and now there are only six of us. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 8.<span class="definition_en"> [Manner, means]. With; avec, à. <span class="example"><span class="example_lc">Mo adousi ye a la kòrd e o bosal, mo adousi li byen.</span><span class="example_en">I tame them with a rope and a bridle, I tame them well. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦ Ye tonbe on li a kou baton.</span><span class="example_en">They descended on him with heavy sticks. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 9.<span class="definition_en"> [In adjectival phrases]. For; à. <span class="example"><span class="example_lc">La to pran en legwiy a matla. En gron lògwiy lonng kòm sa.</span><span class="example_en">Then you take your mattress needle, a big needle this long. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye tache li e en lepengn a kouch.</span><span class="example_en">They attached it with a diaper pin. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] di son ho, mele la krenm tart avek di souf, di sel a pirje e di mjel..</em>For high blood pressure, mix cream of tartar with sulfur, purging salt and honey. (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">a</span><sup>3</sup> <span class="example"><span class="example_lc">preverbal marker</span><span class="example_en">cf. va</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">a</span><sup>4</sup> <span class="pos">v.aux.</span> a, e (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>). [In compound tenses]. To have; avoir. <em>T a rankontre de nwar ki parl kreol?.</em>Have you met any blacks who speak Creole? (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">En swar, mo frèr e mo t ap fume, la pip a tonbe partèr.</span><span class="example_en">One evening my brother and I were smoking. The pipe fell to the ground. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En lablèt a rantre dan to poulaye tchwe to poul-ye e sise ye disan.</span><span class="example_en">A mink went in your henhouse to kill your chickens and suck their blood. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> [Possession]. To have; avoir. <span class="example"><span class="example_lc">Pay a enn vyey tonn-la, kont la mezon, pou trape d lo pou bwar.</span><span class="example_en">Paille has an old cistern there, against the house, for collecting rainwater. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mais tou té n'a l'air si rebel qué mo tremblé com en Décembre.</span><span class="example_en">But it all seemed so rebellious that I trembled as if it were December. </span><span class="example_code">(T37)</span></span> Conjug: a) ♦ u (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); i (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); yi (<span class="variant_code">NE</span>); yu (<span class="variant_code">CA</span>). 1) <span class="example"><span class="example_lc">past</span><span class="example_en">Had; avais, -ait, etc. <span class="example"><span class="example_lc">Mo se kouri yèr o Chmen Neuf, si mo se</span><span class="example_en">♦ <span class="example"><span class="example_lc">l tan.</span><span class="example_en">I would have gone to New Roads yesterday if I had had the time. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Katreu-ven-oèn mo pandan fèvrye THE NINTH.</span><span class="example_en">I turned eighty-one on February ninth. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Li i en ti bebe, en ti garson.</span><span class="example_en">She had a baby, a little boy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kon Jon Sot tonde sa, li pron tronmble, li i pli pè onkò.</span><span class="example_en">When Foolish John heard that, he began to tremble, he became more afraid. </span><span class="example_code">(DU)</span></span> 2) <span class="pos">v.mod.</span> <span class="definition_en">To have to;</span><span class="definition_fr"> devoir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo i pou bwa deu TYLENOL pou mon mal de tèt.</span><span class="example_en">I had to take two Tylenol for my headache. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 3) <span class="pos">v.aux.</span> [In compound tenses]. To have; avoir, être. <span class="example"><span class="example_lc">Cliff di mwen ye miri mwa-sa-la, mwa d julyet. BUT mo di kòm sa kœ sa som kòm si ye ja ♦miri.</span><span class="example_en">Cliff told me that they ripen this month, in July. But I said that they looked like they had already ripened. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> b) awar <span class="example"><span class="example_lc">infinitive</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">BT</span>). To have; avoir. <span class="example"><span class="example_lc">En fòskouch, to konmons awar en dœmœraje, to gen pagayar.</span><span class="example_en">A miscarriage, you hemorrhage and you have a period. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <em>Li té plus intéressé ayou s'en aller, n'importe éyoù pour avoir la paix..</em>He was more interested in where to go, anywhere to be left alone. (<span class="variant_code">DC</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">a-ba</span> <span class="pos">int.</span> <span class="definition_en">Bah!</span><span class="definition_fr"> Bah!</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou dormi mo pincé mo zyeux. Mais, ah bahc'était pas lapeine.</span><span class="example_en">In order to sleep I pinched my eyes. But, bah! it wasn't worth it. (<span class="variant_code">T39</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">abat</span> <span class="pos">v.tr.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60). To discourage, depress; abattre, déprimer. <span class="example"><span class="example_lc">Sè sa ki abat li.</span><span class="example_en">That's what depressed him. (<span class="variant_code">MO</span> 60)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">abatwa</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); labatwa (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Slaughterhouse;</span><span class="definition_fr"> abattoir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye menen bèf-ye pou tchwe ye dan labatwa.</span><span class="example_en">They took the bulls to slaughter them in the slaughterhouse. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">abitan</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>); labitan (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Farmer;</span><span class="definition_fr"> fermier, agriculteur, cultivateur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mon konmons achte du gonbo e de patat su l chmen, e mon te ape achte sa avèk lez abitan o klo.</span><span class="example_en">I'm starting to buy okra and sweet potatoes on the road, and I used to buy that from farmers in the field. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Bouki avé Compair Lapin trouvé vini fé lamou à eine fié gro zabitan.</span><span class="example_en">Brer Bouki and Brer Rabbit ended up courting the daughter of a well-to-do farmer. (<span class="variant_code">T3</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">abitasyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>); betasyon, bitasyon (<span class="variant_code">PC</span>); labitasyon (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Plantation, farm;</span><span class="definition_fr"> plantation, ferme.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lez abitasyon sè te divize parèy kòm sa. Sè te louwe a le nwar,èn èrpan, deuz èrpan.</span><span class="example_en">Plantations were divided like that. They rented them out to blacks, one acre, two acres. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Nalé coupé di canenalé mangé siropvié neg l'habitation ca janmain gaingnain trop.</span><span class="example_en">We must go cut cane, we'll eat syrup, an old plantation negro can never have too much. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">abitud</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span> abitchid, abitchud, labitchid, abitid (<span class="variant_code">NE</span>); labitud (<span class="variant_code">PC</span>). Habit, custom; habitude, coutume. <span class="example"><span class="example_lc">Kan nou ansanm, nou pal pa langle. Nou pal zus kreyòl. Se labitud e nou lenm pale franse.</span><span class="example_en">When we are together we don't speak English. We speak only Creole. That's our custom and we like speaking French. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mova dit toic'est nhabitude dans famille Madame Compair Lapin gagnin piti qui noir.</span><span class="example_en">I'll tell you, it's customary in Mrs. Brer Rabbit's family to have black offspring. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> <span class="headword"><subentry>• dabitid </subentry></span><span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60); labitid (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Usually;</span><span class="definition_fr"> d'habitude.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kòm li tetè la dabitid.</span><span class="example_en">Since he was usually there. (<span class="variant_code">MO</span> 60); <span class="example"><span class="example_lc">Mo wa li mwens ke labitid.</span><span class="example_en">I see him less than usual. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">abitud</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.aux.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">BT</span>); labitid (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); abitchid, abitchud (<span class="variant_code">CA</span>), labitchid, abitid, abitye, abitche (<span class="variant_code">NE</span>); labitud (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To be used to, accustomed to;</span><span class="definition_fr"> avoir l'habitude de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye pa abitchud tande moun parle kreyol.</span><span class="example_en">They are not used to hearing people speak Creole. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> [Past habitual]. Used to; (verbe à l'imparfait). <span class="example"><span class="example_lc">Ondon le ton-la nou t abitchud kouri peche.</span><span class="example_en">In those days we used to go fishing. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo t abitchid fime me mo fe pi sa.</span><span class="example_en">I used to smoke but I don't do that anymore. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> REM: With the preverbal marker 'te', this indicates past habitual.</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">abitudmon</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); habitudman, bitudmon, bitudman (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Usually;</span><span class="definition_fr"> d'habitude.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Abitudmon le vyey fonm lonton pase te bouyi de chavrèt.</span><span class="example_en">Usually, old women long ago would boil shrimp. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Bitudmanleu lanm a enn pyòch e drwòt konm sa.</span><span class="example_en">Usually, the blade of a hoe is straight like that. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">abitue</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); abitwe (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); abitye, abitche (<span class="variant_code">NE</span>); abitiye (<span class="variant_code">MO</span> 60); abitouwe, abitchwe (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To get used to, be used to, be accustomed to;</span><span class="definition_fr"> s'habituer à, avoir l'habitude de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye pa kap konprann. Mo pans ye pito abitue e langle.</span><span class="example_en">They can't understand. I think they are more used to English. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vous doit éte ein bitaco pur qui pas zabitué à laville.</span><span class="example_en">You must be a complete hick who is not used to the city. </span><span class="example_code">(T38)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">abiye</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.refl.</span> <span class="definition_en">To dress, get dressed;</span><span class="definition_fr"> s'habiller, mettre ses vêtements. <span class="example"><span class="example_lc">Mape abiye man.</span><span class="example_en">I'm getting dressed. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Dahomey habillé li ben avé so la po mouton et coucé au ra la porte.</span><span class="example_en">Brer Dahomey dressed up in the sheep skin and lay down beside the door. </span><span class="example_code">(T6)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To dress, get dressed;</span><span class="definition_fr"> s'habiller, mettre ses vêtements. <span class="example"><span class="example_lc">Abiyese kon to me to lenj on twa, to chonje twa pou kouri kek-plas.</span><span class="example_en">Getting dressed, that's when you put on your clothes to go somewhere. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sa sonm en prèt, la monyèr li abiye.</span><span class="example_en">He looks like a priest, the way he's dressed. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sèt en bèl dam. Li te byen abiye.</span><span class="example_en">She's a beautiful woman. She was well-dressed. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Li billé ben faro.</span><span class="example_en">He got all dressed up. </span><span class="example_code">(T3)</span></span> •<span class="headword"> tou abiye </span><span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> (All) dressed up;</span><span class="definition_fr"> bien habillé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye tou abiye. Si mo vini la a pran vou pou kou kèk-plas, vou vini pran mon, e mo tou abiye...</span><span class="example_en">They're all dressed up. If I come to get you to go somewhere, (or) you come to get me, and I'm all dressed up... (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">abize</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To abuse, take advantage of;</span><span class="definition_fr"> abuser de, profiter de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye t ap abize sa bonte.</span><span class="example_en">They were taking advantage of his goodness. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Abize se kòm si t ape abize kekenn e fou d li pou kichòzy se sa sa min an kreyòl.</span><span class="example_en">Abuse, that's like if you're abusing someone you're making fun of him, that's what that means in Creole. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">abouti</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); aboute (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To come to a head (of a sore);</span><span class="definition_fr"> aboutir, venir à suppuration.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En lòt kichò ye te kònen sèrvi si to te ge en ple ki te e abouti pou vini myeu, ye te me en rave on sa.</span><span class="example_en">Another thing they used to use if you had a sore that was coming to a head while healing, they would put a roach on it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan ple-la se aboutise kan lapostim ape soti.</span><span class="example_en">When the wound comes to a head, that is when pus is coming out. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To end, come to an end;</span><span class="definition_fr"> finir, se terminer.</span> <em>Mè la si to te gaspiye tou to <span class="variant_code">ST</span>AMP onvon mwa aboute to te pa ka <span class="variant_code">gen.</span>.</em>But if you wasted all your stamps before the month ended, you couldn't have (any more). (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">abse</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> apse (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Abcess;</span><span class="definition_fr"> abcès.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen enn apse.</span><span class="example_en">He has an abcess. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lamo gargaliz avek sa. Sa òt tou blon-la e sa pas de abse si enna.</span><span class="example_en">Then I gargle with that. That removes all the white, and it makes abcesses go away if there are any. [ '<span class="example"><span class="example_lc">abscès'</span><span class="example_en">]</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">absent</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> labsent (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Absinth;</span><span class="definition_fr"> absinthe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Labsent, se en likid vèr avèk ye fe en HIGHBALL. Sa gout kòm lonni.</span><span class="example_en">Absinth is a green liquid with which they make highballs. It tastes like anise. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou la fyev bouyi ti ben absent don dolo jiska li deten ti pe jonn.</span><span class="example_en">For fever, boil a little absinth in water until the water turns somewhat yellow. </span><span class="example_code">(LA)</span></span>; 'l'<em>absinthe [labsent]'.</em>(<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">absoluman</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Absolutely;</span><span class="definition_fr"> absolument.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nan, pa absoluman, pa segre.</span><span class="example_en">No, it's not absolutely secret. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ache</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); hache (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To chop (off);</span><span class="definition_fr"> hacher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te di ye te gen fifole e si zo pa BEHAVE ye gen trape twa aswa-l ye gen ache to zòtey-ye.</span><span class="example_en">They used to say that there were will-o'-the-wisps, and if you didn't behave they would catch you at night and chop off your toes. (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword"> lavyann ache </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Ground beef;</span><span class="definition_fr"> viande hachée, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">vyann</span><span class="example_en"></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">achte</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); ajet (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ajèt (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To buy;</span><span class="definition_fr"> acheter.</span> <em>A ki magazen lantour isit moun ye se achte lez òt zafè, flarin, e zafè kòm sa?.</em>At what store around here did people used to buy other things, flour and things like that? (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">M achte en gato. Li te toufe e li te bon.</span><span class="example_en">I bought a cake. It was ready-made and it was good. (<span class="variant_code">CA</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo garson achte en bel lalyans pou so kalin.</span><span class="example_en">My son bought a beautiful wedding ring for his girlfriend. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Avé l'argent là li acheté in charrette et pis trois milets.</span><span class="example_en">With the money he bought a cart and three mules. </span><span class="example_code">(T9)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">ajet</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">JR</span>); <span class="example"><span class="example_lc">acheté, achtéacheter</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span> 1987 passim)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">achtè</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Buyer;</span><span class="definition_fr"> acheteur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enn achtè, li vini pou achte patat dous.</span><span class="example_en">A buyer came to buy sweet potatoes. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">administre</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To anoint;</span><span class="definition_fr"> oindre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Prèt-la vini administre twa to anba-to-pye, to labouchto zye e to fron.</span><span class="example_en">The priest came to anoint you, your feet, your mouth, your eyes, and your forehead. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">admirab</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Admirable;</span><span class="definition_fr"> admirable.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan to wa en bwa depech joli, se bo. Se admirab.</span><span class="example_en">When you see a pretty peach tree, it's beautiful. It's admirable. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">admire</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To admire;</span><span class="definition_fr"> admirer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nom-la vayan e tou moun admire li.</span><span class="example_en">The man is handsome and everyone admires him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mooulé fé Emma é Caroline bel tou plin dimin, si tan bel tou moune a admiré yé.</span><span class="example_en">I want to make Emma and Caroline all beautiful tomorrow, so beautiful that everybody will admire them. </span><span class="example_code">(ME)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">mire</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PE</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">adopte</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To adopt;</span><span class="definition_fr"> adopter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se Roy, garson a Roy. Li te adopte.</span><span class="example_en">That's Roy's son. He's adopted. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">adousi</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To sweeten;</span><span class="definition_fr"> sucrer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">T ole kwi kekichoz t ole adousi tel tel kichò e disik o kek lòt choz andan sa-a.</span><span class="example_en">You want to cook something, you want to sweeten it with sugar or something else in there. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te adousi di kafe.</span><span class="example_en">I had sweetened the coffee. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To soothe, calm, relieve;</span><span class="definition_fr"> soulager, calmer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kon li vyen sek met lwil la. Sa va adousi li.</span><span class="example_en">When they dry up, put oil on it. That will soothe it. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To tame;</span><span class="definition_fr"> dompter, apprivoiser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La mànyèr mwa mo konmons, mo bròs ye, mo adousi ye a la kòrd e o bosal, mo adousi li byen.</span><span class="example_en">The way I begin, I brush them, I tame them with a rope and a bridle, I tame them well. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sèl kichò moun kone adousi, se en chval.</span><span class="example_en">The only thing people tame is a horse. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li adousi mo chval.</span><span class="example_en">He tamed my horse. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">adrese</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To address;</span><span class="definition_fr"> adresser la parole à.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Prezidan-la adrese le monn jòrdi.</span><span class="example_en">The president addressed the people today. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Prezidan-la adrese pei-leu jordi.</span><span class="example_en">The president addressed the country today. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword"> adrese la parol </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To deliver a speech;</span><span class="definition_fr"> adresser la parole, faire un discours, <span class="example"><span class="example_lc">ci. paròl</span><span class="example_en"></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">adyeu</span> <span class="pos">int.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Goodbye;</span><span class="definition_fr"> au revoir, adieu.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Life so adyeu parskè li va pi wa li.</span><span class="example_en">He's saying goodbye because he's not going to see him again. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> ♦M <span class="example"><span class="example_lc">apé dit vous adjé, m apé fou camp dans bois.</span><span class="example_en">I'm telling you goodbye, I'm fleeing for the woods. </span><span class="example_code">(T22)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Adieu, Mamrie; vou connin, mo conté su vou pou couché moin dan mo cercueil.</span><span class="example_en">Goodbye, Mamrie; you know I'm counting on you to lay me in my coffin. </span><span class="example_code">(ME)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">'adjié'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T17</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'adié'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T40</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">aeroplén</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); eroplenn (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Airplane;</span><span class="definition_fr"> avion.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Eroplenn ap pase. L ap SPRAY dikann.</span><span class="example_en">The airplane is passing by. It's spraying the cane. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">afekte</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Infected;</span><span class="definition_fr"> infecté.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo te gen trant-dez an, mo f e ote me zamida. Li te afekte. Li te gen pou ote sa par morso.</span><span class="example_en">When I was thirty-two I had my tonsils out. It was infected. It had to be taken out in pieces. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">afèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); zafèr (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); lafèr (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); nafèr (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); zafè, nafè, lafè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Affair, matter;</span><span class="definition_fr"> affaire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si to jou en lòt, zafèr bon.</span><span class="example_en">If you play another [dance], the matter is settled. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦C' est pou raconter vous ein zaffaire qué Compair Lapin té gagnin avec ver de terre.</span><span class="example_en">It is to tell you about a dealing that Brer Rabbit had with the earthworm. </span><span class="example_code">(FO T3)</span></span> •<span class="headword"> en nafèr dè </span><span class="pos">prep.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60). About, approximately, around; environ, a peu près. <span class="example"><span class="example_lc">En nafèr d en senkantèn.</span><span class="example_en">Approximately fifty. (<span class="variant_code">MO</span> 60) •<span class="headword"> pa grant afèr </span><span class="pos">n.phr.</span> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Not very much;</span><span class="definition_fr"> pas beaucoup.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dez ekòl isit, le metrès te vini, i konnèse pa grant afèr pour parle mèr iken.</span><span class="example_en">Some schools around here, the teachers came and they did not know very much about speaking English. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Bargain, deal;</span><span class="definition_fr"> bonne affaire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">A, se pè en nafè mo me e di.</span><span class="example_en">Oh, that's not a good situation (a bargain), let me tell you. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Asteur, dit Compair Lapin, pas blié moin quand ta marié avec fille lé roi, voyé chercher moin et na fait bon zaffaire.</span><span class="example_en">Now, said Brer Rabbit, don't forget me when you marry the king's daughter, send for me and we'll strike up a deal. </span><span class="example_code">(FO T18)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Thing;</span><span class="definition_fr"> chose, true.</span> <em>A ki magazen lantour isit moun-ye se achte lez òt zafè, flarin, e zafè kòm sa?.</em>At what store around here did people used to buy other things, flour and things like that? (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">M ap di de zafèr pa vre.</span><span class="example_en">I'm saying things that aren't true. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ouaouaron-la trouvé so zaffaire tout souite.</span><span class="example_en">The bullfrog found just the thing he needed right away. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> •<span class="headword"> tou lafèr </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Everything;</span><span class="definition_fr"> tout.</span> 4.<span class="definition_en"> Business;</span><span class="definition_fr"> les affaires.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Papa Florimond té fait zaffaire avec négue qui vive loin dans bois.</span><span class="example_en">Papa Florimond was doing business with a black man who lived far in the woods. </span><span class="example_code">(FO T20)</span></span> •<span class="headword"> pa gen afèr </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To have no business (doing sth.); ne pas être l'affaire de. <span class="example"><span class="example_lc">En prèt pa gen afèr bo. Gen p SHAKE HAND ou li pœ HUG twa, me i pœ pa bo twa.</span><span class="example_en">A priest has no business giving kisses. He can shake hands or he can hug you, but he can't kiss you. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yété pa gaignin à faire pou sorti san mo té connin.</span><span class="example_en">They had no business going out without me knowing it. </span><span class="example_code">(WO)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">afiche</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To announce;</span><span class="definition_fr"> annoncer.</span> <em>Yé té gain une course. Il té gain ça dans gazette. Il té affiché tout le monde..</em>They had a race. They announced it in the newspapers. They announced it to everyone. (<span class="variant_code">AN</span> <span class="variant_code">T10</span>2)</p> |
|
|
<p><span class="headword">aflije</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Paralyzed, crippled;</span><span class="definition_fr"> paralysé, estropié.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li tou aflije. Li pa kapab sèrvi so lamen. Li pa kapab leve. Aryen travay pa.</span><span class="example_en">He is completely paralyzed. He can't use his hands. He can't stand up. Nothing works. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo okipe apre mo pèr. Li aflije.</span><span class="example_en">I take care of my dad. He's crippled. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Afriken</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); Afrik (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> African, African-American; Africain, Afro-Américain. <span class="example"><span class="example_lc">Ina de moun ki vle to pèl ye enn Afriken.</span><span class="example_en">There are some people who want you to call them 'African.' (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Ye travèr se lamèr. Ye mene lez Afrik bòr isit e ye vann ye.</span><span class="example_en">They crossed the sea. They brought Africans here and they sold them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">afron</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 50); afran (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Snub, slight;</span><span class="definition_fr"> affront, rebuffade.</span> •<span class="headword"> fe enn afron </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); fe en afran (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To snub, slight;</span><span class="definition_fr"> faire un affront à.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Life mo enn afran.</span><span class="example_en">He snubbed me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo fe pa enn afron a pèrsonn.</span><span class="example_en">I don't insult anyone. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lite pa ole fe ni enn ni lòt enn afron.</span><span class="example_en">She didn't want to insult either one of them. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">agase</span> <span class="pos">v.tr.</span> (<span class="variant_code">PC</span>); agas (<span class="variant_code">PC</span>); angase (<span class="variant_code">MO</span> 60); angas (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). To irritate, bother; agacer, fâcher, énerver. <span class="example"><span class="example_lc">Garson-sa-la agas mon.</span><span class="example_en">That boy irritates me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sa angas mwen.</span><span class="example_en">That distresses me. (<span class="variant_code">MO</span> 60); <span class="example"><span class="example_lc">Kan t ap fe kichoz e to pa konen gen li konm t ole, sa angas.</span><span class="example_en">When you're doing something and you can't get it like you want, it's aggravating. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ai</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); hai (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To hate, detest;</span><span class="definition_fr"> hair, détester.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo ai li iska dan mon kœr.</span><span class="example_en">I hate him even in my heart. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo hai ale che Jan parskè li ensilte man chak jwa mo ale che li.</span><span class="example_en">I hate to go to John's place because he insults me every time I go there. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <em>♦Moconnin vou haï compair Lapin, é moin aussite, pasqué li gaté mo nom..</em>I know that you hate Compair Lapin, and I also, because he has sullied my name. (<span class="variant_code">FO 1887</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">aj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>); laj (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); raj (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Age;</span><span class="definition_fr"> âge. <span class="example"><span class="example_lc">A laj ki mo ye.</span><span class="example_en">At my age. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Son e wit an e l ape pike de koutdepwent, a so laj-la.</span><span class="example_en">A hundred and eight years old, and she's making quilts, at her age. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te nèv-on, la vyey aj nèv-on.</span><span class="example_en">I was the ripe old age of nine. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Limandé Jean Malin qui l'age li té gagnin.</span><span class="example_en">She asked Clever John how old he was. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span> •<span class="headword"> bon laj </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Advanced age;</span><span class="definition_fr"> âge avancé. <span class="example"><span class="example_lc">Li gen en bon laj astè-la.</span><span class="example_en">He is old now. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li rondu en bon laj.</span><span class="example_en">He reached a ripe old age. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> •<span class="headword"> gen laj </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To be aged, be old;</span><span class="definition_fr"> avoir de l'âge. <span class="example"><span class="example_lc">To jenn, kan-menm to gen laj, si to gayar, si to pa malad, me kan to malad to pa jenn.</span><span class="example_en">You're young, even if you're somewhat aged, as long as you're in good health, but when you're sick you're not young. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> • Ki laj to gen? <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). How old are you? Quel âge as-tu (avez-vous)? (<span class="variant_code">PC</span>) • Laj pas vit <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). We grow old quickly; L'âge passé vite.</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ajen</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Fasting;</span><span class="definition_fr"> à jeun.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo ajen depi bon maten. Mo pa manje jodi.</span><span class="example_en">I've been fasting since this morning. I haven't eaten today. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Pou kroup, si li jame wa so papa— li jis gen pou soufle don la bouch si la ki gen kroup-la. Me li gen pou et a jen..</em>For croupe, if he has never seen his father, the father only has to breathe into the mouth of the one who has croupe. But he has to be fasting. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">aji</span> <span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To act;</span><span class="definition_fr"> agir.</span> <em>♦Céagi en gentleman ça?.</em>Is that acting like a gentleman? (<span class="variant_code">T34</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">ajounou</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); ajeunou (<span class="variant_code">PC</span>); ajnou (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To kneel;</span><span class="definition_fr"> s'agenouiller.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo ajnou.</span><span class="example_en">I'm kneeling. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye di mon sa fil on latè, to blije gen ajònou pou ramase zafè-sa-ye.</span><span class="example_en">They tell me that (i.e. strawberries) grow on the ground, you have to get on your knees to pick them. (<span class="variant_code">PC</span>) —<span class="pos">v.refl.</span> <span class="definition_en">To kneel;</span><span class="definition_fr"> s'agenouiller.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo ajounou mon, e mo paye mai-la.</span><span class="example_en">I knelt and I spread the corn. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ajout</span> <span class="pos">v.tr.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60). To add; ajouter. <span class="example"><span class="example_lc">♦Tofe en di te avek la morel, la to ajout di swif mouton.</span><span class="example_en">You make a tea with morels, and then you add sheep fat. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ak</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); zak (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Acre;</span><span class="definition_fr"> acre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen jich en zak de tèr.</span><span class="example_en">I've only got one acre of land. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">akazou</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Mahogany;</span><span class="definition_fr"> acajou.</span> <em>♦Ah! tchère bizou d'acazou, mo laimein ou comme cochon laimein la bou..</em>Oh! dear jewel of mahogany, I love you as the hog loves mud. (<span class="variant_code">GC2</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">akle</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); ankle (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To lock;</span><span class="definition_fr"> fermer à clé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo ankle la pòt-la.</span><span class="example_en">I lock the door. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo toujour akle lapòrt avan mon gonn kouche.</span><span class="example_en">I always lock the door before I go to bed. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tou le swa li te konnen akle so la mezon pou peche fifole vini pou vole lajan.</span><span class="example_en">Every evening she would lock her house to prevent will-o'-the-wisps from coming to steal her money. (<span class="variant_code">DU</span>) —<span class="pos">v.refl.</span> <span class="definition_en">To lock oneself up;</span><span class="definition_fr"> s'enfermer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo akle mon jodi. Mo p ole wa pèrsòn.</span><span class="example_en">I locked myself in today. I don't want to see anyone. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">akòrde</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>); akòd, akode (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="example"><span class="example_lc">v.pron.</span><span class="example_en">To get along; s'entendre. <span class="example"><span class="example_lc">O lil se bon, sè en bon plas pou fe la vi. E tou l monn akòd ye mye.</span><span class="example_en">Oh, the Island is great, it's a good place to live. And everyone there gets along better. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nou te akòrde byen onsonm, mo mari e mon.</span><span class="example_en">We got along well together, my husband and I. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To grant;</span><span class="definition_fr"> accorder.</span> <em>♦Movini mandé toi qui ça to oulé, mo va accordé toi li et to sera pou moin quand ta mouri..</em>I came to ask you what you want. I'm going to grant it to you, and you will belong to me when you die. (<span class="variant_code">FO T3</span>) 2.<span class="definition_en"> To get along (with), agree (with);</span><span class="definition_fr"> s'entendre (avec), être d'accord (avec). <span class="example"><span class="example_lc">Si t ole pati, mo akòrde avèk twa.</span><span class="example_en">If you want to leave, I'm in agreement with you. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">akòrdeyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); lakòrdeyon (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kòrdèlon, kòrdeyon (<span class="variant_code">PC</span>); lakòrdeon (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Accordeon;</span><span class="definition_fr"> accordéon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te jwe violon, akòrdeyon, tanka lakòrdeyon, sa se vit.</span><span class="example_en">They used to play the violin, the accordeon. As for the accordeon, that's a fast [instrument]. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">akouche </span><span class="example"><span class="example_lc">v.intr</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>). To give birth; accoucher. <span class="example"><span class="example_lc">L akouche jodi, li i en ti bebe, en ti garson.</span><span class="example_en">She gave birth today. She had a baby, a little boy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Jean Sotte réponde li té apé biche l'écorche chéne pou fait la tisane pou so popa qui té malade, li té accouché la veille, so popa té fait dé jumeaux.</span><span class="example_en">Foolish John answered that he was chopping off some oak bark to make an herbal tea for his sick father who had given birth to twins the night before. </span><span class="example_code">(FO T18)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">akoz</span><sup>1</sup> <span class="pos">conj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); akòz (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Because, because of;</span><span class="definition_fr"> parce que.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Va pa otour tal dibwa-la, akoz na petet en serpon la.</span><span class="example_en">Don't go near that grove of trees, because there might be a snake in it. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <em>♦Somoman té p'olé laissé li fait ça à cause li té si piti et si chétif..</em>His mama didn't want to let him do that because he was so small and weak. (<span class="variant_code">BD</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">akoz</span><sup>2</sup> <span class="pos">prep.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); akòz (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Because of;</span><span class="definition_fr"> a cause de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se akoz la plwi mo sor pa deor.</span><span class="example_en">It's because of the rain that I'm not going outside. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Lapin té ben malade a cause do l'eau et soleil</span><span class="example_en">. Brer Rabbit was very sick because of the water and the sun. </span><span class="example_code">(FO T4)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">akroupi</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To crouch (down);</span><span class="definition_fr"> s'accroupir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li akroupi la, li t ape vonte.</span><span class="example_en">He crouched down, he was fanning himself. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Akroupi partè, konm to asi.</span><span class="example_en">Crouched down, like you're sitting. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Rété ein pé, laissé moi accroupi moin et mette mo dé pié dévant dans la boue.</span><span class="example_en">Stop a moment, let me crouch down and put my two feet in the mud. </span><span class="example_code">(FO T1)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">akrwa</span> <span class="pos">v.</span> •<span class="headword"> fe akrwa </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); fe akwa (<span class="variant_code">PC</span>); fe de zakwa (<span class="variant_code">BT</span>); fe akrwar (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To make s.o. believe sth; faire accroire qch à qn. <span class="example"><span class="example_lc">Mo t ap fe akrwa mo t ale che mon.</span><span class="example_en">I used to make him believe I was going home. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye t ap fe èl de zakwa e ye te pa lenme èl.</span><span class="example_en">They were making her believe they did, but they didn't like her. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo t ap fe li akrwa mo t ap ale an en piknik.</span><span class="example_en">I was making him believe I was going on a picnic. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <em>Li fe akrwar li plen kouraj me li pœr:.</em>He pretends he's full of courage but he's afraid. (<span class="variant_code">ST</span>) ♦M <span class="example"><span class="example_lc">a coupé latcheu milé yé et yé zoreils et mo va planté yé dans later pou fait Bouki acroi qué zanimaux-yé et charrette-là calé en place et que tous so zeffets-yé en bas later.</span><span class="example_en">I'll cut off the mules' tails and ears, and I'll plant them in the dirt to make Bouki believe his animals and cart sank in place and that all his possessions are underground. </span><span class="example_code">(T9)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">aksepte</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); asepte, asèpte (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To accept;</span><span class="definition_fr"> accepter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li mànde mo si mo asèpte li pou mariye e li ankò.</span><span class="example_en">He asked me if I would accept him again in marriage. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Lapin présenté li et dit lé roi qué Renard té ein so bon zamis et li sré content si Roi té accepté li et yé dé sré rende bande services.</span><span class="example_en">Brer Rabbit introduced him and told the king that Fox was one of his good friends, and he would be happy if the king accepted him, and the two of them would render him a lot of services. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">aksidan</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); aksodan, aksidon (<span class="variant_code">PC</span>); laksidan (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Accident;</span><span class="definition_fr"> accident.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te blèse andan en aksidon.</span><span class="example_en">I got hurt in an accident. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Enave en laksidan dan chèmen-la la-ba-la-la. Enave de moun blese.</span><span class="example_en">There was an accident on the road over there. Some people were hurt. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">aksyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Bowel movement;</span><span class="definition_fr"> selle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen enn aksyon bonn. Mo pa gen pran remèd MILK OF MAGNESIA.</span><span class="example_en">I had a good bowel movement. I don't need to take Milk of Magnesia. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] deronjmon, to pil la miskad e la kanel e to me sa bouyi onsonm don siro-la. La to me en de la ribarb ondon la. La to koul sa e to pronn sa a chak aksyon to fe jiska to mye..</em>For diarrhea, you grind up nutmeg and cinnamon and you boil that in syrup. Then you put in some rhubarb. Pour it out and drink some at each bowel movement until you're better. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">akt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ak (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Act;</span><span class="definition_fr"> acte.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ak dœ kontrisyon, sa se katolik, se èn priyè,</span><span class="example_en">The Act of Contrition, that's Catholic. It's a prayer. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Akt d amour.</span><span class="example_en">Act of Love. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">akuze*</span> <span class="pos">v.tr.</span> akuz, akiz (<span class="variant_code">PC</span>); akize (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>). To accuse; accuser. <span class="example"><span class="example_lc">Nouzòt nou fe pa la mizèr le nwar isi. Ye akuz leu monn blan dan l sud, men sa s fe pa dan l rejyon.</span><span class="example_en">We don't make any trouble for black people here. They accuse white people [of that] in the South, but it doesn't happen around here. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye akize mon ap vole dan magazen.</span><span class="example_en">They accused me of stealing in the store. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tout suite li accusé Compair Lapin, mais li jiré c'était pas li.</span><span class="example_en">Right away he accused Brer Rabbit, but the latter swore it wasn't him. </span><span class="example_code">(FO T4)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">alantour</span><sup>1</sup> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>); anlantò (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Around;</span><span class="definition_fr"> alentour.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt en ti bònom fe a lapay andan mo jarden pou lanse zozo k ap vini anlantò.</span><span class="example_en">I put a scarecrow made of straw in my garden to chase away birds that come around. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nou prèt vini alantour isi vizite tou moun.</span><span class="example_en">Our priests come around here visiting everyone. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ennave enn mouch a fe dan kabàn-la e li te ape vole alantou.</span><span class="example_en">There was a firefly in the cabin and it was flying all around. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">alantour</span><sup>2</sup> <span class="pos">prep.</span> <span class="definition_en">Around;</span><span class="definition_fr"> autour de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">cf.</span><span class="example_en">otur alarm <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Alarm;</span><span class="definition_fr"> alarme.</span> •<span class="headword"> donnen lalarm </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To give, sound, the alarm;</span><span class="definition_fr"> donner l'alarme.</span> <em>♦Parait qué pendant labarrière t'apé brulé ein pompier passé et ouar ça et qué li couri donnin l'alarme..</em>It seems that while the fence was burning a fireman was going by and saw it, and he ran to sound the alarm. (<span class="variant_code">T40</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ale</span><sup>1</sup> <span class="example"><span class="example_lc">preverbal marker</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>); alè (<span class="variant_code">MO</span> 60). [Future tense]. To be going to, will; aller (+ inf.). <em>M ale montre twa komon ye dons!.</em>I'm going to show you how they dance! (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">M ap ale batize mo ti bebe dimanch. N ap ale gen en dinen apre batenm.</span><span class="example_en">I'm going to baptize my little baby Sunday. We're going to have a dinner after the baptism. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lanous va héreux et personne pas allé tracassé nous zotes.</span><span class="example_en">Then we will be happy and no one will bother us. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ale</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.</span> (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); alè (<span class="variant_code">MO</span> 60). —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To go;</span><span class="definition_fr"> aller.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te p ape garde ke kote li t ale, afors li t ape donse.</span><span class="example_en">He didn't look where he was going, for all the dancing he was doing. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; L <span class="example"><span class="example_lc">ale a lekol bònèr s maten.</span><span class="example_en">He went to school early this morning. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ale bèk la.</span><span class="example_en">Go back there. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Moté si peur mo commencé couri sans connin ou mo té pé allé.</span><span class="example_en">I was so afraid that I started running without knowing where I was going. </span><span class="example_code">(T34)</span></span> REM: <span class="variant_code">NE</span> says this form is rare as a main verb 'to go', for which <span class="example"><span class="example_lc">va</span><span class="example_en">is the usual form. In <span class="variant_code">CA</span> it is common with or without preverbal particles, as a past form. •<span class="headword"> ale a la sèl </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To defecate, have a bowel movement;</span><span class="definition_fr"> aller a la selle, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">lasèl</span><span class="example_en">•<span class="headword"> 'allé cherché' </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To go get, fetch;</span><span class="definition_fr"> aller chercher, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">chèrche</span><span class="example_en">—<span class="pos">v.aux.</span> <span class="definition_en">To go;</span><span class="definition_fr"> aller.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou ale kouche a mènui.</span><span class="example_en">We went to go to bed at midnight. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Alègzandri</span> <span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Alexandria. <span class="example"><span class="example_lc">La fanmiy, ye promyen kouru rèste alantour Alègzandri.</span><span class="example_en">The family first went to live around Alexandria. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">alime</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); limen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lime (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); limè, lum (<span class="variant_code">PC</span>); alimen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To light;</span><span class="definition_fr"> allumer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te pa gen sèlmon èn lonp pou lime ye mezon.</span><span class="example_en">They didn't have a single lamp to light their house. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Alimen chandèl-ye pou gen lalimyèr.</span><span class="example_en">Light the candles to get some light. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tome di swif si de koton mayi; la to alim sa e fe ye boukane.</span><span class="example_en">You put tallow on the corncobs. Then you light them and make them smoke. </span><span class="example_code">(BI)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lese mwen vini limen mo pip kote di fe-la.</span><span class="example_en">Let me come and light my pipe at the fire. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To light up;</span><span class="definition_fr"> s'illuminer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Apre soley kouche, sa te fe nwar e mouch-a-fe-ye komanse soti. Ye te limen.</span><span class="example_en">After the sun set it was dark and the fireflies began to come out. They were lighting up. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">aliz</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">The edible fruit of the blackhaw;</span><span class="definition_fr"> le fruit comestible du 'blackhaw'.</span> (<span class="example"><span class="example_lc">Viburnum rufidulum</span><span class="example_en">. <span class="example"><span class="example_lc">♦Poula pwatrin sèk, to sèr de zonyon daliz.</span><span class="example_en">For a dry stomach you use the fruit of the blackhaw. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> REM: In France, the term <span class="example"><span class="example_lc">alise</span><span class="example_en">designates the sorb-apple, fruit of the service tree, <span class="example"><span class="example_lc">l'alisier.</span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Alman</span><sup>1</sup> <span class="example"><span class="example_lc">n.prop.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>). Germany; Allemagne. REM: Speakers at <span class="variant_code">PC</span> recognize <span class="example"><span class="example_lc">Almony</span><span class="example_en">as the name of the country but spontaneously use <span class="example"><span class="example_lc">Alman.</span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">alman</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> German;</span><span class="definition_fr"> Allemand.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mon pepèr te alman. Li sòr dan Alman.</span><span class="example_en">My grandfather was German. He came from Germany. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">almanak</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); larmanak (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); larmonak, nœrmeunak, larmenak (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Calendar;</span><span class="definition_fr"> calendrier.</span> <em>Mo gen en larmanak pou 1997.<span class="definition_en"> Mo ekri tou mo <span class="variant_code">BI</span>RTHDAYS-ye an mo larmanak..</span></em>I have a calendar for 1997.<span class="definition_en"> I write all my birthdays on my calendar. (<span class="variant_code">CA</span>) 2.<span class="definition_en"> Almanac;</span><span class="definition_fr"> alménac.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To garde dan larmanak li di twa.</span><span class="example_en">You look in the almanac, it tells you (when you have to plant). (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">alon</span><sup>1</sup> <span class="example"><span class="example_lc">preverbal marker</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); ano, (<span class="variant_code">PC</span>); anon (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); anou (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>). [Used for marking the lpl imperative or exhortative, cf. 'Let's' in English]. <span class="example"><span class="example_lc">Anon pa pase dan dezè. Anon pase anmba lekò.</span><span class="example_en">Let's not pass through the field, let's pass along the bank. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>Alon reste isi, alon fe en dine!.</em>Let's stay here and make dinner! (<span class="variant_code">NE</span>) <em>♦Paix to ladjeule, dit Compair Lapin, anon vancé et pi couté, mo oulé connin ça yé apé dit..</em>'Be quiet', said Brer Rabbit, 'let's get close and listen, I want to hear what they are saying.' (<span class="variant_code">FO T1</span>) •<span class="headword"> anon di </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); anon dizon, ano di (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Let's say, Suppose;</span><span class="definition_fr"> Disons (que), mettons (que). <span class="example"><span class="example_lc">Anon di, se sèz kont en.</span><span class="example_en">Let's say it's sixteen to one (in a game of dice). (<span class="variant_code">PC</span>); <em>Anon di n ap ale legliz pou ale chèmen lakrwa?.</em>Let's say we go to church to do the Way of the Cross? (<span class="variant_code">CA</span>) •<span class="headword"> anon wa </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Let's see;</span><span class="definition_fr"> Voyons.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Anon wa, ondon le wityem mo te gen jich trez-on la.</span><span class="example_en">Let's see, in eighth grade I was only thirteen. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Anon wa, Bouki di an gratan so latet.</span><span class="example_en">'Let's see,' said Bouki, scratching his head. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">alon</span><sup>2</sup> <span class="example"><span class="example_lc">v.imper.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); anon (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>). Let's go; Allons! <em>Alon avek mwa, zot tou!.</em>Come with me, all of you! (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Alon an vil. N ap ale achte lenj.</span><span class="example_en">Let's go to New Orleans. We're going to buy clothes. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> ♦A <span class="example"><span class="example_lc">katrè Bouki rive. A ben, anon, li di a Lapen.</span><span class="example_en">At four o'clock Bouki arrived. 'Well, let's go', he said to Rabbit. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">alonje</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> lanje (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lanji (<span class="variant_code">CA</span>); lonje (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To stretch out;</span><span class="definition_fr"> (s')allonger. <span class="example"><span class="example_lc">Kòm lapòt-la la, se ich ouvè e lanje twa, sa sète twa pou trouve to en plas pou asi.</span><span class="example_en">Since the door was right there, it was just a question of opening it and stretching out, it was up to you to find a place to sit down. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To lie down;</span><span class="definition_fr"> s'allonger.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te las jòrdi-la e mo ale lanje mo-mèm en peu.</span><span class="example_en">I was tired today and I went to lie down a bit. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye alonje ye menm partè-la kwayan konmanse dromi ben vit pas ke ye te si las.</span><span class="example_en">They stretched out on the ground, thinking they would fall asleep at once because they were so tired. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword"> lanje la men </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To hold out one's hand (waiting for a gift);</span><span class="definition_fr"> tendre la main (en attendant un cadeau). <span class="example"><span class="example_lc">Li gen so dagnen fiy k ale kolèj, lanje la men.</span><span class="example_en">'<span class="example"><span class="example_lc">Prèt mon di pyas</span><span class="example_en">' She has her youngest daughter going to college, who is always holding out her hand. 'Loan me ten dollars. ' (<span class="variant_code">CA</span>) ♦Ça <span class="example"><span class="example_lc">fé mo vancé oucite et mo lonzé mo lamin.</span><span class="example_en">So I came forward also and I stretched out my hand. </span><span class="example_code">(T16)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To lengthen;</span><span class="definition_fr"> allonger.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo defè mo lourle pou lanji mo rob.</span><span class="example_en">I undid my hem to lengthen my dress. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li lonje so rob.</span><span class="example_en">She lengthened her dress. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">alòr</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); ala (<span class="variant_code">NE</span>); alòs (<span class="variant_code">CA</span>); alors, alors (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Then, so;</span><span class="definition_fr"> alors, donc.</span> <em>Fale nouzot nou march, me le Blon te gen le BUS! Ala le moun nwar fodre ye pron ye pye epi marche!.</em>We had to walk, but white people had the bus! So, black people had to use their feet and walk. (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo te ale ède lantèrman yèr e mo te dekouraje. Alòr mo pa fe oken louvraj jòrdi.</span><span class="example_en">I went to help at the funeral yesterday and I was depressed. So I didn't do any housework today. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tout stipéfait mo pas répond, alors yé fou moin ein secousse.</span><span class="example_en">Speechless, I did not answer, so they gave me a firm shake. </span><span class="example_code">(T39)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">altea</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Althea;</span><span class="definition_fr"> althaea.</span> (Genus <em>Althaea). Flè altea..</em>Althea flower. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Enn altea, se mànyè kòm en kòrnen. Se en gro bwa.</span><span class="example_en">An althea is like an angel trumpet. It is a big shrub. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kon la postim rete soti ye te konnen met lwil doliv pou seche bobo-la pi la ye te konnen donn la tizonn altea sike avek di myel.</span><span class="example_en">When the pus stopped flowing they would put on olive oil to dry the wound and then they'd give you an althea tea sweetened with honey. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">altèr</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Artery;</span><span class="definition_fr"> artère.</span> ♦Ma <span class="example"><span class="example_lc">kapab di lapriyèr-la trwa jwa, la si di son arèt pa se en altèr ki koupe.</span><span class="example_en">I can say the prayer three times, and then if the blood doesn't stop flowing it's an artery that's been cut. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">altéré</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Thirsty;</span><span class="definition_fr"> qui a soif.</span> ♦Ça <span class="example"><span class="example_lc">té donne li soif soif; tou moment, li té altéré corn si li té manzé la vianne salé ki té ben pimenté.</span><span class="example_en">That gave him such a thirst, that he felt at every moment as if he had eaten well peppered salt meat. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">alyanse</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Engaged;</span><span class="definition_fr"> fiancé.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">am*</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lam (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); nam (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); nanm (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Soul;</span><span class="definition_fr"> ame.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To gen pou priye pou sove to nam.</span><span class="example_en">You've got to pray to save your soul. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">amare</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); mare (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); mar (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To attach, tie;</span><span class="definition_fr"> attacher, lier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se du fil mare double.</span><span class="example_en">It's string that's tied around twice. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si to koup twa, trap en lenj, mar li sere, mar li sere, sa va rete.</span><span class="example_en">If you cut yourself, grab a piece of cloth and tie it tight, tie it tight, it will stop. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ale mare tayo-la.</span><span class="example_en">Go ties up the hound. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bouki, li, prane in gros la corde et li maré so momàn bin, pou li té pas capabe chapé.</span><span class="example_en">Bouki took a big rope and tied his mother up well, so she couldn't escape. </span><span class="example_code">(T9)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To moor;</span><span class="definition_fr"> amarrer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Te gen en pike dan la rivyèr. Mo mare chalon-la, e mo trape mo pwason.</span><span class="example_en">I had a stake in the river. I tied my boat to it, and I caught my fish. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To wind, coil, wrap;</span><span class="definition_fr"> enrouler.</span> 4.<span class="definition_en"> To bewitch, have under one's spell (voodoo term);</span><span class="definition_fr"> envoûter, ensorceler, enchanter. <span class="example"><span class="example_lc">L a kwi nenpòt ki morso la vyann, e ka l a gen so mwa, l a mèt sa dan la vyòn-n, la li gen to mare leu, t a monje sa.</span><span class="example_en">She'll cook any piece of meat, and when she has her period, she'll put it (i.e. the menstrual blood) in the meat, then she has you bewitched, you'll eat that. (<span class="variant_code">PC</span>) REM: This refers to a woman who uses magic to keep a man faithful to her.</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Amerik*</span> <span class="pos">prop.n.</span><span class="variants"> Lamèrik (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> America;</span><span class="definition_fr"> Amérique.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ijèn Dezire, li ne andan HAITI. Li vini dan Lamèrik lontan pase.</span><span class="example_en">Eugene Désiré, he was born in Haiti. He came to America a long time ago. (<span class="variant_code">CA</span>) <em>♦C'est comme ça nouzottes vini nesclaves dans Namérique..</em>That's how we became slaves in America. (<span class="variant_code">FO T20</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">amèriken</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); mèriken (<span class="variant_code">BT</span>); meriken (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> The English language;</span><span class="definition_fr"> anglais.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le fwa blan sa se plus dan vo do, se pou sa ye pèl sa de LUNGS ann amèriken.</span><span class="example_en">The lungs are closer to your back. That's why they're called 'lungs' in English. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sa tou parl meriken akòz lez ekòl.</span><span class="example_en">They all speak English because of the schools. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mo pa tandé Mérikien boucou mé mo koné niga cé pa ein parol pou di ein Gemman koulair.</span><span class="example_en">I don't understand a lot of English, but I know that 'nigger' is no word to say to a black gentleman. </span><span class="example_code">(T14)</span></span> 2.<span class="definition_en"> American who is not of Francophone origin;</span><span class="definition_fr"> Américain qui n'est pas d'origine francophone.</span> <em>Li Kreyòl o Meriken?.</em>Is he Creole or American? (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Enn Ameriken te ape fe la chas dan bwa.</span><span class="example_en">An American was hunting in the woods. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ami</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); nanmi, zanmi (<span class="variant_code">PC</span>); lami (<span class="variant_code">CA</span>); zami (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Friend;</span><span class="definition_fr"> ami.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo galope kote mo zanmi on lari.</span><span class="example_en">I ran into my friend on the street. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Dez ami.</span><span class="example_en">Some friends. (<span class="variant_code">MO</span> 60); <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen jich en zami. Sa se to mo zami.</span><span class="example_en">I've just got one friend. That's all my friends. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mari, se mo meyœr zami.</span><span class="example_en">Marie is my best friend. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lœ jou avan la Tousen en dan so zanmi-ye vini vizite li.</span><span class="example_en">On All Hallow's Eve one of his friends came Jo visit him. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> • fé zami (avek) <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To become friends (with);</span><span class="definition_fr"> se lier d'amitié (avec). <span class="example"><span class="example_lc">Mon te kònen en pret, mo fe zami avek li.</span><span class="example_en">I met a priest and I became friends with him. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo fe en ta zami jodi a lafèt.</span><span class="example_en">I made a lot of friends today at the party. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">amize</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); anmuze, anmize (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To entertain, amuse;</span><span class="definition_fr"> amuser, divertir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa se pou anmize li pou pèche li kriye.</span><span class="example_en">That's to entertain him to keep him from crying. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Piti-le otour isi lenmen amize nou me ye fe tro dutren.</span><span class="example_en">The children around here like to entertain us but they make too much noise. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <em>♦Florimond té imité Nita si bien qué tout moune té trompé, et ça té amisé ti garçon la boucou..</em>Florimond imitated Nita so well that everyone was fooled, and that amused the little boy a lot. (<span class="variant_code">FO T20</span>) —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To have fun;</span><span class="definition_fr"> s'amuser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Me nouzot nou t amize en ta.</span><span class="example_en">We had a good time. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> —<span class="pos">v.refl.</span> <span class="definition_en">To have fun;</span><span class="definition_fr"> s'amuser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No anmuze nouzòt en ti bren.</span><span class="example_en">We had a little fun. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> ♦ <span class="example"><span class="example_lc">«O, mo pa e santi mo-menm ben di tou," li reponn, e ye lese li trankil an pasan pou kouri amize ye-menm.</span><span class="example_en">«Oh, I don't feel well at all,» he replied, and they let him be as they went by to go have a good time. (<span class="variant_code">JR</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">amoureu</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span> anmourè, amourez (<span class="variant_code">PC</span>). 1.<span class="definition_en"> In love;</span><span class="definition_fr"> amoureux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En kòk-sa-la anmourè.</span><span class="example_en">That rooster is in love. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Einjou li oua ein jéne nomme entré dans la maison coté so quenne et li vini amouré li.</span><span class="example_en">One day she saw a young man go into the house next door to hers and she fell in love with him. </span><span class="example_code">(FO T21)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Intimate;</span><span class="definition_fr"> intime.</span> <em>♦Lité di ein so voisin yé ké yé pélé Michié Bouki, avé ki li té gran camarade, (li té lamouré so fame avé so fie é li té dan la mison compair Bouki com li té ché li)..</em>He had said to one of his neighbors whom they called Mr. Bouki, with whom he was great friends (he was quite intimate with his wife and daughter, and he was at home in Brer Bouki's house as in his own). (<span class="variant_code">FO 1887</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">amoureu</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>); lamòrè (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); anmourè, lamourè, lamoure (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Lover, boyfriend;</span><span class="definition_fr"> petit ami, copain, amoureux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen lamòrè.</span><span class="example_en">She has boyfriends. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To bel, se to lamoure parey.</span><span class="example_en">Your sweetheart is the same thing as your boyfriend. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Madame la babillé li et pi quand so l'amouré té parti li dit Jean Malin li sré renvoyé li.</span><span class="example_en">The woman scolded him and when her boyfriend had left she told Clever John she would fire him. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Lover, girlfriend;</span><span class="definition_fr"> petite amie, amoureuse, copine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se to lamoure, to lenm li.</span><span class="example_en">That's your lover, you love her. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> REM: In <span class="variant_code">PC</span> and <span class="variant_code">ST</span> this term can denote 'boyfriend' or 'girlfriend'; in <span class="variant_code">CA</span> it is only the former, and 'girlfriend' is usually <span class="example"><span class="example_lc">bèl.</span><span class="example_en"></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">amoureuz</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Lover, girlfriend;</span><span class="definition_fr"> petite amie, amoureuse, copine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Jean Malin té rémarqué qué quand michié la té au ras madame so l'amoureuse n'avait pas taureau dans la plaine.</span><span class="example_en">Clever John had noticed that when the gentleman was with his lady friend, there was no bull in the meadow. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">amson</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); lanmson (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lamison, lòmsan, lanmso, lonmson, ranmson (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Fish-hook; hameçon. <span class="example"><span class="example_lc">Mo met mo napa an l lanmsan-la e voye l dan dolo.</span><span class="example_en">I put my bait on the hook and I throw it in the water. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">an</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); lon, on (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Year;</span><span class="definition_fr"> an, année.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Fanmi-sa-a te viv dan la vil vent an.</span><span class="example_en">This family lived in New Orleans for twenty years. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo te gen trant-dez an, mo fe ote me zamida.</span><span class="example_en">When I was thirty-two I had my tonsils out. (<span class="variant_code">CA</span>) <em>♦La vou met di gout parigori (si se en piti en n on. En piti si mwa, ke sen gout)..</em>Then you put in ten drops of paregoric, for a child that's a year old. For a six month old child, only five drops. (<span class="variant_code">BI</span>) •<span class="headword"> tou lez an </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Every year;</span><span class="definition_fr"> tous les ans, chaque année.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou ajèt en cha tou lez an.</span><span class="example_en">We buy a car every year. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye plante boujon flè dan chan tou lez an dan janvye fevriye.</span><span class="example_en">They planted flower shoots in the field every year in January or February. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">an</span><sup>2</sup> <span class="pos">prep.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); on (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> [Location, position in space or time]. In, on; en, dans, à. <span class="example"><span class="example_lc">An grengnen.</span><span class="example_en">In the attic. (<span class="variant_code">MO</span> 60); <span class="example"><span class="example_lc">Ye te mèt li an TV enn fwa.</span><span class="example_en">They put him on TV once. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nou gen kite dimanch pou èt laba-la on lenmdi, dan maten-la.</span><span class="example_en">We have to leave Sunday to be there on Monday, in the morning. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">La to gen kòm le kalosi on te pye.</span><span class="example_en">You have something like calluses on your feet. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M ap parle an telefonn evèk mo kouzin.</span><span class="example_en">I'm talking on the phone with my cousin. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Si to tourn en lachez on en pat don to lamezon sa pòt «bèd lòk».</span><span class="example_en">If you turn a chair on one leg inside your house that brings you bad luck. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> [Direction]. To, into, at, towards; dans, a, vers. <span class="example"><span class="example_lc">Li pikè an poul.</span><span class="example_en">He stuck a knife into the chicken. (<span class="variant_code">MO</span> 60); <span class="example"><span class="example_lc">Li hele on mwa.</span><span class="example_en">She shouted at me. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> 3.<span class="definition_en"> [Comparison]. Like, as; comme, en. <span class="example"><span class="example_lc">♦Derrière nous té ein nhomme déguisé en diableboiteux.</span><span class="example_en">Behind us was a man dressed as a lame devil. </span><span class="example_code">(T40)</span></span> 4.<span class="definition_en"> [Material]. Made of, of; en. <span class="example"><span class="example_lc">En mezon on bwa.</span><span class="example_en">A wooden house. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Dè poto on fèr.</span><span class="example_en">Iron posts. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦...ein laflute en canne maronne.</span><span class="example_en">...a flute made of wild cane. </span><span class="example_code">(T40)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">...ein baguette en djiaman</span><span class="example_en">a diamond wand. </span><span class="example_code">(T7)</span></span> 5.<span class="definition_en"> [Source]. From, with, off of; avec, de. <span class="example"><span class="example_lc">Ne e fe jiji an zoranj-ye.</span><span class="example_en">We're making juice from the oranges. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nou soti an BUS-la.</span><span class="example_en">We got off the bus. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 6.<span class="definition_en"> [Means, manner]. By, in; en, par. <span class="example"><span class="example_lc">Se on sa mo apròn bwa.</span><span class="example_en">It is with that (by drinking that) that I learned to drink. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Chariot te on jwa.</span><span class="example_en">Charlotte was happy. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> ♦Ma <span class="example"><span class="example_lc">quitté li presse en pleurant.</span><span class="example_en">I left him almost crying. </span><span class="example_code">(T37)</span></span> 7.<span class="definition_en"> [Division]. Into; en. <span class="example"><span class="example_lc">Li tè kase lè sèrpan an dè.</span><span class="example_en">He cut the snake in two. (<span class="variant_code">MO</span> 60) <span class="example"><span class="example_lc">♦Lipartagé dipain la en trois morceaux.</span><span class="example_en">He split the bread into three pieces. </span><span class="example_code">(FO T27)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">anba</span><sup>1</sup> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); onba (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>); anmba, mba (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Down;</span><span class="definition_fr"> en bas, vers le bas.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen kouri mba.</span><span class="example_en">She has to go down. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ti chmen d kanpangn, te me pa de simon anba.</span><span class="example_en">Little country roads, they don't put cement down on those. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ena kikchoj k ap koule anba an glasyè-la.</span><span class="example_en">There is something leaking down in the refrigerator. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 1.<span class="definition_en"> Under, underneath, below;</span><span class="definition_fr"> en bas.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tou sa mwa mo se avèk se sa swa onlèr ou onba.</span><span class="example_en">Everything that will be mine is either what is above (the soil) or what is below. (<span class="variant_code">NE</span>) 3.<span class="definition_en"> Downstairs;</span><span class="definition_fr"> en bas.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou kouri laba anmba.</span><span class="example_en">We went downstairs. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">anba</span><sup>2</sup> <span class="pos">prep.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); onba (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">BT</span>); anmba, mba (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Under, underneath, below;</span><span class="definition_fr"> sous, au-dessous de. <span class="example"><span class="example_lc">En kalson se sa ton me anba ton lenj.</span><span class="example_en">Underpants are what you wear underneath your clothes. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mèt to dan anba lòriye-la.</span><span class="example_en">Put your tooth under the pillow. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Enfin ein soi li té si quirié li rété en bas perchoir la et li dit: -Bonsoi, Michié Dinde..</em>Finally one evening he was so curious that he stopped under a roost and said 'Good evening, Mr. Turkey.' (<span class="variant_code">FO T7</span>) 2.<span class="definition_en"> Down;</span><span class="definition_fr"> en bas de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo kwa li te dehanche so janm anmba lekòr ki kalte monyè.</span><span class="example_en">I think he dislocated his leg down the bank some way or another. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">anbara*</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> zonbara (<span class="variant_code">BT</span>); lanbara, lonbara (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ranbara, lanmbara (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Mess, fix, trouble;</span><span class="definition_fr"> embarras, difficulté, tracas.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Monmon a Pol ape toujou fe de zonbara.</span><span class="example_en">Paul's mother is always making a mess (or interfering in his life). (<span class="variant_code">BT</span>) ♦Ça <span class="example"><span class="example_lc">fait ein jou Jean Malin té couri coté Compair Lapin pou mandé li ein conseil, li conté li comment li té dans ein grand n'embarras.</span><span class="example_en">So one day Clever John went to Brer Rabbit's to ask him for some advice, and he told him how he was in quite a fix. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span> •<span class="headword"> fe lanbara </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To cause trouble, make trouble;</span><span class="definition_fr"> faire des histoires, faire des embarras.</span> (<span class="variant_code">CA</span>) •<span class="headword"> fèzè lanbara </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Troublemaker;</span><span class="definition_fr"> agitateur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se en vre fèzè lanbara. L a vini parle e mon, li pe e di mon aryen pase lanmbara, li pe e di mon verite.</span><span class="example_en">He's a real troublemaker, he'll come talk to me, he won't tell me anything but lies, he won't tell the truth. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword"> mene lanbara </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); mennen lonbara (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To cause trouble, make trouble;</span><span class="definition_fr"> faire des histoires, faires des embarras.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To ap menen lanbara. To jis ape fe traka.</span><span class="example_en">You're causing trouble. You're just making problems. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Lie;</span><span class="definition_fr"> mensonge.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La vini parle e mon, li pe e di mon aryen pase lanmbara, li pe e di mon verite.</span><span class="example_en">He's a real troublemaker, he'll come talk to me, he won't tell me anything but lies, he won't tell the truth. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">anbarase</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To be embarrassed;</span><span class="definition_fr"> être gêné. <span class="example"><span class="example_lc">Ye vo myè ranje li en boutey ke dòn li so pròp dule. Ye anbarase.</span><span class="example_en">They prefer to fix them a bottle than to give them their own milk. They feel embarrassed. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te anbarase parskè mo te pa abiye byen pou dinen o rèstoran.</span><span class="example_en">I was embarrassed because I wasn't dressed nice to eat at the restaurant. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Torti couri trivé Compair Zavoka et conté li coman li baracé pou so lacourse.</span><span class="example_en">Brer Tortoise ran to find Brer Lawyer to tell him how he was troubled about the race. </span><span class="example_code">(T5)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To bother, disturb, trouble;</span><span class="definition_fr"> déranger, gêner. <span class="example"><span class="example_lc">Tapi-la ap anbarase mon. M ap ote li.</span><span class="example_en">That rug is bothering me. I'm going to remove it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tofe en dite avek la morel, la to ajout di swif mouton. To bwa sa osi souvon ke rim la onbaras twa.</span><span class="example_en">You make a tea with morels, and then you add sheep fat. You drink that as often as your cold bothers you. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To hinder, impede;</span><span class="definition_fr"> gêner, embarrasser, empêcher. <span class="example"><span class="example_lc">Rozo se en</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">Li anbarase twa pou to pase, li gen tou kichò bloke.</span><span class="example_en">A reed is a- It gets in your way, it's got everything blocked off. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">anbarke</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To embark, board;</span><span class="definition_fr"> embarquer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo anbarke kan m ape monte andan tomobil.</span><span class="example_en">I board when I'm getting in the car. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yebarke, Batis e so fanm e so de piti-ye, on vil, on en navir franse.</span><span class="example_en">They got on the boat, Baptiste and his wife and their two kids, headed for the city (New Orleans) on a French boat. (<span class="variant_code">T7</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">anbetan</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bothersome, annoying;</span><span class="definition_fr"> embêtant. <span class="example"><span class="example_lc">Sa se lèb sa, e y anbetan.</span><span class="example_en">These are weeds. And they are a nuisance. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mojamin oua arien qui bétant comme moune chez moin.</span><span class="example_en">I have never seen anything as annoying as the people at my house. </span><span class="example_code">(FO T4)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">anbète</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); anmbete, anmbet, anbet, abèt, onnbet (<span class="variant_code">PC</span>); anbete (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To mess around with, bother with;</span><span class="definition_fr"> se mêler de. <span class="example"><span class="example_lc">Me sè pa bon sa vye bouden blan, mo te anbet pa e sa.</span><span class="example_en">But that's no good, boudin blanc, I didn't bother with that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To mess around, waste one's time;</span><span class="definition_fr"> perdre son temps.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo di JUNIOR pou fe tansyon. P ole kouri laba, rès Baton Rouj la kouri anbete la.</span><span class="example_en">I told Junior to be careful. You don't want to go there, to live in Baton Rouge and mess around there. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To bother, take the trouble to (do sth.); se donner la peine de (faire qch). <span class="example"><span class="example_lc">Ye en fri kribis-ye. Mo jonmè anbete fri ye to kònè, kòm to fri chèvrèt.</span><span class="example_en">They fry crawfish. I've never bothered to fry them, you know, like you fry shrimp. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa antren pou anbete avèk piti jòrdi.</span><span class="example_en">I'm not in the mood to deal with children today. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To bother, disturb, trouble;</span><span class="definition_fr"> déranger, gêner. <span class="example"><span class="example_lc">Pa anmbete mwon ka me e pase.</span><span class="example_en">Don't bother me while I'm ironing. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">File. Ale. T ap anbète mon.</span><span class="example_en">Go away. Go. You're bothering me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li tont béter moin mo fou li ain coûté pied.</span><span class="example_en">He hassled me so much that I gave him a kick. </span><span class="example_code">(PE)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To deceive, trick, fool;</span><span class="definition_fr"> tromper.</span> 4.<span class="definition_en"> To make pregnant (an unmarried woman or girl);</span><span class="definition_fr"> engrosser (une fille qui n'est pas mariée). <span class="example"><span class="example_lc">Miss Chàndler trouve nonm ki anbète Esta.</span><span class="example_en">Mrs. Chandler found the man who got Estelle pregnant. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">anboche</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To begin work;</span><span class="definition_fr"> commencer à travailler, se mettre au travail.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo komanse travay yè. Mo anboche yè.</span><span class="example_en">I started work yesterday. I took a job yesterday. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">anbrase</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); onbras (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To kiss;</span><span class="definition_fr"> (s')embrasser. <span class="example"><span class="example_lc">Ye bo, ye onbras enn-a-lòt.</span><span class="example_en">They kiss one another. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li oua Compair Torti on lagarlie, apé brassé Mamzel Calinda.</span><span class="example_en">He saw Brer Tortoise out on the porch kissing Miss Calinda. </span><span class="example_code">(T5)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To hug;</span><span class="definition_fr"> serrer dans ses bras.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan en moun mouri e kan to ap kriye, ye ap anbrase twa e konsole twa.</span><span class="example_en">When someone dies and when you're crying, they hug you and console you. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo sèr lenmen anbrase famiy kan li vini vizite.</span><span class="example_en">My sister likes to hug the family when she comes to visit. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">anddan </span>(<span class="variant_code">PC</span>); anndan (<span class="variant_code">BT</span>); andan (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). —<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Inside;</span><span class="definition_fr"> dedans.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ti poure penture te volich. Konm sa, kan la plu tonmb, li rantra pa anndan.</span><span class="example_en">You can paint your siding. That way when it rains it doesn't come inside. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> ♦ <span class="example"><span class="example_lc">'metté nous en dedans'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T35</span>) —<span class="pos">prep.</span> <span class="definition_en">In, inside, into;</span><span class="definition_fr"> dans, en.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">dan</span><span class="example_en"></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">andeòr </span>(<span class="variant_code">NE</span>). — <span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">Outside;</span><span class="definition_fr"> à l'extérieur.</span> (<span class="variant_code">NE</span>) —<span class="pos">prep.</span><span class="variants"> ondeor de (<span class="variant_code">NE</span>); andeyòr (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Outside of;</span><span class="definition_fr"> hors de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">So latcheu chmiz t ape sòrti ondeor de so kilot.</span><span class="example_en">His shirttail was coming out of his pants. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">andòrmi</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">ST</span>); andormi, andòr (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To be sleepy;</span><span class="definition_fr"> s'assoupir, être fatigué. <span class="example"><span class="example_lc">Mo andormi, mo vi dormi.</span><span class="example_en">I'm sleepy, I feel like sleeping. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword"> vyen andòrmi </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60); vini andòrmi (<span class="variant_code">CA</span>); tonbe andòrmi (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To fall asleep;</span><span class="definition_fr"> s'endormir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo vini andòrmi ap garde tivi.</span><span class="example_en">I fell asleep watching TV. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo las, mo tonbe andòrmi tou drwat mo latèt touche lòriye.</span><span class="example_en">When I'm tired I fall asleep as soon as my head touches the pillow. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To get sleeping sickness;</span><span class="definition_fr"> attraper la maladie du sommeil.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le betay vyen andòrmi.</span><span class="example_en">The cattle get sleeping sickness. (<span class="variant_code">MO</span> 60) —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To put to sleep;</span><span class="definition_fr"> endormir, faire dormir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Limette aussi plein baille dolo avec ein drogue qui té connin endormi tout souite.</span><span class="example_en">He also put out a lot of tubs of water with a drug that puts one to sleep right away. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">andouy*</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> zandouy (<span class="variant_code">BT</span>); lanndouy, lezandouy (<span class="variant_code">PC</span>); zondouy (<span class="variant_code">NE</span>); landoui, landouy (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Andouille (a type of sausage stuffed with meat chopped into large pieces);</span><span class="definition_fr"> andouille (espèce de saucisse farcie de gros morceaux de viande hachée). <span class="example"><span class="example_lc">E pi si vou le dòt choz, vou pœ mèt se gros zandouy boukane.</span><span class="example_en">If you want anything else you can put in some of that big smoked andouille. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <em>♦Nova gaingnain boudin, saucisse et zandouillete, et tout ça vo lainmain..</em>We'll have boudin, sausage and andouillette, and everything you want.' (<span class="variant_code">T20</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">andsou</span> <span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">Under, underneath;</span><span class="definition_fr"> sous, en-dessous.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">andsou*</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> òndsou (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Sneaky, deceitful;</span><span class="definition_fr"> sournois.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lapen konpe don en kwen kom-sa-la ape gete li monyèr òndsou.</span><span class="example_en">Rabbit was standing in a corner looking at him sneaky. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">andsu*</span> <span class="pos">prep.</span> onsu, andsi (<span class="variant_code">PC</span>). On, on top; sur, au-dessus. <span class="example"><span class="example_lc">Ote arne andsi chval.</span><span class="example_en">To take the harness off the horse. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">andure</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To endure, put up with, stand, bear;</span><span class="definition_fr"> endurer, supporter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Se ase pou fe vye metres sòti so la tonm laba don Parwas Poutmonn, e sa to gronmorunon te pa dire, mwen e to momon pa le dire non pli.</span><span class="example_en">That's enough to make the old teacher come out of her tomb in Putman Parish, and what your grandma didn't put up with, your mother and I don't want to put up with either. </span><span class="example_code">(DU)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ane</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>); lannen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>), lennen, anne (<span class="variant_code">PC</span>); lanne (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>) lanen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lane, lez-ane (pl.) (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Year;</span><span class="definition_fr"> année.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Titanic, li kale diz-nèf san dis. Mèm lannen mo ne, mo kwa.</span><span class="example_en">The Titanic sank in 1910 (sic). That's the same year I was bom, I believe. (<span class="variant_code">PC</span>) <em>♦Céon 4 jiyet Djabe vini kolair hé li fé tombé la pli pandan karante zane..</em>It was on the Fourth of July that the Devil got mad and he made it rain for forty years. (T 13) •<span class="headword"> bonn ane </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); bon lane, bon nouvèl lane! (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Happy New Year!</span><span class="definition_fr"> Bonne Année!</span> <span class="example"><span class="example_lc">Apre minwi, tou va ale swate bonn ane.</span><span class="example_en">After midnight, they'll all wish 'Happy New Year!' (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Jour là nos cou saloué madame comme ain lareine pou dit li bonne annain...</span><span class="example_en">That day we went to greet the lady like a queen to tell her 'Happy New Year!' (<span class="variant_code">T27</span>) •<span class="headword"> lanne ki pase </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lannen pase (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Last year;</span><span class="definition_fr"> l'année dernière.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lane ki pase, ye te gen tro lpli, e ye pa fe en fout.</span><span class="example_en">Last year there was too much rain, they didn't produce anything. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword"> lane ki vyen </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); lannen ki vyen, lanne ki vyen (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Next year;</span><span class="definition_fr"> l'année prochaine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou peu pa pase en nòt livèr kòm sa lane ki vyen, parske se tro dur.</span><span class="example_en">We can't spend another winter like that next year, because it's too hard. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To fini plannte pou lanne ki vyen.</span><span class="example_en">You've finished planting for next year. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> • lennen prochen <span class="example"><span class="example_lc">n.phr</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">PC</span>). Next year; Tannée prochaine. <span class="example"><span class="example_lc">Li gen komanse lekòl lennen prochen.</span><span class="example_en">She'll start school next year. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword"> o bout lanen </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> At the end of the year;</span><span class="definition_fr"> au bout de l'année.</span> <span class="example"><span class="example_lc">O bout lanen t a peye, ka t a fini rantre to rekòt.</span><span class="example_en">At the end of the year you'll have to pay, when you finish bringing in your harvest. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="headword"><subentry>• èstonnen </subentry></span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); èstanne, èstònè-la, stannen, lanne-sa-la (<span class="variant_code">PC</span>); lonnen-sa-la, estonen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> This year;</span><span class="definition_fr"> cette année.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si vou plante dekonn lannen pase, vou gen koupe l èstonnen-lan.</span><span class="example_en">If you planted cane last year you have to cut it this year. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lannen pase no te pa gen tro en ta pakan me estonen li va byen rapòrte.</span><span class="example_en">Last year we didn't get very many pecans but this year, it's going to produce well. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword"> tou l anne </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> The whole year, all year;</span><span class="definition_fr"> toute l'année.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La, ye ranpli le 'dipfrizeu,' te pare pou tou l anne.</span><span class="example_en">They filled their deep freezers, they were ready for the whole year. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ane</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Anet, dill, fennel;</span><span class="definition_fr"> aneth, fenouil.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou de pigourwen malad, fe bouyi kontak e la Vyann ane onsonm e bwa sa.</span><span class="example_en">For sick kidneys, boil some green-brier and dill vines together and drink that. (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">anfan</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); zonfon (<span class="variant_code">NE</span>); zanfan (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lanfan (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Child;</span><span class="definition_fr"> enfant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Safe ye te pron le vyeu ne grès-la, ye te èlve de zonfon èk ye.</span><span class="example_en">So they took old black women, and they raised children with them. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Enn anfanen zanfan.</span><span class="example_en">A child. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> REM: Most speakers consider this word to be French, and <span class="example"><span class="example_lc">piti</span><span class="example_en">to be Creole. <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Bouki ri dan so la barbe kan li oua tou so zanfans vini gra com cosons langré.</span><span class="example_en">Brer Rabbit laughed up his sleeve when he saw all his children getting fat like fattened pigs. </span><span class="example_code">(T6)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">anfan-d-chyen</span> <span class="pos">n.vulg.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Son of a bitch;</span><span class="definition_fr"> enfant de garce.</span> <em>To konnen sa anfan-deu-chyen-sa-la?.</em>Do you know that old son of a bitch? (<span class="variant_code">PC</span>) <em>♦Fand'chien...to té dit ça té mal, pourtant to té bésoin volé..</em>Son of a bitch, you said it was wrong, yet you had to go and steal. (<span class="variant_code">T32</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">anfan-d-gas </span>(<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); anfan-d-ga, hanfan-d-ga, anfann-gas, fan-d-gas (<span class="variant_code">PC</span>); zonfon-gars (<span class="variant_code">ST</span>); fon-d-gas, fon-d-gars (<span class="variant_code">NE</span>). —<span class="pos">n.vulg.</span> <span class="definition_en">Son of a bitch;</span><span class="definition_fr"> enfant de garce.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mon tit anfan-d-gas, te toujou ape konye mon.</span><span class="example_en">Little son of a bitch, you're always hitting me! </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mile kreyòl sa pa bon aryen, fan-d-gas-sa-la move konm mo pa konnen ki.</span><span class="example_en">A Creole mule is good for nothing. That son of a bitch is bad like I don't know what. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Zonfon-gars, en pitenn la-ba.</span><span class="example_en">Son of a bitch, that's a prostitute over there. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> —<span class="example"><span class="example_lc">int.vulg.</span><span class="example_en">Son of a bitch, I'll be damned; enfant de garce. <em>Afan-d-gas! Mo m pa konpran sa te e di..</em>Damn, I can't understand what you're saying. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">anfans</span> <span class="pos">n.</span> •<span class="headword"> ann anfans </span><span class="pos">adj.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Senile, in one's second childhood;</span><span class="definition_fr"> sénile, gâteux. <span class="example"><span class="example_lc">Gar, sa mo tit-anfan achte, mo peu pa bliye me mèdsin, to kònen, de fwa mo ann anfans.</span><span class="example_en">Look what my grandchild bought me. (That way) I can't forget my medicine, you know, sometimes I forget things. (<span class="variant_code">BT</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">anfen</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); onfen (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Well, anyway, in short;</span><span class="definition_fr"> enfin, bref.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te rache nòt zyè, rache nòt zong kom-sa-la, rache nòt zong zòrtey, koupe nòt long, koupe nòt zòrey, onfen fe nouzòt tou spès de martur.</span><span class="example_en">They tore out our eyes, tore off our nails like that, tore off our toenails, cut out our tongues, cut off our ears, in short they put us through every kind of torture. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> REM: <span class="variant_code">NE</span> considers this term rare. <span class="example"><span class="example_lc">♦Enfin, fau nou vite parti, porté nou bagage loin d'ici.</span><span class="example_en">Well, we have to leave in a hurry, and take our luggage far from here. </span><span class="example_code">(T32)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Finally, at last;</span><span class="definition_fr"> enfin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Enfin yé rivé dans cabane vié fame la.</span><span class="example_en">Finally they arrived at the old woman's house. </span><span class="example_code">(T30)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">anfonse</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); afonse (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To crumble, cave in;</span><span class="definition_fr"> s'enfoncer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa sanmb la plu. Wè, tonnèr lan grony, latèr ap anfonse, latcheu le matou krak.</span><span class="example_en">It looks like rain. Yes, the thunder is rumbling, the earth is caving in, the cat's tails are cracking. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">angaje</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); angaje (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Engaged;</span><span class="definition_fr"> fiancé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo angaje avefiy-sa-la.</span><span class="example_en">I am engaged to that girl. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword"> vini angaje </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To get engaged;</span><span class="definition_fr"> se fiancer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ka ye vini angaje pou mariye</span><span class="example_en">When they got engaged to be married. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">angaje</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>); gaje, gaj, gajè, ongaje (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To hire;</span><span class="definition_fr"> engager.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te gaje nouzòt pou rantre rekòt.</span><span class="example_en">They hired us to bring in the harvest. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en bon djab. Mo ete angaje yè.</span><span class="example_en">I've got a good job. I was hired yesterday. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword"> angaje avèk </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">In league with;</span><span class="definition_fr"> ligué avec.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Prend ga pou vous, Michié Néléphant, Compair Lapin engagé avec Djabe, la servi vous mal si vous pas fait tention.</span><span class="example_en">Watch out, Mister Elephant, Brer Rabbit is in league with the devil, it will go badly for you if you're not careful. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">angar</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); longar (<span class="variant_code">NE</span>); langar (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Barn, stable (for storing animals);</span><span class="definition_fr"> étable, écurie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enn ekiri se dan enn angar.</span><span class="example_en">A horse stall is in a stable. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Barn (for storing hay);</span><span class="definition_fr"> grange.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa se enn angar. Enn angar pou mèt fouraj.</span><span class="example_en">That's a barn. A barn for storing fodder. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En langar difwon, se en batis ou to mèt to difwon.</span><span class="example_en">A barn is a building where you put your hay. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">angle*</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> langle (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); longle (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> English-speaking, non-Creole; anglophone. <span class="example"><span class="example_lc">Moun langle-ye isi ye pa gen menm lakson e menm mongnen avèk nouzòt.</span><span class="example_en">The 'English' don't have the same accent and the same ways that we do. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword"> patat anglez </span><span class="pos">n.phr.</span> (Irish) potato; pomme de terre. cf. <span class="example"><span class="example_lc">patat</span><span class="example_en"></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">angle*</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> langle (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); longle (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> English (language);</span><span class="definition_fr"> anglais.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tou moun ye parle angle astè-la, juch en pè moun te ka parle kreyòl.</span><span class="example_en">Everyone speaks English now, only a few people could speak Creole. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ena en ta le piti ki pa kone byen parle longle AT ALL.</span><span class="example_en">There are a lot of kids who don't know how to speak English well at all. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> ♦Ma <em>splixifié vou zot dan franslet ça lot Brada splixifié dan zanglé..</em>I will explain to you in French what the other brother explained in English. (TI6) 2.<span class="definition_en"> lez-ongle (pi.) (<span class="variant_code">NE</span>). British person; Anglais. <em>La kon lez-ongle INVADE <span class="variant_code">CA</span>NADA, la ye chache le Fronse de la Kanada..</em>When the English invaded Canada, they chased the French out of Canada. (<span class="variant_code">NE</span>). <em>♦Mouen, mo ein vié neg krihol ki té dijà gran dan tan vié Iakzone batte Yinki yé pélé Zanglé dan bataïe Nouvail-Zorléhan..</em>Me, I'm an old Creole negro who was already grown up in the time that Jackson fought the Yankees that they call 'the English' in the Battle of New Orleans. (<span class="variant_code">T13</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">angourdi</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Numb;</span><span class="definition_fr"> engourdi.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">angrèse</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">ST</span>); grèse (<span class="variant_code">CA</span>); angrese (<span class="variant_code">PC</span>); ongrese (<span class="variant_code">NE</span>); angrès (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To fatten up, make fat;</span><span class="definition_fr"> engraisser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To te gen angrese de kochon pou livè.</span><span class="example_en">You had to fatten two hogs for the winter. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo kouzen elve en ta kochon. Li angrèse ye pou vann pou Krismis.</span><span class="example_en">My cousin raised a lot of pigs. He fattened them to sell for Christmas. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sete en navir vagabon. Ye se pase e ramase tou moun ye se wa, grese ye dan kaj-ye e la ye se manje ye.</span><span class="example_en">It was a vagabond ship. They would go by and pick up everyone they saw, fatten them up in cages and then they would eat them. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To gain weight, get fat;</span><span class="definition_fr"> engraisser, prendre du poids.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa-fe le swar Lapen se kouri e li se monje mai-la. E sa-fe li komonse ongrese.</span><span class="example_en">Rabbit would go and he would eat the corn every night. And so he started to gain weight. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">anhan</span> <span class="pos">int.</span> <span class="definition_en">Uh huh, yeah;</span><span class="definition_fr"> oui, ouais.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Torti réponde an-hant, to per parié toujou.</span><span class="example_en">Tortoise answered, 'Uh huh, you're still afraid to bet.' (<span class="variant_code">T26</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">anho</span> <span class="pos">prep.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); anho-la (<span class="variant_code">MO</span> 60); onho (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">BT</span>); anwo, an-o (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> On top of, on;</span><span class="definition_fr"> sur, au-dessus de. <span class="example"><span class="example_lc">Ye me le konpres onho-la.</span><span class="example_en">They put a compress on it. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lioté so latête, li mette li enhaut so ginou.</span><span class="example_en">He took off his head and set it on his knee. </span><span class="example_code">(T30)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En haut chaque poteau so labarrière li té metté ein paquet de bois.</span><span class="example_en">Atop each fencepost he had put a bundle of kindling wood. </span><span class="example_code">(T40)</span></span> 2.<span class="definition_en"> On;</span><span class="definition_fr"> sur, a.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mon rès onho la ri AVENUE C.</span><span class="example_en">I live on Avenue C street. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <em>Mo en pe <span class="variant_code">ST</span>RICT onho ye..</em>I'm somewhat strict with them. (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo tannde li anho TELEVISION</span><span class="example_en"> I heard it on TV. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Téein femme billé en singe qui té en haut bras un nomme déguisé en cocodri.</span><span class="example_en">There was a woman dressed like a monkey on the arm of a man dressed as a crocodile. </span><span class="example_code">(T40)</span></span> 3.<span class="definition_en"> [With verbs of speaking, thinking]. About; de, à, au sujet de. <span class="example"><span class="example_lc">Pa Bouki komonse jongle onho-la.</span><span class="example_en">Father Bouki began to think about it. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si te e parle mal anho kèkenn e li konnen kreyòl.</span><span class="example_en">If you're talking bad about someone and they understand Creole. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">adv.</span> 1.<span class="definition_en"> On, on top;</span><span class="definition_fr"> dessus.</span> <span class="example"><span class="example_lc">SPREAD to kouti patè e la to mèt to lamous anwo la.</span><span class="example_en">Spread your ticking on the ground and then you put your moss on top (of that). (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Lavyann fe lekum vini anho kan lasoup bouyi.</span><span class="example_en">The meat makes foam come to the top when the soup boils. </span><span class="example_code">(ST)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">La parti anho, sa se lakalòt.</span><span class="example_en">The top of the head is called the crown. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Upstairs;</span><span class="definition_fr"> en haut.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye ye kouch anho.</span><span class="example_en">Them, they sleep upstairs. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Anho dan a grègnen.</span><span class="example_en">Upstairs in the attic. (<span class="variant_code">MO</span> 60) 3.<span class="definition_en"> In addition;</span><span class="definition_fr"> en sus, de plus.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vou gen ton larjon, la vou achte ton kichò anho leu.</span><span class="example_en">You have so much money, and you go and buy so many things in addition (to what you already bought). (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ankòr</span><sup>1</sup> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">ST</span>); ankò (<span class="variant_code">PC</span>); onkor (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Again;</span><span class="definition_fr"> encore.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ka to rive o bout, kèkenn vyen ave en chari ankò e kouvè li.</span><span class="example_en">When you arrive at the end (of the row of sugar cane), someone comes along again with a plow and covers it up. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Popa la voyé cherché ein médecin qui commencé soignin li et qui dit li sré bientot vive encore.</span><span class="example_en">The father sent for a doctor who began to treat him and who said that he'd be alive again soon. </span><span class="example_code">(FO T20)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Still, yet;</span><span class="definition_fr"> encore, toujours.</span> <em>To gen to lamont ankò?.</em>Do you still have your watch? (<span class="variant_code">PC</span>); • pa... onkor <span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">Not yet;</span><span class="definition_fr"> pas encore.</span> cf<span class="example"><span class="example_lc">. pa</span><span class="example_en">3.<span class="definition_en"> More, once more, once again, else;</span><span class="definition_fr"> de nouveau, encore, d'autre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li parti galope onkor.</span><span class="example_en">She ran off once more. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Anou wa sa nou peu plonte onkor.</span><span class="example_en">Let's see what else we can plant. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> • pa ... onkor <span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">No longer, not anymore;</span><span class="definition_fr"> ne .</span>.. plus. cf<span class="example"><span class="example_lc">. pa</span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ankòr</span><sup>2</sup> <span class="pos">conj.</span><span class="variants"> ankò (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> But, although;</span><span class="definition_fr"> encore que, bien que, quoique.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ankò ye te byen ra, richa.</span><span class="example_en">But rich folks were quite rare. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ankouraje</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); onkouraje (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To encourage;</span><span class="definition_fr"> encourager.</span> <span class="example"><span class="example_lc">'Trap BANJO-la ki laba don kwen-la, pètèt mo va grate kèk nòt', li di, 'pètèt sa va onkouraje ouzòt</span><span class="example_en"><span class="example"><span class="example_lc">.</span><span class="example_en">'Grab the banjo that's over in the corner, maybe I'll play a few notes and that will encourage you (to dance). (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">M e ankouraje twa pouf tel tel kichò to p ole fe li. Sa se me e dòn twa kouraj pou fe li me to p ole.</span><span class="example_en">I'm encouraging you to do such and such a thing but you don't want to do it. That means I'm giving you encouragement to do it but you don't want to. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Likouraje li pou tournen, e avan lontan, li marye avek fiy-la.</span><span class="example_en">He encouraged him to return, and before long he had married the girl. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">antèr</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); onlèr (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Up;</span><span class="definition_fr"> en haut, en l'air.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vyeu Djab trape sa malin, li trape sa malin onba so bra, li leve li laba onlèr.</span><span class="example_en">Old Devil grabbed his girlfriend, he caught her under her arms and lifted her up. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <em>Kofèr to march bosi kòm sa avek zepol-ye antèr?.</em>Why do you walk hunchbacked like that with your shoulders up? (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Lite ape marche dousman, la tet an tèr, pou garde pou kirèy dan bwa-ye.</span><span class="example_en">He was walking softly, his head held high, to look for squirrels in the trees. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword"> antèr e anba </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Up and down;</span><span class="definition_fr"> en haut et en bas.</span> —<span class="pos">prep.</span> <span class="definition_en">On, on top of;</span><span class="definition_fr"> sur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se jich li ke pre nouzot. Alòr se jich li no gen p pele antèr li.</span><span class="example_en">She's the only one that is close to us. So it's just her that we can call on. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To gen p mèt bibron antèr boutey-la pou li kapab tète so boutey.</span><span class="example_en">You have to put the nipple on the bottle so that the baby can suck it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">anlve</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To remove;</span><span class="definition_fr"> enlever, ôter. <span class="example"><span class="example_lc">♦Comme li pas tendé Compair Lapin remué li cré li té mort touffé et li enlevé la mousse et les briques qui té fermé trou la.</span><span class="example_en">As he did not hear Brer Rabbit stirring he thought he had died of suffocation and he removed the moss and the bricks that plugged the hole. </span><span class="example_code">(FO T6)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">anmèm</span> <span class="pos">adv.</span> •<span class="headword"> anmèm dan </span><span class="pos">prep.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Right out of, straight from;</span><span class="definition_fr"> a même. <span class="example"><span class="example_lc">Li t ape bwa anmèm danflèch wiski-la.</span><span class="example_en">He was drinking right out of the whiskey flask. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">anmèr</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); anmè (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bitter;</span><span class="definition_fr"> amer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sète en tèb ki te anmè.</span><span class="example_en">That was a weed that was bitter. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦[Pou] malaria ou lafyèv tranasont, to pronn di mongilye e pi la to f e en gro pake, bouyi byen jiska li amèr antèr..</em>For malaria or the slow fever, take some marsh elder and make a big bundle. Boil it well until it turns really bitter. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">anmèr</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); namè (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Bitters, aloes, bitter-weed; amers, aloès. <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou fe dezamè pou la fyev pron ti mayi tonn pi fe la tizonn, pi la pron en ponye kafe vè avek en kar wiski. Sa koup la fyev.</span><span class="example_en">To make bitters for fever, take a little sweet corn and make an herbal tea, then take a handful of green coffee grounds with a quart of whiskey. That will cut the fever. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">anmèrde</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); anmèrdi, amèd (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To bother, disturb, trouble;</span><span class="definition_fr"> gêner, déranger. <span class="example"><span class="example_lc">Mo te move ka li vini anmèrdi mon.</span><span class="example_en">I was nasty when he came to bother me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To anger, irritate;</span><span class="definition_fr"> fâcher, vexer. <span class="example"><span class="example_lc">Piti-la ap kriye tou-l-tan. L ap anmèrde mwa.</span><span class="example_en">The child is always shouting. He is making me mad. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">anmnen</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To bring, import;</span><span class="definition_fr"> apporter, importer.</span> <em>La ye gen de <span class="variant_code">ST</span>RIPED BASS, ye anmnen sa isi..</em>Now they have striped bass, they brought them here. (<span class="variant_code">PC</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">anmpwazan-d-san</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Blood poisoning;</span><span class="definition_fr"> empoisonnement sanguin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Eusot a ete mòrdi la dan le chan diri. Sete tou, fini. Si eusot se pa menen li wa en doktèr la apeupre dan tè dis kenz minut apre sa arive, l a trape lanmpwazan-d-san.</span><span class="example_en">They were bitten in the rice fields. That was it. If they didn't take him to see a doctor in about the first ten or fifteen minutes after it happened, he would get blood poisoning. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ann</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); onn (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> On, running (of an electrical appliance);</span><span class="definition_fr"> allumé, ouvert (en parlant d'un appareil électrique). <em>To gen sa onn?.</em>You have that (turned) on? (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Tournen li ann.</span><span class="example_en">Turn it on. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> annalan* <span class="example"><span class="example_lc">prep,</span><span class="example_en">onalon (<span class="variant_code">NE</span>); onnalan (<span class="variant_code">PC</span>). Going, leading to; menant à, qui mène à. <span class="example"><span class="example_lc">Li pa pron chemen ki te kour onalon che li, li pron chemen pou kouri pli lwen.</span><span class="example_en">She did not take the road that headed to her home, she took the road to go further away. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">annaryèr </span>(<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>); annaryè, annariyè, onnaryè, annèryè (<span class="variant_code">PC</span>); onaryèr (<span class="variant_code">NE</span>). —<span class="pos">adv.</span> 1.<span class="definition_en"> In back, behind;</span><span class="definition_fr"> en arrière.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen en ta de flœr dan ma kour annaryèr.</span><span class="example_en">I had a lot of flowers in my back yard. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Annaryèr-la se tou bwaze e dibwa.</span><span class="example_en">In back there, it's all wooded with trees. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tokontin marche son regarde on aryèr.</span><span class="example_en">You continue walking without looking back. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Ago;</span><span class="definition_fr"> il y a.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Senk ann, siz an annaryè.</span><span class="example_en">Five or six years ago. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">adj.</span> 1.<span class="definition_en"> Behind, slow, backwards;</span><span class="definition_fr"> arriéré, en arrière.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vou konnen na d moun ki toujou plu parese, ye plu annaryè.</span><span class="example_en">You know, there are always people who are lazier, they're more backwards. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Behind (in one's work, schedule);</span><span class="definition_fr"> en arrière, en retard, retardé (dans ses obligations). <span class="example"><span class="example_lc">Mo annaryè.</span><span class="example_en">I'm behind (in my work). <span class="example"><span class="example_lc">Nou annèryè.</span><span class="example_en">We're behind schedule. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Slow (of a clock);</span><span class="definition_fr"> qui retarde (en parlant d'une horloge). <span class="example"><span class="example_lc">Pandul-la la dèriyè mwa, le en pe annariyè.</span><span class="example_en">The clock behind me is a little slow. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">annavan </span><span class="example"><span class="example_lc">adv.prep.</span><span class="example_en">onnavon (<span class="variant_code">PC</span>); onavon (<span class="variant_code">NE</span>). —<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Before, ahead, in front;</span><span class="definition_fr"> devant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Inave en lak plu onnavon, navè Lak Sòl.</span><span class="example_en">There was a lake in front, there was Lake Au Sol. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">prep.</span><span class="variants"> annavon-d (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Before, ahead of, in front of;</span><span class="definition_fr"> devant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le ponn, se plu annavon-d la sikleri.</span><span class="example_en">The pond is more in front of the sugar refinery. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> annim <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To tempt, attract, draw in;</span><span class="definition_fr"> tenter, attirer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Annim li, l ole rèste. L ole jwe plu lontan.</span><span class="example_en">(It) draws him in. He wants to stay. He wants to play longer. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">anntwa</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To glimpse, catch a glimpse of;</span><span class="definition_fr"> entrevoir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo djus anntwa chèvrey-la pase parmi dibwa, kòm en zeklè.</span><span class="example_en">I just caught a glimpse of the deer running through the trees, like lightning. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">annwiye</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); anniye (<span class="variant_code">MO</span> 60); annouye (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To bore, be bored;</span><span class="definition_fr"> ennuyer, s'ennuyer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo vigni anniye.</span><span class="example_en">I got bored. (<span class="variant_code">MO</span> 69); <span class="example"><span class="example_lc">Mo vini annouye</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa gen aryen pou fe</span><span class="example_en"> I got bored. I haven't got anything to do. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Enjou sete fe move ton. Mouche-ye te nwiye don barj.</span><span class="example_en">One day the weather was bad. The men were bored on the barge. </span><span class="example_code">(TP)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To be lonely, lonesome;</span><span class="definition_fr"> se sentir seul.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dèpi Elmo mouru, nou toujou annwiye.</span><span class="example_en">Since Elmo died, we're always lonesome. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo annouye kan mo tou sel e mo pa gen pèrsòn pou parle avèk.</span><span class="example_en">I'm lonesome when I'm all alone and I have no one to talk to. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ano*</span> <span class="pos">n.</span> nòno, zòno, lano (<span class="variant_code">PC</span>). Ring (for harnessing); anneau (pour un harnais). <em>Se en gran lèkolye<sub>t</sub> la li gen dè nòno, dè RINGse sa nou pèl en zòno..</em>It's a big collar and it has harness rings, some 'rings', that's what we call harness rings. (<span class="variant_code">PC</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">anonse</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To announce;</span><span class="definition_fr"> annoncer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M ap ale anonse mariaj mo fiy dan gazèt.</span><span class="example_en">I'm going to announce my daughter's marriage in the newspaper. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">anpòrt</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">Go to hell!</span><span class="definition_fr"> • 'djab t'emporte' <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">May the devil take you! Que le diable t'emporte! cf. <span class="example"><span class="example_lc">djab</span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">anraje</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Rabid, mad, crazy;</span><span class="definition_fr"> enragé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Chyen-la te anraje.</span><span class="example_en">The dog was rabid. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword"> la pyèr anraje de la Vachri </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> The Madstone of Vacherie, part of the folklore of the region;</span><span class="definition_fr"> la Pierre Enragée de Vacherie, une partie du folklore régional.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">anran</span> <span class="pos">prep.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> On (a committee, etc.); dans, qui fait partie (d'un comité, etc.). <span class="example"><span class="example_lc">Kan ma j eute anran leu polis juri.</span><span class="example_en">When I was part of the police jury. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">anrejistre</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); anrejiste, anrejist (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To register;</span><span class="definition_fr"> enregistrer, s'inscrire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se en betay ki anrejistre. Se pen en komen, enn etalon sen enn etalon ki anrejistre.</span><span class="example_en">That's an animal that's registered. It's not a common (horse), a stallion is a registered stallion. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">M ale anrejistre jodi pou vote.</span><span class="example_en">I'm going to register to vote today. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Tooulé konné si mo kouri register; ki ça ki nou zot kandida?.</em>You wanted to know if I had gone to register; who is our candidate? (<span class="variant_code">T12</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">anrole</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To enlist (s.o. in the army); enrôler (une recrue). <span class="example"><span class="example_lc">♦Oh non, gardé so zoreille, vouzote oua ben c'est ein miletet mo sra fouti, yé va enrolé moin et mo va bligé marché.</span><span class="example_en">(They'll say) 'Oh no, look at his ears, you can all see he's a mule,' and then I'd be in trouble, they would enlist me and I'd have to march. (<span class="variant_code">FO T15</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">anrouwe</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); anrwè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Hoarse;</span><span class="definition_fr"> enroué.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li anrouwe, li pa kapab parle byen.</span><span class="example_en">He's hoarse. He can't speak well. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo tou anrouwe dan la gòrj. Mo trape rim.</span><span class="example_en">I'm hoarse in the throat. I caught a cold. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ansanm</span> <span class="pos">adv.</span> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); asanm (<span class="variant_code">PC</span>); onsòm (<span class="variant_code">NE</span>); ansòm (<span class="variant_code">MO</span> 60). Together; ensemble. <span class="example"><span class="example_lc">Mo parl kreyol plis ke mo parl langle. Sa fe mo mele li ansanm.</span><span class="example_en">I speak Creole more than I speak English. So I mix them together. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ain jour ain bande macacs t apé joué en bas n'abe là-bas dans bois, ensembe.</span><span class="example_en">One day a group of monkeys was playing together under a tree down there in the woods. </span><span class="example_code">(T25)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ansent</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); onsent, onsyent, onsen (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Pregnant;</span><span class="definition_fr"> enceinte.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li ansent. L an famiy.</span><span class="example_en">She's pregnant, she's in a family way. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ansevli</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To prepare a body for a funeral;</span><span class="definition_fr"> préparer un cadavre pour les obsèques, ensevelir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan ye te ansevli twa, ye te vide to letrip. Ye te bouche to fòrmon avèk las ann. Ye te lav twa e ye te biye twa. Je te mèt twa desi katafal.</span><span class="example_en">When they prepared you for burial, they would empty your bowels. They would stuff your rectum with ashes. They would wash and dress you. They would put you on a cooling board. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Yé té ensévli li en d'dans la maison cé mo grand-popa. No' t'apé veiller corps-là quand in'a défômes blancs qui t'arrivé.</span><span class="example_en">They prepared her body in my grandfather's house. We were holding the wake when two white women arrived. </span><span class="example_code">(GY)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ansyen*</span> <span class="pos">adj.</span> 1.<span class="definition_en"> Former;</span><span class="definition_fr"> ancien, précédent.</span> ♦Là <span class="example"><span class="example_lc">yé di mouan cé ein laite Pa Cachambo té hékri Pa Lindor, aine dan no lanchien neg-maite.</span><span class="example_en">Then they told me it was a letter Pa Cachambo had written to Pa Lindor, one of my former masters. </span><span class="example_code">(T17)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Old;</span><span class="definition_fr"> ancien, vieux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Dahomey té ein vié zancien nègue guinain ki té rété lot côté bayou.</span><span class="example_en">Brer Dahomey was an old black-skinned negro who lived across the bayou. (<span class="variant_code">T6</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">antandi</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Busy;</span><span class="definition_fr"> occupé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te si antandi ke mo pa i la chans pou mèt mo lastik andan mo manch-ye.</span><span class="example_en">I was so busy I didn't have the chance to put the elastic in my sleeves. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">antère</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); tere (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); antèr, ter (<span class="variant_code">PC</span>); tèri (<span class="variant_code">MO</span> 69); ontère (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To bury;</span><span class="definition_fr"> enterrer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li mouriye tere l sanmdi.</span><span class="example_en">She died, they buried her Saturday. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Apre li mouri, mo ontère li.</span><span class="example_en">After she died, I buried her. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li kouri tere li. Li met sèrkey-la dan lafòs-la e klouwe so kouvè.</span><span class="example_en">He went to bury him. He put the coffin in the ground and nailed its lid shut. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">antèrman</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lantèrman (<span class="variant_code">CA</span>); latèrman, latèrmon (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Funeral, burial;</span><span class="definition_fr"> enterrement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te ale ede lantèrman yèr.</span><span class="example_en">I went to help with the burial yesterday. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Fôno fé mékié pou trapé li. Dimin to voyé di li mo mouri, fo li vini pou couri mo zanterman.</span><span class="example_en">We have to use a trick to trap him. Tomorrow send word to him that I died, and that he has to go to my funeral. </span><span class="example_code">(T3)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">antète</span> <span class="pos">v.refl.</span> <span class="definition_en">To be stubborn, become stubborn;</span><span class="definition_fr"> s'entêter. <span class="example"><span class="example_lc">♦Torti entété li.</span><span class="example_en">Turtle became stubborn. </span><span class="example_code">(ME 90)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">antoure</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); toure (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To surround;</span><span class="definition_fr"> entourer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo antoure parmi dikann.</span><span class="example_en">I'm surrounded by sugar cane. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Litann en tren dèryè li e li wa li te antoure par enn bann sovaj.</span><span class="example_en">He heard a noise behind him and he saw that he was surrounded by a band of Indians. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To enclose, fence in;</span><span class="definition_fr"> clôturer, entourer d'une barrière. <span class="example"><span class="example_lc">Mo antoure en park pou mèt kochon.</span><span class="example_en">I enclosed a pen for a pig. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To draw a circle around, circle;</span><span class="definition_fr"> cerner, entourer, encercler.</span> <em>♦[Pou] en dart, vu toure li avek di ble..</em>For a ringworm, you draw a ring around it with [a piece of] wheat. (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">antre</span><sup>1</sup> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); ontre, ont (<span class="variant_code">NE</span>); ant (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); annt (<span class="variant_code">CA</span>). —<span class="pos">prep.</span> <span class="definition_en">Among, between;</span><span class="definition_fr"> entre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te parl meriken antre ye.</span><span class="example_en">They spoke English amongst themselves. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No mèt baton bale dan hour le no rido pou ponn li annt de deklou.</span><span class="example_en">We put a broom-stick in the hem of our curtains to hang it between two nails. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand dé bougue apé génin toi, faut to fait yé batte et tchué yé entre yé.</span><span class="example_en">When two guys are bothering you, you have to get them to fight and kill each other. </span><span class="example_code">(FO T3)</span></span> —<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Between;</span><span class="definition_fr"> entre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Aben mo fe mo lapat dipen e tou mo pran mo lavyann, e la mo met li ant e la mo BAKE li.</span><span class="example_en">Well, I make my bread dough and I take my meat, and then I put it between (the rolls of bread dough) and I bake it. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">antre</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); ontre, annt (<span class="variant_code">PC</span>); anntr (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To enter, go in;</span><span class="definition_fr"> entrer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo kouri kote katolik, pèr-la kè mo vini pou ontre, di mon to pa ka asi an-o.</span><span class="example_en">I went to the Catholic (church), and when I went to go in the priest told me 'You can't sit there.' (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Moté oi li entré dan trou.</span><span class="example_en">I saw him go into the hole. </span><span class="example_code">(T23)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To bring in;</span><span class="definition_fr"> rentrer.</span> •<span class="headword"> antre rekòt </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To bring in the harvest;</span><span class="definition_fr"> rentrer la récolte.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">rekòlt</span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">antren</span> <span class="pos">v.aux.</span> <span class="definition_en">To be doing sth., be in the process of; être en train de (faire qch). <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa antren pou anbete avèk piti jòrdi.</span><span class="example_en">I'm not in the mood to deal with children today. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <em>♦Foto appronne tout moune qui flattè en train vive en ça-yé qui 'coute li..</em>You must learn that every flatterer is living at the expense of those who listen to him. (<span class="variant_code">BD</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">antrepran</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To undertake, take on;</span><span class="definition_fr"> entreprendre.</span> <em>♦Lidi can minme yé donnin li $100,000- li papé récommencé jamin encor, jamin la entrepran ein pareil job..</em>He says that even if they gave him $100,000 he wouldn't start that again, never would he undertake such a job. (<span class="variant_code">FO 1887</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">antretyen</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To keep up, maintain;</span><span class="definition_fr"> entretenir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Chemen Dezire, li ale lwan me li se pi antretyen.</span><span class="example_en">Desiree Road went far but it's no longer kept up. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">antye</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Whole, entire;</span><span class="definition_fr"> entier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sete en gro morso lavyan. Chyen-la manje tou roti antye.</span><span class="example_en">It was a big piece of meat. The dog ate the entire roast. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Uncastrated;</span><span class="definition_fr"> qui n'a pas été chatré.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se en betay antye, ye pa koupe li.</span><span class="example_en">He's an intact animal, they haven't castrated him. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">anvèr</span> <span class="pos">prep.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Towards;</span><span class="definition_fr"> envers.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li dòn pa li la chans pou sòrti. Li tro drwat anvèr li.</span><span class="example_en">He didn't give her a chance to go out. He's too strict with her. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">anvi</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); onvi (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Desire;</span><span class="definition_fr"> envie.</span> •<span class="headword">dòn anvi </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To make one feel like;</span><span class="definition_fr"> donner envie (à qn). <span class="example"><span class="example_lc">Ven d lamèriz, sa va dòn twa anvi dòrmi osit.</span><span class="example_en">Cherry wine will make you feel like sleeping also. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">gen onvi </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To want, feel like;</span><span class="definition_fr"> avoir envie de, vouloir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa gen onvi fe sa.</span><span class="example_en">I don't feel like doing that. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Moté gagnin l'envi faché car mo l'aimin la politesse.</span><span class="example_en">I felt like getting angry because I liked politeness. </span><span class="example_code">(T38)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">anvi</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); onvi (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To want;</span><span class="definition_fr"> vouloir, avoir envie de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Doktè ote mon kafe. Li te pa si anvi mo bwa sa men mo bwa yenk en tas le maten.</span><span class="example_en">The doctor took me off coffee. He didn't really want me to drink that, but I only have one cup in the morning. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">v.aux.</span> <span class="definition_en">To want, feel like;</span><span class="definition_fr"> avoir envie de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo anvi dòrmi.</span><span class="example_en">I want to sleep. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">anvlòpe</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); vlope (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); anvlòp (<span class="variant_code">BT</span>); vlope (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); volpe (<span class="variant_code">CA</span>); vlop (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To wrap, tie around;</span><span class="definition_fr"> lier, envelopper.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo vlope mo lavyan-la pou glase li.</span><span class="example_en">I wrapped my meat to freeze it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen pou vlope en pake pou voye pou mo sèr dan Tèksas.</span><span class="example_en">I've got to wrap a package to send to my sister in Texas. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Macaque là té gagnin so la tête vloppé dans ein mouchoir bleu.</span><span class="example_en">The monkey had his head wrapped in a blue handkerchief. </span><span class="example_code">(T36)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">anvye</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To envy, be jealous of;</span><span class="definition_fr"> envier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena defwa mo ont, ye tro anvye pou mon.</span><span class="example_en">Sometimes I'm ashamed, they envy me too much. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">aout</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); daou, mwa d aou (<span class="variant_code">PC</span>); aou (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> August;</span><span class="definition_fr"> août. <span class="example"><span class="example_lc">So fet se dan aout. Le kenz d aout se so fet.</span><span class="example_en">His birthday is in August. The fifteenth of August is his birthday. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> ♦Ça <em>vou té fait dans mois d'août?.</em>What were you doing in the month of August? (<span class="variant_code">T1</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">apa*</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> napa (<span class="variant_code">PC</span>); lapa (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Bait;</span><span class="definition_fr"> appat.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo met mo napa an lanmsan-la e voye l dan dolo.</span><span class="example_en">I put my bait on the hook and I throw it in the water. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">apar </span><span class="example"><span class="example_lc">prep</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">NE</span>); onpar, onpar ke, apar ke (<span class="variant_code">NE</span>). Apart from, aside from; à part. <span class="example"><span class="example_lc">Onpar sa grip, li son li-mèm byen.</span><span class="example_en">Aside from his flu, he feels fine. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">apele</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); pele, pèl (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>), pèle (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); aple, apèyl, pel (<span class="variant_code">PC</span>); apèl (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To call;</span><span class="definition_fr"> appeler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo di 'aben pel en NURSE, pètèt li ka ouvè li</span><span class="example_en">' I said, 'Well, call a nurse, maybe she can open it up.' (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Ye te pele vyeu mile-la Fiva.</span><span class="example_en">They called the old mule Fiva (i.e. Fever). (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Kèkchoz kèkenn lenm di souvan sa apèl en patwa.</span><span class="example_en">Something that someone likes to say a lot is called a 'patois'. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yavé eune foi eune madame ki té gagnin dé fille yé té pélé Rose et Blanche.</span><span class="example_en">There was once a woman who had two daughters named Rose and Blanche. </span><span class="example_code">(T30)</span></span> •<span class="headword">pel an tèlèfòn </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To call on the phone;</span><span class="definition_fr"> téléphoner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kekenn di mo si to pel li an tèlèfòn, li jis e ri e li di, ye di se jis kèkèn ki e pele o k ole kichò, ye p e repòn tèlèfòn.</span><span class="example_en">Someone told me that if you call them on the phone they just laugh and say that it's just someone calling who wants something, and they don't answer the phone. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">pele anlèr </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To call on (s.o. to do sth); demander (qch à qn), appeler (qn à faire qch). <span class="example"><span class="example_lc">Se jis li ke pre nouzot. Alòr se jis li no gen p pele anlèr.</span><span class="example_en">She's the only one who lives near us. So, she's the only one we have to call on. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">pel si </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To invoke, call upon;</span><span class="definition_fr"> invoquer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Moresit trwa Sali Mari e en Notr Pe, e la mo pel si sen mo krwa plis desi.</span><span class="example_en">I recite three Hail Marys and one Our Father, and then I call upon the saint whom I believe in most. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> —<span class="pos">v.refl.</span> <span class="definition_en">To be called, named;</span><span class="definition_fr"> s'appeler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pèl mon Magi.</span><span class="example_en">My name is Maggie. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lipele li-menm Kriket.</span><span class="example_en">His name was Cricket. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> — <span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To ring (of a telephone);</span><span class="definition_fr"> sonner (en parlant du téléphone). <span class="example"><span class="example_lc">Mo te e lave mo lasyet tan telefòn-la pele.</span><span class="example_en">I was washing the dishes when the telephone rang. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">apèrswa</span> <span class="pos">v.tr.</span> (<span class="variant_code">BT</span>); pèrsewa, pèrswa (<span class="variant_code">NE</span>); pèrs(è)war (<span class="variant_code">MO</span> 60). To see, notice; s'apercevoir. <span class="example"><span class="example_lc">Kon lom-la pèrswa ke Lapen te monje le chou, la li mèt en ti nòm koltar.</span><span class="example_en">When the man noticed that Rabbit was eating his cabbage, he set up a little man made of tar. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sa fe kon mon apèrswa ye grizonne, mon dize pœtèt mon lach le chveu, sa va sove mwa kèk bren nwar.</span><span class="example_en">So when I noticed they were going gray, I said maybe I'll stop being a barber, that will save me a few black hairs. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <em>♦[Pou] panari, zus kon li apèrswa panari-la, li va pronn de gro onyon blon e pi pile ye..</em>For whitlow, when he first notices whitlow, he takes big white onions and mashes them, <em>['aperçois'].</em>(<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">apeti</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); napeti (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Appetite;</span><span class="definition_fr"> appétit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa gen apeti.</span><span class="example_en">I have no appetite. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Bonn apeti.</span><span class="example_en">Enjoy your meal. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">apeupre</span> <span class="pos">adv.</span> (<span class="variant_code">PC</span>); apœpre (<span class="variant_code">BT</span>); apreprè, apèpre (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); apre (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); apepre, apeple (<span class="variant_code">NE</span>); apeula (<span class="variant_code">CA</span>); apèprè (<span class="variant_code">MO</span> 60). About, approximately, around; environ, à peu près. <span class="example"><span class="example_lc">Enavè en ti blan apeupre to laj ki vini.</span><span class="example_en">There was a little white guy about your age who used to come over. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo rèste marye avèk li apeula senk an.</span><span class="example_en">I was married to him for about five years. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Api pré midi, Compair Bouki passé au ra cabanne Compair Lapin.</span><span class="example_en">Around noon, Brer Bouki went near Brer Rabbit's house. </span><span class="example_code">(T3)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">apik</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Steep;</span><span class="definition_fr"> à pie.</span> <em>En bit latè, apik? Apik se kan li gron, pwenti..</em>A hill that's steep? Steep is when it's big, pointed. (<span class="variant_code">PC</span>) ♦ <span class="example"><span class="example_lc">La pant lekò-la te apik, e li te pa fouti desann pou kouri che so larjan.</span><span class="example_en">The slope of the bank was steep, and he couldn't get down to his money. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">apiye</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To lean against;</span><span class="definition_fr"> s'appuyer sur, se pencher sur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No te las e no apiye kont la baryèr-la.</span><span class="example_en">We were tired and we leaned against the fence. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li te apiye kont SHED-la.</span><span class="example_en">He was leaning against the shed. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To hold up, support;</span><span class="definition_fr"> appuyer, soutenir.</span> <em>♦Quand li vini grand li marché en haut dé (pattes), et quand li vini vié li bligé prend ein baton pou apiyer li, ça fait trois pattes..</em>When he becomes an adult he walks upright on two (legs), and when he grows old he has to take a stick to hold himself up, that makes three legs. (<span class="variant_code">FO T18</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">aplik</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To apply;</span><span class="definition_fr"> appliquer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lato gres en morso la twal avek lwil doliv, la to aplik sa si la plas.</span><span class="example_en">Then you grease a piece of cloth with olive oil and apply that on the spot. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">apòrte</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); apòte (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To bring;</span><span class="definition_fr"> apporter, amener.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le katolik, ye konnen gen de ranmo, i fe la mès e ye beni le fœy, e to apòrt sa kote twa.</span><span class="example_en">Catholics have palm branches, and they say a mass to bless the leaves and then you take them home with you. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">apotikè</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); potikèr (<span class="variant_code">PC</span>); lapotikèr (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Pharmacist, druggist;</span><span class="definition_fr"> pharmacien, apothicaire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan to kouri kote lapotikèr, sa se li ki ranj medikaman.</span><span class="example_en">When you go to the pharmacist, he's the one who prepares the medicine. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo ale lapotikèr pou achte remèd pou mo piti ki te malad.</span><span class="example_en">I went to the pharmacist to buy medicine for my child who was sick. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦To té doite voyé Freddie coté l</span><span class="example_en"><span class="example"><span class="example_lc">apothicaire acheté pou ain quart i la pomade camphrée et bien frotté li.</span><span class="example_en">You should send Freddy to the pharmacist to get a quarter's worth of camphor pomade, and rub it on him. </span><span class="example_code">(WO)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">aprann</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); apran, aprann (<span class="variant_code">PC</span>); apròn (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); apron (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To learn;</span><span class="definition_fr"> apprendre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mon monmon sète en gron COOK, e la mon apronn a gète li kwi.</span><span class="example_en">My mother was a great cook, and I learned by watching her cook. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo te douz an, mo aprann koud e mo f e en rob.</span><span class="example_en">When I was twelve, I learned to sew and I made a dress. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> ♦Ye <span class="example"><span class="example_lc">te pa pe fe larjan e ye te ole kouri aprann en metye.</span><span class="example_en">They weren't able to make any money and they wanted to go and learn a trade. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> Conjug: apri <span class="example"><span class="example_lc">narrative past</span><span class="example_en">Learned; appris. <span class="example"><span class="example_lc">Mo apri sa an priyèr.</span><span class="example_en">I learned that in prayer. (<span class="variant_code">MO</span> 60)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">apre</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Next, following, after;</span><span class="definition_fr"> d'après, prochain, qui vient.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To te ramas defev-ye e chèche ye e gen ye pou to manje, e pou li plante lannen apre-la.</span><span class="example_en">You gathered beans and dried them to eat and to plant the next year. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Leswa apre, ye frenmen tou fnet-ye e pòt-ye avan ye va kouche.</span><span class="example_en">The next night they shut all the windows and doors before they went to bed. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">apre</span><sup>2</sup> <span class="pos">prep.</span> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ape (<span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> After;</span><span class="definition_fr"> après.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Apre mo sorti la mèsmo vini isi kwi mo dinen .</span><span class="example_en">After I got out of mass, I came here to cook my lunch. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Apresa fanmiy a Bouki te gen en lahenn kont Lapen.</span><span class="example_en">After that Bouki's family hated Rabbit. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> With, in regards to;</span><span class="definition_fr"> à l'égard de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se kòm sa tou moun ye apre monblan kòm nwa. Mo rèkonni par non.</span><span class="example_en">That's how everyone is with me, whites as well as blacks. I'm known by name. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Likonprann enn ave kichòz mal apre so lapat.</span><span class="example_en">He learned that there was something wrong with his foot. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 3.<span class="definition_en"> [Location]. On, at, around, to; à, sur, autour de. <span class="example"><span class="example_lc">Mo t ap marche e mo pri mo-mèm apre en baton.</span><span class="example_en">I was walking and I got caught on a stick. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye pèl sa en krotchme se konm enn epenglèt to tach apre twa.</span><span class="example_en">They call it a brooch, but it's like a pin that you attach to yourself. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Vou kroche leu pèlannyen apre la chennla vou gè atle mule-ye sa fe mile-ye is ale.</span><span class="example_en">You attach the singletree to the chain, then you have to hitch the mules so that they just pull. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Compair Bouki cogné apé lapote kom! Kam!.</em>Brer Bouki knocked on the door, bang! bang! (<span class="variant_code">T3</span>) 4.<span class="definition_en"> [Direction]. To, at, towards; a, vers. <span class="example"><span class="example_lc">Li leve so lamen apre mwen. Li monnde mon komon mo son mo-mèm.</span><span class="example_en">He waved his hand at me and asked me how I felt. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 5.<span class="definition_en"> [Source, Point of departure]. On, from, off of; de, sur. <span class="example"><span class="example_lc">Mo pon chodè a bouke-la apre lami ray.</span><span class="example_en">I hung the flowerpot from the wall. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo ponn mo WREATH apre mo lapòrt.</span><span class="example_en">I hang my wreath on the door. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Koup en bout apre la krep den poul nwar.</span><span class="example_en">Cut a bit of the comb off of a black hen. <em>['après'].</em>(<span class="variant_code">BI</span>) 6.<span class="definition_en"> Against, into;</span><span class="definition_fr"> contre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li bite apre mon.</span><span class="example_en">He bumped into me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To pa gen p pouse apre enn-e-lòt.</span><span class="example_en">You must not push one another. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Nou te pile delay e vlope li apre mòrdir-la.</span><span class="example_en">We ground up some garlic and wrapped it against the bite. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> 7.<span class="definition_en"> For, after;</span><span class="definition_fr"> pour, à l'intention de, après.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To te fe enn tit kaj apre en kirœy.</span><span class="example_en">You make a little cage for a squirrel. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">E n te senk sè dan kabann. Men moun-ye te toujou apre mon.</span><span class="example_en">There were five of us sisters in the house. But people were always after me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦La, Tig di so vye fonm'dimen maten Bouki va vini ape so mouton</span><span class="example_en">' Then, Tiger said to his wife, 'Tomorrow morning Bouki is coming for his sheep.' (<span class="variant_code">DU</span>) 8.<span class="definition_en"> [In certain verbal expressions]. At, after, etc.; a, après, etc. <span class="example"><span class="example_lc">Li tirè apre en zouazo.</span><span class="example_en">He shot at a bird. (<span class="variant_code">MO</span> 60) cf. <span class="example"><span class="example_lc">tchen aprefache apreri apretire aprepran apretrakase aprekole apreokupe aprepwente l dwa aprechèrche apre, kouri apre, jongle apregrenpe aprepouse apre</span><span class="example_en">—<span class="pos">conj.</span> <span class="definition_en">After;</span><span class="definition_fr"> après que.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Apre ye moule dekann-ye, sa sòr duju-la.</span><span class="example_en">After they grind the cane the juice is extracted. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kapitenn-la mennen ye kote ye chanm e li kroche la pòt apre ye rantre.</span><span class="example_en">The captain led them to their rooms and he bolted the door after they had gone in. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">apre</span><sup>3</sup> <span class="example"><span class="example_lc">preverbal marker</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>); ape (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ap (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pre, e, è, en (<span class="variant_code">PC</span>); apè (<span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> [Progressive]. <span class="example"><span class="example_lc">Li t ap joue kon mo vini.</span><span class="example_en">He was playing when I came in. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te e netwaye la mezonkant li konyen an la pòt.</span><span class="example_en">I was cleaning the house when she knocked on the door. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand li di moin zin mo qui dou, on diré m'apré fonne.</span><span class="example_en">When he says a sweet word to me, one would say I'm melting. </span><span class="example_code">(BD)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Pendant yé t'apé batt' ein gros zozo qui t'apé voler en haut, oua yé.</span><span class="example_en">While they were fighting, a big bird that was flying up above saw them. </span><span class="example_code">(T11)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">'apré'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T10</span>; <span class="variant_code">T11</span>; <span class="variant_code">T12</span>; <span class="variant_code">T14</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'ap'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T30</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'apé'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span> 1987 passim); <span class="example"><span class="example_lc">'pre</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T12</span>); <span class="example"><span class="example_lc">e</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">JR</span>) 2.<span class="definition_en"> [Inchoative]. <span class="example"><span class="example_lc">M ape fatige ek tez-istwar.</span><span class="example_en">I'm starting to get tired of your stories. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> 3.<span class="definition_en"> [Future]. To be going to, will; aller. <span class="example"><span class="example_lc">N ape vini mwa ki vyen.</span><span class="example_en">We're coming next month. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">L ap pou flèri.</span><span class="example_en">It's about to flower. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sa k ole bat, GO AHEAD, BUT mwa mo pe e bat.</span><span class="example_en">Those who want to fight, go ahead, but I'm not going to fight. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> REM: When used in the negative, the future marker e usually expresses unwillingness or inability to do something. <span class="example"><span class="example_lc">♦Demen maten m ape parti on en gran voyajœ.</span><span class="example_en">Tomorrow morning I am leaving on a big trip. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 4.<span class="definition_en"> [Habitual]. <span class="example"><span class="example_lc">M a pyèste men m pe e koud.</span><span class="example_en">I will patch but I won't sew. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> apre-dmen <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> The day after tomorrow;</span><span class="definition_fr"> l'après-demain. <span class="example"><span class="example_lc">Li di, lapli gen tanmbe apre-dmen.</span><span class="example_en">He says it's going to rain the day after tomorrow. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Apé dimin dimance, ouzote a galopé.</span><span class="example_en">The day after tomorrow, Sunday, you will run. </span><span class="example_code">(T5)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">apre-midi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); laprè-midi (<span class="variant_code">PC</span>); lapre-midi (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); pre-midi (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Afternoon;</span><span class="definition_fr"> après-midi. <span class="example"><span class="example_lc">Mo krwa mo gen jwe kat dèmen apre-midi.</span><span class="example_en">I think I have to play cards tomorrow afternoon. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo sòrti o CENTER aprochan dan le enn èr e demi, dez è lapre-midi.</span><span class="example_en">I leave the Center about one thirty or two o'clock in the afternoon. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦A katrè dimanch apre-midi.</span><span class="example_en">At four o'clock Sunday afternoon. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> <span class="headword"><subentry>•apre-midi </subentry></span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); apre-midi-leu, lapre-midi-la (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> This afternoon;</span><span class="definition_fr"> cet après-midi. <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen kouri jwe kat apre-midi-l.</span><span class="example_en">They're going to play cards this afternoon. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> ♦gran lapre-midi <span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">In mid-afternoon; en plein après-midi. <em>Ènan en paròl ki vini la, la gran lapre-midi..</em>A policeman came by in the middle of the afternoon. (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">yè apre-midi </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">Yesterday afternoon;</span><span class="definition_fr"> hier après-midi. <span class="example"><span class="example_lc">Mo jwe kat en ti pe yè apre-midi.</span><span class="example_en">I played cards yesterday afternoon. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">lez apre-midi </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> dan lapre-midi (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> In the afternoon;</span><span class="definition_fr"> dans l'après-midi. <span class="example"><span class="example_lc">No gen en labor. Li ouv a senk èr lez apre-midi ouchka dis èr, onz èr du swa.</span><span class="example_en">We own a bar. She (my wife) opens at five o'clock in the afternoon until ten o'clock, eleven o'clock at night. (<span class="variant_code">CA</span>) •<span class="headword">tou lez apre-midi </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); tou le pre-midi, tou lapre-midi (<span class="variant_code">NE</span>); tou le apre-midi (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Every afternoon;</span><span class="definition_fr"> tous les après-midis. <em>Tou le pre-midi li te marche mon FROM isi drwèt-la-la o <span class="variant_code">ST</span>. FRANCIS..</em>Every afternoon he accompanied me from here to St. Francis. (<span class="variant_code">NE</span>) 2.<span class="definition_en"> Every evening;</span><span class="definition_fr"> tous les soirs.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou va deyòr tou lez apre-midi.</span><span class="example_en">We go out every evening. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Evening;</span><span class="definition_fr"> soir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye jouwe kat dan laprè-midi.</span><span class="example_en">They play cards in the evening. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> REM: Some informants translated 'evening' as <span class="example"><span class="example_lc">laprè-midi</span><span class="example_en"> However, when asked, one specified that <span class="example"><span class="example_lc">laprè-midi</span><span class="example_en">is from 1-6, while the 'evening' is after 6.<span class="definition_en"></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">aprochan</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> About, approximately, around;</span><span class="definition_fr"> environ, à peu près, vers.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo sòrti o CENTER aprochan dan le enn-èr-e-demi, dez-è lapremidi.</span><span class="example_en">I leave the Center about one thirty or two o'clock in the afternoon. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Pitit-ye jus aprochan pou gen en voie.</span><span class="example_en">The children are just about to get a spanking. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">aprouve</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To improve, make progress;</span><span class="definition_fr"> améliorer, faire des progrès.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa-fe, le neg ap aprouve.</span><span class="example_en">So, blacks are making progress. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">apwonte</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To appoint (s.o.) to a position; nommer (qn) à un poste. <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye kontinwe marche pou en bon bout e la nonm ki te apwonte li-menm pou gide ye rete e di, 'anon wa si nou tou la'.</span><span class="example_en">They continued walking for a good while, and then the man who had appointed himself to guide them stopped and said, 'Let's see if we're all here.' (<span class="variant_code">JR</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">aranj</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> No matter, regardless of;</span><span class="definition_fr"> n'empêche que, peu importe. <span class="example"><span class="example_lc">Kèkenn lenm moun-la. Aranj komon pa bon moun-la ye, kèkenn lenm moun-l.</span><span class="example_en">Someone loves that person. No matter how bad he is, someone loves that person. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> So what? I don't care; Et alors? <em>Pa fe sa, non, l a kase. To di, 'Aranj?'.</em>'Don't do that, it'll break.' You say, 'So what?' (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">aranje</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>); ranje (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); ranj (<span class="variant_code">CA</span>); ronje (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>); ronj (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To fix, repair;</span><span class="definition_fr"> réparer.</span> <em>Ote l sòk, menne a la fòj, fòjeuron fe li BRAND <span class="variant_code">NE</span>W ankòr, aranje ankòr..</em>Remove the plowshare, take it to the ironworks. The blacksmith will make it brand new again, he'll repair it. (<span class="variant_code">BT</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Ranje souye-la vini pou veye li. Li te porte enn ou de pèr souye pou ranje, e li asit on sèrkey-la pou travaye. Li t ape ranje souye-ye e te pa pe porte atansjon pou kò-la di tu.</span><span class="example_en">The shoemaker came to watch over it (i.e. the body). He brought one or two pairs of shoes to fix, and he sat down on the coffin to work. He was fixing the shoes and was not paying attention to the body at all. (<span class="variant_code">JR</span>) •<span class="headword">ranje dezo </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To set a broken bone;</span><span class="definition_fr"> remettre un os.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li kònen ranje dezo.</span><span class="example_en">He is a bonesetter. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To arrange, set up, prepare, fix;</span><span class="definition_fr"> arranger, préparer, faire le nécessaire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To se ich ranje mon lasyèt dejò, kòm en chyen.</span><span class="example_en">You would have just prepared a plate for me outside, like a dog. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan ti bebe batize, prèt-la ranj so batistèr.</span><span class="example_en">When a little baby is baptized, the priest prepares his baptismal certificate. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Piti-si-lefe en ta kòmèrs kan li ranje manje.</span><span class="example_en">These kids make a big mess when they fix food. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li ranje enn manyè pu fe Kokodri trèvèrse li san li konnen.</span><span class="example_en">He set up a way for Alligator to take him across without him knowing it. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">ranje la tab </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To set the table;</span><span class="definition_fr"> mettre le couvert.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo ranje la tab-la, la nou komanse manje.</span><span class="example_en">I set the table, then we started to eat. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword"> ranje so chèvè </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); ranje so chvey-ye (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To fix one's hair;</span><span class="definition_fr"> se coiffer.</span> <em>O tè è ranje to chèvè?.</em>Are you fixing your hair? (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">To gen te chfeu byen ronje.</span><span class="example_en">Your hair is well-styled. (<span class="variant_code">BT</span>) 3.<span class="definition_en"> To straighten;</span><span class="definition_fr"> dresser, arranger.</span> (<span class="variant_code">NE</span>) 4.<span class="definition_en"> To make, construct, build;</span><span class="definition_fr"> construire, bâtir. <span class="example"><span class="example_lc">Apre loragon lamezon te deronje, ye i pou ranje li.</span><span class="example_en">After the hurricane the house was destroyed. They had to rebuild it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> ♦Li <span class="example"><span class="example_lc">ranje en bononm e met li ora la fnet renn-la.</span><span class="example_en">He made a little scarecrow and set it up outside the queen's window. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 5.<span class="definition_en"> To fix, get back at, show who is boss;</span><span class="definition_fr"> régler le compte à, se venger sur.</span> <em>Sa ronj li!.</em>That'll show him who's boss! (<span class="variant_code">BT</span>) <em>♦»Han!» met-la di. «Se la ou to va tou le swa konm sa. Men m a ranje twa.».</em>'Aha!' said the master. 'That's where you go every night. I'll fix you!' (<span class="variant_code">JR</span>) 6.<span class="definition_en"> To bewitch, have under one's spell (voodoo term);</span><span class="definition_fr"> envoûter, ensorceler, enchanter. <span class="example"><span class="example_lc">Li gen èl aronje.</span><span class="example_en">He has her under a spell. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To arrange, agree;</span><span class="definition_fr"> se mettre d'accord.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No te sipoze ale an vil ansanm me li deside li p ole ale. Mo i pou ranje avèk keken dòt pou ale.</span><span class="example_en">We were supposed to go to New Orleans together but she decided she didn't want to go. I had to arrange to go with someone else. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦En jou Pa Lapen e Pa Bouki ranje pu kouri wa de fiy ansanm.</span><span class="example_en">One day Brer Rabbit and Brer Bouki agreed to go see some girls together. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To get ready;</span><span class="definition_fr"> se préparer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou ranje nou kouri e li.</span><span class="example_en">We got ready and we went with him. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Espèr. M ape ranje mo-mèm pou ale.</span><span class="example_en">Wait. I'm getting ready to go. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">arb*</span> <span class="pos">n.</span> narb (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); larb, zarb (<span class="variant_code">NE</span>); nab (<span class="variant_code">MO</span> 60). Tree; arbre. <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa konè si mo gen mwa en zarb ki vre.</span><span class="example_en">I don't know whether I'll get myself a real tree. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tou princes yé avé zeine zan pran la basse avé zoutils, couri dans diboi et comancé batte narbe pou fé bato.</span><span class="example_en">All of the princes and the young people took foodstuffs and tools, ran into the woods and started to fell trees to make boats. </span><span class="example_code">(T7)</span></span> REM: This word is not used in <span class="variant_code">PC</span>, where the word for tree is <span class="example"><span class="example_lc">dibwa.</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ardi</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); adi (<span class="variant_code">PC</span>); hadi (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Brazen, brave;</span><span class="definition_fr"> hardi, courageux.</span> <em>Mo pa kon paski to adi! To te pa adi to se ja leve la..</em>I don't know (if I can make you leave) because you're so brazen. If you weren't brazen you would have already gotten up from there. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦To bien hardi, gros n</span><span class="example_en"><span class="example"><span class="example_lc">harbe cochon.</span><span class="example_en">You are very brave, you big pig grass. </span><span class="example_code">(T21)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Hardy, healthy;</span><span class="definition_fr"> sain, en bonne santé.</span> <em>♦Hardi là! raminraminfor!.</em>You hardy men, row, row fast! (<span class="variant_code">ME</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">arègnen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60); laryen, aryen (<span class="variant_code">PC</span>); zaryen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); nargnen, nagnen, nògnen, nògne, nagne (<span class="variant_code">NE</span>); zèryen (<span class="variant_code">CA</span>); zargne (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Spider;</span><span class="definition_fr"> araignée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan en laryen te mòrd moun, li te gen en lòd traka.</span><span class="example_en">When a spider bit someone, he had a lot of problems. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mè dek to te koupe twa move, se t ape senye en ta, to te trape le fil nagne.</span><span class="example_en">But when you cut yourself bad and it was bleeding a lot, you would get a spiderweb. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Gro zaryen dan bwa, li fe en gro fil zaryen ron.</span><span class="example_en">A big spider in the woods, he makes a big, round spiderweb. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li couri si vite li tommebé dans ein filet l'araignée ou li crévé.</span><span class="example_en">He ran so quickly that he fell into a spiderweb where he died. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">arète</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); rète (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); arete (<span class="variant_code">gen.</span>); rete (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">NE</span>); ret (<span class="variant_code">PC</span>); arèt (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To stop;</span><span class="definition_fr"> arrêter. <span class="example"><span class="example_lc">Si to koup twa, trap en lenj, mar li sere, sa va rete.</span><span class="example_en">If you cut yourself, get a piece of cloth and tie it tight, that will stop (the bleeding). (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">BUS-la konen arete isi.</span><span class="example_en">The bus stops here. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Piti-la tro frengan. L arèt pa.</span><span class="example_en">The child is too lively. He doesn't stop. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye parti e li rete kote en trou labou.</span><span class="example_en">They left, and he stopped in front of a mudhole. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">arete sèk </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To stop immediately, stop suddenly;</span><span class="definition_fr"> arrêter sec, arrêter soudain. <em>Arèt sèk!.</em>Stop right now! (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">O tola t ap ale si vit e l arete sèk, tou-d-en-kou.</span><span class="example_en">The car was going so fast and it stopped suddenly. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To stop;</span><span class="definition_fr"> arrêter. <span class="example"><span class="example_lc">E si to koupe to janm o to bra e disan sengnen, to pa ka rète l, l a juch parle on life en lapryè. Te rète li.</span><span class="example_en">And if you cut your leg or your arm and the blood is flowing, and you can't stop it, he will simply say a prayer over it. That stops it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou rete rimatis pon en moso lay don to kou.</span><span class="example_en">To stop rhumatism hang a piece of garlic around your neck. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To arrest;</span><span class="definition_fr"> arrêter. <span class="example"><span class="example_lc">♦Voisin yé alorse persiadé lé roi qué c'était Jean qui té volé li, et lé roi couri avec so soldat pou rété vié nomme la.</span><span class="example_en">Then the neighbors persuaded the king that it was John who had robbed him, and the king went with his soldiers to arrest the old man. </span><span class="example_code">(FO T26)</span></span> —<span class="pos">v.aux.</span> <span class="definition_en">To stop;</span><span class="definition_fr"> arrêter de. <span class="example"><span class="example_lc">L arète fimen. Li fim pi.</span><span class="example_en">He stopped smoking. He doesn't smoke anymore. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦E fifole-la rete fe ye pè.</span><span class="example_en">And the will-o'-the-wisp had stopped scaring them. (<span class="variant_code">JR</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">argo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); zargo (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); zarko (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); zèrgo (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Claw;</span><span class="definition_fr"> griffe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Chyen-la grate man e so zèrgo.</span><span class="example_en">That dog scratched me with his claw. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Spike on the fins of a catfish;</span><span class="definition_fr"> pointe piquante sur les nageoires du poisson-chat. <span class="example"><span class="example_lc">Se so zargo-ye. Wè, l a pike twa.</span><span class="example_en">Those are its spurs. Yes, it will prick you. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Forked hoof of a hog;</span><span class="definition_fr"> onglon de cochon, sabot de cochon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En kochon gen en pat, li gen en zargo an-o</span><span class="example_en">A hog has a foot, it has a forked hoof. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Zargo mouton.</span><span class="example_en">Sheep's hoof. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Arichmenn</span> <span class="pos">prop.n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Irishmen;</span><span class="definition_fr"> des Irlandais.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena diferan nasyon, de Portoriken, Lespagnòl, Arichmèn.</span><span class="example_en">There are different ethnic groups, Puerto Ricans, Spanish, Irishmen. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Enn fwa trwa Arichmenn t ape voyaje dan la Lwizyann.</span><span class="example_en">One time three Irishmen were travelling in Louisiana. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">arive</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); rive (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ariv (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); riv (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To arrive;</span><span class="definition_fr"> arriver.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kontinouwe chka to kouri kote la lve, ka to riv la lve, aben ye te pèl sa WATERLOO.</span><span class="example_en">Go on until you reach the levee. When you arrive at the levee, that's the place they called Waterloo. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li p arive onkor.</span><span class="example_en">He hasn't arrived yet. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <em>Mo pake jamen rive dan <span class="variant_code">NE</span>W YORK..</em>My package never arrived in New York. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Et prémié quichose li oua en arrivant, c'était so moman qui té rendi avant li.</span><span class="example_en">And the first thing he saw upon arriving was his mother, who had arrived before him. </span><span class="example_code">(T9)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Fé ain tan superbe pou parrain rivé.</span><span class="example_en">The weather is great for when the godfather will arrive. </span><span class="example_code">(ME)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To happen;</span><span class="definition_fr"> arriver, se passer.</span> <em>Sa ki te arive avek la mile-la?.</em>What happened to the mule? (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Sa ariv ke li vyen tar.</span><span class="example_en">It happens (sometimes) that he arrives late. (<span class="variant_code">NE</span>); <em>Mo tande kikchoj. Sa k ap arive?.</em>I heard something. What's happening? (<span class="variant_code">CA</span>) <em>♦Tout ça qui ma pé parlé ça rivé y.</em><span class="example"><span class="example_lc">en a si lontemps.</span><span class="example_en">All the things I'm talking about happened so long ago. </span><span class="example_code">(T36)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">'rivé</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">NE</span> 1987 passim) 3.<span class="definition_en"> To find, decide on;</span><span class="definition_fr"> décider.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye arive a l non kouri vini.</span><span class="example_en">They decided on the name 'couri vini' (to refer to Creole). (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">arm</span> <span class="pos">n.</span> armen, lezarm (<span class="variant_code">MO</span> 60). Arm, weapon; arme. <span class="example"><span class="example_lc">Yè komanse pron lezarm dè fòrs.</span><span class="example_en">They began to take their arms away from them by force. (<span class="variant_code">MO</span> 60)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">arme</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> armen (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Armed;</span><span class="definition_fr"> armé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En moun kapab et armen. Armen kapab et en kouto, se kapab et fizi.</span><span class="example_en">A person can be armed. 'Armed' can be (with) a knife or a gun. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">arme</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); armen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). larmen (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To cock (a gun);</span><span class="definition_fr"> armer.</span> <em>Armen? Si to larmen en fizi?.</em>To cock? If you cock a gun? (<span class="variant_code">PC</span>) <em>♦Li armé so biscaïen, vizé ben, tiré boum; carancro capoté: wap!.</em>He cocked his biscayen, aimed well, shot, pow! The crow fell over, plunk! (<span class="variant_code">T6</span>) 2.<span class="definition_en"> To load;</span><span class="definition_fr"> charger.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen so fizi armen e li te gen so dwa anlè gachèt-la e li te pare pou tire.</span><span class="example_en">He had his shotgun loaded and he had his finger on the trigger and he was ready to shoot. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">arne</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); arnen (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Harness;</span><span class="definition_fr"> harnais.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mèt arnen an chval.</span><span class="example_en">To put a harness on the horse. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">arozwa</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); larozwa (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Watering can;</span><span class="definition_fr"> arrosoir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo t ap roze mo plant-ye e en larozwa.</span><span class="example_en">I was watering my plants with a watering can. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">arpan</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); èrpon, lèrpan, narpan, èrpan (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Arpent (192' x 196'); arpent. <span class="example"><span class="example_lc">Nou lwe enn èrpon la tè pou fe rekòt.</span><span class="example_en">We rented an acre of land to farm. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> REM: Speaker at <span class="variant_code">PC</span> translated as acre. <span class="example"><span class="example_lc">♦Ouzote a galopé ein la course dice foi quatnarpan; cilà ki sorti divan, ma marié avé li.</span><span class="example_en">You all will run a race ten by four arpents long; the one who comes out ahead I will marry. </span><span class="example_code">(T5)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">artezyen</span> <span class="pos">adj.</span> •<span class="headword">pi artezyen </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Artesian well;</span><span class="definition_fr"> puits artésien, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">pwi</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">articho</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Artichoke;</span><span class="definition_fr"> artichaut.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">artik</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); artil (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Article, item (of merchandise in a store);</span><span class="definition_fr"> article, objet (de marchandise dans un magasin). <em>'Kòmen se pou artik-sa-la?'.</em>'How much is it for that item?' (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">aryen</span> <span class="pos">pron.indef.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); anryen (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Nothing;</span><span class="definition_fr"> rien.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ga mo mari. Plu vyeu pase mon li pa konnen aryen.</span><span class="example_en">Look at my husband. He's older than me and he knows nothing at all (about Creole). (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Li tou aflije. Li pa kapab sèrvi so lamen. Li pa kapab leve. Aryen travay pa.</span><span class="example_en">He's completely paralyzed. He can't use his hands. He can't stand up. Nothing works. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Lapin gagnin la bouche si tellement doux que personne pas capab réfisé li arien.</span><span class="example_en">Brer Rabbit was such a sweet talker that no one could refuse him anything. </span><span class="example_code">(FO T1)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">'arien</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">NE</span> 1987 passim); <em>'aïen.</em> (<span class="variant_code">T4</span>) •<span class="headword">pa gen aryen pou fe avèk </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To have nothing to do with;</span><span class="definition_fr"> ne pas se mêler de. <span class="example"><span class="example_lc">Li te pa gen aryen pou fe avèk houdou.</span><span class="example_en">He had nothing to do with voodoo. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">aryen di tou </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Nothing at all;</span><span class="definition_fr"> rien du tout.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vyè Kadjen soti on lil tou patou la, ye te pa ga aryen di tou.</span><span class="example_en">The old Cajuns from the Island didn't have anything at all. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li fe aryen di tou jodi. Li las.</span><span class="example_en">He's not doing anything at all today. He's tired. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Ah! Ça té peiné moin beaucoup de regardé ein si grand homme, et de dire qu.</em><span class="example"><span class="example_lc">en rien du tout, li té va banane-concomme.</span><span class="example_en">It grieved me a lot to see such a great man, and to know that in no time at all he would go crazy. </span><span class="example_code">(T37)</span></span> •<span class="headword"> aryen dot ke </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Nothing but, not anything but, only, just;</span><span class="definition_fr"> ne .</span>.. que, rien que, seulement. <span class="example"><span class="example_lc">Mo fe aryen dot ke COMPLAIN</span><span class="example_en"> I don't do anything but complain. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword"> aryen pase </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Nothing but, not anything but, only, just;</span><span class="definition_fr"> ne .</span>.. que, rien que, seulement. <span class="example"><span class="example_lc">Mon se pa aryen pase kreyòl, mon pa meriken.</span><span class="example_en">I'm nothing but Creole, I'm not American. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Anything;</span><span class="definition_fr"> quoi que ce soit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Avon mo di aryen...</span><span class="example_en">Before I say anything... </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">asasen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Killer, murderer;</span><span class="definition_fr"> assassin.</span> <em>Boss a parti galoper comme ça-là, c'était un assassin..</em>Boss took off running like this was an assassin. (<span class="variant_code">AN</span> <span class="variant_code">T30</span>) <em>♦Compair Cabri crié: -Zassassin! zassassin!.</em>Brer Goat shouted, 'Murderer! Murderer!' (<span class="variant_code">T8</span>) 2.<span class="definition_en"> Murder;</span><span class="definition_fr"> assassinat, meurtre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te gen lasasen. Ye t ape tire lenn-a-lòt.</span><span class="example_en">There was a murder. They were shooting each other. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">asasine</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To murder;</span><span class="definition_fr"> assassiner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mo zanfans, Compair Tigue sassiné Compair Cabri, et mo promi so vive pou vangé li.</span><span class="example_en">My children, Brer Tiger murdered Brer Goat, and I promised his widow that I would avenge him. </span><span class="example_code">(T8)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ase </span><span class="example"><span class="example_lc">adv.quant.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); asè (<span class="variant_code">PC</span>). 1.<span class="definition_en"> Enough;</span><span class="definition_fr"> assez.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le moun se vini, ka diri ase miri ye se koupe li kòm sa e mare ye.</span><span class="example_en">People would come, and when the rice was ripe enough they would cut it and tie it into bundles. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mon tach mon ba si se ase long mon konmons koud a la men.</span><span class="example_en">I attach my hem, and if it is long enough I start sewing by hand. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Fou to kan. Mo gen ase e twa.</span><span class="example_en">Beat it. I've had enough of you. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dijis coulé dri et rempli bac léyé, assez pou to nagé, assez pou to néyé.</span><span class="example_en">The sap was flowing thick and filling the buckets, enough for you to swim in, enough for you to drown in. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> •<span class="headword">ase d </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Enough;</span><span class="definition_fr"> assez de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Inave pa ase d fonm blanch pour ye trouve Chaken enn fonm.</span><span class="example_en">There weren't enough white women for each of them to find a wife. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Quite, rather;</span><span class="definition_fr"> assez, plutôt. <span class="example"><span class="example_lc">En bal, dan tan-sa-la ka koton te ase chè, te e mene de san karannt pyas, bal si san liv.</span><span class="example_en">A bale of cotton, in those days when cotton was quite expensive, would bring in 40 dollars, a bale of 600 pounds. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Zafair couri assé ben dan comanceman.</span><span class="example_en">Things went rather well in the beginning. </span><span class="example_code">(T6)</span></span> 3.<span class="definition_en"> [Used in negative imperatives]. <em>♦Anon, assé jacacé comme ça..</em>Come on, stop chattering like that. (<span class="variant_code">ME</span>)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">asid</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lesi (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Acid;</span><span class="definition_fr"> acide.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te met en peu la lesi, byen sur fale pa met tro.</span><span class="example_en">They put in a little acid, of course you couldn't add too much. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <em>♦Et mo trouvé moin tout seul dans in pitit la chambre où mo sré bien oulé gagnin in peu lacide carbolic..</em>I found myself in a little room where I wished I had some carbolic acid. (<span class="variant_code">T34</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">asire</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To assure;</span><span class="definition_fr"> assurer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li té gagnin ein ti méfiance malgré Compair Lapin té assiré li li té pas bésoin pair.</span><span class="example_en">He was slightly suspicious even though Brer Rabbit had assured him he had no need to be afraid. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To insure;</span><span class="definition_fr"> assurer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mwa asire mo lamezon. Lasirans va peye si to lamezon brile.</span><span class="example_en">I insured my house. The insurance will pay if your house burns down. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To kapab et asire pou plen kichòz.</span><span class="example_en">You can be insured for a lot of things. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">asit</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); asi (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); aswar (<span class="variant_code">MO</span> 60); asiz (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To sit down;</span><span class="definition_fr"> s'asseoir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo se asit la, wi.</span><span class="example_en">I would have sat there. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Tou l monn te asit otour la mirai.</span><span class="example_en">Everyone was seated around the wall. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M asit tou la journen jòdi-la. Mo pa fe aryen.</span><span class="example_en">I sat all day today. I haven't done anything. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Asi vou, si vou ple.</span><span class="example_en">Please sit down. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Asit twa a ben, fanm-la di li. Mo gen louvraj pou fe. Vye nonm-la rete asit an ba pandan fanm-la kouri fe so louvraj.</span><span class="example_en">'Sit down, then,' the woman said. T have work to do.' The old man stayed sitting down while the woman went about her work. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> Conjug: a) asi! <span class="example"><span class="example_lc">v.imp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>); asit (<span class="variant_code">CA</span>). Sit down; assieds-toi. <span class="example"><span class="example_lc">Rantre. Asit.</span><span class="example_en">Come in and sit down. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> b) Aswaye vou! <span class="example"><span class="example_lc">v.imp.</span><span class="example_en">Sit down; Asseyez-vous. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">asonsyon</span> <span class="pos">prop.n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lasonpsyon (<span class="variant_code">CA</span>); la fet lasanpsyon (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Feast of the Assumption;</span><span class="definition_fr"> l'Assomption.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le kenz d aout se asonsyon.</span><span class="example_en">August fifteenth is Assumption. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">N ale lamès la fèt lasonpsyon.</span><span class="example_en">We went to mass for the Feast of the Assumption. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">asosye*</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Associate, partner;</span><span class="definition_fr"> associé, partenaire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lite prann so tan e profite on so lasosye.</span><span class="example_en">He took his time, and took advantage of his business partner. </span><span class="example_code">(JR)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Aussi, to quitté to travai pou prand Kellog pou zassocié.</span><span class="example_en">So you left your work to take Kellog as a business partner. </span><span class="example_code">(T32)</span></span> —<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">In collaboration, in association;</span><span class="definition_fr"> associé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li deside pi fe rekòt ansosye avek Pa Lapen.</span><span class="example_en">He decided not to harvest in collaboration with Brer Rabbit anymore. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">asourdi*</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To deafen;</span><span class="definition_fr"> assourdir.</span> <em>♦Li commencé braire ké ça té ssourdi tou moune..</em>He began to bray so loud that it was enough to deafen anybody. (<span class="variant_code">FO 1887</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">aspik</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); laspik (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Pointed tail snake, red belly snake;</span><span class="definition_fr"> aspic.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En laspik, wè, si li pike twa l a tchwe twa.</span><span class="example_en">A red belly snake, if he bites you he'll kill you. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">astœr</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); astœ (<span class="variant_code">BT</span>); astè (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>), astèd (<span class="variant_code">PC</span>); astèr (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>), aster (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Now, nowadays;</span><span class="definition_fr"> maintenant, de nos jours, actuellement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te grogro e mon pè swasont-wi liv e pwi astœ m ap se pè dòt.</span><span class="example_en">I was very fat and I lost 68 pounds, and now I'm trying to lose more. (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Tou kichò se achte astè-la. Tou kichò se dan boutik.</span><span class="example_en">Everything can be bought nowadays. Everything is in the stores. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Alors so fomme dit li: «Cofè t'olé manger pitits-yé astè? To gain plein manger.».</em>Then his wife said to him, 'Why do you want to eat the children now? You have a lot of food.' (<span class="variant_code">BD</span>) 2.<span class="definition_en"> Now;</span><span class="definition_fr"> or, maintenant.</span> <em>Pa brule vou zonyon astè!.</em>Don't burn your onions now! (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">aswar</span> <span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Tonight;</span><span class="definition_fr"> ce soir.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">swar</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">atak</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); latak (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Attack;</span><span class="definition_fr"> attaque, crise.</span> Li <span class="example"><span class="example_lc">gen en latak frison potrin.</span><span class="example_en">He had an attack of pneumonia. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> ♦ <span class="example"><span class="example_lc">Madamme Ranhoutan té si tan bazourdi, li manqué trapé ein lataque tropisie.</span><span class="example_en">Mrs. Orangutan was so stunned, she almost had an attack of dropsy. </span><span class="example_code">(T6)</span></span> •<span class="headword">atak deu kœr </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); latak de kèr (<span class="variant_code">CA</span>); latak kœr (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Heart attack;</span><span class="definition_fr"> crise cardiaque.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li ennatak deu kœr.</span><span class="example_en">He had a heart attack. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Trape enn atak deu kœr</span><span class="example_en">To have a heart attack. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo frè gen en bo-frè dan lopital. Li trape en latak de kèr.</span><span class="example_en">My brother has a brother-in-law in the hospital. He had a heart attack. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">atake</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> satake (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To attack;</span><span class="definition_fr"> attaquer, s'attaquer à.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo t ap boukanne de sosis dan en gro SMOKER. Dapre mwa lèksplozyon sa satake mo zyœ.</span><span class="example_en">I was smoking sausage in a big smoker. In my opinion it's the explosion that attacked my eyes. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <em>♦Gayare cila té fé bon lavianne fraîche; mé corne là yé cé pa batême katin; si mo také li, sire la vautré mouen!.</em>That fellow would make for good fresh meat, but his horns are no picnic; if I attack him, surely he will gore me! (<span class="variant_code">T8</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">atan</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); aton (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>); tonnde (<span class="variant_code">MO</span> 60); atann (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); tàn, tann, tannd (<span class="variant_code">PC</span>); aton (<span class="variant_code">NE</span>); atàn (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To wait for;</span><span class="definition_fr"> attendre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To tan li vini mi, epi to bòs li avèk to dan-ye.</span><span class="example_en">You wait until it's ripe, and then you just break it with your teeth. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mais nous pas jamin oua commissionaire nous té voyé coté vous, napé tende li toujou.</span><span class="example_en">But we never saw the messenger that we sent to you, we're still waiting for him. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> •<span class="headword">tàn pou </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To wait for;</span><span class="definition_fr"> attendre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo tàn pou li de zè dè tan.</span><span class="example_en">I waited for her two hours. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 1.<span class="definition_en"> To expect;</span><span class="definition_fr"> s'attendre à.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To bònèr jodi. Mo t ap atan twa pli tar.</span><span class="example_en">You're early today. I was expecting you later. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sirtout com ein misché dan coin qui, quand li tandé mo demande, saboulé moin de coups de poin, chose qui mo té pas zattende.</span><span class="example_en">Especially since a man in the corner, who, when he heard my request beat me with punches, a thing which I did not expect. </span><span class="example_code">(T37)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To wait;</span><span class="definition_fr"> attendre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tann ichka to prechke pare, pou TURN to gòmbo OFF anvon to met to chèvrèt anndan.</span><span class="example_en">Wait until you're almost ready to turn your fire off before adding your shrimp. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo p ale atàn kon li vini mène mwa ye.</span><span class="example_en">I'm not going to wait while he comes to bring me them. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Attende ein ti moment, mo va donnin toi ein réponse qué jamin vous zotes a envie vini bété moin encore.</span><span class="example_en">Wait a moment, I'm going to give you an answer so that you will never want to come and bother me again. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">atansyon</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Attention, care;</span><span class="definition_fr"> attention.</span> •<span class="headword">fe atansyon </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); fe tansyon (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); fe tonsyon (<span class="variant_code">PC</span>); fon tansyon (<span class="variant_code">ST</span>); fo tansyon (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1) To watch out, be careful, pay attention (to); faire attention (à). <span class="example"><span class="example_lc">Fe tansyon to pa tanmbe la, paske se ho.</span><span class="example_en">Be careful not to fall, now, because it's high. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Fe tansyon. To va marche dan trou labou-la.</span><span class="example_en">Be careful. You're going to step into that mudhole. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo fe en pay lanbriz me fon tansyon ye rèske gen nwayo andan.</span><span class="example_en">I made a cherry pie but be careful there might be pits inside. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <em>♦Eh ben, bon voyage, fait ben tention tout ça to oua, gardé partout, couté ben et ça va profité toi..</em>Well, have a good trip, pay attention to all that you see, look everywhere, listen well, and it will be to your advantage. (<span class="variant_code">FO T18</span>) 2) To take care of; soigner, s'occuper de. <span class="example"><span class="example_lc">M a fe tonsyon piti-ye si t ole.</span><span class="example_en">I'll take care of the children if you want me to. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •porte atansyon (pou) <span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To pay attention (to);</span><span class="definition_fr"> faire attention (à). cf. <span class="example"><span class="example_lc">pòrte</span><span class="example_en"></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">atiche</span> <span class="pos">v.intr.</span> (<span class="variant_code">PC</span>); atache (<span class="variant_code">MO</span> 60). To be, become attached (to); s'attacher (à). <span class="example"><span class="example_lc">Moun ye atiche apre pòv mon.</span><span class="example_en">People are attached to poor little me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">atire</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To draw out, extract;</span><span class="definition_fr"> extraire, retirer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si to gen en klou, to me en fey plonten avèk lavazlin. Sa te atire lenflomasyon.</span><span class="example_en">If you have a boil, you put a plantain leaf with vaseline on it. It would draw out the inflammation. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou en] pikon, pronn fyel bet ou de zariko nwar e fe en kataplas. Sa atir pikon-la..</em>For a thorn (in the skin), take animal gall or black beans and make a poultice. That draws out the thorn. (<span class="variant_code">BI</span>) 2.<span class="definition_en"> To attract;</span><span class="definition_fr"> attirer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To kapab atire kek betay. Koum en chyen ki dir pou trape, e to dòn li kek monje, aben l a atire kote twa.</span><span class="example_en">You can attract some animal. Like a dog that's hard to catch, and you give it some food, well, that'll attract it towards you. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">atle</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To harness, hitch;</span><span class="definition_fr"> atteler, harnacher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vou atle mile, vou gen en chenn, vou kroche leu pèlannyen apre la chenn, la vou gè atle mule-ye safe mile-ye is ale.</span><span class="example_en">You hitch up the mules, you've got a chain, and you attach the swing-bar to the chain, and you hitch up the mules so that all they have to do is pull. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Dan place vié nomme navé ein zoli fée assite dan ein ti cariole tou dorée, ki té atelée avé pizons.</span><span class="example_en">On the old man's property there was a pretty fairy seated in a little gilded carriage, which was hitched with pigeons. </span><span class="example_code">(T7)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To deck out;</span><span class="definition_fr"> s'endimancher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Prensès-la te byen atle e tou so dorur anlè li.</span><span class="example_en">The princess was all decked out with all her gold jewelry on her. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">avan </span>(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); avonn (<span class="variant_code">CA</span>); anvon, òvan (<span class="variant_code">PC</span>); avon (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>). —<span class="pos">conj.</span> <span class="definition_en">Before;</span><span class="definition_fr"> avant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te gen pou debarbouye ye-mèm avonn ye pran ye dinen.</span><span class="example_en">They had to clean themselves up a little before they could have dinner. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Deumen maten mo gen pou leve bonnœr avan soley lèv.</span><span class="example_en">Tomorrow morning I have to get up before sunrise. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yé navigué ein demi journin avant yé té capabe rivé l'ote coté.</span><span class="example_en">They sailed for half a day before they could reach the other side. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> —<span class="pos">prep.</span> <span class="definition_en">Before;</span><span class="definition_fr"> avant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Avon sa ye te pa gen betay plen.</span><span class="example_en">Before that they didn't have insects much. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bon Dié va pini yé; y alé marré yé vente; ... Avant longtemps ya oi yé lamaison en vente.</span><span class="example_en">God will punish them; their stomachs will grow lean; before long they will see their houses up for sale. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> <span class="headword"><subentry>• avan-jour </subentry></span><span class="pos">adv.phr.</span> ovon-jou, avon-jou, van-jou (<span class="variant_code">PC</span>). In the early morning, in the wee hours of the morning; de bon matin, aux petites heures du matin. <span class="example"><span class="example_lc">To pèl ye o tèlfonn, to ramase ye nenpòt ki plas, e to DROP ye OFF apeuprè èn èr ovon-jou.</span><span class="example_en">You call them on the phone, you pick them up anywhere and drop them off at one o'clock in the morning. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lonmen maten avon jour, kote siz-èr, Konpèr Lapen vini ondon l BUS.</span><span class="example_en">The next morning before dawn, around 6:00, Brer Rabbit got onto the bus. (<span class="variant_code">NE</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Si coque chanté avant jou' ya gain brouilla démain.</span><span class="example_en">If the cock crows before daylight there will be fog tomorrow. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> —<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Before;</span><span class="definition_fr"> avant, auparavant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan ti t mari ti soupoze ale konmiye le jour d avan, resewar la sennt konmiyon.</span><span class="example_en">When you get married you're supposed to go take communion the day before, receive holy communion. (DT) <em>♦Fi léroi té limmin La Graisse: li couri chez moman la pou mandé li pou marié avec La Graisse, mais moman la ki té connin La Graisse té pli joli, li té oulé marié les otes avant..</em>The king's son loved La Graisse; he went to her mother to ask to marry La Graisse, but the mother, who knew that La Graisse was the prettiest, wanted to marry off the others before. (<span class="variant_code">T29</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">avan-midi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lavan-midi (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Morning;</span><span class="definition_fr"> matin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo travay dan lavan-midi, e mo arète dan lapre-midi, mo travay pa lapre-midi. Mo travay bon maten.</span><span class="example_en">I work in the morning, and I stop in the afternoon. I don't work in the afternoon. I work early. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Demen a dizè dan lavan-midi na wa sa ki meyè ant mwen e twa.</span><span class="example_en">Tomorrow at ten o'clock in the morning we'll see which one of us is better. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">avanse</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); avonse, avons, vanse, vans (<span class="variant_code">PC</span>); vonse (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To advance, make progress;</span><span class="definition_fr"> faire des progrès, avancer.</span> <em>Vou avanse ave vou kreyòl?.</em>Are you making progress with your Creole? (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo byen avanse dan mo lakoutir. Mo proch fini.</span><span class="example_en">I've made a lot of progress in my sewing. I'm almost finished. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To advance, come forward;</span><span class="definition_fr"> avancer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li vonse kòm si li s ole konye mwa.</span><span class="example_en">He came forward as if he wanted to hit me. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yécommencé marché dans bois; a misire yé vancé, zéronce té apé tchoulé devant yé et fermin apé derrière yé dos.</span><span class="example_en">They began to walk in the woods; as they moved forward, the briar recoiled before them, and closed behind their backs. </span><span class="example_code">(T29)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To advance, give in advance;</span><span class="definition_fr"> donner en avance.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen en gro magazen, li te avons plen moun dòn kredi.</span><span class="example_en">He ran a big store and advanced credit to a lot of people. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">avant-yèr* </span><span class="example"><span class="example_lc">n., adv.</span><span class="example_en">avont-yèr (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); vant-è, avon-yèr, avant-yè, anvan-yèr, anvannt-yè, anvon-yè (<span class="variant_code">PC</span>). The day before yesterday; avant-hier. <span class="example"><span class="example_lc">Li kite depi avant-yè</span><span class="example_en"> He left the day before yesterday. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo netwaye mo lamezon avont-yèr</span><span class="example_en"> I cleaned my house the day before yesterday. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦L</span><span class="example_en"><span class="example"><span class="example_lc">ot avan zhier mo té kouri asté ein trokette taba koté gro boutic Muchieu Bâtisse.</span><span class="example_en">The day before yesterday I went to buy a roll of tobacco at Mr. Baptiste's big store. </span><span class="example_code">(T12)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">avantur</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Adventure;</span><span class="definition_fr"> aventure.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ein de les aventures de Cocodrie et Tchoupoule.</span><span class="example_en">One of the adventures of Alligator and Tchoupoule. </span><span class="example_code">(DC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">avar</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Miser;</span><span class="definition_fr"> avare.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Fourmi là, jist' in vieu avare, pas laimé lamusiq di tout.</span><span class="example_en">That Ant is just an old miser, he doesn't like music at all. </span><span class="example_code">(T1)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">avegle</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To blind, be blinded;</span><span class="definition_fr"> aveugler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li avegle mon.</span><span class="example_en">It blinded me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Ensuite yé prende batte et yé voltigé la cendre et piment et la prise et ça té aveuglé yé..</em>Then they started to fight and they stirred up ashes and pepper and snuff and that blinded them. (<span class="variant_code">FO T15</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">avèk</span><sup>1</sup> <span class="pos">conj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Than;</span><span class="definition_fr"> que.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Moun langle-ye isi ye pa gen menm lakson e menm mongnen avèk nouzòt.</span><span class="example_en">The 'English' don't have the same accent and the same ways as we do. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">avèk</span><sup>2</sup> <span class="pos">prep.</span> <span class="variant_code">gen.</span>; ave, avek, avet, avèt, eve (<span class="variant_code">PC</span>); evèk (<span class="variant_code">CA</span>); e (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); èk, ak (<span class="variant_code">NE</span>); avè (<span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> [Instrument]. With; avec. <span class="example"><span class="example_lc">To te bloke li avèk en ti baton pou tchenn la pòt ouvèr.</span><span class="example_en">You'd prop the door open with a stick. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To senmè l ave lamen e to pase chwini-la anho.</span><span class="example_en">You sow cotton seeds by hand and you pass the harrow over it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li dmen lakòl ave enn alimet.</span><span class="example_en">He lit the alcohol with a match. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> [Accompaniment]. With; avec. <span class="example"><span class="example_lc">Li te vini pase en dimonch avet nouzòt.</span><span class="example_en">She came to spend a Sunday with us. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>Se jich en pèrt ton galope avèk twa!.</em>It's just a waste of time to run with you. (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">M ap parle an telefonn evèk mo kouzin.</span><span class="example_en">I'm talking on the phone with my cousin. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lé roi couri avec so soldat pou rété vié nomme la.</span><span class="example_en">The king went with his soldiers to arrest the old man. </span><span class="example_code">(FO T26)</span></span> 3.<span class="definition_en"> [Indicating an adjunct or special feature]. With; à, avec. <span class="example"><span class="example_lc">Tè en fe t en gòmbo avek poul.</span><span class="example_en">You're making yourself a chicken gumbo. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo mete en sèrvyèt e vinèg an so lafron.</span><span class="example_en">I put a towel with vinegar on his forehead. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Si yé té mété toi dan ain bon laçage avé bon baro en fer, to sré pa cacé arien..</em>If they put you in a cage with good iron bars, you wouldn't be breaking anything. (<span class="variant_code">ME</span>) 4.<span class="definition_en"> [Means or manner]. Of, with, by; de, avec. <span class="example"><span class="example_lc">Mo antouré e zèrb.</span><span class="example_en">I'm surrounded by grass. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Poul-la so lafal gro e mayi.</span><span class="example_en">That chicken's craw is full of corn. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bouki manke mouri avek la fen tou lannen.</span><span class="example_en">Bouki almost died of hunger all year long. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 5.<span class="definition_en"> [Material]. Made of, of; en. <span class="example"><span class="example_lc">En payas fe avèk la pay ki sòr an-o mayi.</span><span class="example_en">A mattress made of corn shucks. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Fe en di te avek de karòt e pi bwar sa plizyè jwa par jou.</span><span class="example_en">Make a tea with carrots and drink that several times a day. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> 6.<span class="definition_en"> [Source]. Of, from; de, à. <span class="example"><span class="example_lc">Mon te ape achte sa avèk lez abitan o klo.</span><span class="example_en">I used to buy them from farmers in the field. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <em>Li te pal pa kreyòl e nouzòt. Mè nouzòt, nou yenk pran sa avèk THE <span class="variant_code">NE</span>IGHBOR..</em>He didn't speak Creole with us. But we just learned it from the neighbors. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦M a peye manman sen san pyas mo te prete avek li la.</span><span class="example_en">I will pay mama the five hundred dollars I borrowed from her. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> —<span class="example"><span class="example_lc">coor.conj.</span><span class="example_en">And; et. <span class="example"><span class="example_lc">Ye te gen en pe moun te ka lir ave ekri.</span><span class="example_en">There were several people who knew how to read and write. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦A foce tou moune si tan ambêté lé roi avé larenne.</span><span class="example_en">People annoyed the king and the queen so much. </span><span class="example_code">(T7)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">avèrti</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); vèrtzi (<span class="variant_code">BT</span>); vèrti (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To notify;</span><span class="definition_fr"> avertir, prévenir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ma pé verti tous milets, choals et chameaux yé pou fou yé camp.</span><span class="example_en">I'm going to notify all of the mules, horses and camels to flee.' (<span class="variant_code">FO T15</span>) 2.<span class="definition_en"> To warn;</span><span class="definition_fr"> avertir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye vèrti li ki li gen pou mouri. Se dòktè ki di sa. Dòktè di li si li pa pran medikòmon-la byen, le e vèrti li, dan de mwa l a mouri.</span><span class="example_en">They warn him that he's going to die. It's the doctor who says that. The doctor tells him that if he doesn't take the medicine properly, he's warning him that in two months he'll die. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo vèrtzi ye pou jwe don chemen.</span><span class="example_en">I warned them about playing in the street. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo avèrti li avon sa rive.</span><span class="example_en">I warned him before it happened. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">aveug</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); aveg (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Blind;</span><span class="definition_fr"> aveugle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Moun-sa-la pa konen wa. Ye aveg. En katarak mèt twa aveg.</span><span class="example_en">Those people can't see. They're blind. A cataract makes you blind. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">avoka</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lavoka (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Lawyer;</span><span class="definition_fr"> avocat.</span> <em>Mo fiy travay pou en konpangni lavoka a BARONNE <span class="variant_code">ST</span>REET..</em>My daughter works for a law firm on Baronne Street. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Segon-la mannde so manman pou lese li kouri tidye la lwa. Li di li te ole èt enn avoka.</span><span class="example_en">The second one asked his mother for permission to study law. He said he wanted to be a lawyer. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">lavoka disrik </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> District attorney;</span><span class="definition_fr"> magistrat-fédéral. <span class="example"><span class="example_lc">Avè en vyeu avoka disrik, kònèse la lwa pou tou kèkcho.</span><span class="example_en">There was an old D.A. who knew the laws about everything. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">avril</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); avri (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> April;</span><span class="definition_fr"> avril.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To plant koton dan avri, mas, to ka plante l dan FEBRUARY, se tro fre en pe pou isit.</span><span class="example_en">You plant cotton in April, March. You can plant in February, but hère it's still a bit too cold. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Kan se prèmye avri e mo di twa kèken ap pele twa me mo manti. Mo jwe en fars.</span><span class="example_en">When it's April first and I tell you someone's calling you but I lied. I played a trick. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pas blié vini premier avril pou oua cila dans nous zotes qua mangé posson d'avril la.</span><span class="example_en">Don't forget to come back and see which of us is the butt of an April Fool's joke! </span><span class="example_code">(FO T18)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">avyon </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> Airplane; avion. <span class="example"><span class="example_lc">Dan lè ye gen en avyon.</span><span class="example_en">In the air there is an airplane. </span><span class="example_code">(HW)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ayeyay! </span><span class="pos">int.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); oyayay (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Ouch!</span><span class="definition_fr"> Aïe! <em>Ye te fe le kataplas avek le zonyon. To rapel sa? Oyayay!.</em>They used to make poultices with onions. Do you remember that? Ouch! (<span class="variant_code">NE</span>) <em>♦Compair Lapin fé samblan crié: -Aïe! aïe! Compair Bouki, to proumi mouen pa fé ça..</em>Brer Rabbit pretended to cry out, 'Ouch! Ouch! Brer Bouki, you promised me you wouldn't do that.' (<span class="variant_code">T3</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ayœr</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Elsewhere;</span><span class="definition_fr"> ailleurs.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ne e kouri ayœr.</span><span class="example_en">We're going somewhere else. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ayskrim</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); aiskrim (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Ice cream;</span><span class="definition_fr"> glace.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen en moulen aiskrim, chè. Mo te kónè fe aiskrim tou-l-tan.</span><span class="example_en">I used to have an ice cream maker. I used to make ice cream all the time. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Azòr</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Fido;</span><span class="definition_fr"> Azor.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Trois foutriquets oulé f... moin dehors comme in vié Azor.</span><span class="example_en">Three little squirts wanted to throw me out like an old dog. </span><span class="example_code">(T34)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ba</span><sup>1</sup> <span class="example"><span class="example_lc">adj., adv.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>). —<span class="pos">adj.</span> 1.<span class="definition_en"> Short;</span><span class="definition_fr"> petit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Venson, en ti nonm. Ye vyen pa gro, ye piti, ye ba.</span><span class="example_en">A dwarf, a little man. They don't get very big, they're short. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Low;</span><span class="definition_fr"> bas.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Chèz-la ba. Li fe pou en piti.</span><span class="example_en">That chair is low. It's made for a child. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">soley ba </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Sundown, sunset;</span><span class="definition_fr"> coucher du soleil.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">soley</span><span class="example_en">3.<span class="definition_en"> Seriously ill;</span><span class="definition_fr"> gravement malade.</span> <span class="example"><span class="example_lc">So fonm te ba, ant lamòr e la maladi.</span><span class="example_en">His wife was seriously ill, between sickness and death.</span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Low;</span><span class="definition_fr"> bas.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li desann anndan ranp-la. Li desann plu ba ke Nounoun, Nounoun pa desann o bout-la.</span><span class="example_en">He went down the ramp. He went down lower than Nounoun, Nounoun didn't go to the bottom. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Parle ba.</span><span class="example_en">To speak softly. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦M'apé boi' dans courant-la, vingt pas plis bas qué toi.</span><span class="example_en">I'm going to drink in the current twenty paces below you. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ba</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Hem;</span><span class="definition_fr">ourlet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ba se en toun anddan ton rob.</span><span class="example_en">A hem is a part of your dress that is turned up. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">babin</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Lip;</span><span class="definition_fr"> lèvre, babine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo babin tou jèrse.</span><span class="example_en">My lips are all chapped. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Bouton lafyèv, to gen ye an to babin o onto ne.</span><span class="example_en">Fever blisters, you get them on your lips or on your nose. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Liliché so babines-yé.</span><span class="example_en">He licked his lips. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> • ponn (so) babin <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To make a face, pout;</span><span class="definition_fr"> faire une grimace, faire la moue, bouder.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ti bebe ponn so ti babin kan li an kolè.</span><span class="example_en">The baby pouts when he's angry. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Lower lip;</span><span class="definition_fr"> lèvre inférieure.</span> (<span class="variant_code">CA</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">babiye</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); babye (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To fuss at, nag;</span><span class="definition_fr"> crier après, criailler, tracasser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li t ape babiye e mo frèr.</span><span class="example_en">He was fussing at my brother. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ein soir li té rentré tard bien piqué, li prend babillé avec so femme.</span><span class="example_en">One evening he had come in really drunk, and he started fussing at his wife. (FO T 15) 2.<span class="definition_en"> To babble (of a baby);</span><span class="definition_fr"> babiller.</span> <em>♦Nénaine,' dit-elle, 'cé drol, vou pa tendé comme ain piti capè babiller?'.</em>'Godmother,' she said, 'it's funny, you don't hear something like a baby babbling?' (<span class="variant_code">ME</span>) 2.<span class="definition_en"> To grumble;</span><span class="definition_fr"> grogner, <span class="example"><span class="example_lc">♦Bourriquet té pas content, li babillé ein pé.</span><span class="example_en">The donkey was not happy, he grumbled a little. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To fuss at, scold, reprimand;</span><span class="definition_fr"> gronder, réprimander.</span> <span class="example"><span class="example_lc">L ape fe so frannte avèk man. Mo babiye li.</span><span class="example_en">He was getting sassy with me. I scolded him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Madame la babillé li etpi quand so l'amouré te parti li dit Jean Malin li sré renvoyé li si li té pas fait mié.</span><span class="example_en">The woman scolded him and then when her boyfriend left she told Clever John she would fire him if he didn't do better. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">baboun</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Baboon;</span><span class="definition_fr"> babouin.</span> ♦Mais <span class="example"><span class="example_lc">com mo té fils d'ein baboon mo té pas peur dé laviolence.</span><span class="example_en">But since I was the son of a baboon, I was not afraid of violence. </span><span class="example_code">(T38)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bachoukta</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Scarlet sumac;</span><span class="definition_fr"> espèce de sumac.</span> (<em>Rhus glabra). ♦Fe bouyi la rosin bachoukta..</em>Boil some roots of the scarlet sumac. (<span class="variant_code">BI</span>) REM: RD 1931: 81 <span class="example"><span class="example_lc">bachoucta</span><span class="example_en"> a dye made from <span class="example"><span class="example_lc">Rhus glabra.</span><span class="example_en">In <span class="variant_code">BI</span> it seems to denote the plant itself.</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">badine</span> <span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To joke;</span><span class="definition_fr"> badiner, plaisanter.</span> <em>♦Mai, vou connin, man Délaïde, gnia pa moyen badinin avec médecin cilala; avan que moune ki entré ouvèr yé labouche, fo yé ouvèr yé porte-monnai, é mette di piasse su so latable..</em>But you know, Miss Délaïde, there is no way to joke with that doctor; before people who come in open their mouth, they must open their wallet and put ten dollars on his table. (<span class="variant_code">ME 91</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">badlòk</span> <span class="pos">n.</span> bèdlœk (<span class="variant_code">MO</span> 60). Bad luck; malchance, guigne, poisse. <span class="example"><span class="example_lc">Mo i bèdlœk.</span><span class="example_en">I had badluck. (<span class="variant_code">MO</span> 60) <em>♦Si to bité, faut rétounain to chimin, sans ça t'a gain badde loque..</em>If you stumble over something, you have to go back and start the journey over, otherwise you'll have bad luck. (<span class="variant_code">BD</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bafon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> A shallow (esp., part of the False River in Pointe Coupee Parish); bas-fond (surtout, partie de la Fausse Rivière dans la Paroisse de la Pointe Coupée).</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bafre</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); baf (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To stuff oneself, eat gluttonously;</span><span class="definition_fr"> bâfrer, se gaver, se bourrer. <span class="example"><span class="example_lc">To te gen fen. To bafre en ta.</span><span class="example_en">You were hungry. You ate a lot. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ga konman li e bafre.</span><span class="example_en">Look how he's stuffing himself. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Michié Loup gros gavion li si content bafré qui li jamain gardé ça qui l apé mangé..</em>Mr. Wolf is a big eater, he likes to stuff himself so much that he never looks at what he's eating. (T 19) —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To gobble up, devour;</span><span class="definition_fr"> bâfrer. <span class="example"><span class="example_lc">♦Piyé bafré gombo avé douri yé vanté plin.</span><span class="example_en">Then they ate up the gumbo and rice until their stomachs were full. </span><span class="example_code">(T3)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bag</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Ring;</span><span class="definition_fr"> bague.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To gen en vayan bag an to dwa.</span><span class="example_en">You've got a pretty ring on your finger. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mo bag disparet yè, rwa-la di li.</span><span class="example_en">'My ring disappeared yesterday,' the king told him. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> <span class="headword"><subentry>• bag-d-angaje </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); bag-angaje (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Engagement ring;</span><span class="definition_fr"> bague de fiançailles. <span class="example"><span class="example_lc">Se ma bag-d-angaje.</span><span class="example_en">This is my engagement ring. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">bag promi </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Engagement ring;</span><span class="definition_fr"> bague de fiançailles.</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bagaj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Luggage;</span><span class="definition_fr"> bagage(s). <span class="example"><span class="example_lc">M ap gonn. M ap pran tou mo bagaj avèk mon.</span><span class="example_en">I'm leaving. I'm taking all my luggage with me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Enfin, fau nou vite parti, porté nou bagage loin d'ici.</span><span class="example_en">Well, we have to leave quickly and take our luggage far from here. </span><span class="example_code">(T32)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bagas</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); bagaz, bagay (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bagasse;</span><span class="definition_fr"> bagasse.</span> <em>Ye sèrv bagay-ye pou brule dan bwiwar, pou chofe pou fe <span class="variant_code">ST</span>EAM..</em>They use the bagasse to bum in the boiler, to heat up and make steam. (<span class="variant_code">PC</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">bagèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Magic wand;</span><span class="definition_fr"> baguette magique.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li té gagné ein baguette en djiaman dan so lamin.</span><span class="example_en">She had a diamond-covered magic wand in her hand. (<span class="variant_code">T7</span>) 2.<span class="definition_en"> Automatic rifle;</span><span class="definition_fr"> fusil a six coups, fusil automatique.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En bagèt, se en fizi si kou. To kapab tire si fwa.</span><span class="example_en">A 'baguette' is an automatic rifle. You can fire it six times. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Switch, stick;</span><span class="definition_fr"> gaule, baguette.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦C'était bon tems, yé té ménin monde à la baguette.</span><span class="example_en">It was the good old days, they led the world with a switch. (GC3)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">baj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Barge;</span><span class="definition_fr"> chaland, péniche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Habiton-ye te genyen en gron chalon ki ye te pele en barj.</span><span class="example_en">The farmers had a big flat-bottomed boat they called a barge. (<span class="variant_code">TP</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bak</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Small boat;</span><span class="definition_fr"> barque.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou dèsann la bak-la, e nou vini kote la ruvyè.</span><span class="example_en">We took the boat down, and we arrived at the river. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bak</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Tub;</span><span class="definition_fr"> bac.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Va oi sirop dans bac et caramel dainmain. Dijis là coulé dri et rempli bac là yé.</span><span class="example_en">You'll see syrup in the tub, and caramel, tomorrow. The juice is flowing heavily and filling up the tubs. <em>(<span class="variant_code">T27</span>) •bak a ben.</em>n.phr. <em>(<span class="variant_code">BT</span>). Bathtub; baignoire..</em>Ranpli la bak a ben plen d lo pou ton frèr. <em>Fill the bathtub full of water for your brother. (<span class="variant_code">BT</span>).</em></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bake</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">CA</span>); bakè (<span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> Tub, washtub;</span><span class="definition_fr"> bac, baquet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Apre mo fini rense mo lenj, mo me li andan en bake.</span><span class="example_en">When I'm finished rinsing my laundry, I put it in a washtub. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Bucket, pail;</span><span class="definition_fr"> seau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Bakè dilè.</span><span class="example_en">Bucket of milk. (<span class="variant_code">MO</span> 60) <span class="example"><span class="example_lc">♦Couri cherche dolo tchiède dan ain gran bakié.</span><span class="example_en">Go fetch some lukewarm water in a big bucket. </span><span class="example_code">(ME)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">baki </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">PC</span>). Peg leg, wooden leg; jambe de bois. <em>To wa li? Li an en baki. You see him?.</em>He has a peg leg (a wooden leg). (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bakle</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> brakle (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To make hastily, throw together;</span><span class="definition_fr"> fabriquer rapidement, fabriquer à la hâte, bâcler. M <span class="example"><span class="example_lc">ap fe en kek dou. M ap brakle li ansanm. M ap mèt tou kikchoj ansanm.</span><span class="example_en">I'm making a sweet cake. I'm throwing it together. I'm putting everything together. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Dahomey ramassé ein morceau laterre gras, cour i pran gabari serrure là et avan dix hères soné li dijà baclé ein vagnan laclé.</span><span class="example_en">Brer Dahomey gathered some clay, ran to make a mould of the lock and before ten o'clock had chimed, he had already made a nice key. </span><span class="example_code">(T6)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bal</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Bullet;</span><span class="definition_fr"> balle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo achte en bwat bal pou sèrvi dan mo pistole.</span><span class="example_en">I bought a box of bullets to use in my pistol. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Bale (of cotton, hay);</span><span class="definition_fr"> balle, ballot (de coton, de foin). <span class="example"><span class="example_lc">En bal te e mene de san karannt pyas, bal si san liv.</span><span class="example_en">A bale of six hundred pounds would have brought in two hundred and forty dollars. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">L ap mèt ye difwon an bal dan klo-la.</span><span class="example_en">They're putting hay into bales in the field. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Fwa-sa-la li te charje avek de bal koton.</span><span class="example_en">That time it was loaded with bales of cotton. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">bal difwen </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bale of hay;</span><span class="definition_fr"> balle de foin.</span> 3.<span class="definition_en"> Ball;</span><span class="definition_fr"> balle, ballon.</span> (<span class="variant_code">ST</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Kon Jon Sot tonde sa, li pron tronmble, li i pli pè onkò, li pi galope, li vole konm en bal.</span><span class="example_en">When Foolish John heard that, he began to tremble, he became more afraid, he was no longer running, he was flying like a bullet. </span><span class="example_code">(DU)</span></span> REM: On <span class="variant_code">CA</span>, <span class="example"><span class="example_lc">laplòt</span><span class="example_en">is used for sense 3.<span class="definition_en"></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bal</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Ball, dance;</span><span class="definition_fr"> bal, danse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">E Konmper Lapen te deja envite tou so moun-ye pou vini o bal.</span><span class="example_en">And Brer Rabbit had already invited his whole family to come to the ball. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li té oulé donnin ein grand bal et ein grand souper.</span><span class="example_en">She wanted to give a big ball and a grand dinner. </span><span class="example_code">(FO T24)</span></span> •<span class="headword">bal tanmbou </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Drum dance;</span><span class="definition_fr"> danse au tambour.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo jonmè wa de bal tanmbou.</span><span class="example_en">I've never seen drum dances. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">'bals zombis' </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Zombie dance;</span><span class="definition_fr"> danse aux zombis.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bon Dié pas fait négue Congo pou aute chose que Bamboula et, dans bals zombis, zoué banjo.</span><span class="example_en">God made the black man for no other purpose than the bamboula dance, and, in the zombie dance, to play the banjo. </span><span class="example_code">(T32)</span></span> •<span class="headword">bouke bal </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Series of parties starting in the springtime;</span><span class="definition_fr"> série de fetes qui commence au printemps.</span> •<span class="headword">fe bal </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To have a good time, have a bah;</span><span class="definition_fr"> s'amuser follement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand so mari pas la li fait bal.</span><span class="example_en">Oh! Oh! When her husband is not there she has a high old time. (<span class="variant_code">FO T27</span>) •<span class="headword">kouri bal </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To go to the ball, go to the dance;</span><span class="definition_fr"> aller au bal.</span> ♦ <span class="example"><span class="example_lc">Tou jennonm-ye prepare pou kouri bal.</span><span class="example_en">All of the young men were getting ready to go to the dance. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">balans</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); balons (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Swing;</span><span class="definition_fr"> balançoire. <span class="example"><span class="example_lc">Gro balans anmba lagaldri.</span><span class="example_en">A big swing on the porch. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M ap mèt en balans an mo le galri pou mo balanse.</span><span class="example_en">I'm going to put a swing on my porch so I can swing. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Scale;</span><span class="definition_fr"> balance.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen en balans ki e peze li. To draiv to wagon on balans-la, lipez twa, wagon, tou kicho.</span><span class="example_en">They have a scale which weighs it (sugar cane). You drive your wagon onto the scale, and it weighs you, wagon and all. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen pou peze an en ti balans tou sa mo ap manje parskè mo ON A DIET.</span><span class="example_en">I have to weigh everything I eat on a scale because I'm on a diet. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 3.<span class="definition_en"> The rest;</span><span class="definition_fr"> le reste.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tout la balans lavi.</span><span class="example_en">All the rest of my life. (<span class="variant_code">MO</span> 60); <span class="example"><span class="example_lc">Sa kout en fòrtin. M mo pa gen sa. Sa fe leta e kou peye la balans.</span><span class="example_en">It costs a fortune. But I don't have that much. So the state is going to pay the rest. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦M a met twa partè la e to sa gen pou marche la balans la rout.</span><span class="example_en">Fil let you down there, and you'll have to go the rest of the way on foot. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">balanse</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To swing;</span><span class="definition_fr"> se balancer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li balanse on la kòrd.</span><span class="example_en">He swung on the rope. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M ap mèt en balans an mo legalri pou mo balanse.</span><span class="example_en">I'm going to put a swing on my porch so I can swing. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Quand branche la balancé ça idé piti zozos la chanté, comme hamac idé ein homme chanté..</em>When the branch swings that helps little birds to sing, as a hammock helps a man to sing. (<span class="variant_code">FO T20</span>) —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To swing;</span><span class="definition_fr"> balancer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Men, an dizan sa, lœ rwa balanse li de ou trwa fwa e voye li osi lwon dan flev konm li te pe.</span><span class="example_en">But on saying that, the king swung him two or three times and threw him out into the river as far as he could. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bale</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); balye (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Broom;</span><span class="definition_fr"> balai.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo prann en bale e mo baliye tou fey-ye ansanm.</span><span class="example_en">I take a broom and I sweep all the leaves together. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nou gen tan ki nètwa divan-siye le tab e pase bale, siye l planche.</span><span class="example_en">We have a lot who clean up in front, who wipe the tables, sweep and mop the floors. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou arete en ne sengne, to kas de ti bren bale e to me ye on la krwa si la tet jis on ho so fron.</span><span class="example_en">To stop a nose from bleeding, you break off little pieces of broom straw, and you put them in the shape of a cross right on his forehead. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Broom (plant), genista;</span><span class="definition_fr"> genêt. <span class="example"><span class="example_lc">No te plante le bale, no te plante mayi, no te plante le pichtach.</span><span class="example_en">We used to plant broom, we used to plant corn, we used to plant peanuts. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bale</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Dancer;</span><span class="definition_fr"> danseur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou te bale la Fòs Rivyè. Ye min you-zòt te meyè dansè an Fòs Rivyè.</span><span class="example_en">We were the 'False River Dancers'. They meant 'Y'all are the best dancers in False River.' (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">balèn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); balenn (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Whale;</span><span class="definition_fr"> baleine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦C'était ein néléphant avec baleine qui té apé causé ensembe.</span><span class="example_en">It was an elephant and a whale who were chatting together. </span><span class="example_code">(FO T1)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Whip, switch;</span><span class="definition_fr"> fouet, gaule.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To pa bon. Mo va fwate twa e balèn-la.</span><span class="example_en">You're not good. I'm going to whip you with the switch. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo popa te fe balenn avèk lapo bèt.</span><span class="example_en">My dad made whips with animal hide. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Cé vou louvrage ki fo gardé, ou sinon baleine cila a di kichoge à vou do, oui.</span><span class="example_en">It's your work you should be looking at, or else this whip will say something to your back, oh yes! </span><span class="example_code">(ME)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">baliye </span><span class="example"><span class="example_lc">v.tr</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">CA</span>); bale (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); balye (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>). 1.<span class="definition_en"> To sweep;</span><span class="definition_fr"> balayer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo prann en bale e mo baliye tou fey-ye ansanm.</span><span class="example_en">I take a broom and I sweep all the leaves together. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦In jou, li té pé balayé, fille la gadé déyors, et li oua in gros zozo.</span><span class="example_en">One day as she was sweeping, the girl looked outside and saw a big bird. </span><span class="example_code">(FO T16)</span></span>; '<span class="example"><span class="example_lc">balier'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PE</span>) 1.<span class="definition_en"> To clean out, eat up;</span><span class="definition_fr"> tout manger.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan li vyen isit, li bale mo chodyèr. Mo kwi sa e tou mo dmen mo gón.</span><span class="example_en">When she comes here, she cleans out my cooking pot. I cook that, and all my dinner is gone. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">balote</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To stagger, totter;</span><span class="definition_fr"> chanceler, tituber.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo mari te koutmen balote en ta kan li t ape bwar labyèr.</span><span class="example_en">My husband used to stagger a lot when he drank beer. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ban</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); bon (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Bench;</span><span class="definition_fr"> banc.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Me se te jich én metrès, nave en sèl chom, e la se te de ti bon.</span><span class="example_en">But there was just one teacher, there was only one room, and there were little benches. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li fé en bon desi ban-la.</span><span class="example_en">He jumped onto the bench. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pondon so soupe tape tchwi on dife, li asit on en bon.</span><span class="example_en">While his supper was cooking over the fire, he sat down on a bench. </span><span class="example_code">(DU)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">banàn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); banòn, banann (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Banana;</span><span class="definition_fr"> banane.</span> <span class="example"><span class="example_lc">An sanmdi, mo kou achte banann, kanndi, tou kalite, j avè gonmbo e tou kichò.</span><span class="example_en">Saturday I'd go buy bananas, candy, all kinds of things, gumbo and everything. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo manj en ta fri. Mo lenm en morso banàn, en morso depòm.</span><span class="example_en">I eat a lot of fruit. I like a piece of banana, a piece of apple. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Yé té si joli, ké tout moune té oulé marié avec yé. Yé té pélé yé: La Graisse, Dépomme, Banane, et Pacane..</em>They were so pretty, everyone wanted to marry them. Their names were Grease, Apple, Banana and Pecan. (<span class="variant_code">T29</span>) <span class="headword"><subentry>•'banane-concomme' </subentry></span><span class="pos">adj.phr.</span> <span class="definition_en">Crazy;</span><span class="definition_fr"> fou, insensé.</span> <em>♦Ah! ça té peiné moin beaucoup de regardé ein si grand homme, et de dire qu'en rien du tout, li té va banane-concomme..</em>It grieved me a lot to see such a great man, and to know that in no time at all he would go crazy. (<span class="variant_code">T37</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">bananye</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Banana tree;</span><span class="definition_fr"> bananier.</span> <em>♦Toi conné qui belle rigole, qui coule dans bananiers?.</em>Do you remember the pretty little brook that ran through the banana trees? (GC3)</p> |
|
|
<p><span class="headword">banbara</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Yellow chicken snake;</span><span class="definition_fr"> serpent mangeur d'oeufs.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Banbara-la manj de zèf dan nik poul.</span><span class="example_en">The yellow chicken snake eats eggs in the chicken nest. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">banbay</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> By and by, shortly, soon;</span><span class="definition_fr"> tout a l'heure, bientôt. <span class="example"><span class="example_lc">To konen galope me banbay m a trape twa.</span><span class="example_en">You can run fast but by and by, I will catch you. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bambail, mo Compair, mo va trapé toi.</span><span class="example_en">Soon, my friend, I will catch you. </span><span class="example_code">(T2)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Bamby l'allé fait chaud.</span><span class="example_en">Soon it was going to get hot. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">banbou</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Bamboo;</span><span class="definition_fr"> bambou.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To pran banbou pu ramen zariko.</span><span class="example_en">You take bamboo to pole your beans. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">banboula</span> <span class="pos">n.</span> 1.<span class="definition_en"> Bamboo drum;</span><span class="definition_fr"> tambour en bambou.</span> REM: Tinker 1935:119 notes: «Bamboula is a drum, so named because in the West Indies it was made from a huge joint of bamboo over the end of which was stretched a goat's skin. Bamboula is also the name of the dance performed to the music of the drums.» 2.<span class="definition_en"> Bamboula (African dance);</span><span class="definition_fr"> bamboula (danse africaine). <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Bouki té si kontan, li dansé rigodon, kounjail, et bamboula.</span><span class="example_en">Brer Bouki was so happy he danced a rigadoon, a 'kounjail' and a 'bamboula'. </span><span class="example_code">(T6)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Party;</span><span class="definition_fr"> fête, soirée. <span class="example"><span class="example_lc">♦Dimin, cé dimance; apé lamesse, mo va donne ein grand bamboula, et mo olé tou ouzote</span><span class="example_en">vini. Tomorrow is Sunday; after mass I'm going to give a big party, and I want all of you to come. </span><span class="example_code">(T8)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bandi</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Bandit;</span><span class="definition_fr"> bandit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Et Longstreet qui té chef Scalawagli chef bandit au Mexique.</span><span class="example_en">And Longstreet, who was head scallawag, was the head bandit in Mexico. </span><span class="example_code">(T38)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bando</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Bandage;</span><span class="definition_fr"> pansement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To mete en bando an en koupur pou proteje li.</span><span class="example_en">You put a bandage on a cut to protect it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bandonen</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To abandon;</span><span class="definition_fr"> abandonner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye bandonen mezon-la. Ena pi pèrsonn ki rès andan-la. Se tou bandonen.</span><span class="example_en">They abandoned the house. No one lives there anymore. It's abandoned. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lipas fouti dévinin et li té bligé bandonné la partie.</span><span class="example_en">He wasn't a good guesser and he had to abandon the game. </span><span class="example_code">(FO T18)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">'bondonnain', 'bondonner'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PE</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bangou </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">PC</span>); bango (<span class="variant_code">PC</span>). Tall weed; mauvaise herbe haute. <span class="example"><span class="example_lc">De nonm kachye dan en pyès bango laba-lamai.</span><span class="example_en">Two men were hiding in a patch of tall weeds down there, (a patch of) corn. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bani</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To banish;</span><span class="definition_fr"> bannir, expulser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Badger depuis longtemps banni et li parti sans so dépouille.</span><span class="example_en">Badger has been banished for a long time, and he left without his share of the spoils. </span><span class="example_code">(T38)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bank</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); labank (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Bank;</span><span class="definition_fr"> banque, caisse d'épargne.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen mo larjan dan labank.</span><span class="example_en">I have my money in the bank. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No gen trwa o kat labank isit la Vachri me mwa mo pa gen larjan dan ye.</span><span class="example_en">There are three or four banks in Vacherie but I don't have money in them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mo déposé treize escalins dans la Banque Miché Van Norden, dans in boète en fer blanc.</span><span class="example_en">I deposited thirteen escalins in Mr. Van Norden's bank, in a tin box. </span><span class="example_code">(T34)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bankèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Sidewalk;</span><span class="definition_fr"> trottoir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo wa en ti nounoun zozo o la bonkèt.</span><span class="example_en">I saw a very tiny bird on the sidewalk. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <em>♦Mé cé la noce la quapé pacé lotte coté la banquette!.</em>But it's the wedding party going by on the sidewalk. (<span class="variant_code">WO</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">banko</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Party;</span><span class="definition_fr"> fête, soirée. <span class="example"><span class="example_lc">Kan to dòn en banko, to kwi, to achèt manje, to fe doudous, PIE. To gen diven. Ye jou kart. Ye dans koundja. To envit bokou moun.</span><span class="example_en">When you give an evening party, you cook, you buy food, you make sweets, pies. You have wine. They play cards. They dance the «counjaille». You invite a lot of people. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bann</span><sup>1</sup> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Many, a lot (of);</span><span class="definition_fr"> beaucoup (de). <span class="example"><span class="example_lc">To gen en bann piti, to gen fe tansy an pou ye.</span><span class="example_en">(If) you have a bunch of children, you have to watch out for them. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Lapin présenté li et dit lé roi qué Renard té ein so bon zamis et li sré content si Roi té accepté li et yé dé sré rende bande services.</span><span class="example_en">Brer Rabbit introduced him and told the king that Fox was one of his good friends, and he would be happy if the king accepted him, and the two of them would render him a lot of services. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bann</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>); band (<span class="variant_code">MO</span> 60); bon (<span class="variant_code">NE</span>); bàn (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Group, bunch, gang;</span><span class="definition_fr"> bande, groupe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo popa te kònè di mon ye te gen en bann de dego ki te kònè rèste anlòtour isit.</span><span class="example_en">My father used to tell me there were a bunch of Italians living around here. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ain jour ain bande macacs t apé joué en bas n'abe là-bas dans bois, ensembe.</span><span class="example_en">One day a group of monkeys was playing together under a tree down there in the woods. </span><span class="example_code">(T25)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">'bande'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T6</span>; <span class="variant_code">T8</span>; <span class="variant_code">T17</span>) 2.<span class="definition_en"> Flock;</span><span class="definition_fr"> troupeau, volée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo konne aou ina enn bann de pèrdri paski se i le kouche e pi ye manchaye antour.</span><span class="example_en">I know where there's a flock of quail, because they sleep and they eat in the surrounding area. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Bàn poul.</span><span class="example_en">A flock of chickens. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Navé ein vié famme riche, yé té pélé Madamme Ranhoutan, ki té gagné ein gro bande moutons.</span><span class="example_en">There was an old rich woman whom they called Mrs. Ranhoutan, who had a big flock of sheep. </span><span class="example_code">(T6)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bap</span> <span class="pos">onom.</span> <span class="definition_en">Bam, boom!</span><span class="definition_fr"> Paf, boum!</span> <em>♦Piti dergné li pa boucou for, li vini lasse tousouite, et li tombé bap!.</em>The last little one was not very strong, he got tired at once and he fell, bam! (<span class="variant_code">T6</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">baptis </span>(<span class="variant_code">PC</span>); bèptis, bèbtis (<span class="variant_code">PC</span>). —<span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Baptist;</span><span class="definition_fr"> baptiste.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye vonn ti plat latè-la kote moun baptis-ye, ye mète en legliz la.</span><span class="example_en">They sold that little patch of ground to the Baptist folks to put a church there. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Baptist;</span><span class="definition_fr"> baptiste.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enan bèbtis, proteston, tou kalite lòt, mè mon mon se katolik.</span><span class="example_en">There are Baptists, Protestants, every other kind, but as for me, I'm Catholic. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vouparlé mouen dancé Bamboula; mo té kré vou té tandé nouvel mo té ein Batisse à s'tère.</span><span class="example_en">You speak to me about dancing the bamboula; I thought you had heard the news that I'm a Baptist now. </span><span class="example_code">(T14)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bar</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ba (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Lath;</span><span class="definition_fr"> latte, volige.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye mèt bardo anho bar-ye k anmba-la.</span><span class="example_en">They put shingles on top of the laths which are underneath. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Long board;</span><span class="definition_fr"> longue planche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To me en bar an travèr la port pou bare li, Se bare. Se pa akle.</span><span class="example_en">You put a long piece of wood across the door to block it shut. It's barred. It's not locked with a key. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Bar, rod;</span><span class="definition_fr"> barre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To gen de ti bar apre kòm sa, di ti bar fil, debout. To ga apre kat ti ba d fil.</span><span class="example_en">(To play croquet), you have little wire bars about so high, standing upright. You have about four little wire bars. (<span class="variant_code">PC</span>) ♦ <em>'Trois bars di camphe [trwa bar di konf]'.</em>Three bars of camphor. (<span class="variant_code">BI</span>) •<span class="headword">bar di fèr </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); bwò de fèr (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Iron bar, rod;</span><span class="definition_fr"> barreau de fer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan l char-la mont disu i va ale drwat swiv le rèl. Nave de bar di fèr e pi disu de bwa an travèr.</span><span class="example_en">When the train goes up it directly follows the rails. There were iron rods and then on top, there were wooden planks across them. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li garde la fnet e li te bare avek de bar de fer.</span><span class="example_en">He looked at the window and it was closed up with iron bars. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 4.<span class="definition_en"> Stripe;</span><span class="definition_fr"> barre, rayure.</span> <em>Ti koulev-la se en ti sèrpon li pa lonng men li gen de <span class="variant_code">ST</span>RIPE, le bar an li. Rouj, ble, diferan koulè..</em>A little koulev is a little snake, it's not long but it has stripes on it. Red, blue, different colors. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Rob-la gen de bar andan.</span><span class="example_en">The dress has stripes on it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword"> 'la barre jou' </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Daybreak, dawn;</span><span class="definition_fr"> aube, point du jour.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦A la barre jou, jolié la vini ouvri la porte so la prison.</span><span class="example_en">At daybreak, the jailer opened the door of his prison. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bar</span><sup>2</sup> <span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">PC</span>). Striped shiner, striped bass; bar rayé. <span class="example"><span class="example_lc">Se tou de bar sa.</span><span class="example_en">Those are all striped bass. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bar</span><sup>3</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); labar (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Bar, nightclub;</span><span class="definition_fr"> bar, boîte de nuit. <span class="example"><span class="example_lc">No gen en labar. Li ouv a senk-èr lez apre-midi ouchka dis-èr, onz-èr du swa.</span><span class="example_en">We own a bar. She (my wife) opens at five o'clock in the afternoon until ten o'clock, eleven o'clock at night. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">barb</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); labarb (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); labab (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Beard;</span><span class="definition_fr"> barbe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To vyè popa te gen en lo labab.</span><span class="example_en">Your grandfather had a big beard. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo labarb ape tourne gri.</span><span class="example_en">My beard is turning gray. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tan Madamme Ranhoutan oua so gran labarbe tou plin lavase, li bligé ri.</span><span class="example_en">When Mrs. Ranhoutan saw his big beard all full of mud, she had to laugh. </span><span class="example_code">(T6)</span></span>; (<span class="variant_code">T8</span>; <span class="variant_code">T27</span>) •ri don (sa) barb <span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To laugh up one's sleeve;</span><span class="definition_fr"> rire dans sa barbe, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">ri</span><span class="example_en">•<span class="headword">'la barbe espagnol' </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Spanish moss;</span><span class="definition_fr"> mousse espagnole.</span> <em>♦Kashé dan la barbe espagnol, ki sa qui apé shanté là? Ki silà?.</em>Hidden in the Spanish moss, who's that who's singing there? Who is it? (<span class="variant_code">TN</span>) 2.<span class="definition_en"> Whiskers, barbel (of a catfish);</span><span class="definition_fr"> barbillons (d'un poisson-chat). (<span class="variant_code">PC</span>) 3.<span class="definition_en"> Corn silk, corn tassel;</span><span class="definition_fr"> styles et stigmates de maïs. <span class="example"><span class="example_lc">Ote tou labab blon.</span><span class="example_en">To remove all the corn silk. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Labarb mayi.</span><span class="example_en">Corn silk. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 4.<span class="definition_en"> Beard, small tuft of feathers found on the male turkey's breast;</span><span class="definition_fr"> barbe, touffe de plumes sur la poitrine du dindon.</span> (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">barbòt </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">PC</span>). Mud catfish; espèce de poisson-chat. <em>(Leptops olivaris). Ina de barbu ye pèl de barbòt, le ti barbu kourt la..</em>There are some catfish they call 'barbottes', those are short little catfish. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">barbòte</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To splash about;</span><span class="definition_fr"> barboter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">T ap barbote dan labou-la. T ap sali to lenj.</span><span class="example_en">You're splashing around in the mud. You're getting your clothes dirty. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Des oies, canards dans gros bayou pé barboté.</span><span class="example_en">Geese and ducks in the big bayou were splashing about. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To mess up;</span><span class="definition_fr"> gâcher, bousiller. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">barbòtèr</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">One who splashes about;</span><span class="definition_fr"> barboteur.</span> <em>♦Lapin la parti ri et dit Torti 'To fou. Pou qui to prend Lapin, vié barbotère laboue?'.</em>Rabbit began to laugh and he told Turtle, <span class="example"><span class="example_lc">'</span><span class="example_en">ou're crazy. Who do you take Rabbit for, an old mud splasher?' (<span class="variant_code">T26</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">barbouye</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Having Negro blood;</span><span class="definition_fr"> qui a du sang noir.</span> (<span class="variant_code">TN</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">barbouye</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To dirty, get dirty;</span><span class="definition_fr"> barbouiller, (se) salir. <span class="example"><span class="example_lc">Kan ye te manje, ye te barbouye tou ye labouch.</span><span class="example_en">When they ate they would get their mouths all dirty. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To wet, soak;</span><span class="definition_fr"> tremper, mouiller.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dans so chimin li contré ein poule, li tchoué li, li prend so disang et barbouillé ein vié linge.</span><span class="example_en">On his way he met a chicken, he killed it, he took its blood and soaked a rag in it. (FO TI5)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">barbu</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); barbi (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Catfish;</span><span class="definition_fr"> poisson-chat. <span class="example"><span class="example_lc">Mo kwa ye gen barbi, e ye gen dikap, patasa, mo kwa ye gen choupik osi.</span><span class="example_en">I think that (in the False River) there are catfish, and there are carp, perch, I think there are also mudfish. (<span class="variant_code">PC</span>) ♦-<em>ETpis, bam-by, li temps négrillons cou péché: yé cou trapé cribisse, barbi et patassa..</em>And then, by and by, it is time for the little black boys to go fishing: They go and catch crawfish, catfish and perch. (<span class="variant_code">T27</span>) •<span class="headword">barbi blan </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> White catfish;</span><span class="definition_fr"> poisson-chat blanc, •<span class="headword">barbi ble </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Blue (channel) catfish;</span><span class="definition_fr"> poisson-chat bleu. •<span class="headword">barbi nwa </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Black catfish;</span><span class="definition_fr"> poisson-chat noir. •<span class="headword">barbi jón </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Yellow catfish;</span><span class="definition_fr"> poisson-chat jaune.</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">barbye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Barber;</span><span class="definition_fr"> barbier, coiffeur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Modis li qué jour là seulement, mo té rivé dé la Mobile ou mo té ein barbier décent.</span><span class="example_en">I told him that just that day I had arrived from Mobile, where I had been a decent barber. </span><span class="example_code">(T38)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">barde</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To go quickly, dart off;</span><span class="definition_fr"> aller vite, partir vite.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M ap marche dan chimen-la. La mo wa pi li. La li barde la-ba.</span><span class="example_en">I'm walking down the road. Now I don't see him anymore. He darted off. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Nobardé derrière chaoué.</span><span class="example_en">We took off after the raccoon. </span><span class="example_code">(T23)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bardo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Shingle;</span><span class="definition_fr"> bardeau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye mèt bardo anho bar-ye k anmba la.</span><span class="example_en">They put shingles on top of the laths that are underneath. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Y ap kouvri la mezon-la e bardo.</span><span class="example_en">They're covering the house with shingles. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bare</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Striped;</span><span class="definition_fr"> barré, rayé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">So papa lòt nonm, sula gen chmiz bare.</span><span class="example_en">His dad is the other man, the one with the striped shirt. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bare</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); bar (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To lock;</span><span class="definition_fr"> verrouiller, fermer à clé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo di m a bare devan, pa beuzwen bare dèryèr.</span><span class="example_en">I said I've locked the front, no need to lock the back. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ligarde la fnet e li te bare avek de bar de fer.</span><span class="example_en">He looked at the window and it was closed up with iron bars. </span><span class="example_code">(JR)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">'barrer'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PE</span>) 2.<span class="definition_en"> To bar, close with a bar;</span><span class="definition_fr"> barrer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To me en bar an travèr la port pou bare li. Se bare. Se pa akle.</span><span class="example_en">You put a long piece of wood across the door to block it shut. It's barred. It's not locked with a key. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To block;</span><span class="definition_fr"> barrer, bloquer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Faut nous quitte yé connais nous-aut pas laimé yé, barrez yé chemin, tracassez yé plein, garrochez yé moyèr à vilain 'méricain.</span><span class="example_en">We have to let them know we don't like them, block their roads, bother them a lot, throw off their ways of being ugly Americans. </span><span class="example_code">(DC)</span></span> 4.<span class="definition_en"> To block out (a pattern in sewing);</span><span class="definition_fr"> ébaucher (un dessin, terme de couture). <span class="example"><span class="example_lc">Koupe ye, fe de blòk. E la to gen bare ye.</span><span class="example_en">To cut them and make 'blocks', and then you block them out. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bargin</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); bagin (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bargain, deal;</span><span class="definition_fr"> bonne affaire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Aben, si to lem pa de rasin, m a fe en not bargin ak twa.</span><span class="example_en">Well, if you don't like roots, I'll make another bargain with you. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <em>Ènan plen ki te kònè fe de bagin koum sa..</em>There were many people who used to bargain like that. (<span class="variant_code">PC</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">bari</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Barrel;</span><span class="definition_fr"> baril, tonneau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To ramase to ramiriz. La to gen to en ti bari. To vide l andan bar i-la, è to kite li vini eg.</span><span class="example_en">You pick your wild cherries. You've got a little barrel full, you empty it into the barrel, and you let it turn sour. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Bari disik.</span><span class="example_en">Sugar barrel. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Bari siro.</span><span class="example_en">Syrup barrel. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦PaBen a done vou ein bari patate, si coson pa mangé yé.</span><span class="example_en">Pa Ben will give you a barrel of potatoes, if the pigs haven't eaten them. </span><span class="example_code">(T17)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">un barrique ouiski.</span><span class="example_en">A barrel of whiskey. </span><span class="example_code">(T40)</span></span>; <em>'baril' [bari].</em>(<span class="variant_code">DU</span>) •<span class="headword"> bari charbon </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Barrel used in the distillation of whiskey;</span><span class="definition_fr"> baril, tonneau utilisé dans la distillation du whiskey.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tchombo li si mwa den en bari charbon, pou CURE li, ote le pwazon.</span><span class="example_en">(You had to) keep it for six months in a barrel to cure it, to remove the poison. (<span class="variant_code">PC</span>) 1.<span class="definition_en"> Churn;</span><span class="definition_fr"> baratte.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En gro bari dibœr.</span><span class="example_en">A big butter churn. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">baro</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Bar (on the inside of a mud wall);</span><span class="definition_fr"> barreau (à l'intérieur d'un mur fabriqué en bousillage). <span class="example"><span class="example_lc">Annt de poto li mete la tèr. Sa mete de ti baro, komonse anba, fèzè enn muray.</span><span class="example_en">Between the posts they would put earth. They put in bars, starting at the bottom, to make a wall. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Spindle, dowel, rung (in railing), bar (in prison);</span><span class="definition_fr"> barreau (d'un garde-fou, d'une prison). (<span class="variant_code">PC</span>) <em>♦Si yé té mété toi dan ain bon laçage avè bon baro en fer, to sré pa cacé arien..</em>If they put you in a good cage with iron bars, you wouldn't be breaking anything. (<span class="variant_code">ME</span>) 1.<span class="definition_en"> Spoke;</span><span class="definition_fr"> rayon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En larou gen kat baro.</span><span class="example_en">A wheel has four spokes. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">baryèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); baryè (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); bariyè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Fence;</span><span class="definition_fr"> barrière.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se tou ouvè, ye pa gen baryè toupartou anndan dezè-la.</span><span class="example_en">It was all open, there were no fences anywhere in the field. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To fe en baryè evèkfil de fè pou peche lavach-ye sòrti.</span><span class="example_en">You make a barbed wire fence to keep the cows from getting out. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Konpè Bouki pa tonn ye ouvri la pòt, li sote baryè.</span><span class="example_en">Brer Bouki did not hear them open the door, he jumped the fence. </span><span class="example_code">(LA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">'barrière'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T27</span>); <em>'bayé [bayè]'.</em>(<span class="variant_code">DU</span>) •<span class="headword">baryè fil de fè </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Barbed wire fence;</span><span class="definition_fr"> barrière de fer barbelé.</span> • baryè an gri <span class="example"><span class="example_lc">n.p hr.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>). Screen fence; barrière en grille.</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bas</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Sideburns;</span><span class="definition_fr"> favoris.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dœvan lezorey sa se la bas.</span><span class="example_en">In front of your ears are your sideburns. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bas</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); la bas (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Bass;</span><span class="definition_fr"> basse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enave en benn lamizik avèk en kòrnen, gita, tanmbou e labas.</span><span class="example_en">There was a musical band with a trumpet, guitar, drums and bass. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bas</span><sup>3</sup> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Foodstuffs;</span><span class="definition_fr"> provisions, nourriture.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Touprinces yé avè zeine zan pran la basse avè zoutils.</span><span class="example_en">All of the princes and the young people took foodstuffs and tools. </span><span class="example_code">(T7)</span></span> REM: <span class="variant_code">NE</span> 1987 connects this to <span class="example"><span class="example_lc">bosse</span><span class="example_en">'grumeau, portion de ce qui se mangé', p.73 n.3.<span class="definition_en"></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bas-kour</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Barnyard (where poultry is raised);</span><span class="definition_fr"> basse-cour. <span class="example"><span class="example_lc">Se en bas-kour pou tchobo te poul.</span><span class="example_en">This is a barnyard to keep your chickens. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Domestic fowl, poultry;</span><span class="definition_fr"> basse-cour, volaille domestiquée. <span class="example"><span class="example_lc">La bas-kour se le denn, le poul, le kanar, de zwa, de pental, se tou la bas-kour.</span><span class="example_en">Domestic fowl includes turkeys, chickens, ducks, geese, Guinea fowl, all of that is domestic fowl. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">basen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Pail, bucket;</span><span class="definition_fr"> seau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le pui. Inave en basen, trape dlo èk en gran kab da,n leu f on, pi la lève don la, trape leu basen, e pi vide dan enn òt, pou d lo.</span><span class="example_en">Wells. There was a bucket, you'd get water with a rope to the bottom, you'd raise it out and catch the bucket and empty it into another, for water. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Me sa don en basen en galon ki kouv jis.</span><span class="example_en">Put them in a one-gallon bucket that is filled to the brim. (<span class="variant_code">BI</span>) 2.<span class="definition_en"> Tub;</span><span class="definition_fr"> cuve, bac.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En basen, vou ranpli se e dolo.</span><span class="example_en">A tub, you fill it with water. <span class="example"><span class="example_lc">En gro basen</span><span class="example_en">A big tub. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">basèt</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>); baset (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Short;</span><span class="definition_fr"> petit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Boug-sa-a se en gran boug. Men lòt boug-la li baset, li pa osi gran ke twa.</span><span class="example_en">That guy is a tall guy. But the other guy is short, he's not as tall as you. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Le frè to gron-monmon ste le ti nonm basèt konm de Tchaini.</span><span class="example_en">Your grandmother's brothers were little short men, like the Chinese. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se en fiy ki basèt. Li pa gran.</span><span class="example_en">She's a short girl. She's not tall. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">basyè</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); basyen (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Low spot (land);</span><span class="definition_fr"> baissière, dépression dans la terre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En basyen, se en plas ki ba.</span><span class="example_en">A low spot is a place that is low. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bat</span><sup>1</sup> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ba (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> <em>—v.intr..</em>1.<span class="definition_en"> To fight;</span><span class="definition_fr"> se battre.</span> <em>[Ye] ole bat konm chyen e chat..</em>They've wanted to fight like cats and dogs. (<span class="variant_code">PC</span>) <em>♦Mapé couri oua li, pététe ma seyé fait yé batte ou bien contré ensembe, mo pense ça va fait ein joli bataille..</em>I'm going to see him, maybe I'll make them fight or do battle, I think that would be a nice little battle. (<span class="variant_code">FO T3</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'batte ensemb</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">T30</span>) •<span class="headword">bat avek pwen </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To fistfight;</span><span class="definition_fr"> battre avec les poings.</span> 2.<span class="definition_en"> <span class="pos">fig.</span> <span class="definition_en">To fight, struggle;</span><span class="definition_fr"> se débattre, lutter.</span> <em>Mo gen bat pou depanse mo larjan, hèn?.</em>I have to struggle to spend my money, huh? (<span class="variant_code">PC</span>) 3.<span class="definition_en"> To beat;</span><span class="definition_fr"> battre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Fille la descende et so caire té apé batte fort.</span><span class="example_en">The girl went down and her heart was beating hard. </span><span class="example_code">(FO T14)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To beat, strike;</span><span class="definition_fr"> frapper, battre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa se vye moun-ye te konnen bat tambou e sa.</span><span class="example_en">Old folks used to beat drums with that (song). (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand va tendé moin batte tambour va haler fort en haut la corde.</span><span class="example_en">When you hear me beat the drum you'll pull hard on the rope. </span><span class="example_code">(FO T1)</span></span> • bat (so) pye <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To tap one's foot (to music);</span><span class="definition_fr"> battre du pied (avec la musique). <em>Boug ki te e LEAD la muzik-la, se tannd l e bat so pye, e le e di ye 'dji! ha! dji! ha!'.</em>The guy who was leading the music, you heard him tapping his foot and saying gee! haw! gee! haw! (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">ba I œy </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); ba le zyeu (<span class="variant_code">BT</span>); bat (so) zye (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To bat an eye, blink;</span><span class="definition_fr"> battre de l'oeil, cligner des yeux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En kokodri, tan k t ape gète li, i va kouche trankil. Me la, kan ti ba l œy, la i va seye chape.</span><span class="example_en">An alligator, as long as you watch he will lie still. But then as soon as you bat an eye he will try to escape. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li jich ap bat so zye-ye kòm keken ki fòl.</span><span class="example_en">She's just batting her eyes like someone who's crazy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Libat so jié, et mordé so lalangue, ma chère.</span><span class="example_en">He blinked his eyes and bit his tongue, my dear. </span><span class="example_code">(T20)</span></span>; <em>'bat to zié [bat to zye].</em> (<span class="variant_code">LA</span>) •bat (so) zel <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To beat one's wings;</span><span class="definition_fr"> battre des ailes.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Zozo-la bat so zèl pou parti voltije.</span><span class="example_en">The bird is beating its wings to take flight. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Libatte so zaile dans so figuire.</span><span class="example_en">It beat its wings in his face. </span><span class="example_code">(T29)</span></span> •<span class="headword">'batte les taons' </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To be in trouble;</span><span class="definition_fr"> avoir des embarras.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tapésayé fé moin di tor, mè pét-éte ben la farce a resté pou toi, mo pencor rendi au boute quarante narpen to tendé; pét-éte to minme avan lontan ta batte les taons.</span><span class="example_en">You are trying to injure me, but perhaps you will be the loser; I have not given up all hope; perhaps, before long, you will be in trouble. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To beat, whip, chum (cream, in order to make butter);</span><span class="definition_fr"> battre (de la crême, afin d'en faire du beurre). <span class="example"><span class="example_lc">Nou te kònè fe dibèr mo dile. To ramase tou la krèm dile-la. E la to bat li.</span><span class="example_en">We used to make butter with milk. You gather all the cream from the milk, and you whip it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li te bat sa, bat sa jichka sa te vini monyer blon.</span><span class="example_en">She beat them a long time until they turned somewhat white. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To beat (e.g. in an election, a race, etc.); l'emporter (surqn). <span class="example"><span class="example_lc">Ye fè èlèksyon pou vote pou ote wiski. E fam-ye bat nonm-ye. Ye chmen pou ote wiski.</span><span class="example_en">They organized a poil to vote to get rid of whiskey. And the women beat the men. They won to get rid of whiskey. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> ♦ <span class="example"><span class="example_lc">'Ma parye twa di pyas ma bat twa galope,' Torti di a chevrey en jou.</span><span class="example_en">'I'll bèt you ten bucks I can beat you at a race,' the Turtle said to the Hare one day. (<span class="variant_code">JR</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'bat</span><span class="example_en">, <span class="example"><span class="example_lc">'batte'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T13</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bat</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To fell, chop down (a tree);</span><span class="definition_fr"> abattre (un arbre). ♦Ma <span class="example"><span class="example_lc">couri charché mo lahache pou bate diboi là.</span><span class="example_en">I'm going to go to get my axe to fell that tree. </span><span class="example_code">(T4)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">batar</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>), batardi (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Bastard;</span><span class="definition_fr"> bâtard. <span class="example"><span class="example_lc">En move fonm ave en nonm ki pa bon aryen, li batardi.</span><span class="example_en">A bad woman with a good-for-nothing man, he (i. e. their child) is a bastard. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Miates cé batards blancs, moins kè chiens; chien guignin pays, milates i'an pas.</span><span class="example_en">Mulattoes are the bastard children of whites, they're less than dogs; dogs have a country, mulattoes don't. </span><span class="example_code">(TM)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Amateur;</span><span class="definition_fr"> amateur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Moespèce batar forgeon; ma pli vite fé vou ein lot laclé passé trapé cila.</span><span class="example_en">I'm a kind of amateur blacksmith; I could make you a new key sooner than I could find that one. </span><span class="example_code">(T6)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Floodgate;</span><span class="definition_fr"> vanne.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan lo ap vini to mèt en batar pou peche lo vini.</span><span class="example_en">When water is coming, you put up the floodgate to prevent water from coming up there. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">batay</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Battle;</span><span class="definition_fr"> bataille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enave en gro batay dan MAGNOLIA kote Chmen Flèv.</span><span class="example_en">There was a big battle in Magnolia near River Road. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Iakzone batte Yinki yé pélé Zanglé dan bataïe Nouvail-Zorléhan..</em>Jackson beat the Yankees they call the English in the Battle of New Orleans. (<span class="variant_code">T13</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'batail</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">T6</span>) 2.<span class="definition_en"> Fight, row;</span><span class="definition_fr"> bataille, bagarre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo frè tonbe dan en batay yèr-o-swar. Ine en beug ki koupe li.</span><span class="example_en">My brother got into a fight last night. There was a guy that cut him. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="headword">kòk batay </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Fighting cock, gamecock;</span><span class="definition_fr"> coq de combat, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">kòk</span><span class="example_en">•<span class="headword">pète en batay </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To start a fight;</span><span class="definition_fr"> provoquer une bagarre, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">pete</span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bataye</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To fight;</span><span class="definition_fr"> se battre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa toujou ape balaye me safe pa enn-e-lot dutòr.</span><span class="example_en">They are always fighting but they don't hurt one another. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">batenm</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Baptism;</span><span class="definition_fr"> baptême. M <span class="example"><span class="example_lc">ap ale batize mo ti bebe dimanch. N ap ale gen en dmen apre batenm.</span><span class="example_en">I'm going to baptize my little baby Sunday. We're going to have a dinner after the baptism. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Likouri fe en trwasyenm batenm, e li nonmen piti-sa-la Trwasyenm-la.</span><span class="example_en">He went to do a third baptism, and he named that child the Third One. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •Se pa batenm-katen. <span class="pos">adj.phr.</span> <span class="definition_en">It's serious, it's not child's play <em>(lit..</em>doll's baptism); C'est sérieux, ce n'est pas un jeu d'enfants <em>(litt..</em>baptême de poupée). <em>♦Diab, tou ça cé pa baptême catin, mo crében mo fouti!.</em>By Jove! That is no child's play, I think that I am in big trouble. (<span class="variant_code">FO 1887</span>) •<span class="headword">'nom dé baptême' </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Baptismal name;</span><span class="definition_fr"> nom de baptême, cf. <span class="example"><span class="example_lc">non</span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bati</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To build;</span><span class="definition_fr"> bâtir. <span class="example"><span class="example_lc">Ye ka achte latè e bati en bon kabann.</span><span class="example_en">They can buy some ground and build themselves a nice house. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Donne moin ein coup de main pou charrier di bois pou bati mo cabane.</span><span class="example_en">Give me a hand hauling wood to build my house. </span><span class="example_code">(FO T3)</span></span> •<span class="headword">byen bati </span><span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Well-built; bien bâti. <span class="example"><span class="example_lc">Li byen bati</span><span class="example_en"> She is well-built. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">batiman</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Ship;</span><span class="definition_fr"> navire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Michié Nohié té gaigné ein neg hé ein négraice li té achté dan ein batiman Massatchiset ki té sorti volé neg Guinain,</span><span class="example_en">Mr. Noah had a black man and a black woman he had bought from a ship in Massachussetts which had just stolen some blacks from Guinea. (TI3)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">batiman-d-èr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Airplane;</span><span class="definition_fr"> avion.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">batis</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Building;</span><span class="definition_fr"> bâtiment, immeuble. <em>Vou rapel vyè prizon-la dèryè la, ti batis an brik la?.</em>Do you remember the old prison behind there, the little brick building? (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Y ap bati en batis, en gro lamezon.</span><span class="example_en">They're constructing a building, a big house. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> ♦ <span class="example"><span class="example_lc">C'était einne grande batisse.</span><span class="example_en">It was a big building. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">batistèr </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); batistè (<span class="variant_code">PC</span>). Baptismal certificate; extrait baptistaire. <span class="example"><span class="example_lc">Mo p ole di twa mo laj an GUESS, mè mo fiy i gen mo batistè li i kònè mo laj.</span><span class="example_en">I don't want to guess my age for you, but my daughter has my certificate of baptism, she knows my age. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan ti bebe batize, prèt-la ranj so batistèr. Se en papye e so non, so pap, so moman, so paren, so nenenn e mwa li ne, e kantyèm, e lonnen.</span><span class="example_en">When a little baby is baptized, the priest prepares his baptismal certificate. It's a paper with his name, his dad, his mom, his godfather, his godmother, and the month he was born, the day and the year. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">batize </span><span class="example"><span class="example_lc">v.tr</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); batise (<span class="variant_code">MO</span> 60); batiz (<span class="variant_code">PC</span>). To baptize; baptiser. <em>Konbyen d piti t ale batize?.</em>How many children are you going to baptize? (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo fe konfirmen, e mo fe tou mo piti-ye konfirmen, batize katolik marenn e paren.</span><span class="example_en">I did my confirmation and I had all my children confirmed, baptized a good Catholic baptism with a godmother and godfather. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M ap ale batize mo ti bebe dimanch. N ap ale gen en dmen apre batenm.</span><span class="example_en">I'm going to baptize my little baby Sunday. We're going to have a dinner after the baptism. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yapé pété moin pou batisé in piti.</span><span class="example_en">'They're calling me to baptize a child.' (<span class="variant_code">FO T13</span>); '<span class="example"><span class="example_lc">baptisé</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">T39</span>)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">batmon-kèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Irregular heartbeat;</span><span class="definition_fr"> battement de coeur irrégulier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">So kèr ba tro vit. Li gen batmon-kèr. Li pa regle. Mo-kenn kèr ba dousman.</span><span class="example_en">His heart beats too fast. He's got an irregular heartbeat. It's not regular. My own heart beats slowly. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] batmon kèr, mele sèrtifida e pi di konf avek en nwa miskad..</em>For (irregular) heartbeat, mix assefoetida and a little camphor with nutmeg. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">bato</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Boat;</span><span class="definition_fr"> bateau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou RIDE dan bato-la an latè.</span><span class="example_en">We rode the boat to the shore. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M ap fe en fondasyon pou mèt mo bato.</span><span class="example_en">I'm making a concrete slab to put my boat on. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye té gagnin plein bateaux, et yé té gagnin l'air ape dansé on la mer; quéquesennes té lévé et lézottes té baissé.</span><span class="example_en">There were a lot of boats, and they looked like they were dancing on the sea; some were going up, and the others were going down. </span><span class="example_code">(FO T20)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">'batô'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T7</span>) •<span class="headword">bato a vapè </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Steamboat;</span><span class="definition_fr"> bateau à vapeur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vite en haut ein bateau vapeur, mo prend passage pour la ville.</span><span class="example_en">I quickly caught a ride to the city on board a steamboat. </span><span class="example_code">(T37)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En nave pa ni bato a vapè ni char.</span><span class="example_en">There were neither steamboats nor cars. </span><span class="example_code">(TP)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Baton Rouj</span> <span class="pos">place n.</span><span class="variants"> Batan Rouj (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Baton Rouge. <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en fiy rès Batan Rouj</span><span class="example_en"> I have a daughter that lives in Baton Rouge. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">baton</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>); matan, batan (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Stick;</span><span class="definition_fr"> bâton. <span class="example"><span class="example_lc">To te fe enn tit kaj apre en kirœy, e la te bloke li avèk en ti baton pou tchenn la pòt ouvèr.</span><span class="example_en">You made a little cage for a squirrel, and then you blocked the door open with a little stick. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li prann so chapo, met li on en baton.</span><span class="example_en">He took his hat, put it on a stick. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">baton bale </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Broomstick;</span><span class="definition_fr"> manche à balai, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">bale</span><span class="example_en">•<span class="headword">baton kanèt </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Fishing pole;</span><span class="definition_fr"> canne a peche.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">kanèt</span><span class="example_en">•<span class="headword">baton rido </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Curtain rod;</span><span class="definition_fr"> tringle de rideau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No mèt baton bale dan hourle no rido pou mèt li anlèr. No te pa gen baton rido.</span><span class="example_en">We put a broomstick in the hem of our curtains to hang them up. We didn't have curtain rods. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">baton zalimèt </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Matchstick;</span><span class="definition_fr"> allumette, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">alimèt</span><span class="example_en">•<span class="headword">mèt de baton don le rou </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To cause trouble;</span><span class="definition_fr"> faire des ennuis.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li sey mèt de baton don le rou.</span><span class="example_en">He's trying to cause trouble. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Stalk, stem;</span><span class="definition_fr"> tige, bâton. <span class="example"><span class="example_lc">Rozye-la gen de gro baton.</span><span class="example_en">The rose bush has big stems. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ouv de baton siro e met ye tronpe don dolo.</span><span class="example_en">Cut open some elderberry stalks and put them to soak in water. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> •<span class="headword">baton koton </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cotton stalk;</span><span class="definition_fr"> tige du cotonnier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te koupe le kon mai, koupe le baton koton</span><span class="example_en"> They would cut the cornstalks and the cotton stalks. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> •<span class="headword">baton mayi </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Cornstalk;</span><span class="definition_fr"> tige de maïs. <span class="example"><span class="example_lc">Ye te bril baton koton e ye te bril baton mayi osi.</span><span class="example_en">They used to bum cotton stalks and they burned cornstalks too. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Pole, stake (for plants);</span><span class="definition_fr"> tuteur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Zadiko, ye monte on le baton.</span><span class="example_en">Beans grow up on poles. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo ramen mo bin-ye file ouchka o bou d baton. Sa se so ranm.</span><span class="example_en">I put a stake in for my beans to climb up to the end of the pole. That's its stake. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 4.<span class="definition_en"> Drumstick;</span><span class="definition_fr"> baguette de tambour.</span> <em>Vou pran de ti matan 'don tò don tò don!'.</em>You take some little drumsticks, bang! bang! bang! (<span class="variant_code">PC</span>) 5.<span class="definition_en"> Fishing pole;</span><span class="definition_fr"> canne a peche.</span> L <span class="example"><span class="example_lc">ap gonn peche avèk so baton.</span><span class="example_en">He is going fishing with his pole. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 6.<span class="definition_en"> Walking stick, cane;</span><span class="definition_fr"> canne.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M ap marche avèk en baton pa pou mo tonbe.</span><span class="example_en">I'm walking with a cane so I don't fall. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">baton-mèrdeu</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Pest, nuisance, pain in the neck;</span><span class="definition_fr"> casse-pieds. <span class="example"><span class="example_lc">Baton-mèrdeu arive.</span><span class="example_en">The big pest has arrived. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">batonnaj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Wall construction of horizontal strips of wood with mud-walling in-between; bâtonnage (construction de murs a batons entre lesquels on met du bousillage). (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">batri</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Battery;</span><span class="definition_fr"> pile, batterie.</span> <em>Sa va lèktrik sa o de batri?.</em>Does that run on electricity or batteries? (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen pou achte en batri andan mo oto.</span><span class="example_en">I have to buy a battery for my car. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">batur</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); batir (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Flood plain, flat land between a river and a levee that floods at high tide;</span><span class="definition_fr"> plaine inondable, lit majeur, terre plate (entre un fleuve et une levée) qui s'inonde à marée haute. <span class="example"><span class="example_lc">Kan lo-la ap monte li mont dan labatir prèmye e pi l ap monte pou la lve.</span><span class="example_en">When the water rises it heads toward the flood plain first and then it heads for the levee. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Shallow water near edge of levee;</span><span class="definition_fr"> eau peu profonde au bord de la levée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Cheurrèt lavaz ye rès pito andan labatir. Ye va pa andan dolo frèch.</span><span class="example_en">Grass shrimp stay mostly in shallow water near the edge of the levee. They don't go into the cool water. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">batwa</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Paddle (for beating clothes);</span><span class="definition_fr"> battoir (qui sert à battre le linge). <em>•Ki sa ki travès bayou avèk la tchye red? repons: en batwa..</em>What is it that crosses the bayou with its tail stretched out? Answer: A paddle (for beating clothes). (<span class="variant_code">DU</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bavarde</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>), •<span class="headword">bavarde la djœl </span><span class="pos">v.phr.</span> (<span class="variant_code">BT</span>); bavarde to ladjèl (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To jabber, chatter, shoot one's mouth off;</span><span class="definition_fr"> jacasser, bavarder, parler à tort et à travers.</span> <em>Mo di chè<sub>y</sub> t ape bavarde ta djœlbenmo di vyen..</em>I said, 'Cher! You're rattling on and on, I said come on! (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">T ap bavarde to ladjèl e to pa konnen sa t ap di.</span><span class="example_en">You're shooting your mouth off and you don't know what you're saying. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bave </span><span class="example"><span class="example_lc">v.intr</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>). 1.<span class="definition_en"> To drool;</span><span class="definition_fr"> baver.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan li bav, li sali tou mo kàrsaj.</span><span class="example_en">When he drools, he gets my blouse all dirty. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kòm en ti bebe ape koupe danli bave en ta.</span><span class="example_en">When a little baby is cutting teeth, he drools a lot. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yété senti bon et Jean Sotte gardé yé longtemps; so labouche t'apé baver.</span><span class="example_en">They smelled good and Foolish John looked at them for a long while; his mouth was watering. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To jabber, chatter, shoot one's mouth off;</span><span class="definition_fr"> jacasser, bavarder, parler à tort et à travers.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To pa konen tsonbon to labouch fèrmen. To jich ap bave.</span><span class="example_en">You don't know how to keep your mouth shut. You're just jabbering on and on. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bay</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Blond;</span><span class="definition_fr"> blond.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se la moumon a tit fiy-l, sa ki sòr rantreèk la tèt bay.</span><span class="example_en">That's the little girl's mother, the one who just came in, with the blond head. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bay</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> labay (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); lebay (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Tub, washtub;</span><span class="definition_fr"> baille, cuvette, bassine.</span> <em>Mo te rèst dan vyeu lamezon. Te konnen koule. E n te bije mèt de fèr-blon platlabay<sub>r</sub> pou trape dolo kan la pli tanm..</em>I used to live in an old house. It leaked. We had to put out dishpans and tubs to catch the water when it rained. (<span class="variant_code">CA</span>); <span class="example"><span class="example_lc">M a mèt dolo dan labay-la pou mo benyen.</span><span class="example_en">I'il put water in the tub to take a bath. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li mette aussi plein baille dolo avec ein drogue qui té connin endormi tout souite.</span><span class="example_en">He also put out a lot of tubs of water with a drug that puts one to sleep right away. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> •<span class="headword">bay a lave </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Metal washtub;</span><span class="definition_fr"> cuve en métal, bac.</span> <em>Ti konne en bay a lave? Na pa osi lonton kœ sapœtèt dis kenz an pase.</em> c<em>h kone le moun kè te <span class="variant_code">ST</span>ILL prann de ben an enn bay..</em>You know, an old time washtub? Not too long ago, maybe ten or fifteen years, I knew people who still took baths in washtubs. (<span class="variant_code">BT</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">baye</span><sup>1</sup> <span class="example"><span class="example_lc">v.int.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>). To yawn; bâiller. <span class="example"><span class="example_lc">L e baye.</span><span class="example_en">He's yawning. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Piti-la jich ap baye. Li las.</span><span class="example_en">The child is just yawning. He's tired. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">baye</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To give;</span><span class="definition_fr"> donner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En tout casyé té tous là sans Tchoupoule pour bailler tracas.</span><span class="example_en">In any case they were all there, without Tchoupoule to give them any trouble. </span><span class="example_code">(DC)</span></span> <em>•Docter Cigogne té mandé li l.</em><span class="example"><span class="example_lc">argent pou grand service li té baye li.</span><span class="example_en">Doctor Stork asked her for money for the big favor he had done her. </span><span class="example_code">(T19)</span></span>; 'b<span class="example"><span class="example_lc">aille</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">T1</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bayon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Bit;</span><span class="definition_fr"> mors.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En tre gen de lachenn tache e en bayon pu mèt andan ladjèl mile ou chval.</span><span class="example_en">A trace has two chains attached and a bit to put in the horse's or mule's mouth. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bayou</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span>).</span><span class="definition_en"> Bayou;</span><span class="definition_fr"> bayou.</span> <span class="example"><span class="example_lc">On vent-set lala gront-o epi bayou ye jwèn.</span><span class="example_en">In 1927 the Mississippi in flood season and the bayou joined. (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo lenmen jète bayou dan bayou e wa dolo bouje.</span><span class="example_en">I like to throw stones in the bayou and see the water move. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Limandé li mème service la pou débourbé so lavache qui té pris au ras ein bayou dans bois.</span><span class="example_en">He asked for the favor of helping pull his cow out of the mud; it was stuck by a bayou in the woods. </span><span class="example_code">(FO T1)</span></span> •<span class="headword">Bayou Chnal </span><span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bayou Chenal. •<span class="headword">Bayou Chèvrey </span><span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Bayou Chevreuil. •<span class="headword">Bayou Dezalmann </span><span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Bayou des Allemands. •<span class="headword">Bayou Grenn Be </span><span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bayou Grand Bay. •<span class="headword">Bayou Gros Tèt </span><span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bayou Grosse Tête. •<span class="headword">Bayou Karanko </span><span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bayou Carencro. •<span class="headword">Bayou LaKonm </span><span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Bayou Lacombe. •<span class="headword">Bayou Lafouch </span><span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bayou Lafourche. <span class="example"><span class="example_lc">An prèmyè on Bayou Lafouch ye te gen de bato.</span><span class="example_en">At first on Bayou Lafourche they had boats. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">Bayou Ponpon </span><span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Bayou Pompom. •<span class="headword">Bayou Siriyè </span><span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); Bayou Siryè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bayou Cirier. <span class="example"><span class="example_lc">Mo te ne antour Bayou Siriyè.</span><span class="example_en">I was born near Bayou Cirier. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">Bayou Sèl </span><span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bayou Saule. •<span class="headword">Bayou Tèch </span><span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Bayou Teche. <em>•.</em>i Bayou <span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Little Bayou;</span><span class="definition_fr"> Petit Bayou.</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">baza</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Party;</span><span class="definition_fr"> fête, soirée.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bazanne</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Freckled;</span><span class="definition_fr"> couvert de taches de rousseur, de son.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Bazil</span> <span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Basile.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bazilik</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); bazili (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Basil;</span><span class="definition_fr"> basilic.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Bazili li san bon bon. Se pa p monje se pou bwa, to fe medikòmon avek sa.</span><span class="example_en">Basil smells really good. It's not to eat, it's to drink, you make medicine with it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Di te bazilik.</span><span class="example_en">Basil tea. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo fe la sos tomatmo mèt bazili. Sa dòn bon gou.</span><span class="example_en">When I make tomato sauce, I put in basil. It gives it a good taste. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] vomisman, fe en di te avek bazelik..</em>For vomiting, make a tea with basil. <em>['bazélique'].</em>(<span class="variant_code">BI</span>); <em>'bazili [bazili].</em>' (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">bazilikon</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">An ointment made from basil;</span><span class="definition_fr"> un onguent fait de basilic.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Apre sa ye te met en longon ye te pele bazilikon. Sete pou tire limé.</span><span class="example_en">After that they put on a salve they called 'basilicon'. It was to draw out the pus. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bazourdi</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Stunned, flabbergasted;</span><span class="definition_fr"> abasourdi.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Madamme Ranhoutan té si tan bazourdi, li manqué trapé ein lataque tropisie.</span><span class="example_en">Mrs. Ranhoutan was so stunned she almost had a dropsy spell. </span><span class="example_code">(T6)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">be</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Bay;</span><span class="definition_fr"> baie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dans la nouit là mo mait nèvini la baie.</span><span class="example_en">That night my master came back from the bay. <em>(.</em>27<em>).</em>•<span class="headword">la Grann Be </span><span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Grand Bay;</span><span class="definition_fr"> la Grande Baie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dèryè la be, se Koto. La Grann Be.</span><span class="example_en">Behind La Baie is Coteau. The Grande Baie. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bè</span> <span class="pos">onom.</span> <span class="definition_en">Baa [Sound made by sheep]; bê [cri du mouton et de la brebis]. <em>♦Licouri pran so mouton ki té apé jigoté dan sac, apé crié bê! bê!.</em>He ran to get his sheep which was thrashing around in the sack crying Baa! Baa! (<span class="variant_code">T6</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bebe</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>); beube, bèbè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Baby;</span><span class="definition_fr"> bébé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li bèrse leu ti beube dan son bèrso.</span><span class="example_en">She rocked the baby in its cradle. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M ap ale batize mo ti bebe dimanch.</span><span class="example_en">I'm going to baptize my baby on Sunday. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye te gen bebe ki te pa kapab bwar dule lavach.</span><span class="example_en">There were babies who couldn't drink cow's milk. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Inave enn fwa enn fonm te gen en ti bebe e nave en vye fonm ki tonn di nave en ti bebe ki te jis ne.</span><span class="example_en">There was once a woman who had had a baby, and there was an old woman who heard that there was a newborn baby. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> •<span class="headword">bebe tou nesan </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Newborn;</span><span class="definition_fr"> nouveau-né. •bebe nouvo-ne <span class="example"><span class="example_lc">exp.n.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">ST</span>). Newborn; nouveau-né. •<span class="headword">gen ti bebe </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); gen en bebe (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To have a baby;</span><span class="definition_fr"> accoucher d'un enfant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ka moun te gen ti bebe, jodi ye galope kote lopital.</span><span class="example_en">When people had a baby, nowadays they go to the hospital. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">trouve en bebe </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); trouvè en bebe, trouve piti (<span class="variant_code">PC</span>); trouve en piti (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To have a baby;</span><span class="definition_fr"> accoucher d'un enfant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">So fonm a nonm-sa-la gen pou trouve en ti bebe, byen gros.</span><span class="example_en">That man's wife is going to have a baby, she is really big. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="headword">mennen bèbè </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To have a baby;</span><span class="definition_fr"> accoucher d'un enfant, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">mène</span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bebèl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Toy;</span><span class="definition_fr"> jouet.</span> (<span class="variant_code">CA</span>) 2.<span class="definition_en"> Nicknack;</span><span class="definition_fr"> bibelot.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en ta bebèl an mo latwalèt.</span><span class="example_en">I've got a lot of nicknacks on my dressing table. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">beche</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To dig, turn over (earth), dig postholes;</span><span class="definition_fr"> bêcher, creuser des trous (pour des poteaux).</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">begeye</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To stutter;</span><span class="definition_fr"> bégayer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sèle en lekòl pou begeye.</span><span class="example_en">It was a school for stuttering. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">begle</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); bœrgle (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To bellow, bray;</span><span class="definition_fr"> beugler, braire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen en gro lavwa, koute so gro ladjel-la, le e begle kòm en lavach-la.</span><span class="example_en">He has a big voice. Listen to his big mouth,he's bellowing like a cow. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Vach-ye ape beglé parskè tan-la pase pou tre ye.</span><span class="example_en">The cows are bellowing because it's past time to milk them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo latrip ape bœrgle.</span><span class="example_en">My guts are bellowing. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dans méme moment la li tendé Compair Taureau apé béglé et gratté la terre et voyé la poussière en haut so dos.</span><span class="example_en">At the same time, he heard Brer Bull bellowing and scraping the ground and throwing dust up onto his back. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span>; (<span class="variant_code">FO T15</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'bégler'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PE</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bèk</span><sup>1</sup> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> (Verbal prefix which indicates the repetition or the undoing of an action). Back, ré-; ré- [préfixe verbale]. <span class="example"><span class="example_lc">Va paye le fey deyòr to tou ratonne, va paye sa bèk pour sa sèch ke mo pe brule ye.</span><span class="example_en">Go scatter the leaves you've raked up, go scatter them back again so they can dry and I can burn them. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">'Vyen è mon, m a mennen twa bèk, e t a manje e peye twa ben</span><span class="example_en">' 'Come with me, I'll take you back, and you will eat well and be paid well.' (<span class="variant_code">PC</span>); <em>Ki sila ki bèk ansanm?.</em>Who are the ones that are back together? (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">dònè bèk </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To give back;</span><span class="definition_fr"> rendre, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">done</span><span class="example_en">•<span class="headword">lache bèk </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To finish, be out (of school);</span><span class="definition_fr"> finir (en parlant de l'école), cf. <span class="example"><span class="example_lc">lache</span><span class="example_en">•<span class="headword">marye bèk </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To re-marry; remarier, •<span class="headword">plase bèk </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To put back;</span><span class="definition_fr"> remettre, reposer, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">plase</span><span class="example_en">•<span class="headword">tournen bèk </span><span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To return, go back;</span><span class="definition_fr"> retourner, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">reutournè</span><span class="example_en">•vini</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bèk</span> <span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To return, come back;</span><span class="definition_fr"> revenir, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">vini</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> Again;</span><span class="definition_fr"> de nouveau, encore.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li signen bèk ouska li fini pou sòti pou DRAW ponsyon. Li signen ave larmenpou rèste dan larmen.</span><span class="example_en">He signed up again until he finished and could draw his pension. He signed up to stay in the army. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bèk</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); bek (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Spout (of a kettle);</span><span class="definition_fr"> bec (d'une bouilloire). <span class="example"><span class="example_lc">Se lœ bèk dœ la grèg.</span><span class="example_en">That's the spout of the coffeepot. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Hook, hooked point of a sugar cane knife;</span><span class="definition_fr"> crochet, pointe crochue d'un couteau de canne.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Men wè se en bek an kouto dekann.</span><span class="example_en">Yes, that's the point of a sugar cane knife. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Beak, bill;</span><span class="definition_fr"> bec.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Na de lwazo la pakonn-la chap andan ye bek, li tanm kote baryè.</span><span class="example_en">There are some birds the pecan drops from their beak and falls next to the fence. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yéfait ein litte avec feille, et lendemin, quand yé té zozo encore chaquenne prend ein boutte litte avec yé bec et yé voltigé avec yé sére loin dans lotte pays.</span><span class="example_en">They made a nest of leaves, and the next day when they were birds again each one took an end of the bed with their beak and they flew away with their sister into a faraway land. </span><span class="example_code">(FO T23)</span></span> 4.<span class="definition_en"> Kiss;</span><span class="definition_fr"> baiser, bécot, bise.</span> <em>Bo mon! Don mwa en ti bek!.</em>Kiss me! Give me a little kiss! (<span class="variant_code">NE</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bèk</span><sup>3</sup> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To back up, step back;</span><span class="definition_fr"> reculer, faire marche arrière.</span> <em>Mile-la pati anvon chval-la, paski chval-la petèt a bèk, si wagon a pa <span class="variant_code">MO</span>VE.</em> The mule starts off before the horse, because the horse might back up if the wagon isn't moving. (<span class="variant_code">PC</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">bèk-fen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Kind of fish;</span><span class="definition_fr"> espèce de poisson.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En bèk-fen ave en GARFISH sa sam, t wa.</span><span class="example_en">A 'bec-fin' and a 'garfish' look alike. (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> Finicky eater;</span><span class="definition_fr"> quelqu'un qui est difficile pour la nourriture.</span> (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bèk-si</span> <span class="pos">n.</span> •<span class="headword">kana bèk-si </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">American merganser, saw-bill; bec-scie. <em>(Mergus americanus)..</em>cf. <span class="example"><span class="example_lc">kanar</span><span class="example_en"></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bekas</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); bèkas, bekak (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Woodcock;</span><span class="definition_fr"> bécasse.</span> <em>(Philohela minor),.</em>•<span class="headword">bekas de nwi </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Woodcock;</span><span class="definition_fr"> bécasse.</span> (<em>Philohela minor)..</em></p> |
|
|
<p><span class="headword">beke</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); bekte (<span class="variant_code">PC</span>); beke (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To peck (at), pick at, nibble;</span><span class="definition_fr"> becqueter, donner des coups de bec (à), grignoter. <span class="example"><span class="example_lc">En zozo beke so manje.</span><span class="example_en">A bird pecks at its food. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To kiss, neck;</span><span class="definition_fr"> s'embrasser, se bécoter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yécaressé et béké com pizon kapé fé roucoutoucou.</span><span class="example_en">They were caressing each other and kissing like cooing doves. </span><span class="example_code">(T7)</span></span>; '<span class="example"><span class="example_lc">béqué</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">T11</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Dezefs apé béqueté dans n'arbe, dans poulaillé.</span><span class="example_en">Eggs are being pecked in the trees and the henhouses. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">beki</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Crutch;</span><span class="definition_fr"> béquille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li sèr pa beki. Li gen enjanm e en janm an lyèj. Me li march pa parey ke nouzot.</span><span class="example_en">He doesn't use crutches. He has a real leg and a wooden leg. But he doesn't walk like us. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bekin</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> bèkin (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Bacon;</span><span class="definition_fr"> bacon.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bekròch</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); bèkròch (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Spanish curlew, white ibis;</span><span class="definition_fr"> bec-croche, ibis blanc. (<em>Guara alba L.) Tue le bèkròch, se kont la lwa..</em>Killing the white ibis is against the law. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bèl</span><sup>1</sup> <span class="example"><span class="example_lc">adj</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>). Pretty, beautiful, fine; beau, joli. <span class="example"><span class="example_lc">En bèl journen.</span><span class="example_en">A beautiful day. (<span class="variant_code">MO</span> 60); <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen en bèl rob</span><span class="example_en"> She had a beautiful dress. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sèt en bèl dam. Li te byen abiye.</span><span class="example_en">She's a beautiful woman. She was well-dressed. (<span class="variant_code">CA</span>) REM: This is a feminine variant of <span class="example"><span class="example_lc">bo. ♦Ein cordonnier dans ein piti la ville té gagnin ein belle fille.</span><span class="example_en">A shoemaker in a small town had a beautiful daughter. </span><span class="example_code">(FO T21)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bèl</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>); bel (<span class="variant_code">PC</span>); bell (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Girlfriend;</span><span class="definition_fr"> copine, petite amie, belle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La fiy ki li vini avek se sa bèl.</span><span class="example_en">The girl he came with is his girlfriend. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <em>La to pa gen en bel to gen marye avek?.</em>Don't you have a girlfriend you're going to marry? (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Se so bèl. Li sra so madam en jour.</span><span class="example_en">That's his girlfriend. She'll be his wife someday. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Modi vou zot tou clair et net, mo belle, oui, c'est Dénise.</span><span class="example_en">I'll tell you all plainly, my sweetheart is Denise. </span><span class="example_code">(T11)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bèl-danm</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); bel-dòm, be-dòm (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Paddlefish, spoonbill;</span><span class="definition_fr"> espèce de poisson-chat. (<em>Polyodon spathula). Ye gen tou kalite pwason, ye gen kap, ye gen bel-dòm..</em>They've got all kinds of fish, they've got carp, they've got spoonbill catfish. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bèl-dè-nwit</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Chamber pot;</span><span class="definition_fr"> pot de chambre.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bèl-fiy</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Daughter-in-law; belle-fille. <span class="example"><span class="example_lc">Se mo bèl-fiy.</span><span class="example_en">That's my daughter-in-law. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bèl-mèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60); bel-mè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Mother-in-law; belle-mère. <span class="example"><span class="example_lc">Sa se mo monm on, e sa se mo popa, e sa se mo bel-mè.</span><span class="example_en">This is my mom, and that's my dad, and that's my mother-in-law. (<span class="variant_code">PC</span>) <em>♦Jéne fille conté ça so belle-mère té fait li..</em>The young girl told what her mother-in-law had done to her. (<span class="variant_code">FO T23</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bèl-mò</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); bè-mò, benl-mò, bon lamòr (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Natural death;</span><span class="definition_fr"> belle mort.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si se pa so bè-mò kèkenn tchwe li.</span><span class="example_en">If he didn't die of natural causes, someone killed him. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bèl-sœr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); bèl-sè (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sister-in-law; belle-soeur. <span class="example"><span class="example_lc">Pale ma bèl-sœr. Sa parl franse.</span><span class="example_en">Talk to my sister-in-law. She speaks French. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Apre mo sòrti la mès, mo vini isi, mo kwi mo dinen e apre sa mo gonn kote mo bèl-sè.</span><span class="example_en">After I got out of mass, I came here, I cooked my lunch, and then I went to my sister-in-law's house. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bele</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To bleat;</span><span class="definition_fr"> bêler. <span class="example"><span class="example_lc">Mouton-la ap bele. Li pa konen trouve so moman.</span><span class="example_en">The sheep is bleating. It can't find its mother. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">belye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); bèlye (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Ram, billy goat;</span><span class="definition_fr"> bélier, boue.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa se en mal kabri, to pel li en bèlye.</span><span class="example_en">That's a male goat, you call it a billy goat. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ben</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Bath;</span><span class="definition_fr"> bain.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li dòn ye ye ben dan bengnen.</span><span class="example_en">She gives them their bath in the bathtub. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">benefis</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); bènèfis (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Profit;</span><span class="definition_fr"> bénéfice(s). <em>Aben t wa bènefis, se kòm si to vonn kek zafè, anan di to vonn en kochon. To vonn poul. YOU MAKE <span class="variant_code">MO</span>NEY ON THAT. Bènèfis..</em>Well, profit, it's like when you're selling something, let's say you sell a pig. You sell chickens. You see, you make money on that. Profit. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen benefis achte sen liv diri. Se bon-marche.</span><span class="example_en">I make a profit buying five pounds of rice. It's cheap. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">benen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); bènen, bennèt (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sesame;</span><span class="definition_fr"> sésame.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bèngkròp</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bankrupt;</span><span class="definition_fr"> failli, qui a fait faillite.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Plen andan ye vini bèngkròp, ye te gen vann tou machin ye vonn latè e tou. A</span><span class="example_en">lot of them went bankrupt, they had to sell all their machines and their land and everything. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bengnen</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); begne (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 'Beignet' (a fritter made of batter fried in deep fat then sprinkled with sugar);</span><span class="definition_fr"> beignet (une pâtisserie faite avec de la pâte frite saupoudrée de sucre). <span class="example"><span class="example_lc">Te e fe bengnen manje e siro.</span><span class="example_en">You're making beignets to eat with syrup. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bengnen</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">CA</span>); benyè, benyen, bengn (<span class="variant_code">PC</span>); bègnen (<span class="variant_code">MO</span> 60); benye (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To swim;</span><span class="definition_fr"> nager, se baigner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo benyen dan la rivyèr.</span><span class="example_en">I swam in the River. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ouaouaron dit comme c'est bon baignincomme c'est bon naviguer dans marais.</span><span class="example_en">The bullfrog said how good it was to swim, how good it was to travel in the swamps. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦La maison la té coté lamer et tous les matin Manga te minnin ti Florimond baignin.</span><span class="example_en">The house was near the sea, and every morning Manga took little Florimond to bathe. </span><span class="example_code">(FO T20)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To take a bath, bathe;</span><span class="definition_fr"> prendre un bain.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nò, li pe e dòrmi, le è benyè.</span><span class="example_en">No, he isn't sleeping, he's taking a bath. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">v.refl.</span> <span class="definition_en">To take a bath, bathe;</span><span class="definition_fr"> prendre un bain, se baigner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo di s to bengnen to-mèm anvan to kouri bal ka to tounen to gen bengnen ankò tou partou, to plen la pousyè.</span><span class="example_en">I say that if you took a bath before going to the dance you had to take another one when you got home, you were all covered with dust. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li rontre don ti CREEK dolo-la. Torti benye li-mem byen ondon-la.</span><span class="example_en">She went into the little creek. Turtle was having a good bath in there. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To bathe, give a bath to;</span><span class="definition_fr"> baigner.</span> <em>Mo te konnen bengnen ye, pengnen la tet<sub>t</sub> mo te gen koupe ye cheve..</em>I used to bathe them, comb them up, cut their hair. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bengnwa</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); bengnen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Bathtub;</span><span class="definition_fr"> baignoire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li dòn ye ye ben dan bengnen.</span><span class="example_en">She gave them their bath in the bathtub. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité si chagrin, li ramassé tout La Graisse, et metté li dans vié baignoire, et quand La Graisse vini frêt, li té eune femme encor.</span><span class="example_en">He was so sorrowful, he collected all of the grease and put it in an old bathtub, and when the grease was cold, it became a woman again. </span><span class="example_code">(T29)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">beni</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); bèni (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To bless;</span><span class="definition_fr"> bénir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo bèni mo mariyaj.</span><span class="example_en">I had my marriage blessed. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Prèt-la beni fòs dan simtyèr pou la Tousen.</span><span class="example_en">The priest blessed the graves in the cemetery for All Saints' Day. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Merci, mo piti, to eune bon fille, bon Dyé va béni toi.</span><span class="example_en">Thank you my child, you're a good girl, God will bless you. </span><span class="example_code">(T30)</span></span> •Bondye beni vou <span class="example"><span class="example_lc">phr.</span><span class="example_en">God bless you; que Dieu vous bénisse. cf. <span class="example"><span class="example_lc">dyeu</span><span class="example_en">•<span class="headword">lo beni </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Holy water;</span><span class="definition_fr"> eau bénite.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">dolo.</span><span class="example_en">•<span class="headword">panm beni </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Blessed palm branch;</span><span class="definition_fr"> rameau béni.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">panm</span><span class="example_en">•<span class="headword">ramo beni </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Blessed palm branch;</span><span class="definition_fr"> rameau béni.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">ramo</span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">benn</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> (Musical) band;</span><span class="definition_fr"> orchestre, groupe (musical). <span class="example"><span class="example_lc">Ye te konnen gen benn ye jwe mo konnen, mo te va pa.</span><span class="example_en">They used to have their band, I knew they were playing, (but) I didn't go. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Enave en benn ki t ap jwe lamizik pou en dans.</span><span class="example_en">There was a band that was playing music for a dance. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦La pa lé gaignin bande misique... deu prête... Choual couver... tou ki chose.</span><span class="example_en">She's going to have a band... two priests... covered horses... everything. </span><span class="example_code">(WO)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">benn</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> labonn (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Wedding ring, wedding band;</span><span class="definition_fr"> alliance.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">benndjo </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">PC</span>); bendjo (<span class="variant_code">PC</span>); bandjo (<span class="variant_code">CA</span>). Banjo; banjo. <span class="example"><span class="example_lc">Te konnen jwe en benndjo.</span><span class="example_en">They used to play the banjo. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yén'avait deux banjo, deux paires rakatcha, ein rara et ein laflute en canne maronne.</span><span class="example_en">There were two banjos, two pairs of spurs, a rattle and a wild cane flute. </span><span class="example_code">(T40)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">'banjo'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T14</span>; <span class="variant_code">T32</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bento</span> <span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Soon;</span><span class="definition_fr"> bientôt. <span class="example"><span class="example_lc">♦Bentô li rêté drète.</span><span class="example_en">Soon he came to a complete stop. </span><span class="example_code">(T4)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Popa la voyé cherché ein médecin qui commencé soignin li et qui dit li sré bientot vive encore.</span><span class="example_en">The father sent for a doctor who began to treat him and said that soon he would live again. </span><span class="example_code">(FO T20)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">'bintôt'</span><span class="example_en">(Til)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); bè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Mosquito netting;</span><span class="definition_fr"> moustiquaire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En syèl-lit, to me sa on lit-la. La to mete en bèr kon èna marangwon.</span><span class="example_en">A canopy, you put that on the bed. Then you put on mosquito netting when there are mosquitoes. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lileve bèr lit la.</span><span class="example_en">He lifted up the mosquito netting on the bed. <em>['bère'].</em>(<span class="variant_code">JR</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bèrdase</span> <span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To stroll, wander;</span><span class="definition_fr"> flâner. <span class="example"><span class="example_lc">♦Lapin la cou coucher, et pis sauter, danser, et berdasser longtemps.</span><span class="example_en">Rabbit went to lie down, then to jump, and dance, and stroll a long while. </span><span class="example_code">(T26)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bèrje</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Shepherd;</span><span class="definition_fr"> berger, pâtre. <span class="example"><span class="example_lc">♦Litendé ein berger apé vini avec so troupeau.</span><span class="example_en">He heard a shepherd approaching with his flock. </span><span class="example_code">(FO T26)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bèrnen</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To soil, smear (with);</span><span class="definition_fr"> salir, barbouiller (de). <span class="example"><span class="example_lc">To bèrnen richte tou partou.</span><span class="example_en">You are smeared all over with vomit. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Piti-la li bèrnen kaka. Li gen deranjman.</span><span class="example_en">The child is soiled with poop. He has loose bowels. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bèrse</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); bèse (<span class="variant_code">PC</span>); bèrs (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To rock;</span><span class="definition_fr"> bercer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li bèrse ti bebe-la dan bèrsèz-la.</span><span class="example_en">She rocked the baby in its cradle. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To bèrs li pou li dòrmi.</span><span class="example_en">You rock him so he'll sleep. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦ 'bècer'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PE</span>) —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To rock (e.g. in a rocking chair); se balancer (p.ex. dans un fauteuil à bascule). <span class="example"><span class="example_lc">Si to asit an en bèrsèz, t ap bèrse.</span><span class="example_en">If you're sitting in a rocking chair, you're rocking. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité fé Blanche fé tou l'ouvrage, p endan ké Rose té assite apé bercé.</span><span class="example_en">She would compel Blanche to do all the work, while Rose was sitting rocking. </span><span class="example_code">(T30)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bèrsèz</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); bèsez, bèrsez (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Rocking chair;</span><span class="definition_fr"> fauteuil à bascule, berceuse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sètè en bèsez me li ja fini, se pi bèsez astè.</span><span class="example_en">It was a rocking chair, but it's messed up now. That's no rocking chair anymore. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si to asit an en bèrsèz, t ap bèrse.</span><span class="example_en">If you're sitting in a rocking chair, you're rocking. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye met Konpè Lapen asit don en bèsèz.</span><span class="example_en">They sat Brer Rabbit down in a rocking chair, <em>['bèsèz'].</em>(<span class="variant_code">LA</span>) 2.<span class="definition_en"> Crib, cradle;</span><span class="definition_fr"> berceau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li mèt ti bebe-la kouche dan bèrsèz-la.</span><span class="example_en">She laid the baby down in its crib. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bèrso</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cradle, crib;</span><span class="definition_fr"> berceau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li bèrse leu ti beube dan son bèrso.</span><span class="example_en">She rocked the baby in its cradle. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">berye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Butter dish;</span><span class="definition_fr"> beurrier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pas-mwa bèr-la andan bèrye.</span><span class="example_en">Pass me the butter in the butter dish. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Faut mo régalé mo méme, mapé couri rempli mo bérier avec mo bon dibère.</span><span class="example_en">I have to treat myself, I'm going to fill my butter dish with my good butter. </span><span class="example_code">(FO T13)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bese</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); bèse (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To go down;</span><span class="definition_fr"> baisser, descendre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">An dire la jar-la gen en trou andon li, paskè l e bese en pè. Se mò ki te fe li bese.</span><span class="example_en">You'd think the jar had a hole in it, because (the level of the wine) was going down a little. I was the one who was making it go down. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Kouri bese feunèt.</span><span class="example_en">Go lower the window. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye té gagnin plein bateaux, et yé té gagnin l'air ape dansé on la mer; quéquesennes té lévé et lézottes té baissé.</span><span class="example_en">There were a lot of boats, and they appeared to be dancing on the sea; some of them were rising and others were going down. </span><span class="example_code">(FO T20)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To bend down, stoop over, crouch down;</span><span class="definition_fr"> se baisser, s'accroupir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou te bese don le ron parske nou te vepa ye wa nouzot ap ramase koton.</span><span class="example_en">We crouched in the cotton rows, because we didn't want them to see us picking cotton. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo bèse pou ranmase batan-la porté.</span><span class="example_en">I stooped down to pick up the stick on the ground. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Puis li baissé li avec soin, pou n'entrer en bas la table.</span><span class="example_en">Then he crouched down carefully to go under the table. </span><span class="example_code">(T39)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To set (of the sun);</span><span class="definition_fr"> se coucher (en parlant du soleil). <span class="example"><span class="example_lc">Sole e kou kouche, sole e bese, le e kou kouche.</span><span class="example_en">The sun is going down, it's setting, it's going down. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Soleil apé baissé, li tourné vini.</span><span class="example_en">The sun was setting, (so) he turned around and came back. (<span class="variant_code">T6</span>) —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To lower, turn down;</span><span class="definition_fr"> baisser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo bese BLIND-la.</span><span class="example_en">I lowered the blind. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">T ape hele tro fòr'. Bèse to lavwa.</span><span class="example_en">You're yelling too loud. Lower your voice. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">bèse latèt </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); bese latèt (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To hang one's head;</span><span class="definition_fr"> baisser la tête. <span class="example"><span class="example_lc">♦Echevrey bese so la tet dan en gro chagren pas ke li te lenmen fiy-la plen.</span><span class="example_en">Then the Deer lowered his head in sorrow, because he loved the girl greatly. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bèt</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); bet (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Dumb, stupid;</span><span class="definition_fr"> bête, stupide, idiot. <span class="example"><span class="example_lc">Li di piti-ye oti dan la tet dechou. E nouzòt te si bet e nou kou wa.</span><span class="example_en">He said that children came from heads of cabbage. And we were so stupid we went to see. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To fouti enbesil. To pli bèt k en bosal.</span><span class="example_en">You damned fool. You're more stupid than a bossai. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Faut to bien bête pour croi ça!.</em>You have to be really dumb to believe that! (<span class="variant_code">T35</span>) —<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Stupidly, idiotically;</span><span class="definition_fr"> bêtement, stupidement. <span class="example"><span class="example_lc">Ena ki parl kreyòl bet, ena ki parl kreyòl avek plen rèspri.</span><span class="example_en">There are some people who speak Creole stupidly, there are others who speak it with a lot of wit. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bèt</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); bèk (<span class="variant_code">MO</span> 60); bet (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Animal;</span><span class="definition_fr"> bête, animal. <span class="example"><span class="example_lc">La mèyèr ras dè bèt</span><span class="example_en">The best race of animals. (<span class="variant_code">MO</span> 60); <em>Onho leu kou la bèt to pe fe de dòb, swa to pe fe sa nou pèl de <span class="variant_code">NE</span>CKCHOP..</em>You can make roasts out of the animal's neck, or you can make what we call neckchops. (<span class="variant_code">BT</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Tooua, dit Bouki, c'est dé plis gros bétes qué yé na dans moune et c'est yé qui plis fort que les otes zanimaux.</span><span class="example_en">'You see', said Bouki, 'they're the biggest animals that there are in the world, and they are stronger than the other animals.' (FO TI) •<span class="headword">'bête sauvage' </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Wild animal;</span><span class="definition_fr"> béte farouche, sauvage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tigue la té pair comme dyabe, et dépi temps la chien jamin béte sauvage.</span><span class="example_en">Tiger was as scared as the devil, and since that time the dog has never been a wild animal. </span><span class="example_code">(FO T12)</span></span> •bet a kon <span class="example"><span class="example_lc">nphr.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>); bet a konn (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>). Horned animal (e.g. cows, goats); bête a corne (p.ex. vaches, chèvres). <span class="example"><span class="example_lc">Mo te konnen galope bet a kon; mo te uch lache ye.</span><span class="example_en">I used to let the homed livestock run; I simply let them loose. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En chevrey, en kabri, en lavach gen konn. Se en bèt a konn.</span><span class="example_en">A deer, a goat, a cow have horns. It's a horned animal. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="headword"><subentry>•bèt-a-mil-pat </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Centipede;</span><span class="definition_fr"> mille-pattes, scolopendre. <span class="example"><span class="example_lc">Bèt-a-mil-pat-le move.</span><span class="example_en">Centipedes are bad. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> •pòv bèt <span class="example"><span class="example_lc">nphr.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span>), Poor thing; pauvre petit, pauvre bête. <span class="example"><span class="example_lc">ci. pòv</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> Cow, cattle;</span><span class="definition_fr"> vache(s), bétail. <span class="example"><span class="example_lc">En kochon sa pran dlo cho pour grate l kochon, e la bèt i fo kòrche sa.</span><span class="example_en">A pig, you need hot water to scrape its hide, and a cow, you have to skin that. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bèt-piyant</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">ST</span>); bèk-piyant (<span class="variant_code">MO</span> 60). Skunk; mouffette, putois.</p> |
|
|
<p><span class="headword">betasri</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Stupidity, foolishness;</span><span class="definition_fr"> sottise, bêtise, niaiserie. <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye parti kote ye, ben anmize apre la betasri, malgre la riches, de sèrten moun.</span><span class="example_en">They left for home, quite amused by the foolishness of some people, in spite of their wealth. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">betay</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Insect;</span><span class="definition_fr"> insecte.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Te konnen gen ti ti betay-ye on lefey koton-ye. Mo mo di milou mon.</span><span class="example_en">There were tiny little insects on the cotton leaves. I call them [milu]. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Gro zaryen dan bwa, life en gro fil zaryen ron. Li trap ti betay andan pou li manje.</span><span class="example_en">A big spider in the woods, he makes a big, round spiderweb. He catches bugs in it for him to eat. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye te janmen wa de marongwan e ye te pa konnen ki kalite betay sete ki te ape mòd ye.</span><span class="example_en">They had never seen mosquitoes and they did not know what kind of insect it was that was biting them. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Animal;</span><span class="definition_fr"> bête, animal. <em>Se parey konm si vou mèt en pyej pou trape en radbwa o nenpòt-ki dan dezè. La ka betay-la vini trape napa, 'penm!' L afrenmen sa so latet o so pat..</em>It's like when you put out a trap to catch an opossum or anything in the field. When the animal comes to get the bait, bam! it shuts on his head or his paw. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye te de bon gaya onsonm, paske Konpè Ratbwa te pa bete Konpè Lonpen konm lòt betay ye.</span><span class="example_en">They were good pals, because Brer Possum didn't bother Brer Rabbit like the other animals did. <em>['bétaille'].</em>(<span class="variant_code">DU</span>) 2.<span class="definition_en">Cattle;</span><span class="definition_fr"> bétail.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">betaye</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To quibble, nitpick;</span><span class="definition_fr"> chicaner, couper les cheveux en quatre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li reste la betaye.</span><span class="example_en">He stayed there quibbling. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">betiz</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Stupidity, foolishness;</span><span class="definition_fr"> sottise, bêtise, niaiserie. <span class="example"><span class="example_lc">Betiz se mèm zafè koum kwiyonad.</span><span class="example_en">Stupidity is the same thing as foolishness. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Gardé sécret ec'est ein bêtise qui mo pas connin fait.</span><span class="example_en">Keeping a secret is a foolishness that I don't know how to do. (Til) •<span class="headword">fe de betiz </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To do (say) stupid things, goof off, joke;</span><span class="definition_fr"> faire (dire) des bêtises, plaisanter. <span class="example"><span class="example_lc">♦Toblije et ape fe de betiz avek mwen.</span><span class="example_en">You must be joking with me. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">betize</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); betiz (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To kid, joke, tell jokes;</span><span class="definition_fr"> plaisanter, raconter des blagues.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li betiz plen.</span><span class="example_en">He jokes around a lot. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M ap di de zafèr pa vre. Mo jich ap betize pou to ri.</span><span class="example_en">I'm saying things that aren't true. I'm joking so you'll laugh. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> ♦Sa <em>ki to profesyon? So manman mannde li. Mo metye se vole, li reponn. So manman te kwa li te betize..</em>'What is your profession?' his mother asked. 'My profession is stealing,' he replied. His mother thought he was joking. (<span class="variant_code">JR</span>) —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To tease;</span><span class="definition_fr"> taquiner.</span> (<span class="variant_code">CA</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">betrav</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); betwav (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Beet;</span><span class="definition_fr"> betterave.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pran betrav-ye, mo bouyi ye, mo koup ye. Mo mèt en ti pe disèl, dipwav; diwil e de zongnon.</span><span class="example_en">I take the beets, I boil them, I cut them. I put in salt, pepper, oil and onions. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] koklich,fe en siro avek de betrav..</em>For whooping cough, make a syrup with beets. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">bezwen</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); beuzwenn (<span class="variant_code">BT</span>); bezwenn (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); bezèn, bouzèn, bozèn (<span class="variant_code">NE</span>); bèzògn, bèzwengn (<span class="variant_code">MO</span> 60); bzenn, beuzenn, beuzòn, bèzèn, bèzwenn, bezòn (<span class="variant_code">PC</span>); bezonn (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.aux.</span> <span class="definition_en">To have to, must, need to;</span><span class="definition_fr"> avoir besoin de, devoir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo bezwen travaye dur pou fini louvraj-la.</span><span class="example_en">I have to work hard to finish this job. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Flè-ye ap fannen parskè ye bèzonn èt roze.</span><span class="example_en">The flowers are wilting because they need to be watered. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> ♦Si <em>to bésenne vini fort, to ca pronne poil-la et quand t'a lévé li t'a tournein ein tig<sup>r</sup></em></span><em>..</em>If you need to become strong, you can take this hair, and when you lift it you will turn into a tiger. (<span class="variant_code">BD</span>) —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To need;</span><span class="definition_fr"> avoir besoin de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo beuzwenn de klou osi pour ranje la chèj.</span><span class="example_en">I also need nails to fix the chair. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mais Bon Dyé té béni yé, yé té vini dans ein place ou yé té pas bésoin boucou largent.</span><span class="example_en">But the Lord blessed them, they came into a place where they didn't need much money. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span>; '<span class="example"><span class="example_lc">bésoin</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T32</span>); '<span class="example"><span class="example_lc">besoin'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T38</span>); '<span class="example"><span class="example_lc">bésoin dé'</span><span class="example_en">(TI)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bib</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); labib (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Wattle;</span><span class="definition_fr"> caroncule.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Me ye ye te gen gro bib-la.</span><span class="example_en">But those [ducks] had big wattles. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Whiskers, barbel (of a catfish);</span><span class="definition_fr"> barbillons (d'un poisson-chat). <span class="example"><span class="example_lc">Se so labib, konm en nonm gen en moustach.</span><span class="example_en">Those are his (i.e. the catfish's) whiskers, like a man has a mustache. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Bib</span> <span class="pos">prop.n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60); Labib (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> The Bible;</span><span class="definition_fr"> la Bible.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo asit ap lir en sèrmon dan mo Labib.</span><span class="example_en">I'm sitting reading a sermon in my Bible. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mo</span><span class="example_en">li <span class="example"><span class="example_lc">dan mo labibe tou zèvenmen ki rivé on gran jou cilala.</span><span class="example_en">I read in my Bible all of the events that happened on that great day. </span><span class="example_code">(T13)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bibit</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Penis;</span><span class="definition_fr"> pénis.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Aben zafen en nonm ye pel li en bibit.</span><span class="example_en">Well, a man's organ is called a penis. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bibiy</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Kink, knot, tangle (in hair);</span><span class="definition_fr"> crêpelure, enchevêtrement. <span class="example"><span class="example_lc">Li gen pou koupe so chve-ye prop a fors se krote. Se plen de ti bibiy. To pa kapab pengnen sa.</span><span class="example_en">He's got to get his hair shaved off because it's kinky. It's full of little knots. You can't comb it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bibron</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); bibran (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Nipple (of a baby's bottle or pacifier);</span><span class="definition_fr"> tétine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To gen p mèt bibron anlèr boutey-la pou li kapab tète so boutey.</span><span class="example_en">You have to put a nipple on the bottle so he can suckle the bottle. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Francoèse aussi té gagnin ein long la tcheu, mais so quene té tordé autour so cou et li t'apé sucé ptit bout là tou comme si c'était ein bébé qui t'apé tété dans ein biberon.</span><span class="example_en">Frances also had a very long tail, but hers was wrapped around her neck and she was sucking on the end of it like a baby suckling a bottle. </span><span class="example_code">(T40)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Pacifier;</span><span class="definition_fr"> sucette, tétine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Piti-la ole en bibron.</span><span class="example_en">The baby wants a pacifier. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bidon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Top hat;</span><span class="definition_fr"> chapeau haut-de-forme. <span class="example"><span class="example_lc">Vje tan pase ye te mete bidon-ye sir latèt.</span><span class="example_en">In the olden days they used to wear top hats on their heads. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Jour là, c'était ein jour de fête, li té avec ein vié guénon, et au boute so petit latête li té gagnin ein gro bidon.</span><span class="example_en">That day was a day of celebration, he was with an old she-monkey, and atop her little head she wore a big top hat. (<span class="variant_code">T36</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bifèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); boufe (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Buffet;</span><span class="definition_fr"> buffet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt mo bolfri an mo bifèt.</span><span class="example_en">I put my fruit bowl on my buffet. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lifouillé partout, serché bien dans biffet' là; pas trouvé arien.</span><span class="example_en">She looked everywhere, searched thoroughly in the buffet; she found nothing. </span><span class="example_code">(T1)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bigbèk</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Big shot, big bug, important person, bigwig;</span><span class="definition_fr"> gros chien, gros bonnet, personne importante.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Couté moin, mo zamis, pas jouez avec big-bock, pasqué y a griffé toi et porté toi bad lock.</span><span class="example_en">Listen to me, my friends, don't play with bigwigs, because they will scratch you and bring you bad luck. </span><span class="example_code">(T25)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bil</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bile;</span><span class="definition_fr"> bile.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sète ote la bil. La bil.</span><span class="example_en">(A mixture of cod liver oil and Epsom salt) removes bile. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Kon to gen movez koulè konm la bil bouyi flè joromon don dolo, bouyi trwa fey chak jou e pi bwa sa konm dolo.</span><span class="example_en">When you have bad color, like bile, boil pumpkin leaves in water, boil three leaves each day and then drink that like water. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bil</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span> (Political) bill; projet de loi. ♦ Ça <span class="example"><span class="example_lc">fé li propozicioné ein Bile Mirlitraire pou fé tombai lapli jika tou dikane et tou koton craivé.</span><span class="example_en">So he proposed a military bill to make rain fall until all the cane and all the cotton was dead. (T 16)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bilding</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); bildin (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Building;</span><span class="definition_fr"> bâtiment, immeuble. <span class="example"><span class="example_lc">To wa gro bilding ave en depo. Kan le char te pase, leu monn te kouri la pou prann charan chmen deu fèr.</span><span class="example_en">Do you see the big building? It was a train depot. When the trains came by, people went there to catch the train, the railroad. (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Bildin-sa-la te gen en plas pou profèsè-la pou rète la.</span><span class="example_en">The building had an apartment for the professor to live in. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bim</span> <span class="pos">int.</span> <span class="definition_en">Pow!</span><span class="definition_fr"> Paf!</span> <em>♦Laché mouen, ti négresse, o ben mo va fou toi on to jié avè mo lot lamain. Li fou li. -Bim!.</em>'Let go of me, little black girl, or else I'll hit you in your eye with my other hand.' He hit her, pow! (<span class="variant_code">T2</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">bimen</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Beating, whipping;</span><span class="definition_fr"> rossée, rincée, correction.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En bon bimen.</span><span class="example_en">A good beating. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bimen</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); bimè (<span class="variant_code">PC</span>); bumen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To beat, strike;</span><span class="definition_fr"> battre, frapper.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye mete en lapo bef on en bari e ye bimen sa.</span><span class="example_en">They put a cowhide on a barrel and they beat that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo bimen so ladjèl byen. Li te tou gonf. Li te ble-nwa.</span><span class="example_en">I hit his mouth well. It was all swollen. It was black and blue. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦»Çaeinna! Ga ça qui rivé! Nous plis gain di bè! Quéquain mangé nous di bè! Astè Maite a bimin nous".</em>'What is wrong? Look what happened! We have no more butter! Someone ate our butter. Now the master will beat us.' (<span class="variant_code">BD</span>); '<span class="example"><span class="example_lc">bimmé'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">FO T2</span>); <span class="example"><span class="example_lc">dinmain</span><span class="example_en">1.<span class="definition_en"> battre;</span><span class="definition_fr"> 2.<span class="definition_en"> assommer;</span><span class="definition_fr"> 3.<span class="definition_en"> salir (<span class="variant_code">PE</span>) 2.<span class="definition_en"> To ruin, spoil, damage;</span><span class="definition_fr"> endommager, abîmer. <span class="example"><span class="example_lc">Si fre la bimen li pe e fe sa li sipoze fe.</span><span class="example_en">If the cold damages it it won't grow the way it's supposed to. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bin</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Bean;</span><span class="definition_fr"> fève, haricot.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en ran bin ki plante dèryè la, li joli pou wa.</span><span class="example_en">I have a row of beans planted back there, it's pretty to see. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo koup mo janmbon pa moso e mo mèt li dan mo bin pou sizonen yen.</span><span class="example_en">I cut my meat into pieces and I put it in my beans to season them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦To pronn en bin ou en gren mayi, pou chak poro; to touch chak poro avek en grenn; la to jet ye don dolo.</span><span class="example_en">You take a bean or a kernel of corn for each wart. Then you touch each wart with a kernel, and you throw them in water. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Soybean;</span><span class="definition_fr"> soja.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te pa gen en pye bin.</span><span class="example_en">I didn't have a soybean plant. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Field pea;</span><span class="definition_fr"> pisaille, fève, pois qu'on plante pour rendre des substances nutritives à la terre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Moun te pe pa FERTILIZE. Ye se plante bin, defev-ye, to te ramas defev-ye e chèche ye e gen ye pou to manje, e pou li plante lannen apre la.</span><span class="example_en">People couldn't fertilize. They would plant beans, you'd gather beans and dry them for food, and to plant next year. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bin</span><sup>2</sup> <span class="example"><span class="example_lc">preverbal marker</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>); bin e (<span class="variant_code">PC</span>). [Used to mark present perfect]. <span class="example"><span class="example_lc">Mo bin e travay pou madòm-sa-la karant an.</span><span class="example_en">I've been working for that woman for forty years. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye te bin mouri.</span><span class="example_en">They've been dead for a long time. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bip</span> <span class="pos">int.</span> <span class="definition_en">Wham!</span><span class="definition_fr"> Boum, paf!</span> <em>♦Licogné so latéte apé ein diboi: bip!.</em>He hit his head on a tree, wham! (<span class="variant_code">T8</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">biro</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Office;</span><span class="definition_fr"> bureau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Michié Mazureau ki dan so bireau, li semblé crapo ki dans baille dolo.</span><span class="example_en">Mr. Mazureau who is in his office, looks like a toad in a bucket of water. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Dresser;</span><span class="definition_fr"> commode.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo tchonbon mo lenj plwaye andan tirwar biro.</span><span class="example_en">I keep my clothes folded in the dresser drawer. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bisik</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Bicycle;</span><span class="definition_fr"> vélo, bicyclette.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Anba lab ye gen en bisik. Se bisik la se pur Marie, la petit-fi dezan.</span><span class="example_en">Under the tree there is a bicycle. The bicycle belongs to Marie, the little two-year old girl. (<span class="variant_code">HW</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bisk</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Bisque;</span><span class="definition_fr"> bisque.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No te fe de bisk krebis jodi pou dinen.</span><span class="example_en">We made crawfish bisque today for lunch. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Yécou trapé cribisse, barbi et patassa, et yé moumanfait bisque et tout moun l'aimain ça..</em>They went to catch crawfish, catfish and perch, and their mamas made bisque and everyone liked that. (<span class="variant_code">T27</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">biskayen</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Biscayen;</span><span class="definition_fr"> biscaïen. <em>♦LIarme so biscaïen, vizé ben, tiré boum..</em>He cocked his biscayen, aimed well and shot, boom! (<span class="variant_code">T6</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">biskwi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Biscuit;</span><span class="definition_fr"> biscuit, petit pain au lait.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le swar nou te monje dipen mai e dile, biskwi e dile.</span><span class="example_en">In the evenings we ate combread and milk, biscuits and milk. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lioua fame la limin ein grand difé, fait biscuit, tchui cochon.</span><span class="example_en">He saw a woman light a big fire, make biscuits, kill a pig. </span><span class="example_code">(FO T27)</span></span> •<span class="headword">biskwi fri </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Shortcake;</span><span class="definition_fr"> tarte sablée, pain sablé, pâte sablée. <em>Vou konnen ki se sa biskwi fri?.</em>Do you know what shortcake is? (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">biskwi laplòt </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Biscuit in the shape of a ball;</span><span class="definition_fr"> petit pain en forme de pelote.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En biskwi laplòt, vou koup pa li.</span><span class="example_en">A ball-shaped biscuit, you don't cut it. (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">biskwi magazen </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Cracker;</span><span class="definition_fr"> biscuit salé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Achte en pake biskwi magazen.</span><span class="example_en">Buy a package of crackers. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">biskwi soda </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Soda cracker;</span><span class="definition_fr"> biscuit soda (biscuit sec à la levure chimique). <span class="example"><span class="example_lc">Ena moun ke fe biskwi e ye mèt soda adan la. Alòr sa fe ke ye pèl li biskwi soda.</span><span class="example_en">There are some people who make crackers and they put soda in them. That's why they call them soda crackers. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bit</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Butte, hill, mound;</span><span class="definition_fr"> butte, colline.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en gro bit kokiy andan la kour pou paye.</span><span class="example_en">I've got a big mound of shells in the yard to spread out. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye garde alantou pou en plas pou kouche, e meyè choz ye wa te en ti labit ki te ase sek pou ye kouche san mouye ye-menm.</span><span class="example_en">They looked around for a place to lie down, and the best thing they saw was a little hill that was dry enough for them to lie down without getting wet. </span><span class="example_code">(JR)</span></span>; '<span class="example"><span class="example_lc">bite'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T4</span>; <span class="variant_code">T5</span>); '<span class="example"><span class="example_lc">bit'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T26</span>) 2.<span class="definition_en"> Potato mound, hill;</span><span class="definition_fr"> pommes de terre en tas pour la conservation.</span> (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bitako</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Hick, country bumpkin, hillbilly;</span><span class="definition_fr"> péquenaud, rustre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vous doit éte ein bitaco pur qui pas zabitué à laville.</span><span class="example_en">You must be a complete rustic who is not used to the city. </span><span class="example_code">(T38)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bite</span><sup>1</sup> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To stumble (against), bump (into);</span><span class="definition_fr"> buter, (se) heurter (contre). <span class="example"><span class="example_lc">Li bite apre mon.</span><span class="example_en">He bumped into me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo bite apre la chèj-la e mo fe mo zòrtey mal.</span><span class="example_en">I stumbled against the chair and I hurt my toe. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Lifé si tan noa mo bité auras pi, capoté dans trou laboue!.</em>It was so dark out that I stumbled against the well, fell in a mudhole! (<span class="variant_code">T6</span>); '<span class="example"><span class="example_lc">biter'</span><span class="example_en">. buter; 2.<span class="definition_en"> se heurter</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bite</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To bank up, rebank, place soil around the base of (plants);</span><span class="definition_fr"> rechausser, butter (des plantes). <span class="example"><span class="example_lc">Bite se kan to hale la tèr apre to patat ou to chou. T ap bite.</span><span class="example_en">Banking up is when you bring the dirt up around your potatoes or your cabbages. That's banking up. (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PE</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bitir</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Episode of drunkenness;</span><span class="definition_fr"> cuite, biture.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Cété ein drole pi, so dolo té pa semb lote dolo, mè li té connin soulé pareille corn ouiski. Sélement, au lié rende ein moune malade, apré chaque bitire vou té trouvé vou boucou pli gaillard.</span><span class="example_en">It was a strange well; its water was not like any other water; it made people drunk like whiskey, only, instead of making you sick after you were drunk, it made you much stronger than before. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bitòr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); bitò (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> American bittern;</span><span class="definition_fr"> butor d'Amérique, couac.</span> <em>(Botaurus lentiginosus)..</em></p> |
|
|
<p><span class="headword">biy</span> <span class="pos">n.</span> 1.<span class="definition_en"> Base (in baseball);</span><span class="definition_fr"> but, base (dans le jeu de baseball). (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> Bead;</span><span class="definition_fr"> grain, perle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te fe kòlye e biy e to f e chaple osi.</span><span class="example_en">They used to make neck-laces with beads and they make rosary beads too. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">biye</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Bank note;</span><span class="definition_fr"> billet, billet de banque.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lite done li biye pou pòrte misie-la.</span><span class="example_en">He gave him a bank note to take to the gentleman. </span><span class="example_code">(TP)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">biznis</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Business;</span><span class="definition_fr"> affaire, entreprise, commerce.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mon biznis se en lèstoron. Mon djob se en COOK.</span><span class="example_en">My business is a restaurant, and my job is a cook. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Business;</span><span class="definition_fr"> les affaires.</span> <em>Twa to dan biznis o to e va lekòl astè-la?.</em>Are you in business, or do you go to school now? (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Pa foure to ne dan mo biznis.</span><span class="example_en">Don't stick your nose in my business. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bizou</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Darling;</span><span class="definition_fr"> chéri, bijou.</span> <em>♦Quand li pélé moin cher bizou, mo pa capab<sup>9</sup> réponne..</em>When he called me 'dear jewel', I was unable to answer. (<span class="variant_code">T11</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">blag</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lablag (<span class="variant_code">CA</span>); lablab (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bladder;</span><span class="definition_fr"> vessie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen lenflomasyon dan mo lablag e sa bril kan mo fe pipi.</span><span class="example_en">I have a bladder infection and it hurts when I urinate. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">blag </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">PC</span>); lablag (<span class="variant_code">CA</span>); lablab (<span class="variant_code">PC</span>). Fib, tall tale; blague, conte. <span class="example"><span class="example_lc">♦Com mo lé lé roi cré mo pa apé fout li dé blague, mo gagnin ein témoin ki té la, ki tendé tou mo conversachion.</span><span class="example_en">As I want the king to believe I am not telling stories, I have a witness who was there, who heard all our conversation. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">blak-djak</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Black jack (a kind of creeping plant);</span><span class="definition_fr"> une espèce de plante grimpante.</span> <em>(Berchemia scandens). Se en lalyann nwa. To fe dite e blak-djak pou move maladi..</em>It's a black vine. You make tea with black jack for bad illnesses. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou le movèz maladi, met la rasin latanye, la lyann blak djak e la rasin kotonnye rouj onsonm.</span><span class="example_en">For serious sicknesses, mix palmetto roots, black jack, and roots of the red cotton tree together. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">blamen</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To blame;</span><span class="definition_fr"> blâmer. <span class="example"><span class="example_lc">T ap blamen mon pou kikchoj mo pa di.</span><span class="example_en">You're blaming me for something I didn't say. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye te blanmen Lapen pou la mò ye garson, e ye te gete en lachons pou rann li la menm choz.</span><span class="example_en">They blamed Rabbit for the death of their son, and they were waiting for a chance to pay him back. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">blan</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Blond;</span><span class="definition_fr"> blond.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En miraini se kèken kiy byen klèr avèk enn tèt blan ou ben enn tèt rouj.</span><span class="example_en">A [miraini] is someone with very light skin and blond or red hair. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">blan</span><sup>2</sup> <span class="example"><span class="example_lc">adj</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); blon (m.), blonch (f.) (<span class="variant_code">NE</span>). White; blanc. <em>No te gen dè madam blan ke rèste devan lamezon mo <span class="variant_code">MO</span>M, e ye te parl franse..</em>We had two white women who lived in front of my Mom's house, and they spoke French. (<span class="variant_code">CA</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Me si vou me en neg epi èn fiy blonch, sa va elve de milat.</span><span class="example_en">But if you put a black man with a white girl, their kids will be mulattoes. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité même oulé zépouser eine femme blanche et créole.</span><span class="example_en">He even wanted to marry a white Creole girl. </span><span class="example_code">(T37)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">blan</span><sup>3</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); blon (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> White (person);</span><span class="definition_fr"> blanc.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nave en ta de Blon, nom blon, ki te gen en ta de piti avek de fom negres.</span><span class="example_en">There were a lot of whites, white men, who had a lot of children with black women. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> ♦C'<span class="example"><span class="example_lc">est blancs yé qui vini dans nous pays, l'Afrique, pou chercher nous.</span><span class="example_en">It's the whites who came to our land of Africa to get us. </span><span class="example_code">(FO T20)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Cotton silk;</span><span class="definition_fr"> soie, partie blanche du coton.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lagrenn koton. Lagrenn-la dan blan-la.</span><span class="example_en">The cotton seed. The seed is in the cotton silk. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">blan-deu-zyeu</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); blan-zye (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> White(s) of the eyes;</span><span class="definition_fr"> blanc des yeux.</span> <em>To blan-zye rouj jodi. Sa ena?.</em>The whites of your eyes are red today. What's the matter? (<span class="variant_code">CA</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">blan-fòse</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">TN</span>) A person of some Negro blood who passes for white; une personne qui a du sang noir et qui passe pour un blanc.</p> |
|
|
<p><span class="headword">blan-legon </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">PC</span>). White leghorn chicken; leghorn blanc, espèce de poulet aux jambes blanches.</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">blanchi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Icing, frosting;</span><span class="definition_fr"> glaçage. <span class="example"><span class="example_lc">Piti-ye lenm blanchi chokola.</span><span class="example_en">Children like chocolate icing. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">blanchi</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To whitewash;</span><span class="definition_fr"> blanchir à la chaux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No te pran lacho, se pè en lapentir se en WHITEWASH. No te blanchi lamezon, no te pa ka pentirè.</span><span class="example_en">We would take lime, that's not a paint, it's a whitewash, and we would whitewash our house. We couldn't paint it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye te koutmen blanchi fòs andan simityèr me astœr plito moun sèrvi lapentur.</span><span class="example_en">They used to whitewash the graves in the cemetery but people now use paint instead. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To whiten, bleach;</span><span class="definition_fr"> blanchir, laver à l'eau de javel.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To lenj blan, to me li o soley pou blanchi li.</span><span class="example_en">Your white clothes, you put them in the sun to bleach them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Cofè Bon Dyé pas blanchi moin? Mo fait tout ça 'tit Maite li fait..</em>Why didn't God make me white? I do everything my master does. (<span class="variant_code">BD</span>); '<span class="example"><span class="example_lc">blonchi'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PE</span>) 3.<span class="definition_en"> To ice, frost (a cake);</span><span class="definition_fr"> glacer (un gateau). <span class="example"><span class="example_lc">To blanchi gato.</span><span class="example_en">You iced the cake. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To fe en gato chokola, to gen blanchi li.</span><span class="example_en">You make a chocolate cake, you have to ice it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">blanchur</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Whitewash, lime;</span><span class="definition_fr"> chaux, lait de chaux, blanc de chaux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Apre i se mèt blanchur</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">i se mèt la cho an li.</span><span class="example_en">After (the mudwalling) he would put whitewash, he would put lime on it. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">blèktòp</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Blacktop;</span><span class="definition_fr"> macadam, goudron qui sert à couvrir des chaussées, bitume.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ti vwa konm leu chmen isi. Ye vini mèt èn kouch blèktòp disu.</span><span class="example_en">You see, like the road right here? They came to put a layer of blacktop on it. (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Ye fe chmen e blèktòp e kolta.</span><span class="example_en">They made the road with blacktop and coal tar. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">blese </span><em>v.tr. (<span class="variant_code">CA</span>;.</em>PC); blèse, blès (<span class="variant_code">PC</span>). To wound, harm; blesser. <span class="example"><span class="example_lc">Ken en fanm koulè te fe kèkcho li pa gan fè, e si li se gen en gro vannt, pou taye li ye se fouye è trou, e fe li kouche an so vannt, pèche blese ti bebe-la, ye se taye li.</span><span class="example_en">When a black woman did something she wasn't supposed to do, if she was pregnant, to whip her they would dig a hole and make her lie down on her stomach, to keep from harming the baby, and then they would whip her. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Enave en laksidan dan chèmen-la la-ba-la-la. Enave de moun blese.</span><span class="example_en">There was an accident on the road over there. Some people were hurt. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li fou Konpè Tig en kout kouto. Men li monke li, li jis blese li.</span><span class="example_en">He struck Brer Tiger with the knife, but he missed him, he just wounded him. <em>['blessé'].</em>(<span class="variant_code">DU</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'blesser'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PE</span>) •<span class="headword"> blese santiman </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">To hurt s.o.'s feelings, offend, insult; blesser, offenser, froisser. <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye pa ri, ye te pa ole blese santiman a bouki.</span><span class="example_en">They didn't laugh because they didn't want to hurt Bouki's feelings. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bleu </span><span class="example"><span class="example_lc">adj</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">NE</span>); ble (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>). Blue; bleu. <span class="example"><span class="example_lc">Char bleu-la se pou mon.</span><span class="example_en">The blue car is mine. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo bimen so ladjèl byen. Li te tou gonf. Li te ble-nwa</span><span class="example_en"> I hit his mouth well. It was all swollen. It was black and blue. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦To fe en siro avek de pikon ble.</span><span class="example_en">You make a syrup with blue thorns. </span><span class="example_code">(BI)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">So chivé té bouclé, so zié blé, so la peau blanc et rose.</span><span class="example_en">His hair was curly, his eyes blue, his skin white and pink. </span><span class="example_code">(FO T20)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bliye</span> <span class="pos">v.</span> <span class="definition_en">To forget;</span><span class="definition_fr"> oublier, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">oubliye</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">blofe</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To bluff, fool, trick;</span><span class="definition_fr"> tromper, bluffer, rouler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Te gen tou moun-ye byen blofe.</span><span class="example_en">He had everyone fooled. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>Mo blofe li!.</em>I tricked him! (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">T ap blofe man pou sa to achte. To pa peye man sa sete vo.</span><span class="example_en">You're tricking me about what you bought. You didn't pay me what it was worth. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kon li rive, so vye fonm rakonte li konmon Bouki te vini blofe li pou tou so mouton ye.</span><span class="example_en">When he arrived, his old wife told him how Bouki had come to trick her out of all her sheep, <em>['blofe'].</em>(<span class="variant_code">DU</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">blòk</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); blok (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Block, large pièce; bloc, grand morceau. <span class="example"><span class="example_lc">To gen ote tou branch-ye pou to koupe blòk-ye an dibwa-la. T a siye li t a fe blòk ave li.</span><span class="example_en">You have to remove all the branches in order to cut blocks from the tree. You'll saw it, you'll make blocks of wood with it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo koupe en gro blòk dibwa jodi.</span><span class="example_en">I cut a large piece of wood today. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> ♦ <em>'Trois ti blocs camphe [trwa ti blòk konf]'.</em>Three blocks of camphor. (<span class="variant_code">BI</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Li té gaigné pou monté en ho ein popa-kokien block.</span><span class="example_en">He had to get up on a big old block. </span><span class="example_code">(T17)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Block, bolt (of fabric);</span><span class="definition_fr"> bloc (d'étoffe). <span class="example"><span class="example_lc">Nou monmon se kouri achte en gro blòk.</span><span class="example_en">Our mother would go buy a big block of fabric. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Large piece of cloth on which the smaller pieces are sewn to make a quilt, backing;</span><span class="definition_fr"> grand morceau d'étoffe qui sert de fond sur lequel on coud les carreaux pour faire une courtepointe, renforcement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Koupe ye, fe de blòk. Fe de blok, e la to gen bare ye.</span><span class="example_en">Cut them, and make blocks. And then you'd have to block them out. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 4.<span class="definition_en"> Pile (block of wood, stone, or brick on which a house rests to keep it above ground);</span><span class="definition_fr"> pilot (pilier sur lequel on bâtit une maison pour la protéger des inondations). <span class="example"><span class="example_lc">Se parey konm si to bloke en lamezon. To gen tou blòk-ye pouri tou bloke bon blan, e to kite movè-ye.</span><span class="example_en">It's like when you put a house up on blocks. You have all your blocks that are rotting, and all your good blocks, and you leave the bad ones aside. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bloke</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To block, obstruct;</span><span class="definition_fr"> obstruer, bloquer.</span> <em>E la te bloke li avèk en ti baton pou tchenn la pòt ouvèr:.</em>And then you blocked the door open with a little stick. (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen sa bloke pèche li kour desi l chmen ou moun-ye a pase.</span><span class="example_en">They block that to keep it from falling into the road where people will go by. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo bloke mo chmen pa pou oto-ye tournen.</span><span class="example_en">I blocked my driveway so the cars couldn't turn around in it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To block out (a pattern, a design, in sewing);</span><span class="definition_fr"> ébaucher (un dessin, terme de couture). (<span class="variant_code">PC</span>) 3.<span class="definition_en"> To put blocks under a house to serve as pillars;</span><span class="definition_fr"> mettre des pilots en bois sous une maison pour servir de piliers.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se parey konm si to bloke en lamezon.</span><span class="example_en">It's like when you put a house up on blocks. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">blouz</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> blaz (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Blouse;</span><span class="definition_fr"> chemisier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La fenm pa bezwen sez blouz.</span><span class="example_en">The woman does not need sixteen blouses. </span><span class="example_code">(HW)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To blaz.</span><span class="example_en">Your blouse. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bo</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Pretty, beautiful, fine;</span><span class="definition_fr"> beau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En bo journen.</span><span class="example_en">A beautiful day. (<span class="variant_code">MO</span> 60); <span class="example"><span class="example_lc">En gro bo chat.</span><span class="example_en">A big pretty cat. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen de bo bouk-d-òrey .</span><span class="example_en">I've got some beautiful earrings. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> REM: This adj. has a feminine variant <span class="example"><span class="example_lc">bèl</span><span class="example_en">(q.v.). <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité mette so lommebrelle dans beau temps et li té couri ni-tête quand la plie té tommebé.</span><span class="example_en">He took his umbrella in fine weather and he went bareheaded when it was raining. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bo</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Boyfriend;</span><span class="definition_fr"> beau, copain, petit ami.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bo</span><sup>3</sup> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To kiss;</span><span class="definition_fr"> embrasser.</span> <em>Bo mon! Don mwa en ti bek!.</em>Kiss me! Give me a little kiss! (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo bo twa. Mo lenm twa.</span><span class="example_en">I kiss you. I love you. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Yé va donne toi di sic<sub>t</sub> et pi yé va bo toi..</em>They will give you some sugar, and they will kiss you. (<span class="variant_code">T27</span>) —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To kiss;</span><span class="definition_fr"> s'embrasser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye jich ape kache parskè ye p ole moun wa ye ape bo.</span><span class="example_en">They're just hiding because they don't want anyone to see them kissing. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bo</span><sup>4</sup> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To do sth. in vain, of no use; avoir beau (faire qch.). <span class="example"><span class="example_lc">Mo bo parle li. Li kout pa man.</span><span class="example_en">There's no use talking to him. He doesn't listen to me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Mobo parlé négues, yé réponde moin: couri diable..</em>It doesn't do me any good to talk to the blacks, they tell me 'Go to hell'. (<span class="variant_code">T34</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Li bo pale mo pa tonn li.</span><span class="example_en">It won't do him any good to talk, I'm not listening to him. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bo-fis</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Son-in-law; gendre, beau-fils.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bo-frè</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Brother-in-law; beau-frère. <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en bo-frè ki res en pe plu lwen.</span><span class="example_en">I have a brother-in-law who lives a little further down. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo frè gen en bo-frè dan lopital.</span><span class="example_en">My brother has a brother-in-law in the hospital. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bo-pèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>): bo-pè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Father-in-law; beau-père. <span class="example"><span class="example_lc">Mo kouri rèste avek mo bo-pèr.</span><span class="example_en">I went to live with my father-in-law. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo mari te dans byen e mo bo-pèr te di de fars.</span><span class="example_en">My husband danced well and my father-in-law would tell jokes. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Quek temps après mariage-là, so beau-père mandé li pour menein li wa la place ou li té travaillé.</span><span class="example_en">Some time after the marriage, his father-in-law asked him to take him to see the place where he worked. (<span class="variant_code">JR</span>)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bobin</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Spool, bobbin;</span><span class="definition_fr"> bobine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Bobin dufil-ye an-o kwilt-la.</span><span class="example_en">The spools of thread are on the quilt. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bobo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Wound, sore;</span><span class="definition_fr"> plaie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To peu gen en gro bobo kom-sa-la e si se en rezipel, se le moun ki tret sa.</span><span class="example_en">You might have a big sore like that, and if it's erysipelas, there are people who treat that. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li gen de broken delase. Si to lase sa tro sere, safe en bobo.</span><span class="example_en">She's got unlaced boots. If you lace them too tight, that makes a sore. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sien sèpon mòd twa, tchwe en poul nwa, koupe li on de e met la motche on bobo la.</span><span class="example_en">If a snake bites you, kill a black chicken, cut it in two and put half of it on the wound. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bœf</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); bèf (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); bef (<span class="variant_code">PC</span>); beuf (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Bull, steer, ox;</span><span class="definition_fr"> boeuf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye mete en lapo bef on en bari e ye bimen sa.</span><span class="example_en">They put a cow hide over a barrel and they beat on that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se en gro bèf Takapa. Ye gen gro konn.</span><span class="example_en">It's a big Attakapas steer. They have big horns. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lite kwa ke se bef-la ki te reponn li.</span><span class="example_en">He thought it was the ox who had answered him. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">'Compair Bef' </span><span class="pos">prop.n.</span> <span class="definition_en">Brer Ox (folktale character);</span><span class="definition_fr"> Compère Boeuf (personnage des contes). <em>♦Zozo yé placé yé méme autour bayou la et yé oua ein bef vini. -Compair Bef, est-ce que c'est vous qui mangé nous dézef?.</em>The birds placed themselves around the bayou and they saw an ox coming along. 'Brer Ox, are you the one eating our eggs?' (<span class="variant_code">FO T11</span>) •<span class="headword"> lavyann bef </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Beef;</span><span class="definition_fr"> boeuf, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">vyann</span><span class="example_en">•<span class="headword">ti bœf </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Young bull, male calf;</span><span class="definition_fr"> petit boeuf, veau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan to gen en vo, to swa gen en ti bœf ou en tit tòr.</span><span class="example_en">If you have a calf you either have a young bull or a heifer. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Beef;</span><span class="definition_fr"> boeuf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo jich sizonen bèf-la e mèt li dan lapwal avèk en ti peu MARGARINE anlèr li.</span><span class="example_en">I just season the beef and put it in the frying pan with a bit of margarine on it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bœr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); bèr (<span class="variant_code">CA</span>); dibèr (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); dibè (<span class="variant_code">PC</span>); dubœr (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Butter;</span><span class="definition_fr"> beurre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li mèt dibè-la on dupen-la.</span><span class="example_en">She spread the butter on the bread. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Pas-mwa bèr-la andan bèrye.</span><span class="example_en">Pass me the butter in the butter dish. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ein jou' Maite vauyé yé dé chéché ein sceau di bè côté magasin.</span><span class="example_en">One day the Master sent them to get a bucket of butter at the store. </span><span class="example_code">(BD)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">'di beurre'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">FO T4</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'dibère'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">FO T13</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">boflo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Buffalo fish;</span><span class="definition_fr"> espèce de poisson, (genus <em>Ictiobus). En kap se en boflo. Se en zafè gen gro zekay..</em>A carp is a buffalo fish. It's a thing that has big scales. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">boge</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); bogi (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> One-horse buggy, carriage; voiture à cheval, boghei. <span class="example"><span class="example_lc">Nou te gen trwa doktè ki te pas on boge pou trète l monn malad.</span><span class="example_en">We used to have three doctors who came by in a buggy to treat sick people. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt en chval apre mo boge pou ale o magazen.</span><span class="example_en">I put a horse on my buggy to go to the store. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bokal</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Jar;</span><span class="definition_fr"> bocal.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bokche</span><sup>1</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To bump into;</span><span class="definition_fr"> buter (contre). <span class="example"><span class="example_lc">Mo bokche lapòrt yèr-o-swa. Safe man en gro loup apre mo janm.</span><span class="example_en">I bumped into the door last night. It made a big lump on my leg. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bokche</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To stumble, trip;</span><span class="definition_fr"> trébucher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ekan ena dolo ho e to va pa wa boskoyo sip, t a bokche apre li e t a tonbe.</span><span class="example_en">When there is a flood and you don't see a cypress knee, you will trip on it and fall. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bokou</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); boukou (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Much, a lot (of);</span><span class="definition_fr"> beaucoup (de). <span class="example"><span class="example_lc">Nwa te pa gen bokou lekòl dan tan-sa-la.</span><span class="example_en">Black folks didn't have a lot of schooling in those days. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si to lèv li twa-menm ou si to achèt li, safe pa boukou d difèrans.</span><span class="example_en">It doesn't make much difference whether you raise (a horse) yourself or you buy it. (<span class="variant_code">BT</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Alors mo tante té fait beaucoup de dépenses pou masques, dominos et tout bitin là yé.</span><span class="example_en">So my aunt had spent a lot on masks, dominos and the other stuff. </span><span class="example_code">(T40)</span></span> —<span class="pos">adv.</span> 1.<span class="definition_en"> Very;</span><span class="definition_fr"> très.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kalomel, ye te sèr sa pou dòn le moun ki te boukou malad.</span><span class="example_en">Calomel was something they would give to people who were very sick. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Melonni vini bokou malad. Li kouche trwa mwa don lit.</span><span class="example_en">Melanie became very sick. She stayed in bed three months. </span><span class="example_code">(LA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">boukou</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">JR</span>) 2.<span class="definition_en"> Much, a lot;</span><span class="definition_fr"> beaucoup.</span> <em>♦Oh! Oui, mapé souffri boucou, vous oua c'est Compair Lapin qui poisonin moin et pi li voyé so malédiction en haut moin..</em>Oh! yes, I am suffering a lot, you see it's Brer Rabbit who poisoned me and sent his curse upon me. (<span class="variant_code">JR</span>) REM: According to <span class="variant_code">NE</span> this word is rare among basilectal speakers.</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bokse</span> <span class="pos">v.</span> <span class="definition_en">To box;</span><span class="definition_fr"> boxer.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bol</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bowl;</span><span class="definition_fr"> bol.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To ka mèt li dan to perm oben dan en bòi.</span><span class="example_en">You can put it in a pan or in a bowl. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt mo bol fri an mo bifèt.</span><span class="example_en">I put my fruit bowl on my buffet. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bòld-hed</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); bòld-èd (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bald;</span><span class="definition_fr"> chauve.</span> <em>Kan chœvœ-la pa ka grosi la. Ka to bòld-hed ye di se en BUSY <span class="variant_code">ST</span>REET..</em>When your hair doesn't grow. When you're bald, they say it's a busy street. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Li bòld-èd. Li pa gen cheve. Li gen latèt tou ni.</span><span class="example_en">He's bald. He hasn't got hair. His head is bare. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bòlwiva</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); bolwiva (<span class="variant_code">PC</span>); bòlwivœl (<span class="variant_code">MO</span> 60); bowiwa (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Boll weevil;</span><span class="definition_fr"> charançon. <span class="example"><span class="example_lc">Bowiwa, ye te manj tou patat-la e patat te pi bon.</span><span class="example_en">Boll weevils ate all the potato and the potato wasn't good anymore. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bòm</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); dibonm (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Mint;</span><span class="definition_fr"> menthe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vou pe fe enn tode avèk du te, avèk de kalite d afèr vou kas deyòr kòm lo bòm.</span><span class="example_en">You can make an herbal tea with some tea, and with things you get outdoors like mint. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No sèr dibonm pou fe le tizann.</span><span class="example_en">We use mint to make herbal teas. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou lafyev to bouyi dibonm don dolo pi pron sa don lete.</span><span class="example_en">For fever, boil mint in water and drink that during the summer. </span><span class="example_code">(LA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Fe en di te avek di bonm.</span><span class="example_en">Make a spearmint tea. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Anise;</span><span class="definition_fr"> anis.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Fé li boi ain ti tasse di thé baume shauvage, mené li ain cat ap lasse la feuille patate sou so ti vente.</span><span class="example_en">Give him a cup of anise tea to drink. Put a poultice of sweet potato leaf on his little stomach. </span><span class="example_code">(WO)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">borne</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Baumé hydrometer; hydromètre Baumé.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">borne</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To measure the thickness of syrup on the Baumé hydrometer; mesurer l'épaisseur d'un sirop avec un hydromètre Baumé.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">borne</span><sup>3</sup> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To perfume;</span><span class="definition_fr"> embaumer, parfumer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Chévrefeille té borné l'air.</span><span class="example_en">The honeysuckle perfumed the air. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bon</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ban (<span class="variant_code">PC</span>); bon, bon (mase. and fem. resp.) (<span class="variant_code">NE</span>) 1.<span class="definition_en"> Good;</span><span class="definition_fr"> bon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Chèvrèt sek-ye fe en ban ganmbo.</span><span class="example_en">Dried shrimp make a good gumbo. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Bon wiski fe to di byen.</span><span class="example_en">Good whiskey does you good. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M achte en gato. Li te tou fe e li te bon.</span><span class="example_en">I bought a cake. It was ready-made and it was good. (<span class="variant_code">CA</span>) <em>♦Epi si vou té connin comme mo bonne coiffeuse é bonne couturière!.</em>If you only knew what a good hairdresser and seamstress I am! (<span class="variant_code">ME</span>) 2.<span class="definition_en"> Okay, all right, fine;</span><span class="definition_fr"> bien.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo bon la, mo bon.</span><span class="example_en">I'm okay here, I'm fine. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Half (sharing the same mother);</span><span class="definition_fr"> demi (qui a la même mère). <span class="example"><span class="example_lc">Pakout se bon frè èk mon.</span><span class="example_en">Pakoot is my good brother. (Pakoot and I share the same mother). (<span class="variant_code">BT</span>) 4.<span class="definition_en"> Right, correct;</span><span class="definition_fr"> qui a raison.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To bon.</span><span class="example_en">You're right. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bon</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Jump, leap;</span><span class="definition_fr"> bond, saut.</span> •<span class="headword">fe en bon </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To jump, leap;</span><span class="definition_fr"> faire un saut, faire un bond, sauter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li fe en bon desi ban-la.</span><span class="example_en">He jumped onto the bench. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Licommencé descende dans trou, mais Compair Lapin fait ein bond et sorti déhors.</span><span class="example_en">He started to go down into the hole, but Brer Rabbit jumped up and went out. </span><span class="example_code">(FO T6)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bon-aryen </span><span class="example"><span class="example_lc">n., adj.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>); bonn-aryen (<span class="variant_code">CA</span>). Good-for-nothing; bon-à-rien, vaurien. <span class="example"><span class="example_lc">Mile kreyòl sa pa bon aryen, fan-d-gas-sa-la move konm mo pa konnen ki.</span><span class="example_en">A Creole mule is good-for-nothing. That son of a bitch is bad like I don't know what. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">To jich en bonn-aryen. To pa konen sa t ole fe. To jich ap gavyònen tou partou.</span><span class="example_en">You're just a good-for-nothing. You don't know what you want to do. You're just wandering about aimlessly. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Eh ben, couri, d'abord to si capon, bon à rien.</span><span class="example_en">So go, since you're so cowardly, good for nothing. </span><span class="example_code">(FO T1)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li té gagnin ein bon arien mari et té toujou apé mouri faim.</span><span class="example_en">She had a good-for-nothing husband and she was always dying of hunger. (<span class="variant_code">FO T6</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bon-marche</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); bo-marche (<span class="variant_code">MO</span> 60). Cheap, inexpensive; bon marché. <span class="example"><span class="example_lc">Dan tan-sa-la, tou kichò te bon marche.</span><span class="example_en">In those days everything was inexpensive. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen benefis achte sen liv diri. Se bon-marche.</span><span class="example_en">I made a profit buying five pounds of rice. It's cheap. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">pli bon-marche </span><span class="pos">adj.phr.</span> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cheaper, less expensive;</span><span class="definition_fr"> meilleur marché.</span> <em>Li pli bon-marche ke <span class="variant_code">NE</span>W ROADS..</em>It's cheaper than at New Roads. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Sicé pli bon maché, vou kapab ranne mouen lamonè.</span><span class="example_en">If it's cheaper than that you can give me my change. </span><span class="example_code">(T13)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bon-tan</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); bon-ton (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Good time(s), fim;</span><span class="definition_fr"> divertissement, amusement.</span> <em>Ena plen bon-ton laba-la?.</em>Do they have a lot of fun down there? (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">gen bon-ton </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); gen en bon tan (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To have a good time, have a ball;</span><span class="definition_fr"> passer du bon temps, s'amuser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen en bon tan o bal yèr-o-swa.</span><span class="example_en">I had a good time at the dance last night. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Good fortune;</span><span class="definition_fr"> bonne fortune.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bont on pa bosko.</span><span class="example_en">Good fortune is never hunchbacked. </span><span class="example_code">(DU)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Idleness;</span><span class="definition_fr"> oisiveté.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bont on fe krapo monke bounda.</span><span class="example_en">Idleness leaves the frog without buttocks, <span class="example"><span class="example_lc">'bon-temps'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">DU</span>)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bondyeu</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">God;</span><span class="definition_fr"> Dieu.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">dyeu</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Bone Kare</span> <span class="example"><span class="example_lc">place n</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">CA</span>). Bonnet Carré (name of a spillway); Bonnet Carré (nom d'un déversoir). <span class="example"><span class="example_lc">Ye ouv Bone Kare-la pou dolo flèv pase kan flèv hopa pou gen la krevas.</span><span class="example_en">They open the Bonnet Carré spillway to let river water in when the river is high, so the levee won't break. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Pili mandé moué si zens kouler Boné-Karé té pa di moué li té kandida.</span><span class="example_en">Then he asked me if the colored folks from Bonnet Carré hadn't told me he was a candidate. (<span class="variant_code">T12</span>)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bone</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Bonnet;</span><span class="definition_fr"> bonnet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En bònese pou en ti bebe pou mèt so latèt ansanm kan li gen en gro latèt. En gard-soleyse pou soley.</span><span class="example_en">A bonnet is for a little baby to keep his head together when he has a big head. A sun bonnet is for the sun. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Fomme L'ogre-la pronne sept 'tits garçons-yé et li mette ein bonnet en chacaine yé latéte.</em>. The ogre's wife took the seven little boys and she put a bonnet on each of their heads. (<span class="variant_code">BD</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">bonjour </span><span class="example"><span class="example_lc">int</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); bonjou (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>). 1.<span class="definition_en"> Hello, good day;</span><span class="definition_fr"> bonjour.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Me se de dròl moun-ye. Ye di pa bonjouye pa konnen pou rezevwa.</span><span class="example_en">But those are strange people. They never say hello, they don't know how to receive guests. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>Bonjour Misyekoman sa va? Vou san vou-mèm byen?.</em>Hello sir! How are you? Do you feel well? (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Bonjou Madanm chatigPa Lapen di.</span><span class="example_en">'Hello, Mrs. Wildcat, said Brer Rabbit. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •answit da bajòr! <span class="pos">int.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Hello!</span><span class="definition_fr"> Good Day!</span> Bonjour! 2.<span class="definition_en"> Goodbye;</span><span class="definition_fr"> au revoir, bonne journée.</span> <em>♦La taïque se leva,...et dit pour tout adieu ce seul mot: Bonjou..</em>The squaw got up, and for her goodbye she said only this word: Bonjou. (<span class="variant_code">ME</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bonmb</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Bomb;</span><span class="definition_fr"> bombe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye voye bonmb-la dan navir e sa eksploze andan navir-la.</span><span class="example_en">They threw the bomb in the ship and it exploded in the ship. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> ♦L/ <em>pelé bon tirore ki mêté ein ti bombe dan so fiziet vizé li prosse zoreille bon courore; bombe la fé pralapau!.</em>He called the good marksman who put a little bomb in his gun and aimed near the ear of the good runner; the bomb went off, bang! (<span class="variant_code">T7</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">bonmb</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); bòm, banm, bonm (<span class="variant_code">PC</span>); bonb, labonb (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Kettle;</span><span class="definition_fr"> bouilloire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Met dolo dan bonm-la.</span><span class="example_en">Put water in the kettle. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en gro labonb en fèr pou bwi dolo pou fe kafe.</span><span class="example_en">I've got a big iron kettle to boil water to make coffee. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Teapot;</span><span class="definition_fr"> théière.</span> (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bonnèr</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Happiness;</span><span class="definition_fr"> bonheur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Et le moun de la mèche yé té gain bonheur et Cocodrie gain entas prestige.</span><span class="example_en">And the swamp folk had a lot of happiness, and Alligator had a lot of prestige. </span><span class="example_code">(DC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mais nous bonheur pas duré longtemps.</span><span class="example_en">But our happiness didn't last long. </span><span class="example_code">(T40)</span></span>; '<span class="example"><span class="example_lc">bonner '</span><span class="example_en">(TU)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bonnmon</span> <span class="pos">adv.</span> •<span class="headword">tou bonnmon </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Simply, plainly, just;</span><span class="definition_fr"> simplement, tout bonnement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ti chmen d kampangn, te me pa de simon an ba. Tou bonnmon ye me BLACKTOP.</span><span class="example_en">Little country roads, they don't put cement down on those. They just put blacktop down. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bonœr</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); bònèr (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); bonnœr, bonnè, bonnen, bonè (<span class="variant_code">PC</span>); bonèr (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Early;</span><span class="definition_fr"> de bonne heure, tot.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Deumen maten mo gen pou leve bonnœr avan soley lèv.</span><span class="example_en">Tomorrow morning I have to get up early, before sunrise. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To bònèr jodi. Mo t ap otan pou twa pli tar.</span><span class="example_en">You're early today. I was expecting you later. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> ♦ <span class="example"><span class="example_lc">Tou jenn garson-ye rive o bal bonnè.</span><span class="example_en">All of the young guys arrived at the dance early. </span><span class="example_code">(JR)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">bonnè</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">JR</span>); '<span class="example"><span class="example_lc">bon her',</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T18</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'bonne her'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T26</span>; <span class="variant_code">T27</span>) •Nou dan bonnœr, <span class="example"><span class="example_lc">phr.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). It's early; Il est tot. •Li bonè<span class="example"><span class="example_lc">. phr.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). It's early; Il est tot.</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bononm</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); bònonm (<span class="variant_code">PC</span>); bònom (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Scarecrow;</span><span class="definition_fr"> épouvantail.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt en ti bònom fe a lapay andan mo jarden pou lanse zozo k ap vini anlantò.</span><span class="example_en">I put a scarecrow made of straw in my garden to chase away birds that come around. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Liranje en bononm e met li ora lafnet larenn-la.</span><span class="example_en">He made a scarecrow and set it by the queen's window. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •bononm godron <span class="example"><span class="example_lc">n.p hr.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>). Tar man, tar baby, scarecrow made of tar; bonhomme, épouvantail en goudron. <span class="example"><span class="example_lc">En ti bònom godron se pou trape demouch. Kan ye tonbe an liye pa konen sòti.</span><span class="example_en">A tar-baby is for catching flies. When they land on it, they can't get off. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Bouki ranje en ti bonnonm godron e met li ora pwi-la.</span><span class="example_en">Bouki arranged a little tar man and set him up next to the well. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bonswar</span> <span class="pos">int.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); bonswa (<span class="variant_code">CA</span>); banswa (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Good evening, good night;</span><span class="definition_fr"> bonsoir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Bonjour se la maten e bonswa se le swa.</span><span class="example_en">Good day is [what you say] in the morning and good evening in the evenings. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> ♦ <em>Enfin ein soi li té si quirié li rété en bas perchoir la et li dit : -BonsoiMichié Dinde..</em>Finally one evening he was so curious that he stopped under a roost and said 'Good evening, Mr. Turkey.' (<span class="variant_code">FO T7</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">bonte</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Goodness, kindness;</span><span class="definition_fr"> bonté.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye t ape abize sa bonte.</span><span class="example_en">They were taking advantage of his kindness. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bonten</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Heavy gingham;</span><span class="definition_fr"> guingan épais, cotonnade à carreaux épaisse, (toile de) vichy. <span class="example"><span class="example_lc">Bonten se en kalite letof kòm koton.</span><span class="example_en">Gingham is a kind of material like cotton. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Moté tan sirpri ké mo trouné blan kom mo chimige bontin.</span><span class="example_en">I was so surprised that I turned as white as my gingham shirt. </span><span class="example_code">(T16)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bòr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); bo (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Side, edge;</span><span class="definition_fr"> côté, bord. <span class="example"><span class="example_lc">Mwa mo di ina en ta ondon mo-tchén nasyon ki gen mem koulœr kom twa, e na zon ondon to-tchén bòr ki gen koulœr pa kom mwa onkor.</span><span class="example_en">I say that in my race, there a lot of people who have the same skin color as you do; and there are some people on your side whose skin color isn't quite like mine yet. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> •<span class="headword">bòr isit </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); bòr isi (<span class="variant_code">NE</span>); o bòr isi (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Here, to (on) this side;</span><span class="definition_fr"> ici, de ce côté-ci. <span class="example"><span class="example_lc">Vy è Kadjen sot i on lil tou patou la, ye te pa ga aryenaryen ditou. Tou kichòz t o bor isit.</span><span class="example_en">The old Cajuns from the Island didn't have anything at all. Everything was on this side. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Toumoune bor icit yé voyé vou bon zamiké.</span><span class="example_en">Everyone here sends you their best wishes. </span><span class="example_code">(T14)</span></span> •<span class="headword">bòr e babòr </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Every which way;</span><span class="definition_fr"> dans tous les sens, à tort et à travers.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le kochon tou parti bòr e babòr.</span><span class="example_en">The pigs went every which way. (<span class="variant_code">MO</span> 60); <em>Ekan to va fini ale bòr e babòr?.</em>When are you going to stop running every which way? (<span class="variant_code">CA</span>) •<span class="headword">bòr chapo </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Brim of a hat;</span><span class="definition_fr"> bord de chapeau, <span class="headword"><subentry>•bor-la </subentry></span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> On the other side, on this (that) side;</span><span class="definition_fr"> de ce côté-là. <span class="example"><span class="example_lc">T e pase la, t e kapote la tèr bor-la; ti veuve bor-la, t e kapote bor-la, ti kontinue.</span><span class="example_en">You came along here, you turned the earth over to one side, you went along there, turned it over on that side, and continued on. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="headword">en bòr </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> On one side;</span><span class="definition_fr"> d'un côté. <span class="example"><span class="example_lc">Enn chari gen enn orey. La, kan to rant li, le fe la tèr kapote konm sa pou fe ton ran juch en bòr.</span><span class="example_en">A plow has an 'ear'. So when you push it in, it turns the dirt over like that to make your rows even on one side. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="headword"> le deu bòr </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> On both sides;</span><span class="definition_fr"> des deux côtés. <span class="example"><span class="example_lc">Ina deu, enn chari e pi na enflouk. Kant i rant dan la tèr li tir la tè le deu bòr.</span><span class="example_en">There are two different ones, a single and a double plow. When you push it into the ground it throws dirt on both sides. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="headword">lòt bòr </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> The other side;</span><span class="definition_fr"> l'autre côté. <span class="example"><span class="example_lc">Msye Pèryo rès on lòt bòr la ri.</span><span class="example_en">Mr. Periou lives on the other side of the street. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> •<span class="headword">lòt bòr </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> On the other side (of any body of water, e.g. of any bayou, of the Mississippi River or the Atlantic Ocean); de l'autre côté (de n'importe quelle surface d'eau, p.ex. d'un bayou, du fleuve Mississippi, de l'Océan Atlantique). <span class="example"><span class="example_lc">Ena en ke rès lot bòr. Li rès not koteflèv-la.</span><span class="example_en">There is one who lives on the other side. She lives on the other side of the river. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Le moun-d-koulœr rès lòt bòr bayou.</span><span class="example_en">Colored folks live on the other side of the bayou. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To pèl lòt kote Lòt Bo.</span><span class="example_en">They call the other bank [of False River] 'the other side'. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">o bòr </span><span class="pos">prep.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); o bòd (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1) On, with; avec, sur. <span class="example"><span class="example_lc">Mo garson, li li bwa kafe. Li gen en tas o bòd li.</span><span class="example_en">My son, he drinks coffee, he's always got a cup with him. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦ 'au bord',</span><span class="example_en">'<span class="example"><span class="example_lc">au bor'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T9</span>; <span class="variant_code">T17</span>; <span class="variant_code">T24</span>). 2) Near, close to, at; près de. <span class="example"><span class="example_lc">Kòchmar vyen obòr le lit.</span><span class="example_en">Cauchemar comes up to the bed. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ala fin yé rivé au bord ein la rivière qui té boucou fond.</span><span class="example_en">Finally they came to the edge of a river that was very deep. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> •<span class="headword">an bòr isit </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); an bòr isi (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> On this side of;</span><span class="definition_fr"> en deçà de, de ce côté de. <em>An bòr isit <span class="variant_code">NE</span>W ORLEANS..</em>On this side of New Orleans. (<span class="variant_code">PC</span>) •a bòr <span class="example"><span class="example_lc">prep,</span><span class="example_en">o bòr (<span class="variant_code">CA</span>). On board; à bord. <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt li o bòr navir.</span><span class="example_en">I put him on board the ship. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yémetté li a bord ein navire.</span><span class="example_en">They put him on board a ship. </span><span class="example_code">(FO T20)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">boraks</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Borax;</span><span class="definition_fr"> borax.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Boraks se pou netwaye.</span><span class="example_en">Borax is for cleaning. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou la demonjezon, to pronn la gres kochon e to fe fri di boraks on poud on don-la.</span><span class="example_en">For the itch, you take pig fat and you fry borax in powder form in it. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bòrde</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To graze, brush (against);</span><span class="definition_fr"> effleurer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li rufle borde mon avek char-la.</span><span class="example_en">He nearly grazed me with the car. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li jich manke bòrde apre mon.</span><span class="example_en">He nearly brushed up against me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Libòde kont en nab jimèl, li tonmbe.</span><span class="example_en">He ran into twin trees, and he fell, <em>['bôde'].</em>(<span class="variant_code">DU</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bòrgne</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To poke out (an eye);</span><span class="definition_fr"> éborgner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Toborgné mo jié, mo pa capa oua.</span><span class="example_en">You poked out my eye, I can't see. </span><span class="example_code">(T3)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bòrgnon</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">One-eyed; borgne. <span class="example"><span class="example_lc">♦Einvié négue borgnon vini dan diboi, apé mandé lasarité.</span><span class="example_en">An old one-eyed black man came out of the woods begging for alms. (<span class="variant_code">T7</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bòrn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> (Property) marker;</span><span class="definition_fr"> borne.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa se la bòrn mo latèr drèt-la.</span><span class="example_en">That's my property marker right there. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bòrnen</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Having property which borders on, adjacent to;</span><span class="definition_fr"> qui possède des terres qui avoisinent, voisin de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo bòrnen ave Sa Romen e mo bòrnen avèk ma sœr.</span><span class="example_en">My property borders on Saint-Romain's and on my sister's property. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bòs</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Boss;</span><span class="definition_fr"> patron.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Bòs-la fourni tou kichò, e twa to fourni to-mèm, kont so-kèn zafè.</span><span class="example_en">The boss furnishes everything, and you furnish yourself in exchange for his things. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo-kenn bòs se bon pou mon. Mo pa konen di aryen pou mo bòs.</span><span class="example_en">My boss is good to me. I can't say anything against my boss. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lite toujou kwa ke Bon Dje te bòs dan syèl e nòm te bòs on la tèr.</span><span class="example_en">He had always believed that God was the boss in heaven and man was the boss on earth. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">gro bòs </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Superintendent, boss (at a sugar mill);</span><span class="definition_fr"> directeur, gérant, patron (dans une sucrerie). (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bòs</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); bos (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); bousal (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Swelling, blister, bump;</span><span class="definition_fr"> boursouflure, ampoule, bosse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">N a én bos k ape sorti on mo nepol.</span><span class="example_en">There's a blister coming out on my shoulder. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sa fe en bòs e sete gen lapostim andan.</span><span class="example_en">It made a bump and it had pus in it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ina an bousal an mo latèt.</span><span class="example_en">There is a bump on my head. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bòs</span><sup>3</sup> <span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">PC</span>). Bus; bus, autobus, autocar. <span class="example"><span class="example_lc">Le bòs pou charye le piti.</span><span class="example_en">Buses for carrying kids (to school). (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Dan la ri ye gen en bos ki pas.</span><span class="example_en">In the street there is a bus passing by. </span><span class="example_code">(HW)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bòs</span><sup>4</sup> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); boste (<span class="variant_code">PC</span>), <em>—v.tr..</em>To break, burst; casser, faire éclater. <span class="example"><span class="example_lc">En soko, bòm p manje. To tan li vini mi, epi to bòs li avèk to dan-ye.</span><span class="example_en">A muscadine grape is good to eat. You wait until it's ripe, and then you break it open with your teeth. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To bòs en bouton anlè to lafigir.</span><span class="example_en">You broke open a pimple on your face. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">bòs milye-la </span><span class="pos">v.phr.</span> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To open a row, a furrow (by plowing);</span><span class="definition_fr"> ouvrir un sillon (en labourant). <span class="example"><span class="example_lc">Bòs milye ran.</span><span class="example_en">To open the middle of the row. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">boste chiko dekann </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); bòs chiko-ye (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To plow under sugar cane stubble;</span><span class="definition_fr"> casser les chaumes de la canne à sucre en labourant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To bòs chiko-ye.</span><span class="example_en">You plow the stubble under. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<em>v.intr:.</em>To bust, burst, break; se casser, éclater, se briser. <span class="example"><span class="example_lc">Goble-la tonbe partè li bòs.</span><span class="example_en">The glass fell on the floor and it broke. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Roi Bongon gratté so latéte. So zié-yé t'apé soti so latéte. Li pensé si dir li té presse bosse.</span><span class="example_en">King Bongon scratched his head. His eyes were popping out of his head. He was thinking so hard he nearly burst. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> •<span class="headword">bòs ri </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To burst out laughing;</span><span class="definition_fr"> éclater de rire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦ Fiy-ye te pe pi tchenn ye-menm. Ye bòs ri apre Bouki drèt devan li.</span><span class="example_en">The girls could no longer contain themselves. They burst out laughing in front of Bouki. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> bòs-mayi <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Popcorn;</span><span class="definition_fr"> popcorn, bosal <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Bit;</span><span class="definition_fr"> mors.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No te mete de bosal y ye met sa dan ye labouch.</span><span class="example_en">We used to put a bit in (the horse's) mouth. (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> Halter;</span><span class="definition_fr"> licou.</span> <em>La manyèr mwa mo konmonsmo bròs ye<sub>t</sub> mo adousi ye a la kòrd e o bosal..</em>The way I start, I brush them, I tame them with reins and a halter. (<span class="variant_code">BT</span>) <em>♦Todija bîte<sub>f</sub> sotte animal bossale, Bourriquet kèto yé..</em>You are a fool, stupid halter animal, donkey that you are. (<span class="variant_code">FO 1887</span>) 3.<span class="definition_en"> Recently imported African slave, bossai;</span><span class="definition_fr"> esclave africain d'importation récente, bossai.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Misérab de négue bossai.</span><span class="example_en">You wretched greenhorn of a slave! </span><span class="example_code">(T32)</span></span> 4.<span class="definition_en"> Hick, country bumpkin;</span><span class="definition_fr"> péquenaud, rustre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To fouti enbesil. To pli bèt k en bosal.</span><span class="example_en">You damned fool. You're more stupid than a hick. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bosko </span><span class="example"><span class="example_lc">adj</span><span class="example_en"> Hunchbacked; bossu. <span class="example"><span class="example_lc">♦Bonton pa bosko.</span><span class="example_en">Good fortune is never hunchbacked. [ <span class="example"><span class="example_lc">'bosco'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">DU</span>)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bòskòyò-d-sip</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60); bòskòyo-sip (<span class="variant_code">CA</span>); boskoyo (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Cypress knee;</span><span class="definition_fr"> jet de cyprès, excroissance sur les racines du cyprès.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ekan ena dolo ho e to va pa wa bòskòyo-sipt a bokche apre li e t a tonbe.</span><span class="example_en">When there is a flood and you don't see a cypress knee, you will trip on it and fall. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bosu </span><span class="example"><span class="example_lc">n., adj.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>); bosi (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>). —<span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Hunchback;</span><span class="definition_fr"> bossu.</span> —<span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Hunchbacked;</span><span class="definition_fr"> bossu.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Twa, to bosi dan to do.</span><span class="example_en">You're hunchbacked. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <em>Kòfèr to march bosi kòm sa avèk zepòl-ye anlèr?.</em>Why do you walk hunchbacked like that with your shoulders up? (<span class="variant_code">CA</span>) •<span class="headword">do bosi </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Hunchback;</span><span class="definition_fr"> bossu.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">do</span><span class="example_en"></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bot</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Boat;</span><span class="definition_fr"> bateau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Boat té serré comme sardine.</span><span class="example_en">The boat was packed like a can of sardines). (<span class="variant_code">T34</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bòt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Boot;</span><span class="definition_fr"> botte.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le bòt, se sa to me peche te pye vini mouye. Li fet ave ròbò, lastik.</span><span class="example_en">Boots, that's what you put on to keep your feet from getting wet. They're made of rubber. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo konpanni fourni kapo la pli, de bòt e tou.</span><span class="example_en">My company furnishes raincoats, boots, and everything. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦En haut so pied li gagnin botte.</span><span class="example_en">On his feet he wore boots. </span><span class="example_code">(T36)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">'botte</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T10</span>; <span class="variant_code">T27</span>; <span class="variant_code">T38</span>; <span class="variant_code">T40</span>) •<span class="headword">bòt de sèt lye </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Seven league boots;</span><span class="definition_fr"> bottes à sept lieues.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lè djab mete sa bòt de sèt lye pou tante jèn fiy-ye. Se le bòt ki kondi. San bòtli te pa kapab kòrsye.</span><span class="example_en">The devil put on his seven league boots to tempt young girls. It's the boots that led him. Without boots he wasn't able to run. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Donne-moin mo bottes sept liés-yéy m'a 'trapé tits bougues-yé!.</em>Give me my seven league boots, I'll catch those little guys! (<span class="variant_code">BD</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bote</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Beauty;</span><span class="definition_fr"> beauté.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pa erite so bote a so moman.</span><span class="example_en">She didn't inherit her beauty from her mother. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bou</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Mud;</span><span class="definition_fr"> boue.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ka li lav li, la bou-la tanm par anmba.</span><span class="example_en">When they wash (the cane) the mud falls to the bottom. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Fe tansyon. To va marche dan trou la bou-la.</span><span class="example_en">Be careful. You're going to step into that mudhole. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Lirete kote en trou labou. Labou-la te ep e dir. Li di ye, To wa trou labou-sa-la?.</em>He stopped in front of a mudhole. The mud was thick and hard. He said, 'Do you see that mudhole?' (<span class="variant_code">JR</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'laboue'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T6</span>; <span class="variant_code">T26</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bou-d-pye-lit</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); bou-d-pye-li (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Foot of a bed;</span><span class="definition_fr"> pied du lit.</span> <em>Mon kouche la tèt-la<sub>t</sub> mon me mon pye o bou-d-pye-lit..</em>I lie down with my head here and my feet at the foot of the bed. (<span class="variant_code">BT</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">bou-d-ran</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); bou-d-ron, bout-ron (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Headland at end of row;</span><span class="definition_fr"> chaintre, tournière.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ran-sa-a-la to wa pa so bout. Mo wa pa bou-d-ran-la a fòrs li long.</span><span class="example_en">That row, you don't see its end. I can't see the headland because it's so long. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bouboul</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bun;</span><span class="definition_fr"> chignon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En tchòkòt se kòm en fonm fou so chève onsonme fou en bouboul dèryè. ye pel sa en tchòkòt.</span><span class="example_en">A bun is when a woman puts her hair together, and makes a ball in the back. They call that a bun. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bouch</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); labouch (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Mouth;</span><span class="definition_fr"> bouche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">So labouch te e tounen koteto pa ka kòmprann sa li di.</span><span class="example_en">His mouth was twisted on one side, you couldn't understand what he was saying. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">L ap boure so labouch e l ap ouvèr li gran kòm mo pa konen ki.</span><span class="example_en">He's stuffing his mouth and he's opening it big like I don't know what. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yé té senti bon et Jean Sotte gardé yé longtemps; so labouche t'apé baver.</span><span class="example_en">They smelled good and Foolish John looked at them for a long while; his mouth was watering. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> •<span class="headword">gen en bouch sal </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To have a dirty mouth;</span><span class="definition_fr"> parler grossièrement, dire des saletés.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To gen en bouch sal, kon le vyeu di'va a la mèd</span><span class="example_en">' <span class="example"><span class="example_lc">kon tu di kèk-chonj ke pa bon.</span><span class="example_en">You have a dirty mouth, (like) when old folks say 'Go to hell', [or] when you say something that isn't good. (<span class="variant_code">BT</span>) •<span class="headword">gen labouch dou </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1) To be a sweet talker, have a silver tongue; avoir la langue dorée. <span class="example"><span class="example_lc">Li gen labouch dou. Nom-la va parmi fom-ye parle so labouch dou.</span><span class="example_en">He's a sweet talker. The man goes up to women and sweet talks them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Konpè Lapen genyen la bouch si telmon dou ke pèsonn pa kapab refize li aryen.</span><span class="example_en">Brer Rabbit was such a sweet talker that no one could refuse him anything. </span><span class="example_code">(BO)</span></span> 2) To have a sweet tooth; aimer les douceurs, aimer les sucreries. <span class="example"><span class="example_lc">Li lenm manje dou. Li gen la bouch dou.</span><span class="example_en">She likes sweet things. She has a sweet tooth. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bouche</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Butcher;</span><span class="definition_fr"> boucher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen en nonk ki te bouche .</span><span class="example_en">I had an uncle who was a butcher. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo mejœr bouche dan vilaj.</span><span class="example_en">I am the best butcher in town. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bouche</span><sup>2</sup> <span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">PC</span>). Mouthful, bite of food; bouchée.</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bouche</span><sup>3</sup> <span class="example"><span class="example_lc">v.tr</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">CA</span>). 1.<span class="definition_en"> To plug, cork;</span><span class="definition_fr"> boucher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo bouche mo boutey diven pa pou li vini hèg.</span><span class="example_en">I corked my bottle of wine so it wouldn't turn sour. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Etavec ein morceau laplanche li bouché trou là.</span><span class="example_en">And with a piece of plank he plugged the hole. </span><span class="example_code">(T40)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To clog, block;</span><span class="definition_fr"> boucher.</span> (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bouchon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Cork;</span><span class="definition_fr"> bouchon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo wa djòg-la. Te gen en bouchon e ki rant anndan ladjeyl-la.</span><span class="example_en">I saw the jug. It was plugged with a cork in its mouth. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yé mette ein bouchon pou fermin trou là.</span><span class="example_en">They closed the opening with a cork. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Float, bobber (for fishing);</span><span class="definition_fr"> bouchon (pour la pêche). <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt en lafisèl an la avè en lanmson e en bouchon.</span><span class="example_en">I put a piece of string on it with a hook and a bobber. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword"> bouchon koton </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Cottonball;</span><span class="definition_fr"> un coton.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Met en gout fyèl barbi si en bouchon koton e bouch orey-la avek sa.</span><span class="example_en">Put a drop of catfish gall on a cottonball and plug the ear with that. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Mattress plug;</span><span class="definition_fr"> bouchon d'un matelas.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No te triye nou lamous, e SPREAD to kouti patè e la to mèt to lamous anwo la, e la to pran to lòt bout, la kouvèti kouti, to mèt li ON TOP, e to kourd li tour-tour. E la to mèt en bouchon an-o la.</span><span class="example_en">We I used to sort our moss, and spread your ticking on the ground and then you put your moss on top of that, and then you take the other end, the ticking cover, you put it on top, and you sew all around. Then you put a plug of cloth in it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bouchri</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); labouchri (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Boucherie (communal hog roast);</span><span class="definition_fr"> 'boucherie' (abattement d'un cochon à partager par les membres de la communauté). <span class="example"><span class="example_lc">Fe de bouchri. Fromaj, la tèt fromaj, la pans-la, plen sa ave le trip-ye, to kone, sezannen sa byen fe graton, le zandouy.</span><span class="example_en">(We) used to have hog butcherings, we made head cheese, we used the pig's stomach, (we) filled its intestines, you know, we seasoned all of that and made crackling and sausage. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo frè tchwe en kochon somdi. Ye fe landoui, bouden. Tou sa se sa ye pèl labouchri.</span><span class="example_en">My brother killed a pig Saturday. They made andouille, sausage. All that is what they call a «boucherie». (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Tan li rivé dans so cabanne, tou zafair té paré ou bouceri.</span><span class="example_en">When he arrived at home, everything was ready for the 'boucherie'. </span><span class="example_code">(T6)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Pork;</span><span class="definition_fr"> pore.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li manje tèlman labouchri li trape latchirit.</span><span class="example_en">He ate so much pork, he got diarrhea. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">boude </span><span class="example"><span class="example_lc">v.intr</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">CA</span>). To pout; bouder. <span class="example"><span class="example_lc">Piti e ye pre boude.</span><span class="example_en">The child was pouting. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>Sa ena avèk <span class="variant_code">PE</span>RCY? L ape boude pou sa ena..</em>What's the matter with Percy? He's pouting about what the problem is. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bouden</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Boudin, blood sausage;</span><span class="definition_fr"> boudin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ka ye te e tchwe kochon, e fe kraklin-ye, graton-ye, e bouden, ye tou te kònen vini e monje.</span><span class="example_en">When they killed a pig and made crackling, and boudin sausage, they would all come and eat. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Ma lé tende vous bon her, no va gaingnain boudin, saucisse et zandouillete, et tout ça vo lainmain..</em>I'll wait for you early, we'll have boudin, sausage and andouille, everything you like. (<span class="variant_code">T20</span>) •<span class="headword">bouden blan </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Spicy sausage made from rice and pork;</span><span class="definition_fr"> boudin blanc, saucisse très épicée faite de riz et de porc.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Me sè pa bon sa vye bouden blan, mo te anbet pa e sa.</span><span class="example_en">But that's no good, boudin blanc, I don't bother with that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">boudjoum</span> <span class="pos">onom.</span> <span class="definition_en">Splash!</span><span class="definition_fr"> Plouf!</span> <em>♦Li plonzé boudjoum! comme ouaouaron..</em>He dived in, splash! like a bullfrog. (<span class="variant_code">T7</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">boug</span><sup>1</sup> <span class="pos">int.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Boy, brother, man!</span><span class="definition_fr"> Bougre, mon Dieu!</span> <em>Ye konnen danse boug!.</em>They sure know how to dance! (<span class="variant_code">PC</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">boug</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); beug (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Man, guy, fellow;</span><span class="definition_fr"> gars, bonhomme, type.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ka boug-ye kouri da dezè a èn-è, bon m e soti dan fon, dan mbwa.</span><span class="example_en">When the men go into the field at one o'clock, I come out of the woods. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo frè tonbe dan en batay yèr-o-swar. Ine en beug ki koupe li.</span><span class="example_en">My brother got into a fight last night. There was a guy who cut him. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Boug-la gran. Li pa konen pase dan mo lapòrt.</span><span class="example_en">That guy's tall. He can't pass through my door. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lioua ein bougue avec ein fisil qui t'apé viser ein gros calencro.</span><span class="example_en">He saw a guy with a rifle aiming at a big buzzard. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> •<span class="headword">'fait gros bougue' </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To show off, act like a bigshot;</span><span class="definition_fr"> faire l'important, être poseur. <span class="example"><span class="example_lc">♦Ein desrat sortit la terre. Li trouvé li-même ent' pattes ein Lion. Lion-la t'olé fait gros bougue, li laissé desrat-la fout so camp.</span><span class="example_en">A rat came out of the ground, he found himself between the paws of a Lion. The Lion wanted to show off, he let the rat go. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> •<span class="headword">jèn boug </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); jenn boug (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Young man, boy;</span><span class="definition_fr"> jeune homme.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tou jèn boug-ye te las avek zafè-sa-la.</span><span class="example_en">All of the young men were tired of that [i.e. sharecropping]. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">ti boug </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Boy;</span><span class="definition_fr"> garçon. <span class="example"><span class="example_lc">Ti boug-leu kouri kote lamezon-non.</span><span class="example_en">The little boy went home. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Eine fois, bonne fois, yé té gain ein 'tit bougue à force li té béte yé té pélé li Jean Sotte.</span><span class="example_en">Once upon a time there was a little boy who was so stupid they called him Foolish John. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bouganne</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>); bougonnyen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To fuss, scold;</span><span class="definition_fr"> disputer bruyamment, engueuler, gronder.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo tonn li bouganne dan la chanm. Mo pa konnè ki l ap bouganne pour. Li t ap bouganne so piti-ye.</span><span class="example_en">I hear him fussing in the room. I don't know what he's fussing about. He's scolding his kids. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To mumble;</span><span class="definition_fr"> marmonner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan keken jich ap bougonnyen dèryèr mo do, mo di li, 'Fremen to ladjèl, arete bougonnyen dèryèr mo do.</span><span class="example_en">' When someone is mumbling behind my back, I tell him, 'Shut up, stop mumbling behind my back. ' (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bouje</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To move;</span><span class="definition_fr"> bouger.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo lenmen jète kayou dan bayou e wa dolo bouje.</span><span class="example_en">I throw stones in the bayou and see the water move. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bouk</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Curl;</span><span class="definition_fr"> boucle.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bouk-d-òrey </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>); bout-d-òrey (<span class="variant_code">CA</span>); boul-d-òrey (<span class="variant_code">ST</span>). Earring; boucle d'oreille. <span class="example"><span class="example_lc">E tou se bouk-d-òrey, se zafèr-sa-l, yan nave pa d sa, non. Le manman te pa ole, paskœ ye te krwa sète de nenpòt-konmon fiy.</span><span class="example_en">And all these earrings and that type of thing, there was none of that, no. Their mamas didn't want it, because they associated it with loose women. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen de bo bouk-d-òrey me mo pa kapab siporte sa andan me zòrey.</span><span class="example_en">I've got some beautiful earrings but I can't stand them on my ears. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo pli vyeu sœr lenmen ponponen. Jich pou ale lagrosri li te mete lapoud durouj, boul-d-òrey, durouj lalèv.</span><span class="example_en">My oldest sister loved to get dolled up. Just to go to the grocery store she would put on powder, rouge, earrings and lipstick. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">boukann</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> la boukonn (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); la boukann (<span class="variant_code">PC</span>); la boukòn (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Smoke;</span><span class="definition_fr"> fumée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou te gen prann enn moustikèr, pase la boukonn dan no mezon pou de marogwen.</span><span class="example_en">We used to have to get mosquito netting, pass smoke through our house for (i.e. to get rid of) mosquitoes. (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Ena la boukonn k ap sorti dan la mezon. Li pran fe.</span><span class="example_en">There is smoke coming out of the house. It's on fire. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Tan yé fini manzé, vié nomme sorti ein caçambo dan so posse, comancé fimé et fé ein gran la boucanne ki té santi la rose, zasmin avè violette..</em>When they finished eating, the old man drew a pipe from his pocket, began to smoke and made a lot of smoke that smelled of rose, jasmine and violet. (<span class="variant_code">T6</span>); <em>en ti boukann (<span class="variant_code">JR</span>);.</em>'<span class="example"><span class="example_lc">laboucane</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">T27</span>); '<span class="example"><span class="example_lc">laboucanne'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T8</span>) •<span class="headword">fé en laboukonn </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); fé la boukonn (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To make smoke;</span><span class="definition_fr"> faire de la fumée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No te fe la boukonn dan la mezon pou lanse moustik.</span><span class="example_en">We made smoke in the house to chase away mosquitos. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Noise, din;</span><span class="definition_fr"> bruit, tapage, vacarme.</span> <em>♦Mé, ou tou boucan la apé sorti. Qui ça yé? Allé woir, Babette..</em>But where is all that noise coming from? What is that? Go and see, Babette. (<span class="variant_code">WO</span>)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">boukannen</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); boukonnen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); boukonn, boukonnen, boukannè (<span class="variant_code">PC</span>); boukanen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To smoke (meat);</span><span class="definition_fr"> fumer (de la viande). <span class="example"><span class="example_lc">E to lavyòn no te boukonn sa.</span><span class="example_en">And meat, we used to smoke that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se en zozo blan. Ye ramas ti bekròch pou boukanen ye.</span><span class="example_en">It's a white bird. They gather little ibises to smoke them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦boukane</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">JR</span>). 2.<span class="definition_en"> To smoke out;</span><span class="definition_fr"> enfumer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nouzòt boukonnen plen konm sa.</span><span class="example_en">We've smoked out a lot of them like that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">boukànyèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Smokehouse;</span><span class="definition_fr"> cabane où on boucane la viande, fumoir. <span class="example"><span class="example_lc">Boukànyèr popa te don en lapreri.</span><span class="example_en">My father's smokehouse was in a swamp. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bouke</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); boukè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Bouquet;</span><span class="definition_fr"> bouquet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo koupe di vayan flé pou fe en bouke.</span><span class="example_en">I cut pretty flowers to make a bouquet. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> REM: On <span class="variant_code">CA</span> and in <span class="variant_code">ST</span> this term can only denote cut flowers. 2.<span class="definition_en"> Flower;</span><span class="definition_fr"> fleur.</span> <em>Gro pyé-la li kònenfe gro bouke blan-ye, komon ye pèl ye ki ora la galdri?.</em>The big bush there that makes big white flowers, what do they call that, the bush over by the porch? (<span class="variant_code">PC</span>) 3.<span class="definition_en"> Flowering plant or shrub;</span><span class="definition_fr"> buisson ou plante à fleurs.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vou wa ina de bouke devon.</span><span class="example_en">You see, there are two flowering shrubs in front. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">bouke mariye </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); bouke de mariye (<span class="variant_code">BT</span>); bouke la mariye (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1) Bride's bouquet; bouquet de mariée. <span class="example"><span class="example_lc">Pou de maryaj, la mariye pòrt en bouke la mariye.</span><span class="example_en">For weddings, the bride carries a bridal bouquet. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2) Bridal wreath (plant); bouquet de mariée (plante). <span class="example"><span class="example_lc">Nave en pye d flœr ke lapèle en bouke mariye, e pi te fe de gran fwèt, de grann flèch, e pi de tou pitit flœr blan.</span><span class="example_en">There was a plant they called a bridal wreath, it made big whips and little white flowers. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Bouki</span> <span class="pos">prop.n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Brer Goat, Brer Bouki (folktale character);</span><span class="definition_fr"> Compère Bouqui (personnage dans les contes). <span class="example"><span class="example_lc">♦Einjou, dan tan lé zot foi, Compair Bouki couri dîné côté so ouasin Compair Lapin.</span><span class="example_en">One day, long ago, Brer Bouki went to have dinner at his neighbor's, Brer Rabbit. </span><span class="example_code">(T9)</span></span>; '<span class="example"><span class="example_lc">Bouqui'</span><span class="example_en">T9); '<span class="example"><span class="example_lc">Bouki'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T2</span>-T9) REM: This animal name, from Wolof <span class="example"><span class="example_lc">buki</span><span class="example_en">'hyena', has been interpreted as a variety of other animals in Louisiana: 'hyena' (LG); 'he-goat' (<span class="variant_code">DU</span>; BR); 'monkey' (<span class="variant_code">PE</span>). A modern speaker in <span class="variant_code">ST</span> says it is a fox.</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">boukle</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Curly, frizzy, kinky;</span><span class="definition_fr"> bouclé, crépu, frisé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sochivé té bouclé.</span><span class="example_en">His hair was curly. </span><span class="example_code">(FO T20)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">boukle</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To curl;</span><span class="definition_fr"> boucler, friser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pran de papye pou fè papyot dan se chve. Sa fe boukle le chve.</span><span class="example_en">She takes pieces of paper to make rollers in her hair. That makes her hair curl. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To fasten, attach;</span><span class="definition_fr"> boucler, attacher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li boukle so sentiron.</span><span class="example_en">He buckled his belt. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">boukle chwal </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To put a bridle on a horse;</span><span class="definition_fr"> brider, mettre une bride à un cheval.</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bouko</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Barrel, cask (for dry goods);</span><span class="definition_fr"> boucaut.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mo mait li dya voyé boucauts disique laville.</span><span class="example_en">My master has already sent the casks of sugar into town. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">boul</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Ball;</span><span class="definition_fr"> boule.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vou wa disik si vou kantinu bwi li, safe l a tournen en zafè epe, e la, ska l a vini fre, li kou an boul, ansonm, ave siro.</span><span class="example_en">You see, if you continue to boil sugar it turns into a thick substance, and until it cools off it flows in balls, with the syrup. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; Mo <span class="example"><span class="example_lc">fe de boul dipen jodi.</span><span class="example_en">I made round bread today. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Aster zombi pran diamant la metté li, dans ein boule la mie di pain.</span><span class="example_en">Now, the wizard took the diamond, rolled it up in a piece of bread. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span> •<span class="headword">'boule di fé' </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Fireball;</span><span class="definition_fr"> globe de feu.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Enjou kon mo te kouri Chenmen Nef mo wa en gro boul dife don chenmen..</span><span class="example_en">One day when I was going to New Roads, I saw a big fireball in the road. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> •<span class="headword">boul dipen </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Round bread, loaf of bread;</span><span class="definition_fr"> miche de pain.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">pen</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> Bump;</span><span class="definition_fr"> bosse, bouton.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen en boul.</span><span class="example_en">He has a bump (a mosquito bite). (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Li kògnen li e safe en ti boul.</span><span class="example_en">He hit himself and it made a little bump. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">boulanje</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Baker;</span><span class="definition_fr"> boulanger.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te ajèt pa vye dipen boulanje-la mo manje.</span><span class="example_en">I didn't buy the baker's old bread that I was eating. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Boulanje ap vini. L ap vann so dipen-ye.</span><span class="example_en">The baker is coming. He's selling his breads. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">boulay</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Headlamp used for hunting at night;</span><span class="definition_fr"> lampe qu'on attache a la tête pour la chasse noc-turne.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bouldouz</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); bouldoz (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bulldozer;</span><span class="definition_fr"> bulldozer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te gen lòt bouldouz, ye te e GRADE.</span><span class="example_en">They had the other bulldozer and they were grading. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bouldouz</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To bulldoze;</span><span class="definition_fr"> déblayer au bulldozer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Defrechi ye pèl sa. Ye ap bouldouz dibwa.</span><span class="example_en">They call that clearing. They're bulldozing trees. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">boulèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Croquette (of meat or fish);</span><span class="definition_fr"> boulette (de viande ou de poisson). <span class="example"><span class="example_lc">Mo prepare de boulèt kribis pou soupe yèr oswa.</span><span class="example_en">I made crawfish croquettes for supper last night. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Boulèt lavyann.</span><span class="example_en">Meatballs. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">boulnaif</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Bowie knife;</span><span class="definition_fr"> espèce de couteau nommé pour Jim Bowie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Dahomey sauté droite diboute avé so boulknife ki té filé com razoa.</span><span class="example_en">Brer Dahomey jumped right up with his knife which was sharp as a razor. </span><span class="example_code">(T6)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">boulon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bolt;</span><span class="definition_fr"> boulon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si boulon-la vyen LOOSE anho la to gen pou sere li pou fe li peche la pòrt-la trennen on planche.</span><span class="example_en">If the bolt becomes loose up there you have to tighten it to make it keep the door from dragging on the floor. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En gro boulon, se pou vise kèkchoz.</span><span class="example_en">A big bolt is for screwing something. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">boulòte</span> <span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To go, proceed (of work);</span><span class="definition_fr"> boulotter, se dérouler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Zafair boulotté ben pandan troi simaines.</span><span class="example_en">Things went well for three weeks. </span><span class="example_code">(T6)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">boulvari</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Noise, din, ruckus, racket;</span><span class="definition_fr"> bruit, tapage, vacarme.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Toutdein coup yé tendé ein grand boulvari.</span><span class="example_en">All of a sudden they heard a great din. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">boulvèr* </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> bourvè (<span class="variant_code">PC</span>). Disorder, upheaval; bouleversement, désordre. <span class="example"><span class="example_lc">Se èn parpiyaj. Se kan ta mezon tou an bourvè se tou kèkchoj paye.</span><span class="example_en">That means a mess. It's when your house is in a state of disorder and everything is scattered around. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">boulvèrse</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Noise, din, ruckus, racket;</span><span class="definition_fr"> bruit, tapage, vacarme.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan y ap bat, to tan en gran boulvèrse. Menaj ap tonmbe tou partou.</span><span class="example_en">When they're fighting, you hear a great ruckus. Furniture is falling everywhere. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">boulvèrse</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To have an upset stomach;</span><span class="definition_fr"> avoir mal à l'estomac.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te boulvèrse yèr oswa.</span><span class="example_en">I had an upset stomach last night. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen en vont boulvèrse yèr-o-swar.</span><span class="example_en">I had an upset stomach last night. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To change suddenly, be unstable (of weather);</span><span class="definition_fr"> changer vite, être instable (en parlant du temps). <span class="example"><span class="example_lc">Kan kou-d-tan ap vini, gwalan-ye ap votije tou partou, kan tan ap boulvèrse.</span><span class="example_en">When the weather is about to change, the sea gulls fly around everywhere, when the weather is changing suddenly. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To overturn, overthrow, upset;</span><span class="definition_fr"> bouleverser, renverser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Samdi swar keken pèle man e di man ki so fiy te dan en aksidan e li neyé. Mo te tro boulvèrse pou kwi mo dinen pou dimanch.</span><span class="example_en">Saturday night someone called me and told me his daughter was in an accident and she drowned. I was too upset to cook my dinner for Sunday. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Morevé qu'ein révolution té boulversé la Louisiane.</span><span class="example_en">I dreamt that a revolution overthrew Louisiana. </span><span class="example_code">(T37)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To make a lot of noise;</span><span class="definition_fr"> faire beaucoup de bruit.</span> <em>Kan t ap <span class="variant_code">MO</span>VE menaj, moun ap tande t ap boulvèrse..</em>When you're moving furniture, people hear you making a log of noise. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">boum</span> <span class="pos">int.</span> <span class="definition_en">Boom!</span><span class="definition_fr"> boum!</span> <em>♦Liarmé so biscaïen, vizé ben, tiré boum; carancro capoté: wap!.</em>He cocked his biscayen, aimed well, and shot, boom! The crow fell over, wham! (<span class="variant_code">T6</span>); (<span class="variant_code">T2</span>; <span class="variant_code">T7</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">bounda</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Buttocks;</span><span class="definition_fr"> fesses.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bontonfe krapo manke bounda.</span><span class="example_en">Idleness leaves the frog without buttocks. <em>['bounda'].</em>(<span class="variant_code">DU</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Monmon M Hondo don bato. Kon li marche, bounda li tronble.</span><span class="example_en">Madame Milondo is in the boat. When she walks her butt shakes. [ <em>'bounda'].</em>(<span class="variant_code">TP</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bourbe</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); bòrbe (<span class="variant_code">CA</span>); bourbè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Muddy;</span><span class="definition_fr"> embourbé, boueux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan li vyen dan l klo, so lenj tou bòrbe.</span><span class="example_en">When he goes into the field, his clothes are all muddy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bouki e Lapen te tou broube don bou-la,</span><span class="example_en">Bouki and Rabbit were all covered with mud. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Unclear, blurry (of vision);</span><span class="definition_fr"> flou, estompé (en parlant de la vision). <span class="example"><span class="example_lc">Se bourbe mwayen, brwiya, bwiyase</span><span class="example_en"> It's somewhat blurry, fuzzy. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bourbe</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); bòrbe (<span class="variant_code">CA</span>); bourbè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To get mud on, make muddy;</span><span class="definition_fr"> embourber, salir avec de la boue.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo bourbe mo souye</span><span class="example_en"> I got my shoes all muddy. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li ale pilote dan la bou. Kan li soti, li te tou bourbe</span><span class="example_en"> He went stomping around in the mud. When he got out, he was all muddy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>—v Antr..</em>To get stuck in mud; s'embourber. <span class="example"><span class="example_lc">♦Mogen en lavach ki bourbe dan bayou-la.</span><span class="example_en">I have a cow which is stuck in the mud. </span><span class="example_code">(JR)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">'bourbé'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">FO T1</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'bouber' v.tr., v Antr.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PE</span>)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bourdon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); bòrdon (<span class="variant_code">MO</span> 60); bouldon (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Bumblebee;</span><span class="definition_fr"> bourdon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Bourdon, mo konnen ki se sa, pasœ zafè-sa-ye za pike mon.</span><span class="example_en">A bumblebee, I know what they are because I've been stung by them. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen en nik bouldon anba ye TRAILER-la.</span><span class="example_en">I had a nest of bumblebees down by their trailer. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> REM: <span class="variant_code">MO</span> 60 gave this as «hornet».</p> |
|
|
<p><span class="headword">bourdoum</span> <span class="pos">int.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Crash!</span><span class="definition_fr"> Patatras!</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li tonmbe. Li fe bourdoum portè.</span><span class="example_en">He fell. He went crash on the floor. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Et li voyé li bourdoum! Compair Lapin déboulé anba talle zéronce et ri..</em>And he threw him, crash! Brer Rabbit fell into the briar patch and laughed. (<span class="variant_code">T2</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">boure</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bourré (a card game); bourré (un jeu de cartes). <span class="example"><span class="example_lc">Mo jwe kat en ti pe yè apre-midi. Nou jwe le boure.</span><span class="example_en">I played cards yesterday afternoon. We played bourré. (<span class="variant_code">PC</span>); <em>Et si l'olé d'être le roi de les clochards passer so temps à jouer bourré en derrière le LUMBERYARD, ça c'tété so I'affaire..</em>And if he wanted to be the king of the hobos, and spend his time playing bourré behind the lumberyard, that was his business. (<span class="variant_code">DC</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">boure</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); bour (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To stuff;</span><span class="definition_fr"> bourrer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Prande en e chochon, epi la, ti boure ye avèk le lenj, e pi ti mare ye. Se enn bonn plòt.</span><span class="example_en">Take a sock, and stuff it with cloth, and then tie it. That makes a good ball. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M ap boure mo kana pou THANKSGIVING. Mo mèt diri e jwa e jijie pou fe en far.</span><span class="example_en">I'm stuffing my duck for Thanksgiving. I put rice, liver and gizzards to make a stuffing. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">chèj boure </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Stuffed chair;</span><span class="definition_fr"> chaise rembourrée, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">chèj</span><span class="example_en">—<span class="example"><span class="example_lc">v.refl., v.intr.</span><span class="example_en">To stuff oneself, eat gluttonously; bâfrer, se bourrer, se gaver. <span class="example"><span class="example_lc">Si te e monje to boure tro t a CHOKE.</span><span class="example_en">If you're eating and you stuff yourself too much you'll choke. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bourgo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); bougo (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Horn;</span><span class="definition_fr"> trompe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To konen pele to chyen evèk en bourgo kan li ap lanse en chevrey.</span><span class="example_en">You can call your dog with a horn when he's running after a deer. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yfaut mo dépéché, et mo pas gaingnain temps jordi pou casse-birgot, pasqué y faut mo là quand ya soufflé 'birgot'.</span><span class="example_en">I have to hurry, and I don't have time today for drumfish, because I have to be there when they blow the horn. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Gourd used to hold drinking water;</span><span class="definition_fr"> gourde utilisée comme récipient pour de l'eau potable.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To ranpli en bourgo avèk dolo e to mèn li dan chan-la.</span><span class="example_en">You fill a gourd with water and take it (with you) in the field. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bourik</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Donkey, ass;</span><span class="definition_fr"> âne. •<span class="headword">femèl bourik </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Female donkey, she-ass; ânesse, bourrique, •<span class="headword">mal bourik </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Malé donkey; âne mâle. 2.<span class="definition_en"> Female donkey, she-ass; ânesse, bourrique. <span class="example"><span class="example_lc">To pœ pa fe en bourike travay. Bourik-la, travay. Bourik se lafemèl.</span><span class="example_en">You can't make a male donkey work. A female donkey will work. 'Bourik' is the female. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> ♦A<span class="example"><span class="example_lc">la ain bourrique tendé lamisique, li vini valsé com quand li cabré.</span><span class="example_en">Then a she-ass heard the music, she started to waltz like when she is bucking. (T 10)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bourike</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>); bourke (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Ass, male donkey;</span><span class="definition_fr"> bourriquet, âne mâle. <span class="example"><span class="example_lc">To gen en tèt konm en bourike. Bourike hal pa pèrsonn. Ti peu tire li, li hal pa.</span><span class="example_en">You're as stubborn as a donkey. Donkeys don't carry anyone. You can pull it, it won't carry anything. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lioua ein vié bourriquet vini.</span><span class="example_en">He saw an old donkey coming along. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Breeding mule;</span><span class="definition_fr"> mulet qui sert à reproduire.</span> (<span class="variant_code">PC</span>) REM: This word is not attested in <span class="variant_code">CA</span>, where <span class="example"><span class="example_lc">bourik</span><span class="example_en">can refer to a donkey of either sex.</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bourjon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); boujon (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Sprout, bud, sucker, shoot (e.g. on sugar cane); bourgeon, repousse nouvelle (p.ex. sur la canne à sucre). <span class="example"><span class="example_lc">Te bourjon ki e sòti.</span><span class="example_en">There were little buds coming out. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye plante boujon flè dan chan tu lez an dan janvye fevriye.</span><span class="example_en">They planted flower shoots every year in January and February. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand ti bourgeons yé sorti trop bonne her, fret là capab tchoué yé et jété yé par ter.</span><span class="example_en">When the little buds come out too early, the cold can kill them and make them fall to the ground. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bourjonnen</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); bourjòn, boujònen (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To sprout, bud;</span><span class="definition_fr"> bourgeonner, germer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dekann-na plante dan latèr-la. Kan m a koupe li èstonnen-la, lannen ki vyen, chiko-l a bourjòn la, li vyen ankò.</span><span class="example_en">The sugar cane is planted in the ground. When I cut it this year, next year the stubble will bud again, it will come back. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To zariko byen bourjonnen.Li va fe bokou zariko.</span><span class="example_en">Your bean plant is budding well. It will make lots of beans. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bourjwa </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> Bourgeois; bourgeois. <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand mo rivé en haut laplace mo rencontré quatre bourgeois qui mandé moin ou té mo passe.</span><span class="example_en">When I arrived at the public square I met up with three bourgeois who asked me where my permit was. </span><span class="example_code">(T39)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bourle</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Roll (of bread);</span><span class="definition_fr"> bourrelet, petit pain.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bourlé</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To torment, torture;</span><span class="definition_fr"> bourreler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ein souar patrouil té trapé moué hé ki té bourlé moué ein bourlé ki té pa pou zoué, mo zami, mo di toué.</span><span class="example_en">The patrol caught me and tortured me with a torture that wasn't just for kicks, my friend, let me tell you. </span><span class="example_code">(T12)</span></span> REM: Meaning unclear; <span class="variant_code">NE</span> p.99 note 4 suggests 'bourreler'.</p> |
|
|
<p><span class="headword">bouro</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Executioner, hangman;</span><span class="definition_fr"> bourreau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se en bouro ki ap pann li e ki ap koupe kòrd-la.</span><span class="example_en">That's the executioner who's hanging him and who's cutting the rope. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Cila qui trouvé gagnin pou marié avec mo fille, mais cila qui séyé troi fois, si li pas trouvé, mo bourreau gagnin pou coupé so cou.</span><span class="example_en">The one who finds it (the answer to the riddle) gets to marry my daughter, but the one who tries three times and doesn't find it, my executioner will cut off his head. (<span class="variant_code">FO T18</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bourwèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); birwèt, bourwè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Wheelbarrow;</span><span class="definition_fr"> brouette.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To kapab ale latè, to ka ale kayou, to ka ale plen kichòz ndan l, dan en birwèt.</span><span class="example_en">You can transport dirt, you can transport stones, you can transport a lot of things in a wheelbarrow. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tigue dit chien volé li, et li taché li, li metté li dans ein brouette et li parti pou vende li.</span><span class="example_en">The Tiger said the dog stole him, tied him up, put him in a wheelbarrow and went off to sell him. </span><span class="example_code">(FO T12)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bouskile </span><span class="example"><span class="example_lc">v.tr</span><span class="example_en"> baskile (<span class="variant_code">CA</span>). 1.<span class="definition_en"> To shove around;</span><span class="definition_fr"> bousculer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To pouse en moun tou partou. T ap baskile li.</span><span class="example_en">You push a person all around. You're shoving him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <em>Kofè t ap baskile li? To va fe li mal o to va jte li. A fòrs t ap baskile li, li va tonbe..</em>Why are you shoving him around? You're going to hurt him or you're going to knock him over. Because you're shoving him, he's going to fall. (<span class="variant_code">CA</span>) 2.<span class="definition_en"> To scold;</span><span class="definition_fr"> gronder.</span> 3.<span class="definition_en"> To wrinkle;</span><span class="definition_fr"> froisser.</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bout</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); bou (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> End (of an object, of a time period);</span><span class="definition_fr"> bout (d'un objet, d'une période de temps). <span class="example"><span class="example_lc">Chalon i f e koum sa, e bout isi pwenti.</span><span class="example_en">A flat-bottom boat is made like this, and this end is pointed. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Sa se en bout a lakord-la. Atrape lòt bout e to mèt de bout ansanm.</span><span class="example_en">This is one end of the rope. Grab the other end and you put two ends together. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Liprann en lag id, mare li dan kou a nelefan, trèvèrse bayou-la avek lòt bout e mare li dan kou a lours.</span><span class="example_en">He took a rope, tied it to the elephant's neck, crossed the bayou with the other end and tied it to the bear's neck. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">bout a bout </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); bout pou bout (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> End to end;</span><span class="definition_fr"> bout a bout.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To me de bout-yeansanm, sa se bout a bout.</span><span class="example_en">You put the two ends together, that's end to end. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">o bout </span><span class="pos">prep.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); o bou d (<span class="variant_code">MO</span> 60). At the end (of a field, a period of time, etc.); au bout (d'un champ, d'un espace de temps, etc.). <span class="example"><span class="example_lc">O bout lanen t a peye, ka t a fini rantre to rekòt.</span><span class="example_en">At the end of the year you'll pay when you have finished bringing in your harvest. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li dòrmi o bout chiko-la.</span><span class="example_en">He fell asleep at the foot of the tree stump. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">O bou d karant an.</span><span class="example_en">At the end of forty years. (<span class="variant_code">MO</span> 60) <span class="example"><span class="example_lc">♦Au boute pont la, coté yé, li fait ein grand parc.</span><span class="example_en">At the end of the bridge he made a big park. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Bit, ways (of distance or time);</span><span class="definition_fr"> un bon bout (de temps ou de distance). <span class="example"><span class="example_lc">Mo marche en boud pou soti, mo tournen bèk.</span><span class="example_en">I took a few steps to go out, but I turned back. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sa se la fen bout chmen-la.</span><span class="example_en">That is the end of this stretch of road. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kon li kouri ti bout-la li tonmbe onkor.</span><span class="example_en">When he had ridden that short distance he fell off again. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> •<span class="headword">en bon bout </span><span class="pos">n.phr.</span> (<span class="variant_code">NE</span>); an ban bout, ben bout, en ban ti bout (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> A good bit (of time, of distance), a good while, a good ways;</span><span class="definition_fr"> un bon bout (de temps, de distance). <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa wa Fred ena en ban bout.</span><span class="example_en">I haven't seen Fred for a long time. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yavé déja ein bon boute yé té dans place la, yé té tranquille et content et yé té cré yé tout seul.</span><span class="example_en">They had already been in that place for a good while, they were calm and they thought they were alone. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> •<span class="headword">en bout tan </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); en bout ton (<span class="variant_code">NE</span>); en bou d tan (<span class="variant_code">MO</span> 60); en bou tan (<span class="variant_code">CA</span>); en bou d ton (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> A while;</span><span class="definition_fr"> un bout de temps.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te konnen reste dan magazen-la pou en bout tan. Deu trwa mwa li reste dan magazen kote Fred la.</span><span class="example_en">He was living for a while in the store. Two or three months he lived in Fred's store. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">gran bout </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> A long time;</span><span class="definition_fr"> un bon bout de temps, longtemps.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou et la pou en gran bout.</span><span class="example_en">We've been here for a long time. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Bit, piece;</span><span class="definition_fr"> morceau, bout.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Brèchtein, se en bou d chenn ki apre lanng konm sa.</span><span class="example_en">A breast chain is a piece of chain about so long. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Litaché patte desrat-la à soquenne lapatte. Li servit ein boutte desliane pou ça..</em>He tied the rat's paws to his own paws. He used a piece of vine for that. (<span class="variant_code">BD</span>) •<span class="headword">bout lenj </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Rag;</span><span class="definition_fr"> chiffon, haillon, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">lenj</span><span class="example_en">4.<span class="definition_en"> Place;</span><span class="definition_fr"> endroit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">On bout ao mon mo te res, ennave trwa koulè mba mon.</span><span class="example_en">In the place where I was raised, there were three black people living below me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mwa mo fou pa mal, parske apre nou te vini gron, le nèg va don en bout, le Blon te kouri don en bòr.</span><span class="example_en">It makes no difference to me, because after we've grown up, blacks go one way and whites go the other. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">boutaj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); laboutaj (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Headland at end of row;</span><span class="definition_fr"> chaintre, tournière.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tourne a la boutaj.</span><span class="example_en">To turn [the plow] around at the headland. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">boutannyè</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); boutonyè, boutannye (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Buttonhole;</span><span class="definition_fr"> boutonnière.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To mèt bouton andan boutannyè.</span><span class="example_en">You put the button in the buttonhole. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sa se en bouton sa. La to gen met en boutonyè anndan la, sa pèl an kreyòl en boutonyè, sen en trou pou to met bouton-la anndan lan pou li kroche.</span><span class="example_en">This is a button. You have to put a buttonhole in there, in Creole it's called a buttonhole, it's a hole for you to put the button in so that it holds. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">boute </span><span class="example"><span class="example_lc">v.intr</span><span class="example_en"> bout (<span class="variant_code">PC</span>). To reach, arrive at (a place); atteindre, arriver à (un endroit). <span class="example"><span class="example_lc">Ka mo va travay se kòm si m e bout andan mo-kèn lamezon.</span><span class="example_en">When I go to work it's as if I'm arriving at my own home. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Trozième zalon bouté, Compair Torti touzou tink à tink avè Compair Chivreil.</span><span class="example_en">Having arrived at the third goal, Brer Tortoise was still neck and neck with Brer Deer. </span><span class="example_code">(T5)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">boutèy</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); boutey (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Bottle;</span><span class="definition_fr"> bouteille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te pa gen la limyè. Ye te fe la limyè avèk en boutey. Mèt en RAG avèk kolòy dan en boutey, e mèt l an en poto, enn la, enn la, enn la, sa se klere ase.</span><span class="example_en">They had no lights. They would make lights with a bottle, put a rag with kerosene in a bottle and put it on a post, one there, one there, and one there. That made enough light. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To gen pou debouche la boutey diven pou lese li soufle.</span><span class="example_en">You have to uncork the bottle of wine to let it breathe. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Tigue couri charché ein bouteil bon tafia, et yé boa yé santé.</span><span class="example_en">Brer Tiger went to get a bottle of good rum, and they drank to their health. </span><span class="example_code">(T8)</span></span>; '<span class="example"><span class="example_lc">bouteille'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T30</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'labouteill'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T33</span>) 2.<span class="definition_en"> Baby bottle;</span><span class="definition_fr"> biberon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dòn piti-la so boutey.</span><span class="example_en">Give the baby its bottle. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">boutik</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Store, shop;</span><span class="definition_fr"> boutique, magasin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Madanm-la travay, ye gen trwa boutik-ye.</span><span class="example_en">The woman works, they've got three stores. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pove vieux Michié Zipiter li perdi tout so pratique pasqué pape ordonnin tout moune quitté li et li té bligé fermé so boutique.</span><span class="example_en">Poor Mr. Jupiter lost all of his customers because the pope ordered everyone to stop going to him, and he was forced to close his shop. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">'boutic'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T12</span>; <span class="variant_code">T31</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'boutik'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T17</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">boutleg </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">PC</span>). Bootlegging; contrebande de l'alcool, bootlegging. <span class="example"><span class="example_lc">Ye fè èlèksyon pou vote, pou ote wiski. Efam-ye bat nonm-ye. Ye chmen pou ote wiski. Se sa ki fe ye te e fe boutleg.</span><span class="example_en">They organized a poil, to vote to get rid of whiskey. And the women beat the men. They won to get rid of whiskey. That's what got them started bootlegging. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bouton</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>;PC); boutan (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en">Button;</span><span class="definition_fr"> bouton.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To koup en ti trou. To kapab mèt de bouton. To pas andan li pou fermen to chimij.</span><span class="example_en">You cut a little hole, and you can put on buttons. You pass the button through to close the shirt. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Button (to activate a machine);</span><span class="definition_fr"> bouton (pour faire démarrer une machine). <span class="example"><span class="example_lc">I te gen vyè lasikleri lantan pase, tou kicho sèt ave lamen, mè la astèr se pouse bouton-l.</span><span class="example_en">They used to have old-fashioned refineries, everything was by hand, but now you just push a button. (<span class="variant_code">PC</span>) 3.<span class="definition_en"> Bump;</span><span class="definition_fr"> bosse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen en bouton on so latet.</span><span class="example_en">He has a bump on his head. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">ti bouton </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Rash, bumps on the skin (in this case, caused by poison ivy);</span><span class="definition_fr"> éruption, bosses sur la peau (en l'occurrence, provoqué par le sumac vénéneux). <span class="example"><span class="example_lc">Enen en lèb, ye pel sa lèb a la pis, si li frape on twa, li mèt en lo ti bouton on twa, sa demonj twa.</span><span class="example_en">There's a weed, they call it poison ivy. If it gets on you it gives you a rash, it makes you itch. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">bouton lafyèv </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Fever blister, cold sore;</span><span class="definition_fr"> herpès.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Bouton lafyèv, to gen ye an to babin o an to ne.</span><span class="example_en">Fever blisters, you get them on your lips or on your nose. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 4.<span class="definition_en"> Pimple;</span><span class="definition_fr"> bouton, acné.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen de bouton on sa figur.</span><span class="example_en">He has pimples on his face. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To bòs en bouton natir anlèr to lafigir.</span><span class="example_en">You break open a pimple on your face. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">bouton natir </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Pimple;</span><span class="definition_fr"> bouton (sur la peau). 5.<span class="definition_en"> Bud;</span><span class="definition_fr"> bourgeon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen de bouton. Flè-le e f e bouton.</span><span class="example_en">It has buds. The flower produces buds. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou moun ki potrinè bouyi bouton kopal e pi fe en siro avek sa.</span><span class="example_en">For those who have tuberculosis, boil some sweet gum buds, and make a syrup out of that. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">boutonnen</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To button;</span><span class="definition_fr"> boutonner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La boutonyè-la, to gen p fen en trou pou li kouri anndan lan pou li boutonnen.</span><span class="example_en">The buttonhole, you have to make a hole for it to go into for it to button. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bouyi</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); bouy, bwi (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); boui (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To boil;</span><span class="definition_fr"> bouillir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dezœf-la gen boui pou senk minit.</span><span class="example_en">The egg has to boil for five minutes. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lavyann fe lekum vini anho kan lasoup bouyi.</span><span class="example_en">The meat makes foam come to the top when the soup boils. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bouki mené di fé en bas so l'équipage et fait bouilli dolo ladans pendant eine haire.</span><span class="example_en">Bouki put a fire under his kettle and boiled the water for an hour. </span><span class="example_code">(FO T8)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To boil;</span><span class="definition_fr"> faire bouillir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En ponm deu tèr bouyi.</span><span class="example_en">A boiled potato. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo pran betrav-ye, mo bouyi ye, mo koup ye.</span><span class="example_en">I take the beets, I boil them, I cut them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye boui dolo-la jiska li te bouyonnen.</span><span class="example_en">They boiled the water until it was seething. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bouyon</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Boiling;</span><span class="definition_fr"> bouillant.</span> <em>♦[Pou] la fyèv, fe bouyi de flè labsent, la mete sa don en bake. Gen li cho bouyon..</em>For fever, boil some absinth flowers, then put them in a bucket. Get it boiling hot. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">bouyon</span><sup>2</sup> <span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); bwiyon, bwiyan, bwiouyon (<span class="variant_code">PC</span>). 1.<span class="definition_en"> Broth;</span><span class="definition_fr"> bouillon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vou pron pwasan si vou ole fe en bwiyon.</span><span class="example_en">You get some fish if you want to make a broth. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>To fe to bouyon e zòs e dolo. Ena tou kalite bouyon: bouyon bèf, poul, pwason..</em>You make broth with bones and water. There are all kinds of broth: beef, chicken, fish broth. (<span class="variant_code">CA</span>) •<span class="headword">bwiyon blan </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); bwiyon blon (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1) Broth; bouillon. <span class="example"><span class="example_lc">Vou mèt vou dolo, vou mèt vou disel, e vou lès li bwi la, o vou fou pwason-ye andan l e pa met aryen andan lan, pase disel. La vou gen en bwiyan blan.</span><span class="example_en">You put in your water, and your salt, and you let it boil, or you put your fish in it and don't add anything except salt. Then you've got a white broth. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2) A kind of medicinal plant; une espèce de plante médicinale. <span class="example"><span class="example_lc">Bwiyan blan, sa se gro lefey epe ye. I kone fe la tizann e sa.</span><span class="example_en">[bwiyan blan], that's (a plant with) big thick leaves. They used to make an herbal tea out of that. (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> Court-bouillon; court-bouillon. <span class="example"><span class="example_lc">Sardin, to te fe en bon bouyon e sardin. To wa astè ye pel sa en kourbouyon, men dan tan-sa-l, en kreyòl se pel li en bouyon.</span><span class="example_en">Sardines, you made a good soup with sardines. You see now they call that a 'court-bouillon', but in those days a Creole would call it a 'bouillon.' (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bouyonnen</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> bouyònen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To bubble, seethe;</span><span class="definition_fr"> bouillonner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo frikase poul ap bouyònen. L ap gate. Li hèg.</span><span class="example_en">My chicken fricassee is bubbling. It's spoiled, it's sour. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yeboui dolo-la jiska li te bouyonnen.</span><span class="example_en">They boiled the water until it was seething. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bouziyaj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Mud-walling (mixture of mud and Spanish moss used in the construction of walls); bousillage (mélange de boue et de mousse espagnole utilisée dans la construction des murs). <span class="example"><span class="example_lc">To pran la mous e la bou e to mèt sa ant de poto. Ye pèl sa bouziyaj.</span><span class="example_en">You take Spanish moss and mud and put them together between posts. They call that 'mudwalling.' (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bouziye </span><span class="example"><span class="example_lc">v.tr</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">PC</span>); bouzouye (<span class="variant_code">PC</span>). To coat a wall with mud; bousiller, construire un mur en bousillage. <em>Se ka t e bouziye en fwayè, fe li vanyan<sub>r</sub> pa kite la brik-la montre..</em>That's when you apply a mud coat to a fireplace, to make it pretty, so the bricks don't show. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">boyo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Intestines, entrails, bowels;</span><span class="definition_fr"> intestins, boyaux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se sa en karankro fe. Li blije pase dan so gogo pou ale kote so boyo.</span><span class="example_en">That's what a buzzard does. He has to go in his rump to get to his intestines. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <em>En betay gen en boyo osi, en? To ka manje boyo osi..</em>An animal has intestines too, eh? You can eat intestines. (<span class="variant_code">PC</span>) <em>♦Tigarçon la, yé pélé Walta toujou gaignin boyo vide..</em>The little boy they call Walter always has an empty stomach. (<span class="variant_code">WO</span>) •<span class="headword">boyo gra </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Large intestine;</span><span class="definition_fr"> gros intestin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Liote so de zye e la apre sa li ote boyo gra la.</span><span class="example_en">[The crow] tore out his two eyes and then he removed his intestines. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bòys</span> <span class="pos">int.</span><span class="variants"> bonys (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Gee, boy, golly, man; bon Dieu, eh bien!</span><span class="definition_fr"> <span class="example"><span class="example_lc">E garson a Miss Chandler, bonys, se kèk-choz, nonm-sa-la. Mo jame wa en nonm smat konm sa.</span><span class="example_en">And Miss Chandler's son, boy, he's something else, I've never seen a man as smart as that one. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bra</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Arm;</span><span class="definition_fr"> bras.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te ap menen mo ti bebe an mo bra.</span><span class="example_en">I was carrying my baby in my arms. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Timait dit moin: fourré to bras et trapé li..</em>The little master told me, 'Stick in your arm and catch him.'(<span class="variant_code">T23</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'bras'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T30</span>) <span class="headword"><subentry>•bra-an-bra </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Arm in arm;</span><span class="definition_fr"> bras a bras.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ti boug-la e ti fiy te ap marche bra-en-bra.</span><span class="example_en">The boy and the girl were walking arm in arm. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">on bra-kò </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">Having one's arms wrapped around s.o.'s waist; a bras-le-corps. <span class="example"><span class="example_lc">♦Sa fe mwen en ta di byen lòt jou kon mo tonnde monmzel sali sèmonte twa on piti Favè ye. Men magre sa, ape tou, prenmye nouvel mo gen, to laba on bra-kò ek ye.</span><span class="example_en">It did me a lot of good the other day to hear Miss Sally lecturing you about the little Favet girls. But in spite of that, the first thing I hear, you're down there with your arms around them. </span><span class="example_code">(DU)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Handle;</span><span class="definition_fr"> manche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Chwini, sa monte on de bra, kòm en djounya.</span><span class="example_en">A small harrow is raised up on two handles, like a 'Junior'. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; bra birwèt. Wheelbarrow handle; brancard de brouette. (<span class="variant_code">CA</span>) •<span class="headword">bra chari </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Plow handle;</span><span class="definition_fr"> manche de charrue.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Met vou dan de bra chari-ye dèryè-la.</span><span class="example_en">To get between the two arms of the plow back there. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">bra fizi </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Butt (of a rifle);</span><span class="definition_fr"> cross (de fusil). <span class="example"><span class="example_lc">Li gen en ti bout on bout brafizi-la. E la li gen sa to pel en kano.</span><span class="example_en">There is a little piece on the end of the rifle butt. And it has what you call a barrel. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bra-nu</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); bra-ni (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Sleeveless;</span><span class="definition_fr"> sans manches.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lèr-lœ tro frèt pou twa dèt bra-ni.</span><span class="example_en">The air is too chilly for you to be sleeveless. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">brada</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Monk, brother;</span><span class="definition_fr"> moine, frère.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tou souit mo oua ein Brada vini di mouen Bon Djié Mèrikien pa oulé yé fé misick zou Saba.</span><span class="example_en">Right away a monk (brother) came to tell me that the American God doesn't want music to be played on the Sabbath day. (T 14); (<span class="variant_code">T13</span>; <span class="variant_code">T16</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">brak </span><span class="example"><span class="example_lc">adj</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>). Crazy; fou. <span class="example"><span class="example_lc">Li te brak.</span><span class="example_en">He was crazy. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <em>♦Moregardé ou li té pointé, mais mon ouar a rien. Li té braque!.</em>I looked where he was pointing, but I didn't see anything. He was crazy! (<span class="variant_code">T37</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">brake</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">To aim, point at;</span><span class="definition_fr"> braquer, viser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ziétou moune té braqué en ho li.</span><span class="example_en">Everyone's eyes were fixed upon her. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">branch </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>). Branch; branche, rameau. <span class="example"><span class="example_lc">Dibwa-sa-la gen en lo branch.</span><span class="example_en">That tree has a lot of branches. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li garde zozo-la dan so branch-ye ichka so zèl li te pouse.</span><span class="example_en">It kept the bird in its branches until its wing had grown back. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Quand branche la balancé ça idé piti zozos la chanté, comme hamac idé ein homme chanté..</em>When the branch swings that helps little birds to sing, as a hammock helps a man to sing. (<span class="variant_code">FO T20</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'branche'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T27</span>; <span class="variant_code">T37</span>; <span class="variant_code">FO T19</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">branchaj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Kindling, little branches;</span><span class="definition_fr"> bois d'allumage, petit bois, petites branches.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye koupe dibwa-la e se tou de branchaj ena la e ye lese ye la.</span><span class="example_en">They cut wood there, and the place is covered with little branches, and they left them there. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Bouki couri dan diboi ramassé ein gro ta branchaille sec li limé difé.</span><span class="example_en">Brer Bouki went into the woods to gather a big pile of dry branches and he lit a fire. </span><span class="example_code">(T2)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">branchi</span> <span class="pos">adj.</span> •<span class="headword">kana branchi </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Wood duck;</span><span class="definition_fr"> canard des bois, canard branchu.</span> (<em>Aix sponsa)..</em>cf. <span class="example"><span class="example_lc">kanar</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">brankar</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); branka (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> One-horse buggy; voiture, boghei à un cheval. (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> Shaft, tongue (of a wagon or carriage);</span><span class="definition_fr"> flèche, brancard (d'un chariot ou d'une charrette). <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt mo chval ant de branka-ye. Mwa mo leve en e twa to va leve lòt.</span><span class="example_en">I put my horse between the shafts. I'll lift one and you get the other. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Stretcher;</span><span class="definition_fr"> brancard, civière.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦MèsiBon Djé ye pa mene twa on en bronka ek to de zye ye ape ponn e en zorey tou koupe, se tou, mèsi Bon Djé.</span><span class="example_en">Thank God they didn't take you out on a stretcher with your two eyes hanging out and one ear cut off, thank God. </span><span class="example_code">(DU)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">branlba</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Commotion, bustle;</span><span class="definition_fr"> branle-bas. <span class="example"><span class="example_lc">♦Yéfé branle-bas dans lichiri là.</span><span class="example_en">They made quite a commotion in all their debauchery. (T 10)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">brase</span> <span class="pos">v.tr.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); bras (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). To stir; brasser, remuer. <span class="example"><span class="example_lc">Pandan li kwi mo gen brase mo patat.</span><span class="example_en">While she's cooking I have to stir my potatoes. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo bras mo dezeuf e mo dezògnon ansanm.</span><span class="example_en">I stir my eggs and my onions together. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Vou bras sa jiska kouchkouch byen sèk.</span><span class="example_en">You stir it until the couche-couche is real dry. (<span class="variant_code">MO</span> 60) <span class="example"><span class="example_lc">♦Kon li refredi to met de kirelye gazolin e to bras tou sa byen onsonm.</span><span class="example_en">When it cools down you put in three spoonfuls of gasoline and you mix them together well. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">brasle</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bracelet;</span><span class="definition_fr"> bracelet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo pòrt brasle an kwiv, sa èd en pe avèk maladi ARTHRITIS.</span><span class="example_en">When I wear a copper bracelet it helps a little with arthritis. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">brasyèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); brasyè (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); brazyèr, brajil, braji, brajye, brazil (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bra;</span><span class="definition_fr"> soutien-gorge. <span class="example"><span class="example_lc">En kòchaj-dedsu se en brasyèr.</span><span class="example_en">A brassiere, that's a bra. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To pèl sa en brasyè, pou tchombo to teton.</span><span class="example_en">You call that a bra, to hold your breasts. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt mo lenj dedsou, mo brasyèr e mo kalson.</span><span class="example_en">I put on my underwear, my bra and my panties. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">brav</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Brave;</span><span class="definition_fr"> courageux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si to brav, si to pa pèr pèson.</span><span class="example_en">If you're brave, if you're not afraid of anyone. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To brav pou ale sote dan dolo pou sove so lavi. Li t ap neye.</span><span class="example_en">You are brave to go jump in the water to save his life. He was drowning. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Tigue, ki pli brave, pran couraze et parti avé so ti gasson pou couri fé visite à Compair Cabri.</span><span class="example_en">Brer Tiger, who was braver, took courage and left with his little boy to go visit Brer Goat. </span><span class="example_code">(T8)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Fine;</span><span class="definition_fr"> brave.</span> <em>♦Pardi! cé pa étonnan si ain brave é onète jeunomme tournin fou, can li apranne que so moman cé ain célérate ki mérité yé pende li..</em>Of course it's not surprising if a fine and honest young man goes crazy when he learns that his mother was a scoundrel who deserved to be hanged. (<span class="variant_code">ME 91</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">braye</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">DT 77</span>).</span><span class="definition_en"> To cry;</span><span class="definition_fr"> pleurer.</span> '<span class="example"><span class="example_lc">E la Choup i di mwen li f e sa mwen pi li bray.'</span><span class="example_en">And then Chup said to me, he did that to me and then he cried.' (<span class="variant_code">DT 77</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Si mo sè 'caparer ein ti brin di to l'amou, Seigneur, mo sè f ait danser tout moun mo connais. Chanter, ri sourié danser et jamais plus brailler.</span><span class="example_en">If I grabbed a little bit of your love, Lord, I would make everyone that I know dance, sing, laugh smile and never cry again. </span><span class="example_code">(DC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">breche</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Dull;</span><span class="definition_fr"> émoussé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo kouto breche. Mo gen pou file li.</span><span class="example_en">My knife is dull. I have to sharpen it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">brèchtchin</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); brèchtein, brèchtin, brèchtchenn (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Breastchain (of harness);</span><span class="definition_fr"> poitrinière (d'un harnais). <span class="example"><span class="example_lc">En brèchtchin se sa to me an la flech ton wagon, e to HOOK li on to mule.</span><span class="example_en">A breastchain is what you put on the tongue of your wagon and you hook it to your mule. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">brèchtinen</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To harness, hitch;</span><span class="definition_fr"> atteler, harnacher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lòt mule-la brèchtinen osi.</span><span class="example_en">The other mule is hitched up too. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bref</span> <span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Briefly;</span><span class="definition_fr"> bref, brièvement.</span> <em>♦Compair Lapin réponde li bréf. Mo fout ben ça to capab di, vié Macaque..</em>Brer Rabbit answered briefly: 'T don't care a damn for anything you say, old Monkey!» (<span class="variant_code">FO 1887</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">bren</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); brin (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Brown;</span><span class="definition_fr"> brun, marron.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li manyè bren. Li pa tou blan sa-la.</span><span class="example_en">He is somewhat brown (of skin). He's not totally white. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bren</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Strand (of rope, string);</span><span class="definition_fr"> brin, toron (d'une corde, d'une ficelle). <span class="example"><span class="example_lc">Mo kase jich en bren cheve dan mo latèt.</span><span class="example_en">I broke just one strand of hair on my head. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Topronn en fisel avek nèf bren, to fe wit ne on don li pondon t ape repete jonm, jonm, majonm, jonm, jonm, jiri.</span><span class="example_en">You take a string with nine strands, you make eight knots in it while you repeat jaumbe, jaumbe, majaumbe, jaumbe, jaumbe giri. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Blade (of grass);</span><span class="definition_fr"> brin (d'herbe). <span class="example"><span class="example_lc">Mo rache jich en bren zèrb.</span><span class="example_en">I pulled up just one blade of grass. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Modéfende li mangé ein brin zèbe en haut la terre pasqué li moqué nous zotes.</span><span class="example_en">I forbid him to eat a single blade of grass on this earth, because he made fun of us. </span><span class="example_code">(FO T1)</span></span> 3.<span class="definition_en"> A bit (of), a small amount (of);</span><span class="definition_fr"> un peu (de), un brin (de), une petite quantité (de). •<span class="headword">en ti bren </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> A little bit (of);</span><span class="definition_fr"> un petit peu (de), un petit brin (de). <span class="example"><span class="example_lc">Li en ti bren plu vyè ke mon.</span><span class="example_en">He is a little bit older than me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou endijesyon met en ti ben dolo on la sonn e pi donn en ti ben di ji la donn en kiyè trwa fwa pa jou.</span><span class="example_en">For indigestion put a little water on ashes and then give (him) a little juice and give three spoonfuls daily, <em>['ein ti ben'].</em>(<span class="variant_code">LA</span>)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bren</span><sup>3</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Cheesecloth;</span><span class="definition_fr"> mousseline, toile à beurre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt dile kaye dan mo bren pou fe CREAM CHEESE</span><span class="example_en"> I put curdled milk in my cheesecloth to make cottage cheese. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Topronn en kiyèr la far in fromon e to deley li don dolo ked. La to mel ye onsonm. To met sa on de bren e to poz li si la fourch lestoma.</span><span class="example_en">You take a teaspoon of wheat flour and you dilute it in lukewarm water. Then you mix them together. You put that on cheesecloth and you set it on the sternum. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">brenm </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); brèm (<span class="variant_code">NE</span>). Eggplant; aubergine. <em>Mo gen en pè pye tomat avèk CROWLEY <span class="variant_code">PE</span>ASpè jironmon, mo gen kèk pye dèryè laepi en pè brenm..</em>I have a few tomato plants and a few Crowley peas, a few pumpkins back there, and a few eggplants. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo chode mo brenm-ye e mo grate tou andan-la pou kwi mo brenm-ye e chevrèt e lavyann ache.</span><span class="example_en">I scalded my eggplants and I scraped everything from inside to cook the eggplant with shrimp and ground beef. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •dan le brenm <span class="example"><span class="example_lc">adjphr.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). Crazy, insane; fou, insensé.</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bretèl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">CA</span>); brètèl, bèrtèl, bèrtel (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Suspenders;</span><span class="definition_fr"> bretelles.</span> <em>Ou mo bretèl-ye?.</em>Where are my suspenders? (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">To mèt bretèl kan to kilot tro gro pou tchonmbon li anlè.</span><span class="example_en">You wear suspenders when your pants are too big to stay up. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">brez</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Ember(s), burning coal(s);</span><span class="definition_fr"> braise(s). <span class="example"><span class="example_lc">Enave de gro brez dife la.</span><span class="example_en">There were big burning coals there. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Licouri dans la quisine</span><span class="example_en"> li <span class="example"><span class="example_lc">prend ein grand ferblanc plein la braise et la cende chaud.</span><span class="example_en">He went into the kitchen and took a big tin full of burning coals and hot ashes. </span><span class="example_code">(FO T6)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">'brèze'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T12</span>)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">brid</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> labrid (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bridle;</span><span class="definition_fr"> bride.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Chval-la vini manjemo mèt la brid on li.</span><span class="example_en">The horse comes to eat, and I put the bridle on him. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To gen pou mèt labrid-la dan so ladjèl. Li gen lakòd-ye chak kote pou GUIDE ye chval-la. Se en labrid.</span><span class="example_en">You've got to put a bridle in his mouth. It's got ropes on each side to guide their horse. That's a bridle. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Eh ben! mo va sèyé, si to lessé mouen metté la bride on toi pou pêché toi couri to vite..</em>Well, I will try, if you let me put the bridle on you to keep you from going too fast. (<span class="variant_code">T3</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">bridon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Bridle;</span><span class="definition_fr"> bride.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vou me en bridon.</span><span class="example_en">You put a bridle (on the mule). (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> Snaffle (bit);</span><span class="definition_fr"> bridon.</span> (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">brigan</span> <span class="pos">adj.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">MO</span> 72) 1.<span class="definition_en"> Vulgar;</span><span class="definition_fr"> grossier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo vini brigan.</span><span class="example_en">I get somewhat vulgar. (<span class="variant_code">MO</span> 72) 2.<span class="definition_en"> Wild;</span><span class="definition_fr"> sauvage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li brigan. Li pa bon. Mo gen pou taye li.</span><span class="example_en">He's wild. He's not good. I've got to whip him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">brignon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); briyòch, briyon, brègnon, briyòs (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Nectarine;</span><span class="definition_fr"> brugnon, nectarine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se menm zafè mo kwabriyòch en briyon. Se pa en depech. Men li gen lapo-la ini. Depech-la pa gen sa ini.</span><span class="example_en">They're the same thing, I think, <span class="example"><span class="example_lc">briyòch</span><span class="example_en">and <span class="example"><span class="example_lc">briyon</span><span class="example_en"> it's the same thing. That's not a peach, it has smooth skin. A peach does not have smooth skin. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">brigonde</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To romp, frolic;</span><span class="definition_fr"> folâtrer, gambader. <span class="example"><span class="example_lc">Ye t ape joue don la ri ape fe brigonde don la ri.</span><span class="example_en">They were playing in the street, romping around in the street. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">brik</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Brick;</span><span class="definition_fr"> brique.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Liprend la mousse et des briques et bouché trou la.</span><span class="example_en">He took moss and bricks and he plugged that hole. </span><span class="example_code">(FO T6)</span></span> •<span class="headword">an brik </span><span class="pos">adj.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Brick, made of brick;</span><span class="definition_fr"> en brique.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen en gro mèzan an brik.</span><span class="example_en">He has a big brick house. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Planche an brik.</span><span class="example_en">Brick floor. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">brik savon </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); brik d savon (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Bar of soap;</span><span class="definition_fr"> pain de savon, savonnette.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si li wa li fini sèrvi brik savon kan li lav lili deve remèt en not brik d savon.</span><span class="example_en">If he sees he's finished using the bar of soap when he washes himself, he should put out another bar of soap. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">brike</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Redhead;</span><span class="definition_fr"> roux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Boug-sa-la li en brike. Li gen cheve-ye rouj.</span><span class="example_en">That guy is a redhead. He has red hair. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">brin</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Dusk;</span><span class="definition_fr"> crépuscule.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Soley kouche. Se a la brin. Ye fe pa nwa ankòr.</span><span class="example_en">The sun has set. It's dusk. It's not yet dark out. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">briye</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); briyè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To shine;</span><span class="definition_fr"> briller.</span> <em>En mòso lenj. To pas sa on to menaj sa òt la pousiyè<sub>r</sub> e to menaj sòr briye prop..</em>A piece of cloth. You rub that over your furniture, and it gets rid of dust, and your furniture comes out shining clean. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Sole e briyè.</span><span class="example_en">The sun is shining. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To bag ap briye. Se de dyamon.</span><span class="example_en">Your ring is shining. It's diamonds. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> ♦Zié <span class="example"><span class="example_lc">nomme la té brillé comme quenne chatte dans la nouitte.</span><span class="example_en">The man's eyes shone like those of a cat at night. </span><span class="example_code">(FO T20)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">'brillé'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T27</span>; <span class="variant_code">T29</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">briyòch</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Type of sweet donut;</span><span class="definition_fr"> espèce de pâtisserie sucrée. <span class="example"><span class="example_lc">Kan to fe briyòchto fe en lapat ti gatoto roul sa mens e to fri sa. Se bon.</span><span class="example_en">When you make sweet donuts, you make cookie dough, you roll it thin and you fry it. It's good. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">brize</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To shatter, break;</span><span class="definition_fr"> se briser, se casser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo lese vaz-la tonbe e li brize.</span><span class="example_en">I dropped the vase and it shattered. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sir latable té ein pot do l'eau qui tombé en haut mo tête. Li brisé en mille morceaux et baptisé moin mié qué prête.</span><span class="example_en">On the table was a pitcher of water which fell on top of my head, it broke in a thousand pieces and baptized me better than a priest could. </span><span class="example_code">(T39)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To break;</span><span class="definition_fr"> briser, casser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li lese mo po tonbe parté e li brize li.</span><span class="example_en">He dropped my pitcher on the floor and he broke it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li brize vaz-la.</span><span class="example_en">He broke the vase. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">brode</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To embroider;</span><span class="definition_fr"> broder.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lipas mandé déba brodéli pas mandé soulier prinelle.</span><span class="example_en">She doesn't ask for embroidered hose, she doesn't want prunella shoes. </span><span class="example_code">(GC1)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">brok</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Broke;</span><span class="definition_fr"> sans le sou, fauché.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Na pa larjan dan sa. Mo brok.</span><span class="example_en">There's no money in there. I'm broke. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">broken</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Lace-up ankle boot; brodequin, botte à lacets. <span class="example"><span class="example_lc">Li gen de broken delase. Si to lase sa tro seresafe bobo.</span><span class="example_en">She's got her ankle boots unlaced. If you lace them too tight, it makes a sore. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">broket </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">PC</span>); brokèt (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>). Tack; broquette. <span class="example"><span class="example_lc">Pran brokèt-la pou atache larmanak-la.</span><span class="example_en">Take a tack to pin up the calendar. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bronchit</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> branchu (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bronchitis;</span><span class="definition_fr"> bronchite.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bronchit, lwil de zwa se bon pou sa.</span><span class="example_en">Bronchitis, goose oil is good for that. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bròs</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); labròs (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); bros (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Brush;</span><span class="definition_fr"> brosse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te pran ye en labròs, e se brose sa tou pròp an de kote.</span><span class="example_en">They would get themselves a brush and brush (the tobacco leaves) clean on both sides. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">To kapab frote to planche e labròs.</span><span class="example_en">You can scrub your floor with a brush. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">bròs a chve </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Hairbrush;</span><span class="definition_fr"> brosse à cheveux, •<span class="headword">bròs a lenj </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Clothes brush;</span><span class="definition_fr"> brosse à habits.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en bròs a lenj pou ote dive apre mo lenj.</span><span class="example_en">I've got a clothes brush to take lint off my clothes, •<span class="headword">bròs a souye </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Shoebrush;</span><span class="definition_fr"> brosse à chaussures.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Michié Sommelair voté ein Blie Souflémentair pou astè venne-cin sang boate di noua et sang saintkante-vin broce à souyé.</span><span class="example_en">Mr. Sommelair voted for a supplementary bill to buy 2500 boxes of walnuts and 170 shoebrushes. (<span class="variant_code">T16</span>) 2.<span class="definition_en"> Toothbrush;</span><span class="definition_fr"> brosse à dents.</span> <em>Eou to labròs pou to dan-ye? Va brose to dan-ye..</em>Where's your toothbrush? Go brush your teeth. (<span class="variant_code">CA</span>) 3.<span class="definition_en"> Paintbrush;</span><span class="definition_fr"> pinceau, brosse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No te gen en bròs. En gro vye bròs plat. E no te pentire no lamezon tou blan.</span><span class="example_en">We had a brush, a big old flat brush, and we painted our house all white. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">brose</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); bròs (<span class="variant_code">BT</span>); bras (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To brush;</span><span class="definition_fr"> brosser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te pran ye en labròse se brose sa tou pròp an de kote.</span><span class="example_en">They would take a brush and brush (the tobacco leaves) clean on both sides. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en bros neuf. Li bros mo cheuve-ye myeu parske li en ti peu pli red ke sila ke mo te gen avon.</span><span class="example_en">I have a new brush. It brushes my hair better because it's a little stiffer than the one I had before. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •brose (so) dan-ye <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To brush one's teeth;</span><span class="definition_fr"> se brosser les dents.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo brose mo dan-ye.</span><span class="example_en">I brushed my teeth. 2.<span class="definition_en"> To dust;</span><span class="definition_fr"> épousseter.</span> (<span class="variant_code">PC</span>) brounet <span class="example"><span class="example_lc">n.adj.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). Brunette; brune, brouyar <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); brouya (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); bouya, brwiya, bruiya (<span class="variant_code">PC</span>); labrouyar (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Fog, mist;</span><span class="definition_fr"> brouillard.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ligen en brouya.</span><span class="example_en">It's foggy /There's a fog. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Ena en ta brouyar bonmaten-la. To pa konen wa a fòrs brouya-la epe.</span><span class="example_en">There's a lot of fog this morning. You can't see because the fog is so thick. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sicoque chanté avant jou ya gain brouilla démain.</span><span class="example_en">If the cock crows before daylight there will be fog tomorrow. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Drizzle;</span><span class="definition_fr"> crachin, bruine, brume.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se en lapli an brouya ki e tonbe fen fen f en.</span><span class="example_en">It's a fine, drizzly rain that's falling. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">brouyase</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); bwiyase (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Foggy, hazy;</span><span class="definition_fr"> brumeux, brouillardeux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Na de fwa, ka le e tanbe le e tanbe en brouyar, en lapli ki fen fen fen. Li brouyase. Tan-la brouyase jòdi-la.</span><span class="example_en">Sometimes when it's raining the rain is falling in a fine mist, a very fine rain. It's drizzling, the weather is drizzling today. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Fuzzy, blurry;</span><span class="definition_fr"> brumeux, flou, estompé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se bourbe mwayen, brwiya, bwiyase.</span><span class="example_en">It's fuzzy, blurry. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">brouye</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Foggy, hazy;</span><span class="definition_fr"> brumeux, brouillardeux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tan-la brouye. Li reste brouye tou la journen.</span><span class="example_en">The weather is foggy. It stayed foggy all day. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Blurry, fuzzy;</span><span class="definition_fr"> flou, estompé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa kapab wa ye. Se jis en tach devan mo. Se tou brouye.</span><span class="example_en">I can't see them. It's just a spot in front of me, it's all blurry. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">brouye</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To trouble;</span><span class="definition_fr"> troubler (<span class="variant_code">PE</span>). —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To be mad at;</span><span class="definition_fr"> être fâché contre.</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">brul-soley</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Sunburn;</span><span class="definition_fr"> coup de soleil.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en brul-soley.</span><span class="example_en">I have a sunburn. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">brule</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); brile (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); bril (<span class="variant_code">PC</span>); blile, blule (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To burn;</span><span class="definition_fr"> brûler. <span class="example"><span class="example_lc">Piti-la touche stov-la, e li brile so lamen.</span><span class="example_en">The child touched the stove and he burned his hand. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To koup dibwa frèn pou brile dan fouye pou livè.</span><span class="example_en">You cut ash wood to burn in the fireplace in the winter. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Bouki couri dan diboi ramassé ein gro ta branchaille sec li limé di fé, et pi li couri charché Compair Lapin pour bourlé li.</span><span class="example_en">Brer Bouki went into the woods to get a big pile of dry branches and he lit a fire, then he went to get Brer Rabbit to bum him. </span><span class="example_code">(T2)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To bum;</span><span class="definition_fr"> brûler. <em>To gen kantinwe <span class="variant_code">ST</span>IR li AROUND to konen, pou peche li brule..</em>You have to keep stirring it around, you know, to keep it from burning. (<span class="variant_code">PC</span>) <em>♦Parait qué pendant la barrière t'apé brulé ein pompier passé et ouar ça..</em>It seems that when the fence was burning a fireman came by and saw that. (<span class="variant_code">T40</span>) 2.<span class="definition_en"> To burn, sting (of wound);</span><span class="definition_fr"> cuire, être cuisant (en parlant d'une plaie). <span class="example"><span class="example_lc">Ye mèt kolòy, e ye te met tèrbantin on koupe-la. Sa te brul.</span><span class="example_en">They would put kerosene and turpentine on the wound. That burned. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">brulir</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); brûlé (<span class="variant_code">PC</span>); brile (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Burn;</span><span class="definition_fr"> brûlure. <span class="example"><span class="example_lc">Li gen en movè brulir.</span><span class="example_en">He got a bad bum. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Difè-la brile twa. To gen en brile.</span><span class="example_en">The fire burned you. You've got a bum. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] brilir, pronn de porun de tèr e rape ye avek en kouto. La vlope ye si to brilir..</em>For a burn, take potatoes and grate them with a knife. Then, tie them around your burn. (<span class="variant_code">BI</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">brulman</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Burning;</span><span class="definition_fr"> brûlement, •<span class="headword">brulman d èstoma </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); brilman lèstoma (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Heartburn;</span><span class="definition_fr"> brûlures d'estomac. <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen brulman d èstoma.</span><span class="example_en">I have heartburn. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo manje patat dous. Sa dòn man brilman lèstoma.</span><span class="example_en">I ate sweet potatoes. They give me heartburn. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] brilmon e stoma <sub>f</sub> mache de fey chenn e valé diji-la.</em> For heartburn, grind up some oak leaves and drink their juice. [ <em>'brilmenl estomac'].</em>(<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">brut</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); brit (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Coarse, rough;</span><span class="definition_fr"> rude, fruste.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se te pa le moun lèd, se te pa le nèg brut.</span><span class="example_en">Those weren't the ugly black folks, they weren't the coarse ones. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> —<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Harshly, roughly;</span><span class="definition_fr"> sévèrement, avec rudesse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan to jenn, to va brit.</span><span class="example_en">When you're young, you proceed roughly. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vié mait kan li té ben facé li zamé trété mouen brit kom nome cila.</span><span class="example_en">My old master, when he was mad, never treated me rough like that man. </span><span class="example_code">(T14)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">brutalize </span><span class="example"><span class="example_lc">v.tr</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">PC</span>); britalize (<span class="variant_code">CA</span>). To beat, strike; frapper, battre, brutaliser. <span class="example"><span class="example_lc">Britalize, se kan to fe mal a keken pli chetif ke twa. Li t ape britalize piti-ye.</span><span class="example_en">To brutalize is when you beat someone weaker than you. He was beating the children. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bruyan</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Noisy, loud;</span><span class="definition_fr"> bruyant.</span> ♦Ça <span class="example"><span class="example_lc">to bruyant icite; et musiciens la yé t apé gueulé et fou coups pieds à tort et à travers.</span><span class="example_en">It's too noisy here, and the musicians are yelling and kicking every which way. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">buch*</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> bich (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Log;</span><span class="definition_fr"> bûche. <span class="example"><span class="example_lc">Se en blòk e la ye fann li pou fe de bich.</span><span class="example_en">It's a block, and they split it to make logs. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Parmi costume qui té fait plus l'effet té ein vielle buche et ein gros sabre.</span><span class="example_en">Among the costumes that made the biggest impression were an old log and a big sword. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">buche</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); biche (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); buch (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To chop, cut;</span><span class="definition_fr"> couper, faire (du bois). <span class="example"><span class="example_lc">Li buche plen dibwa pou chofe ondon liver e li met sa ondonfwayè.</span><span class="example_en">He chopped a lot of wood to heat during the winter and he put it in his fireplace. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Lapin, qui té porté so la hache, biché ein gros nabe.</span><span class="example_en">Brer Rabbit, who was carrying his axe, chopped down a big tree. </span><span class="example_code">(FO T3)</span></span>; '<span class="example"><span class="example_lc">biché'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T27</span>) 2.<span class="definition_en"> To beat, strike;</span><span class="definition_fr"> frapper, battre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ina zan de paran, ye buch ye; ye tay ye, me mo BELIEVE pa dan taye.</span><span class="example_en">There are a lot of parents who beat their kids, but I don't believe in that. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">buche*</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> biche (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Woodcutter, lumberjack;</span><span class="definition_fr"> bûcheron. <span class="example"><span class="example_lc">Moun-ye k ap hale dibwa, ye pèl ye biche.</span><span class="example_en">People who haul wood are called woodcutters. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bulten </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> Bulletin, report; bulletin. <span class="example"><span class="example_lc">♦Hier même mo ouar dans Bull'tin quelque chose qui té bien bête.</span><span class="example_en">Yesterday I saw something really stupid in the bulletin. </span><span class="example_code">(T38)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">buten</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); biten (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> All of the things in a house, belongings, possessions;</span><span class="definition_fr"> ensemble de choses dans une maison, possessions.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Et quand li tapé fait ein pu pou cherché apré so bitin, Lapin tapé rivé côté li corn ein gros riche.</span><span class="example_en">And when he was digging a well looking for his things, Rabbit went by like a rich man. </span><span class="example_code">(T9)</span></span>; (<span class="variant_code">FO T15</span>; <span class="variant_code">T31</span>; <span class="variant_code">T40</span>) 2.<span class="definition_en"> Furniture;</span><span class="definition_fr"> mobilier, meubles.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pousyère labiten jourdi.</span><span class="example_en">I dusted the furniture today. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="headword">moso d buten </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Piece of furniture;</span><span class="definition_fr"> meuble.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tu jus vini demènajeu. Dènyè moso d buten ye ote l a senk-œr.</span><span class="example_en">They just finished moving. They took out the last piece of furniture at five o'clock. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Thing;</span><span class="definition_fr"> chose.</span> <em>E, mo pè buten-sa-ye, wa ya yay!.</em>Oh, I'm afraid of those things! (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Apre dmen, ye sèrv tou kalite biten dou.</span><span class="example_en">After dinner they serve all kinds of sweet things. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Chapeau, quilottes, linettes, n'habit michié la, tout so butin tombe par terre, et l'amouré la tournin taureau dans la salle a manger.</span><span class="example_en">The hat, pants, glasses, the man's suit, all of his things fell to the ground, and the boy-friend turned into a bull in the dining room. (<span class="variant_code">FO T2</span>). 4.<span class="definition_en"> Booty, plunder;</span><span class="definition_fr"> butin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Térévini dans bois é yé trouvé compair Bouki apé volé yé bitin.</span><span class="example_en">They came back in the woods, and they found Compair Bouki who was stealing their goods. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">buti</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To lag (a marble) to determine who will shoot first in the game;</span><span class="definition_fr"> jeter (une bille) vers une ligne pour décider qui jouera en premier. <span class="example"><span class="example_lc">Ti buti onkor la ling. Sila k arive primye, mo plu pre la lign, se sila k a tire leu primye.</span><span class="example_en">You lag at the line again. The one who arrives first, who is closest to the line, that's the one who will get to shoot next. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bwa</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); dibwa (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); bwò, la bwa, dibwò, dubwè (<span class="variant_code">PC</span>); dubwa (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); dyibwa (<span class="variant_code">MO</span> 72). 1.<span class="definition_en"> Wood;</span><span class="definition_fr"> bois.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te koupe dibwa pou chofe don ye fwaye.</span><span class="example_en">They cut wood to heat in their fireplace. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ti poure sèrvi plusieuz afèr pou taye leu bwò.</span><span class="example_en">You could use several different things to cut wood. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo koupe en gro blòk dibwa jodi.</span><span class="example_en">I cut a large piece of wood today. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦C'été pou aidé moin, donne moin ein coup de main pou charrier di bois pou bati mo cabane.</span><span class="example_en">It was to help me, to give me a hand hauling wood to build my house. </span><span class="example_code">(FO T3)</span></span> •<span class="headword">biche dibwa </span><span class="pos">v.phr.</span> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To chop wood;</span><span class="definition_fr"> fendre, couper le bois.</span> •<span class="headword">on bwa </span><span class="pos">adj.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); a bwa (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Wooden;</span><span class="definition_fr"> en bois.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Laflèch on bwa ète pœtèt lonng konm sa, pour le mile.</span><span class="example_en">The wooden tongue was about so long, for the mules. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En lamezon a bwa.</span><span class="example_en">A wooden house. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Liprend ein dézef, li cassé dézef la. In gros barrière en dibois poussé.</span><span class="example_en">He took an egg, he broke the egg. A big wooden fence sprang up. </span><span class="example_code">(FO T19)</span></span> •<span class="headword">kana dibwa </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Wood duck;</span><span class="definition_fr"> canard des bois, canard branchu.</span> (<span class="example"><span class="example_lc">Aix sponsa</span><span class="example_en">. cf. <span class="example"><span class="example_lc">kanar</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> Piece of wood, stick;</span><span class="definition_fr"> morceau de bois, petite branche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En diboua ki tonbe.</span><span class="example_en">Apiece of wood that fell. (<span class="variant_code">MO</span> 60) 3.<span class="definition_en"> Tree, shrub;</span><span class="definition_fr"> arbre, arbuste.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dibwa-sa-la sa se en peche.</span><span class="example_en">That tree is a peach tree. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Pisans divan fe tonbe bwa-la.</span><span class="example_en">The force of the wind knocked over the tree. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lirivé au ras ein gros di bois sec qui té tombé dans dolo.</span><span class="example_en">He came to a big dry tree that had fallen in the water. (FO TI5); '<span class="example"><span class="example_lc">diboi'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span> 1987 passim) •<span class="headword">dibwa depech </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Peach tree;</span><span class="definition_fr"> pêcher, cf. <span class="example"><span class="example_lc">pech</span><span class="example_en">•<span class="headword">pye dibwa </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Tree;</span><span class="definition_fr"> arbre.</span> 4.<span class="definition_en"> Woods, forest;</span><span class="definition_fr"> bois, forêt. <span class="example"><span class="example_lc">Li kouri o bòr dyibwa.</span><span class="example_en">He ran to the edge of the woods. (<span class="variant_code">MO</span> 72); <span class="example"><span class="example_lc">Mitròz, se sa ki nan dibwa-la e kèkchò.</span><span class="example_en">Crape myrtle is what you find in the woods and all. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo sòrti dan fon bwa.</span><span class="example_en">I came out from the deep woods. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M ale dan bwa pou ramase pomèt.</span><span class="example_en">I went into the woods to pick may haws. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Colombe, ain jour, en haut ain n'harbe dans bois t apé jonglé l'amour.</span><span class="example_en">The dove, one day atop a tree in the woods was thinking about love. (TI8) 5.<span class="definition_en"> Stalk, stem;</span><span class="definition_fr"> tige.</span> •<span class="headword">dibwa dekonn </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">The stalk of the sugar cane;</span><span class="definition_fr"> tige de la canne à sucre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena plen le fwa, dibwa dekonn-lan pa gen chikro.</span><span class="example_en">There are a lot of times, the sugar cane stalk has no sugar in it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 6.<span class="definition_en"> danmbwa (<span class="variant_code">PC</span>). Forest, swamp, wetland; forêt, marécage. <span class="example"><span class="example_lc">Dan danmbwa-sa-la li epe epe.</span><span class="example_en">Inside that forest it's very thick. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En gro danbwa.</span><span class="example_en">Big swamp. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ta fait comme moin, et ta blié dans bois.</span><span class="example_en">Come on, you'll see, and you'll forget about the swamps. </span><span class="example_code">(T22)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bwa</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); bwar (<span class="variant_code">MO</span> 60). —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To drink;</span><span class="definition_fr"> boire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dan tan-sa-la, ye te pa gen de RUNNING dolo. To te gen mèt en BRIDLE onn vyeu chwal-la e kouri kote la rivyè, fe li bwa.</span><span class="example_en">In those days they didn't have running water. You had to put a bridle on the horse and take it to the river and make it drink. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dans ein coin li té rangin ein place pou boire.</span><span class="example_en">In a corner he set up a place for drinking. </span><span class="example_code">(T40)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To drink;</span><span class="definition_fr"> boire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Na pa aryen pou bwa isi aswar-la.</span><span class="example_en">There's nothing to drink here tonight. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Apre li byen dòrmi, li lèv debout e li bwa so kafe.</span><span class="example_en">After he has slept well, he gets up and drinks his coffee. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vye moun ye te konnen bouy i lèb poupye pi bwa sa pou lafyev.</span><span class="example_en">Old timers used to boil purslane and drink that for a fever. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> •<span class="headword">bwa anmèm </span><span class="pos">v.phr.</span> to drink right out of; boire a même. <span class="example"><span class="example_lc">Li t ap bwa anmèm de flech wiski-la</span><span class="example_en"> He was drinking right out of the whisky flask. •<span class="headword">'boâ ein kou' </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To drink a shot, take a drink;</span><span class="definition_fr"> boire un coup.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">kou</span><span class="example_en"></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bwa-gra</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Pine wood;</span><span class="definition_fr"> bois de pin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To gen lwil dan dibwa gra e TERMITES manj dibwa-la.</span><span class="example_en">You've got oil in pine wood, and termites eat the wood. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Enhaut chaque poteau so labarrière li té metté ein paquet de bois gras.</span><span class="example_en">Atop each fencepost he put a bundle of pine wood. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bwa-kolye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Wooden collar (of a harness);</span><span class="definition_fr"> collier en bois (d'un harnais). <em>Palonyè-la apre wagon-la, epi ye gen en laflech dan milye. Ye brèchtin li apre bwa-kolye-1, pou tchombo laflech-la drwat..</em>The singletree is attached to the wagon, and the tongue is in the middle. You attach that to the wooden collar, to keep the tongue straight. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bwa-mare</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); dibwa-mare (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Button-bush; bois de marais. (<em>Çephalantus occidentalis). Dibwa-mare, se la ou gro-bèk e zegre fe ye nik..</em>In button-bush is where American bitterns and egrets make their nests. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou lafyèv, pronn de lekòrch lyar e de rasin di bwa mare, e fe en di te avek.</span><span class="example_en">For fever, take some ivy bark and some button-bush roots, and make a tea with it. (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bwason</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); labwason (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> (Alcoholic) drink;</span><span class="definition_fr"> boisson (alcoolisée). <span class="example"><span class="example_lc">Ye e bwa, ye gen wiski, ye gen la bwason.</span><span class="example_en">They were drinking, they had whiskey, they had alcohol. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bwat</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Box;</span><span class="definition_fr"> boîte. <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen en bwat siga boug-ye te donn mon.</span><span class="example_en">I had a box of cigars that those guys had given me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo achte en bwat bal pou sèrvi dan mo pistole.</span><span class="example_en">I bought a box of bullets to use in my pistol. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦M</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">déposé treize escalins dans la Banque Miché Van Norden, dans in boéte en fer blanc.</span><span class="example_en">I deposited thirteen escalins in Mr. Van Norden's bank, in a tin box. </span><span class="example_code">(T34)</span></span>; '<em>boëte'.</em>(<span class="variant_code">T8</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'labouete'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T34</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'boate</span><span class="example_en">, <span class="example"><span class="example_lc">'laboate'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T6</span>) 2.<span class="definition_en"> Mailbox;</span><span class="definition_fr"> boîte aux lettres. <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen en let anndan mo bwat.</span><span class="example_en">I had a letter in my mailbox. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">bwat lamal </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Mailbox;</span><span class="definition_fr"> boîte aux lettres. <span class="example"><span class="example_lc">Mo te pa gen lamal jodi dan mo bwat lamal.</span><span class="example_en">I didn't get any mail today in my mailbox. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> bwat-cha <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Open flatcar (on which sugar cane is transported);</span><span class="definition_fr"> wagon plat sans côtés (utilisé dans le transport de la canne à sucre). <span class="example"><span class="example_lc">Anvan ye te gen trèkta te lod sa ave la men, e mile a ale li, kou kote derik e bwat cha-l.</span><span class="example_en">Before they had tractors they loaded it by hand, and the mule pulled it to the derrick with the flatcar. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bwate</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Limp;</span><span class="definition_fr"> boitement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen en bwate.</span><span class="example_en">He has a limp. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bwate</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); bwete, anmbwat, bwat (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To limp;</span><span class="definition_fr"> boiter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">So nepòl te gonfle, e l e bwate.</span><span class="example_en">Its shoulder was swollen and it was limping. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen en pikan anba mo pat. Mo t ap bwate.</span><span class="example_en">I got a thorn on the sole of my foot. I was limping. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li t ape bwate dan cheumen.</span><span class="example_en">He was limping down the road. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Alors li prend boité en haut trois pattes.</span><span class="example_en">Then he started limping on three paws. </span><span class="example_code">(FO T1)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bwateu </span><span class="example"><span class="example_lc">n., adj.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). —<span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Lame, limping;</span><span class="definition_fr"> boiteux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Derrière nous té ein nhomme déguisé en diable boiteux.</span><span class="example_en">Behind us was a man disguised as a lame devil. </span><span class="example_code">(T40)</span></span> —<span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Lame person;</span><span class="definition_fr"> boiteux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Bòs marye avek en bwateu.</span><span class="example_en">Boss was married to a woman who limped. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bwaye</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To bark, howl;</span><span class="definition_fr"> aboyer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Chyen ap bwaye.</span><span class="example_en">The dog is howling. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <em>♦Ça to oir la ç'ain ti lamarque collier quand mo mail maré moin lessoirs pou mo boyer..</em>What you see there is a little collar mark from when my master tied me up at night because of my barking. (<span class="variant_code">T22</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">bwaze</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To reinforce (a levee) with wood;</span><span class="definition_fr"> renforcer (une levée) avec du bois. <span class="example"><span class="example_lc">M e bwaze li pou tchombo dolo-la ndan flev-la.</span><span class="example_en">I reinforce it with wood to keep the water in the river. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To afforest, plant with timber;</span><span class="definition_fr"> boiser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Annaryèr-la se tou bwaze e dibwa</span><span class="example_en"> In back there, it's all wooded with trees. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">bwiwar </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">PC</span>); bwiwa, bouiwa (<span class="variant_code">PC</span>). Sugar boiler; bouilloire (dans une sucrerie). <em>Ye sèrv bagay-ye pou brule dan bwiwarpou chofe pou fe <span class="variant_code">ST</span>EAM..</em>They use the bagasse to heat in the sugar boiler to make steam. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">byen</span><sup>1</sup> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>); ben (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Well;</span><span class="definition_fr"> bien.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena en ta le piti ki pa kone byen parle longle AT ALL.</span><span class="example_en">There are a lot of kids who don't know how to speak English well at all. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo konnen tou moun-sa-ye byen.</span><span class="example_en">I know all those people well. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To gen pou èt debout on li pou life li byen.</span><span class="example_en">You have to stand over him for him to do it right. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Zafair couri assé ben dan comanceman.</span><span class="example_en">Things went rather well in the beginning. </span><span class="example_code">(T6)</span></span>: <span class="example"><span class="example_lc">Tant ta comporté bien ma va protégé toi.</span><span class="example_en">As long as you behave well I will protect you. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Very;</span><span class="definition_fr"> très.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo mo te byen malad kan mo te en ti piti.</span><span class="example_en">I was very sick when I was a child. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En miraini se kèken kiy byen klèr avèk enn tèt blan ou ben enn tèt rouj.</span><span class="example_en">A [miraini] is someone with very light skin and blond or red hair. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To byen fre kan to gen frisan. T ap tranble.</span><span class="example_en">You're very cold when you have the chills. You're shivering. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦PaLapen te en betay ben piti e feb.</span><span class="example_en">Brer Rabbit was a very small and weak animal. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> —<span class="pos">adj.</span> 1.<span class="definition_en"> Good, right;</span><span class="definition_fr"> correct, bien, bon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To to dezagreaby to p ole fe sa ki ben.</span><span class="example_en">You're bad, you don't want to do what's right. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">fe ben </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To behave, act right;</span><span class="definition_fr"> faire bien, se comporter bien.</span> 2.<span class="definition_en"> (To be) right, correct;</span><span class="definition_fr"> (avoir) raison. <span class="example"><span class="example_lc">To mal, to pa ben.</span><span class="example_en">You're wrong, you're not right. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">vini byen </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To get well, heal;</span><span class="definition_fr"> guérir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye ote en kidni, ye ote li. M e fe li FINE astè-la, mo ja e vini byen.</span><span class="example_en">They took out one of my kidneys. I'm doing fine now, I'm already getting better. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">byen</span><sup>2</sup> <span class="pos">int.</span><span class="variants"> aben (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ò ben (<span class="variant_code">PC</span>); eben, ben (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Well;</span><span class="definition_fr"> eh bien.</span> <em>Mo gen senkont-set-on<sub>t</sub> eben<sub>t</sub> don no-tchén ton tou kekén te parle kreol don Pon Bro..</em>I'm 57 years old, well, in our youth everyone spoke Creole in Breaux Bridge. (<span class="variant_code">NE</span>) <em>♦Eben! cé vrai..</em>Well! It's true. (<span class="variant_code">ME</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Eh beneh bien, et ben.</span><span class="example_en">Well, well, well! (<span class="variant_code">NE</span> 1987 passim)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">byen</span><sup>3</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Good;</span><span class="definition_fr"> bien.</span> •<span class="headword">fe di byen </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); fe byen (<span class="variant_code">PC</span>); fe du byen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To do good;</span><span class="definition_fr"> faire du bien.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Bon wiski fe to di byen.</span><span class="example_en">Good whiskey does you some good. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Chanje mo dra, pran en bensa fe du byen.</span><span class="example_en">Changing my sheets and taking a bath does one good. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Liprann en bon file dan enn boutey e li di,'safe si fre, mo kwa sa va fe mwen di byen</span><span class="example_en">' He took a long drink from a bottle and said, 'That's so cool, I think it will do me some good.' (<span class="variant_code">JR</span>) 2.<span class="definition_en"> Property;</span><span class="definition_fr"> propriété.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen en ta dibyen, en ta latèr. Li en gro chyen.</span><span class="example_en">He's got a lot of property, a lot of land. He's a big shot. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">byennèz</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Happy;</span><span class="definition_fr"> content, heureux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Plisse qué bien aise quan yé gaignin la daube le Dimanche.</span><span class="example_en">They're more than happy when they get a roast to eat on Sundays. </span><span class="example_code">(WO)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">byèr</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> la byèr (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); la byè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Beer;</span><span class="definition_fr"> bière.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lontan paseye te fe labyè osit. Y achte en siroleu mèm siro sa ye sèrv pou fe dipen. Ena leu leuven andan la.</span><span class="example_en">A long time ago we used to make beer too. I would buy a syrup, the same syrup they use to make bread. There is yeast in it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦...Deux barriques la bierre Créole...</span><span class="example_en">Two barrels of Creole beer. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">byèr</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Coffin, casket;</span><span class="definition_fr"> cercueil, bière.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Nous pas dans la bièrenous pas dans cimetière.</span><span class="example_en">We're not in our coffin, we're not in the cemetery. </span><span class="example_code">(FO T16)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">byòk</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> American bittern;</span><span class="definition_fr"> butor d'Amérique, couac.</span> (<span class="example"><span class="example_lc">Botaurus lentiginosus.</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">cha</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); chat (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Cat;</span><span class="definition_fr"> chat.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te gen apepre senkont e kèk gro chat nwar, le chat ho kòm sa ak le zyeu nwar.</span><span class="example_en">They had about fifty big black cats, cats about so big with black eyes. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> ; <span class="example"><span class="example_lc">Kan en chat nwar pas devan twa, sa dòn twa move lachanch.</span><span class="example_en">When a black cat passes in front of you, that gives you bad luck. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Zié nomme la té brillé comme quenne chatte dans la nouitte.</span><span class="example_en">The man's eyes were shining like a cat's at night. </span><span class="example_code">(FO T20)</span></span> •<span class="headword">chat farouch </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Wild cat;</span><span class="definition_fr"> chat sauvage, •<span class="headword">chat maron </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Lynx, bobcat;</span><span class="definition_fr"> lynx.</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chaba</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Pretentious display;</span><span class="definition_fr"> spectacle, parade.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen tèlman en chaba. Li jich t ape fe remarke li-mèm.</span><span class="example_en">She put on such a pretentious display. She just wanted to show off. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chadèk</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); chadèg (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Grapefruit tree;</span><span class="definition_fr"> pamplemoussier.</span> (<span class="variant_code">CA</span>) 2.<span class="definition_en"> Grapefruit;</span><span class="definition_fr"> pamplemousse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen en chadèg ki te pèz trèz liv e sete roz</span><span class="example_en"> I had a grapefruit that weighed thirteen pounds. It was pink. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chadron</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); chaldron (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Thistle;</span><span class="definition_fr"> chardon.</span> <em>(Cirsium horridulum). En chaldron, sa se kòm èn espes lèb, men li pa bon.</em> A thistle. That's like a weed, but it's not good. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">To va chèrche chadron pou lasalad. To gen p pliche to chadron e to manj sa avèk disèl.</span><span class="example_en">You are going to get thistles for a salad. You have to peel them and you eat them with salt. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Bouki ramassé jeine chougra avé chadron on bord chimin.</span><span class="example_en">Brer Bouki gathered pokeweed and thistles along the road. </span><span class="example_code">(T6)</span></span>; '<em>chaldron [chaldronj'.</em>(<span class="variant_code">BI</span>) REM: Holmes 1990:45 identifies <span class="example"><span class="example_lc">chardron</span><span class="example_en">as 'spiny thistle (<span class="example"><span class="example_lc">Cirsium horridulum</span><span class="example_en">Michx.), a coarse herb with edible stems, •<span class="headword">chadron makak </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Milkweed thistle;</span><span class="definition_fr"> chardon macaque.</span> <em>(Lactuca floridana.</em>or <em>Lactuca canadensis). Chadron makak se pou le zanimo. Ena dile ki sòr andan kan to kas sa..</em>Monkey-faced thistle is for animals. There's milk that comes out when you break it. (<span class="variant_code">CA</span>) •<span class="headword">chadron tandron </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Tender thistle;</span><span class="definition_fr"> chardon tendre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Chadron tandron se sa no manj. Safe en bon lasalad.</span><span class="example_en">Tender thistle is what we eat. It makes a good salad. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chagren</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Sorrow, pain;</span><span class="definition_fr"> chagrin, peine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To pa gen p pran chagren. Sa va ran twa malad.</span><span class="example_en">You mustn't feel sorrow. It will make you sick. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Chevrey bese so latet dan en gro chagren pas ke li te lenmenjïy-la plen..</em>Brer Deer lowered his head in sorrow, because he had loved the girl a lot. (<span class="variant_code">JR</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">chagren</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To feel sorry for, pity;</span><span class="definition_fr"> plaindre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa chagren pou ye ditou.</span><span class="example_en">I don't feel sorry for them at all. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; 2.<span class="definition_en"> To regret, be sorry;</span><span class="definition_fr"> regretter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo chagren mo pa mannde li plis ABOUT THAT.</span><span class="example_en">I'm sorry I didn't ask him more about that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lite chagren pou pèrd so chien.</span><span class="example_en">He was sorry to lose his dog. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chagrinen</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To grieve, distress, sorrow;</span><span class="definition_fr"> peiner, faire de la peine, chagriner.</span> <em>♦Ça qui té chagrinain yé plisse c'était plis pitit-la qui té chétif et qui té pas ca causer..</em>What grieved them the most was the youngest one who was feeble and could not speak. (<span class="variant_code">BD</span>) 2.<span class="definition_en"> To annoy, embêter. <span class="example"><span class="example_lc">Lap chagrinen man. Li kontini repete tou-l-tan la mèm choj.</span><span class="example_en">He's annoying me. He keeps repeating the same thing all the time. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To complain;</span><span class="definition_fr"> se plaindre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te jich ap chagrinen. Pou gen lape, mo di li sa li t ap parle pou sete bon.</span><span class="example_en">He was just complaining. To have peace, I told him that what he was talking about was fine. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chak</span><sup>1</sup> <span class="example"><span class="example_lc">adj., pron.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>). —<span class="example"><span class="example_lc">adj.indef.</span><span class="example_en">Each, every; chaque. <span class="example"><span class="example_lc">Chak fwa mo wa li, mo parl avèk li.</span><span class="example_en">Each time I see him I speak to him. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To gen pou mèt labrid-la dan so ladjèl. Li gen lakòd-ye chak kote pou GUIDE ye chval-la</span><span class="example_en"> You've got to put a bridle in his mouth. It's got ropes on each side to guide their horse. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Enhaut chaque poteau so labarrière li té mené ein paquet de bois gras.</span><span class="example_en">Atop each fencepost he put a bundle of pine wood. </span><span class="example_code">(T40)</span></span> —<span class="pos">pron.indef.</span> <span class="definition_en">Each (one);</span><span class="definition_fr"> chacun(e). <span class="example"><span class="example_lc">Li te konnen kan chak pèrsonn te kouri mourir. Li te gen en lachandel pou chak, e la pèrsonn se viv osi lontan konm chandel-la se brile.</span><span class="example_en">He knew when each person was going to die. He had a candle for everyone, and the person would live as long as his candle burned. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> ♦Mo <span class="example"><span class="example_lc">gen en sak an ba ouzòt, e chak ki a garde an ba a tombe dan sak-la.</span><span class="example_en">I have a sack below you, and everyone who looks down will fall into the sack. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chak</span><sup>2</sup> <span class="pos">int.</span> <span class="definition_en">Shucks, doggone it, rats!</span><span class="definition_fr"> Mince, zut!</span> <em>♦Mait' Réna ' té pas ca 'traper yé. Ça fait, li dit li-meme o chaque! Yé tout verts; yé pas bons pou' moin..</em>Master Fox couldn't reach them. So he said to himself,<em>'Shucks! They're all green; they're not good for me.' (<span class="variant_code">BD</span>).</em></p> |
|
|
<p><span class="headword">chakaya</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Pest, nuisance;</span><span class="definition_fr"> casse-pieds. <span class="example"><span class="example_lc">Se keken k ap travaye desi to nèrf. Se en chakaya.</span><span class="example_en">It's someone who's always working on your nerves. It's a pest. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chakaye</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); chakaya (<span class="variant_code">PC</span>); chagayen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To bother, disturb;</span><span class="definition_fr"> agacer, gêner. <span class="example"><span class="example_lc">Se pou sa te e chakaya è moun kòm sa.</span><span class="example_en">That is why you are bothering people like that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ena toujou keken ape kongnen. Sa chakaye man.</span><span class="example_en">There's always someone knocking. That annoys me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chaken</span> <span class="pos">pron.indef.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Each (one);</span><span class="definition_fr"> chacun(e). <span class="example"><span class="example_lc">Ti garson te Chaken gen trwa pyas.</span><span class="example_en">The little boys each had three dollars. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nou te kouri pour kolèkte Chaken trant sou, pour tou lavanmidi.</span><span class="example_en">We each went to collect thirty cents for the whole morning. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> ♦ <span class="example"><span class="example_lc">«Can nou rivé, chakenne a gagnin ain bon cou ouiski.</span><span class="example_en">« When we arrive, each one will get a long swig of whiskey. (<span class="variant_code">ME</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chal</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Shawl;</span><span class="definition_fr"> châle. <span class="example"><span class="example_lc">En chat gen de franj k ape pann e en tapchal pa gen de franj.</span><span class="example_en">A shawl has fringe that hangs down and a cape doesn't have fringe. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chalan</span> <span class="pos">adj.</span> •<span class="headword">mai chalan </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Sweet com;</span><span class="definition_fr"> maïs sucré, cf. <span class="example"><span class="example_lc">mai</span><span class="example_en"></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chalèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">ST</span>); chalè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Heat;</span><span class="definition_fr"> chaleur, le chaud.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To tro cho, la chalé-la a tchwe twa.</span><span class="example_en">You're too hot, the heat will kill you. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bamby l"allé fait chaud; mo l'ainmain lachaler.</span><span class="example_en">By and by it will be hot; I like the heat. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chalon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Small flat-bottomed boat, rowboat; petite barque à fond plat. <span class="example"><span class="example_lc">Boug-la travèrse la rivyè dan son chalon.</span><span class="example_en">The guy crossed the river in his flat-bottomed boat. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">En chalon se sa euzòt pagay. Se pla. Ena pa bòr.</span><span class="example_en">A flat-bottomed boat, that's what they paddle. It's flat, it doesn't have sides. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Lifé ein gran chalan ou ké li rantré kan dolo monté.</span><span class="example_en">He made a big rowboat which he entered when the water rose. </span><span class="example_code">(T13)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chalòt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); chariot (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); chalot (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Shallot;</span><span class="definition_fr"> oignon vert.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou te gen CLEAN chalòt.</span><span class="example_en">We had to clean the shallots. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">chariot sèk </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Shallot;</span><span class="definition_fr"> échalote.</span> 2.<span class="definition_en"> Green onion;</span><span class="definition_fr"> échalote.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pou dòn nouzot lalimyèr pou wa pou nètwaye charlòt, no te pann lantèn-la an legalri.</span><span class="example_en">To give us some light to see to clean the green onions we hung the lantern on the porch. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">chariot vèr </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Green onion;</span><span class="definition_fr"> échalote.</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chamaye</span> <span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To bicker, wrangle;</span><span class="definition_fr"> chamailler, se disputer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pendant yé té pé chamailler, des ats-yé vini ensomme.</span><span class="example_en">While they were bickering, the rats got together. (B D)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chamo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Camel;</span><span class="definition_fr"> chameau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Andan krèch-ye, ye gen chamo e bourik alantour bebe Jezi.</span><span class="example_en">Inside the crèche scenes, there are camels and donkeys around the baby Jesus. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Lion déclaré la djerre tous néléphants et ma pé verti tous milets, choals et chameaux yé pou fou yé camp.</span><span class="example_en">Brer Lion declared war on all the elephants, and I am warning all of the mules, horses and camels to flee. (FO TI5)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chan</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); chon (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Field;</span><span class="definition_fr"> champ.</span> <em>Èna dan lez ak, dan l chon..</em>There are some in the fields. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">No t ale dan chan annaryè.</span><span class="example_en">We would go in the field in back. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mo té révé que tous les champs té couvert dé belle récolte.</span><span class="example_en">I dreamt that all of the fields were covered with beautiful crops. </span><span class="example_code">(T37)</span></span> •fiche (so) chan <span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To leave, beat it;</span><span class="definition_fr"> foutre le camp, partir, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">fiche</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chan</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Song;</span><span class="definition_fr"> chant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Chant du Vié Boscugo.</span><span class="example_en">The Song of Old Boscugo. </span><span class="example_code">(T10)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chandèl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); chandel (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lachandèl (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Candle;</span><span class="definition_fr"> chandelle, bougie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen en lachandel pou chak, e la pèrsonn se viv osi lontan konm chandel-la se brile...Enave de grand chandel e de kour.</span><span class="example_en">He had a candle for everyone, and the person would live as long as his candle burned...There were some tall candles and some short ones. (TC) <span class="example"><span class="example_lc">♦En primié té f é noua... Epi mo ouar comme si yé té guignin ein la chandelle qui tapé clairé.</span><span class="example_en">At first it was very dark, and then I saw something as if there were a candle that was shining. </span><span class="example_code">(TM)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chanje</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); chonje (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">NE</span>); chonche (<span class="variant_code">NE</span>); sonje (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To change;</span><span class="definition_fr"> changer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li konnen di koman tan-la ja chonje.</span><span class="example_en">He used to tell how times had changed. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lèr ap chanje dimanch ki vyen la.</span><span class="example_en">The time is going to change this Sunday. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Liconnin changé en n'homme et tournin taureau encore pou couri manger zherbe.</span><span class="example_en">He knows how to turn into a man and turn back into a bull to go eat grass. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To change clothes;</span><span class="definition_fr"> se changer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M e sonje, met lenj pròp.</span><span class="example_en">I change clothes and put on some clean ones. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To dress, get dressed;</span><span class="definition_fr"> s'habiller, mettre ses vêtements. <span class="example"><span class="example_lc">Mo jich ole chonje mwa en dimonch faro pou m a garde joli dimonch.</span><span class="example_en">I just want to dress elegantly one Sunday in order to look fine that day. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ga koman li chanje, li gen en kilot pròp men so chimiz pa pròp.</span><span class="example_en">Look how he's dressed. He has clean pants but his shirt isn't clean. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">byen chanje </span><span class="pos">adj.phr.</span> <span class="definition_en">Dressed up, well dressed;</span><span class="definition_fr"> habillé, bien habillé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan to byen chanje, kan to vayan, ye di to faro.</span><span class="example_en">When you're well dressed, when you're good-looking, they say you're spiffy. (<span class="variant_code">CA</span>) •<span class="headword">tou chonje </span><span class="pos">adj.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Dressed up;</span><span class="definition_fr"> habillé, tout habillé.</span> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To change;</span><span class="definition_fr"> changer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To chanj sa kouch kan li tranp.</span><span class="example_en">You change his diaper when he is wet. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <em>♦Après ça yé changé nom Jean Sotte et pélé li Jean l.</em><span class="example"><span class="example_lc">Esprit.</span><span class="example_en">After that they changed Foolish John's name and called him Clever John. (FO TI8) •<span class="headword">chanje lèr </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To go for a change of air;</span><span class="definition_fr"> changer l'air.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Liréponde yé té chez yé grandmoman et tous les jous li voyé ein lote pou yé changé l'air</span><span class="example_en">He said that they were at their grandmother's and every day he sent another one of them to give them a change of air. </span><span class="example_code">(FO T17)</span></span> •<span class="headword">chanje nide </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); chonje nide (<span class="variant_code">PC</span>) chanje lide (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To change one's mind;</span><span class="definition_fr"> changer d'avis.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No te gen pou ale me no chanje no nide</span><span class="example_en"> We were supposed to go but we changed our minds. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo fiy chanje so lide tro souvan.</span><span class="example_en">My daughter changes her mind too often. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vini avec moin; mo fame va changé nidée</span><span class="example_en"> Come with me, my wife will change her mind. </span><span class="example_code">(FO T27)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To dress;</span><span class="definition_fr"> habiller.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Bengnen li e chonje li pou èspoze li.</span><span class="example_en">Bathe and dress (the deceased) in order to lay him out. (<span class="variant_code">PC</span>) 3.<span class="definition_en"> To trade;</span><span class="definition_fr"> échanger.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vou te ka chonje desœf e zafè pou kafe, o dusuk.</span><span class="example_en">You could trades things like eggs for coffee or sugar. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yété changé nous pas pou largent mais pou tout sorte marchandise.</span><span class="example_en">They exchanged us not for money but for every kind of goods. </span><span class="example_code">(FO T20)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chanm</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); chonm, lachonm, lachanm (<span class="variant_code">PC</span>); chom (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Room;</span><span class="definition_fr"> chambre, pièce, salle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kote ye lamezon mo pons ye Chaken te gen ye lachanm.</span><span class="example_en">In their house I think everyone had his own room. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mè se te jich èn metrès, nave en sèl chom, e la se te de ti bon.</span><span class="example_en">But there was only one teacher, there was only one room with little benches. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Motrouvé moin tout seul dans in pitit lachambre.</span><span class="example_en">I found myself in a little room. </span><span class="example_code">(T34)</span></span> •<span class="headword">chanm a ben </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); chanm bengnen (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bathroom;</span><span class="definition_fr"> salle de bain, •<span class="headword">chanm a kouche </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bedroom;</span><span class="definition_fr"> chambre à coucher.</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chanpoura</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Festive occasion, party;</span><span class="definition_fr"> fête.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chans</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); lachanch (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lachans (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Chance, opportunity, occasion;</span><span class="definition_fr"> chance, occasion.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dòktè-la fe mo lopèrasyon, mè li di mon navè pa granchòz lachans.</span><span class="example_en">The doctor performed the operation, but he said I didn't stand much of a chance. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye te blanmen Lapen pou la mò ye garson, e ye te gete en lachans pou rann li la menm choz.</span><span class="example_en">They blamed Rabbit for the death of their son, and they were waiting for a chance to pay him back. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">gen lachans </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To have a/the chance to; avoir l'occasion de. <span class="example"><span class="example_lc">Mo te pa lachans</span><span class="example_en"> I did not have a chance. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te si malad mo pa i lachans pou ekri mo lòrd.</span><span class="example_en">I was so sick that I didn't have a chance to write up my order. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Licontinié so vilain nabitude, chaque fois li té gagnin la chance li té soulé li bien.</span><span class="example_en">He continued his vile custom, each time he got the chance he got really drunk. (FO TI5) •dòme lachans (pou) <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To give someone a chance to;</span><span class="definition_fr"> donner à qn.</span> l'occasion de. <span class="example"><span class="example_lc">Li dòn pa li lachans pou sòrti</span><span class="example_en"> He didn't give her a chance go out. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sa se donnen-ye en lachans pou ize ye nouvo langajœ.</span><span class="example_en">That gave them a chance to use their new language. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Luck;</span><span class="definition_fr"> chance.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To gen bon lachanch tan ki to viv.</span><span class="example_en">You will have good luck as long as you live. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen lachanch jodi. Mo gongnen bon larjan o kan.</span><span class="example_en">I was lucky today. I won a lot of money at cards. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">bonn chans </span><span class="pos">n.</span><span class="variants"> bon lachach (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Good luck;</span><span class="definition_fr"> bonne chance.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tchanbon sa parskeu sa dòn to bon lachach</span><span class="example_en"> Hold on to this because it brings you good luck. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">bonn chans </span><span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Fortunately, it's a good thing that;</span><span class="definition_fr"> heureusement que.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Bonn chans èna lalun.</span><span class="example_en">Fortunately the moon is out. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">gen lachans </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To be lucky, have good luck;</span><span class="definition_fr"> avoir de la chance.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen lachans. Blan kòm nwa te okip apre mon</span><span class="example_en"> I was lucky. Whites and blacks alike looked out for me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦C</span><span class="example_en"> <em>on 4 jiyet Zizi-Cri vini dan moune pou soavé nou zot zam; mè li té pa gaigné la chanche..</em>It's on a fourth of July that Jesus Christ came into the world to save our souls; but he wasn't lucky. (<span class="variant_code">T16</span>) •<span class="headword">move lachanch </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Bad luck;</span><span class="definition_fr"> mauvaise chance, malchance.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan an chat nwar pas devan twa, sa dòn twa move lachanch.</span><span class="example_en">When a black cat passes in front of you, that gives you bad luck. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chanse</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); chansœz (<span class="variant_code">BT</span>); chonse (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Lucky, fortunate;</span><span class="definition_fr"> chanceux.</span> <em>Mo te chansœz de zonm. Mo te gen en ta de <span class="variant_code">BO</span>YFRIEND..</em>I was lucky with men. I had a lot of boyfriends. (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Li chanse. Li jou lotri e li gongn tou-l-tan.</span><span class="example_en">He's lucky. He plays the lottery and he wins all the time. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chanson</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); chansan (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Song;</span><span class="definition_fr"> chanson.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Te chant en chansan pou Pè Chaveureu ki toujou pal pou sen.</span><span class="example_en">He sang a song for Father Chaveureux who was always talking about saints. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Mopran mo banjo et mo komancé zoué vié chanchon Mamzel Fany pa fé ça..</em>I took my banjo and I began to play the old song 'Mamzel Fany, don't do that.' (<span class="variant_code">T14</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">chante</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Singing;</span><span class="definition_fr"> chanson.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te SORT OF LEADER dan chante.</span><span class="example_en">He was like the leader of the singing. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chante</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); chant (<span class="variant_code">PC</span>); chonte (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To sing;</span><span class="definition_fr"> chanter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">L te kònen chante an franse.</span><span class="example_en">He used to sing in French. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ein jour, c'était dans printemps, tout ti zozos té apé chanté.</span><span class="example_en">One day in the spring, all of the little birds were singing. </span><span class="example_code">(FO T3)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To crow (of roosters), cackle (of chickens);</span><span class="definition_fr"> chanter (en parlant de coqs), caqueter (en parlant de poules). <span class="example"><span class="example_lc">Ape chante, fe tren e fe nik pou kouche.</span><span class="example_en">They sing and make noise and build nests to sleep in. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Poule apé ponde partout et coq apé chanté.</span><span class="example_en">The hens are laying everywhere, the roosters are crowing. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chantèr</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">CA</span>); Male singer; chanteur. <span class="example"><span class="example_lc">Li chant byen. Li en bon chantèz.</span><span class="example_en">She sings well. She's a good singer. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chantèz</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Female singer;</span><span class="definition_fr"> chanteuse.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chantye</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Path;</span><span class="definition_fr"> sentier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Solé coucé, Compair Lapin ouâ Compair Bouki apé vini dan ti chantié.</span><span class="example_en">At sundown, Brer Rabbit saw Brer Bouki coming along the little path. </span><span class="example_code">(T3)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chaple</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Rosary, rosary beads;</span><span class="definition_fr"> chapelet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se sa to pele en chaple, to fe lapryè on la.</span><span class="example_en">That's what you call a rosary. You say prayers over it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye te fe kòlye e de biy e to fe chaple osi.</span><span class="example_en">They used to make necklaces out of beads and you make rosary beads too. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou koupe so don-ye, mo tret nèf grenn chaple pou met don so kou.</span><span class="example_en">When a child is cutting teeth, I treat nine rosary beads to put around his neck. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chapo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Hat;</span><span class="definition_fr"> chapeau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Monntre mwen to chapo nef</span><span class="example_en">Show me your new hat. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No te pa kapab ale andan legliz san chapo antèr latèt.</span><span class="example_en">We couldn't go to church without a hat on our heads. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Chapeau, quilottes, liettes, n'habit michié latout so butin tombe par terre</span><span class="example_en"> The hat, pants, glasses, the man's suit, all of his things fell to the ground. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chapon </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">CA</span>); chapan (<span class="variant_code">PC</span>). Capon; chapon. <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen en ta kòk e profèsèr-la opere ye. Ye vini chapon. Lavyann-la te bokou pli tann.</span><span class="example_en">I had a lot of roosters and the high school teacher castrated them. They became capons. Their meat is a lot more tender. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Chapons mainnain poulets comme poule, vini oi yé.</span><span class="example_en">Capons are leading chickens like hens, come see them. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chapòne</span> <span class="pos">v.tr.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60). To castrate; châtrer.</p> |
|
|
<p><span class="headword">char</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); cha (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Car;</span><span class="definition_fr"> automobile, voiture.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo sè te gen en bon cha.</span><span class="example_en">My sister had a good car. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> ♦En <span class="example"><span class="example_lc">nave pa ni bato a vapè ni char.</span><span class="example_en">There were neither steamboats nor cars. </span><span class="example_code">(TP)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Train;</span><span class="definition_fr"> train.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To wa gro bilding ave en depo. Kan le char te pase, leu monn te kouri la pou prann char, an chmen deu fèr.</span><span class="example_en">Do you see the big building with a depot? When the train used to come by, people would go there to catch the train. (<span class="variant_code">BT</span>) •<span class="headword">cha bagaj </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Freight train;</span><span class="definition_fr"> train à marchandises, •<span class="headword">char fret </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); cha fret (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Freight train;</span><span class="definition_fr"> train à marchandises.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En gro cha fret.</span><span class="example_en">A big freight train. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En char fret ap pase. Li plen e fimye. A</span><span class="example_en">freight train is passing. It's full of fertilizer. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">cha pasajè </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); cha pasaje (<span class="variant_code">PC</span>); char a pasaje (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Passenger train;</span><span class="definition_fr"> train à passagers.</span> 3.<span class="definition_en"> Boxcar, train car;</span><span class="definition_fr"> wagon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ka ye gen cha-sa-a plen...</span><span class="example_en">When they've got the wagon full... </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">charabon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); tcharabo (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Two-wheeled cart pulled by a single mule; charabanc. <span class="example"><span class="example_lc">Charabon se en charet. Ye te chari fret don sa.</span><span class="example_en">A charabanc is a cart. They used to haul freight in that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">charabya</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Babble, banter;</span><span class="definition_fr"> charabia, baragouin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Na ein ki monthé anhau Iatabe et li charé lontan, mé mo pa tandé arien dan so charabia mérikien.</span><span class="example_en">There was one who got up on the table and spoke for a long time, but I did not understand a word of his American babble. </span><span class="example_code">(T16)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">charbile</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To chat;</span><span class="definition_fr"> bavarder, causer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te ap charbile. Mo pa konen sa ye t ap parle pou.</span><span class="example_en">They were chattering. I don't know what they were talking about. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">charbon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); chèrbon (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Coal;</span><span class="definition_fr"> charbon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye bril charbon andan lokomotif. Se sa ki hal char-ye.</span><span class="example_en">They burn coal in locomotives. That's what pulls the train cars. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Alors blancs, yé prend ein canon et marré Zo prés so ladjole, yé limé li avec charbon, et Barber té fini so role.</span><span class="example_en">So the whites, they took a cannon and tied Zo near its mouth. They lit it with coal, and Barber finished his role. </span><span class="example_code">(T38)</span></span> •<span class="headword">bari charbon </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Barrel used in the distillation of whiskey ;</span><span class="definition_fr"> baril, tonneau utilisé dans la distillation du whiskey, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">bari</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> Anthrax;</span><span class="definition_fr"> charbon, anthrax.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mile-la malad ave charbon.</span><span class="example_en">The mule is sick with anthrax. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye te trape maladi chèrbon, maladi tan dòn ye.</span><span class="example_en">They get anthrax, a sickness horseflies give them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chare</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); charye (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To talk, chat;</span><span class="definition_fr"> parler, bavarder, causer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo kontan pou chare e twa.</span><span class="example_en">I'm happy to talk with you. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan to sa la, no va gen tan pou chare.</span><span class="example_en">When you're here, we'll have time to chat. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦En jou Misye Lyon rankontre avek Pa Lapen. Li rete en ti manman pou chare avek li.</span><span class="example_en">One day Mister Lion met up with Brer Rabbit. He stopped a moment to chat with him. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">charèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); charet (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cart, wagon;</span><span class="definition_fr"> charrette.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enen en charèt ki te pas.</span><span class="example_en">There was a cart going by. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li gen charèt avèk kandi, pistach e li vann ye.</span><span class="example_en">He's got a wagon with candy, peanuts, and he sells them (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦So onze frère yé vini voltigé autour charrette la.</span><span class="example_en">His eleven brothers came to hover around the cart. </span><span class="example_code">(FO T23)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chari</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lachari, lacharu (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Plow;</span><span class="definition_fr"> charme.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To pran to mule to krouvi li avèk en chari o avèk en dis.</span><span class="example_en">You take your mules and you cover it (i.e. the freshly planted cane) with a plow or a disk. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Enn chari gen enn orey.</span><span class="example_en">A plow has a mold-board. (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Ye ape kouvèr mayi-la avèk en chari.</span><span class="example_en">They were covering up the corn with a plow. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Viéneg dans rang dicane apé toumain laterre avec yé la charrie.</span><span class="example_en">The old blacks in the cane rows are turning the earth over with their plows. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">charibari</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); charibaris (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Chivaree, custom of making noise in front of the room of newly-weds (when one member of the couple has already been married); charivari, coutume de faire du bruit devant la chambre des nouveaux mariés (lorsqu'un membre du couple a déjà été marié). <span class="example"><span class="example_lc">Ka PRESTON marye MARY ALICE ye te gen charibaris ki dure la tou la nwi. Ye kri, e ye te la nwi e la motye la joumen.</span><span class="example_en">When Preston married Mary Alice, there was a chivaree that lasted the entire night. They shouted, and they went all night and half of the day. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si to te marye avek en vev, ye te dòn twa en charibari.</span><span class="example_en">When you married a widow they gave you a chivaree. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">charitab</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Charitable, kind;</span><span class="definition_fr"> charitable.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li charitab. Li va toujou fe twa en favœr.</span><span class="example_en">He's charitable. He'll always do you a favor. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">charite</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Charity;</span><span class="definition_fr"> charité.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo p ole mannde charité an mo-tchen lamanng ka m a kreve</span><span class="example_en"> I don't want to ask for charity from my own death when I die. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ein vie négue borgnon vini dan diboi, apé mandé lasarité.</span><span class="example_en">An old one-eyed black man came out of the woods asking for alms. (<span class="variant_code">T7</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">charj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Family, wife and children;</span><span class="definition_fr"> charge, famille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pièr e charj e reste dan sèt plas.</span><span class="example_en">Pierre and his family live in that place. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">charje</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); charj (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To charge (a sum of money);</span><span class="definition_fr"> faire payer, demander (une somme d'argent). <span class="example"><span class="example_lc">Li charje man si chèr. Sa-s-fe mo seye menen sa anba.</span><span class="example_en">He charged me so much. So, I tried to bring it down. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Likouri wa Madanm Djab e li mannde djables-la kanman li se charje li pou fe li vini gro konm en chevrey.</span><span class="example_en">He went to see Mrs. Devil and he asked the demoness how much she would charge him to make him as big as a deer. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To load (a firearm);</span><span class="definition_fr"> charger (une arme à feu). <span class="example"><span class="example_lc">To charj la kartouch, to ponmpe li, li va rantre dan leu kano.</span><span class="example_en">You load the cartridge, you pump it, it goes into the gun barrel. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Fizi-la t ape rate. Li te pa charje.</span><span class="example_en">The shotgun was misfiring. It wasn't loaded. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To load;</span><span class="definition_fr"> charger.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo travaye dan koupe le kann, charje le kann.</span><span class="example_en">I worked at cutting the cane, loading the cane. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦La levé qui asteur si vide, dé provisions té si chargé, qué miré yé rend moin stupide.</span><span class="example_en">The levee which is now so empty was so loaded down with supplies that looking at them made me speechless. </span><span class="example_code">(T37)</span></span> 4.<span class="definition_en"> To charge, buy on credit;</span><span class="definition_fr"> metter sur son compte, acheter à crédit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te pa gen larjan. Sa-s-e mo charje sa mo te achte pou peye pli ta.</span><span class="example_en">I didn't have the money. So I charged what I bought to pay for it later. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">charnyèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> charnyen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Hinge;</span><span class="definition_fr"> charnière, gond, penture.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Charnyen lapòrt fe dibri. Li bezonn grese.</span><span class="example_en">The door hinge is making noise. It needs greasing. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦»Mo capab racomodé ain lessieu é tou ça qui cacé dan ain voiture: croché, vérou, charnière, gon, piton, tou ça cé kichoge ki connin moin..</em>'' I can repair an axle and anything that is broken on a buggy. Hooks, screws, hinges, eye-bolts, all of that is something that I know about. (<span class="variant_code">ME</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">charongn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Carrion;</span><span class="definition_fr"> charogne.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan ena la charongn ena en ta de gro demouch a vèr.</span><span class="example_en">When there is carrion, there are big green flies. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ou yen na charony yen na kalonklo.</span><span class="example_en">Wherever there is carrion there are buzzards. </span><span class="example_code">(DU)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">charpantye</span> <span class="pos">n.</span> charpontye, sarpantye (<span class="variant_code">PC</span>); chèrpontye, charpan (<span class="variant_code">CA</span>). Carpenter; charpentier. <span class="example"><span class="example_lc">En charpontye, li va pran en TRADE pou LEARN kanman pou travay la chèrpont, koman pou siye en morso dibwè, koman pouplase li.</span><span class="example_en">A carpenter, he'll take up a trade to learn how to do carpentry, how to saw a piece of wood, how to place it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li en chèrpontye. Li travay avèk dibwa.</span><span class="example_en">He's a carpenter. He works with wood. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Navé ein zeine sarpantié ki té traouail dan lamizon lèroi.</span><span class="example_en">There was a young carpenter who worked in the king's house. </span><span class="example_code">(T7)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">charte</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Cartload, cartful;</span><span class="definition_fr"> charretée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye t ape charye en charte dikann e li deboule.</span><span class="example_en">They were hauling a load of sugar cane and it tumbled down. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand Bourriquet passé en haut pont, a force li galpé vite moune té cré c'était tonnerre qui té apé roulé plis dé cent charretées.</span><span class="example_en">When Bourriquet crossed over the bridge, he was running so fast that people thought it was thunder rolling more than two hundred cartloads. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">charye</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); charie, chariye (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); chari, charey (<span class="variant_code">PC</span>); chèrye (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To carry, transport, haul;</span><span class="definition_fr"> transporter, charrier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo papa charie lamal dan en ti charèt.</span><span class="example_en">My father carried the mail in a little cart. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Charabon se en charet. Ye te chari fret don sa.</span><span class="example_en">A charabanc is a cart. They used to haul freight in that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦C'eté pou aidé moin, donne moin ein coup de main pou charrier di bois pou bati mo cabane.</span><span class="example_en">It was a question of helping me, giving me a hand carrying wood for building my house. </span><span class="example_code">(FO T3)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To pick up and throw, heave (bushels of cane onto a wagon);</span><span class="definition_fr"> soulever (les caisses de canne à sucre et les jeter sur le wagon). <span class="example"><span class="example_lc">Epi koupe le konn chèrye sa a la men e menne sa o mule.</span><span class="example_en">And then I cut the cane, threw it by hand and loaded it on the mules. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Chèrye se trape en basen de konn e tire sa dan l wagon.</span><span class="example_en">Chèrye, that's picking up a barrel of cane and throwing it on the wagon. (<span class="variant_code">BT</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chas</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Hunt;</span><span class="definition_fr"> chasse, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">lachas</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chase</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60); chache (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To hunt;</span><span class="definition_fr"> chasser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo deja chache de kokodri. Sète kat fwa, ch krwa, sen fwa, trap ye vivan.</span><span class="example_en">I've hunted alligator four or five times, I think. We caught them alive. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To chase out;</span><span class="definition_fr"> chasser, expulser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye chaché le Fronse de la Kanada.</span><span class="example_en">They chased the French out of Canada. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Cépou chaché mouces avé tous si yé vini pou mordi toi.</span><span class="example_en">It is to chase away flies with a stick if they come to bite you. </span><span class="example_code">(T3)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chasèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> chachè (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Hunter;</span><span class="definition_fr"> chasseur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo janmen monyen en fizi, mo janmen ète en chachè.</span><span class="example_en">I've never handled a rifle, I've never been a hunter. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se en bon chachè. Kan li va lachach, li toujou vini bak ak kekchoj. So kamasyèr jamen vid.</span><span class="example_en">He's a good hunter. Whenever he goes hunting he always comes back with something. His shoulder bag (for hunting) is never empty. (<span class="variant_code">CA</span>) <em>♦Chassère passé et yé mandé chien la ça lapé fait la,.</em>The hunters went by and they asked the dog what he was doing there. (<span class="variant_code">FO T12</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chasfonm</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); chachfòm (<span class="variant_code">PC</span>); chasfanm (DT; <span class="variant_code">PC</span>); chasfam, sajfam, chajfonm (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Midwife;</span><span class="definition_fr"> sage-femme. <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen trwa ki ne dan lopital, Tou lezòt ne kote la mezonavek vye chasfonm,</span><span class="example_en">I have three kids who were bom in the hospital. All the rest were bom at home, with an old midwife. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Chajfonm trapé ti bebe-la,</span><span class="example_en">The midwife delivered the baby. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chasi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); sasi (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Window (especially one that opens vertically);</span><span class="definition_fr"> fenêtre (surtout, fenêtre dont le châssis glisse verticalement). <span class="example"><span class="example_lc">Kan la plu tonm mo fenm me chasi.</span><span class="example_en">When it rains I close my windows. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Door-frame; châssis de la porte. <span class="example"><span class="example_lc">Paski ti fèrm la pòrt si fòr, t ape kase leu chasi.</span><span class="example_en">Because you slam the door so hard, you're breaking the door-frame. (<span class="variant_code">BT</span>)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chasparèy</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> sasparèl (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Sarsaparilla;</span><span class="definition_fr"> salsepareille.</span> (<span class="example"><span class="example_lc">Callicarpa americana</span><span class="example_en">L.) <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou move son ye te bouyi trwa ou kat laliyonn chasparèy pi ye te bwa sa.</span><span class="example_en">For anemia, they used to boil three or four sarsaparilla vines and drink that. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> REM: Holmes (1990: 135) does not use the English common name sarsaparilla, although he does give SF salsepareille, but it appears he is talking about a completely different referent.</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chati</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Wagon-bed; chartil. <span class="example"><span class="example_lc">Leu chati, se konm enn kès. To poure mèt la pòrtenn pòrt divan, enn pòrt n aryèn</span><span class="example_en">The wagon-bed is like a box. You can put in a door in front and a door in back. (<span class="variant_code">BT</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chatig</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Wildcat, puma;</span><span class="definition_fr"> chat sauvage.</span> (<em>Felix concolor). Jwen pa en chatig andan bwa..</em>Don't go near a wildcat in the woods. (<span class="variant_code">CA</span>) ♦M <span class="example"><span class="example_lc">ole to va chèche pou mwen enn kòp di le chatig.</span><span class="example_en">I want you to go get me a cup of wildcat milk. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chatouyan</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); satouyan (<span class="variant_code">PC</span>); chatouyon (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Ticklish;</span><span class="definition_fr"> chatouilleux.</span> <em>E twa, to satouyon ?.</em>And you, are you ticklish? (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo chatouyan. L ape chagrinen man.</span><span class="example_en">I'm ticklish. He's bothering me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chatouye</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); chatinen (<span class="variant_code">CA</span>); satouyan, satouyon (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To tickle;</span><span class="definition_fr"> chatouiller.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li satouyan li.</span><span class="example_en">He tickled the boy. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Arèt chatinen man. Mo lenm pa sa. Mo ri me sa fe mo mal.</span><span class="example_en">Stop tickling me. I don't like that. I laugh but it hurts me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Piti-le sirpran man e chatouye man.</span><span class="example_en">The child surprised me and tickled me. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chavire</span> <span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To capsize, overturn;</span><span class="definition_fr"> chavirer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Batiman chaviré; tou moune apé nager, macac oucite.</span><span class="example_en">The boat capsized; everyone was swimming, the monkey too. </span><span class="example_code">(ME 90)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chawi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 50; <span class="variant_code">NE</span>); chawe (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Raccoon;</span><span class="definition_fr"> raton laveur.</span> (<em>Brocyon lotor lotor). Sa k ape monje mai-la, se le chawi e le ra..</em>It is raccoons and rats that are eating my com. (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">M ap mire mo fizi pou twe chawi.</span><span class="example_en">I'm aiming my shotgun to kill a raccoon. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦C'était chaoué, la djeole pointi et ti jié nois.</span><span class="example_en">It was a raccoon, with a pointed nose and little black eyes. </span><span class="example_code">(T23)</span></span> 2.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">proper n.</span><span class="example_en">Raccoon (folktale character); Raton Laveur (personnage dans les contes). <span class="example"><span class="example_lc">♦La sete tour a Pa Chawe. Li danse, li fe de kri, men pa la pousyè.</span><span class="example_en">Then it was Brer Coon's turn. He danced and shouted, but there was no dust. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chaynola</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> shoe shine;</span><span class="definition_fr"> cireur de chaussures.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt chaynola desi mo soulye-ye pou fe li nwarsi plis.</span><span class="example_en">I put shoe shine on my shoes to make them turn more black. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">che </span><span class="example"><span class="example_lc">prep,</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); se (<span class="variant_code">PC</span>). At the home of; chez. <span class="example"><span class="example_lc">MISS CHANDLER èvite nonm-leu pou dine che li.</span><span class="example_en">Miss Chandler invited the man to dinner at her place. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Yé té ensévli li en d'dans la maison cé mo grand-popa.</span><span class="example_en">They prepared her body in my grandfather's house. </span><span class="example_code">(GY)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li jamen che li. Li toujou ap rodaye.</span><span class="example_en">He's never home. He's always on the road. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Chemen pou vini che mwen kouvèr avèk kayou.</span><span class="example_en">The road to my house is covered with gravel. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <em>♦C'est ben, couté alors: Néléphant conté vini taqué Lion chez li..</em>Okay, listen: Elephant planned to come and attack Lion at his home. (<span class="variant_code">FO T15</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chechèr</span> <span class="pos">n.</span> •<span class="headword">chechèr disik </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sugar dryer;</span><span class="definition_fr"> sécheur de sucre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li ste enn chechèr disik.</span><span class="example_en">He was a sugar dryer. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chèd</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cowshed;</span><span class="definition_fr"> vacherie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt mo lavach dan en chèd.</span><span class="example_en">I put my cows in a cowshed. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan lapli t ap tonbe, lavach-ye ye te tou galope pou reste anba chèd-la.</span><span class="example_en">When the rain would fall, the cows would all ran to stay under the cowshed. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chèf</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Leader;</span><span class="definition_fr"> chef, leader.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Livancé coté chef néléphants et pi li mandé li la permission resté dans so pays.</span><span class="example_en">He approached the leader of the elephants and asked him for permission to remain in his country. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chèj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lachèj (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lachœj, cheuj (<span class="variant_code">PC</span>); lachez (<span class="variant_code">NE</span>); chèz (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Chair;</span><span class="definition_fr"> chaise.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Prann lachez, fiy-la di...Pran lòt lachez-la.</span><span class="example_en">Take the chair, the girl said...Take the other chair. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">N ape penturè so-tchenn tab e se chèj.</span><span class="example_en">We were painting her table and chairs. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo rob pri ondon chèj-la.</span><span class="example_en">My dress is caught in the chair. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <em>Kèl chèz mo va asit deudan?.</em>Which chair am I going to sit on? (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Sito tourn en lachez on en pat don to lamezon sa pòt «bèd lòk».</span><span class="example_en">If you turn a chair on one leg inside your house that brings you bad luck. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> •<span class="headword">chèj boure </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Stuffed chair;</span><span class="definition_fr"> chaise rembourrée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sè enn chèj boure.</span><span class="example_en">That's a stuffed chair. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">chèj ho </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> High chair;</span><span class="definition_fr"> chaise haute.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen la chèj ho pou ye. Ye te manje andan la kan ye te vini apeupre nèf mwa.</span><span class="example_en">I had a high chair for them. They ate in that when they were around nine months old. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chèn</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); lachèn, chenn (<span class="variant_code">PC</span>); lachenn (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Chain;</span><span class="definition_fr"> chaîne. <span class="example"><span class="example_lc">Vou atle milevou gen en chennvou kroche leu pèlannyen apre la chenn.</span><span class="example_en">You attach the mules, you have a chain, you attach the singletree to the chain. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En tre gen de lachenn tache e en bayon pou mèt andan ladjèl mile ou chval.</span><span class="example_en">A trace has two chains attached and a bit to put in the horse's or mule's mouth. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li tan en lachenn grouye on so grenyen.</span><span class="example_en">He heard a chain rattling in his attic. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Chain which holds the cane in the wagon, sling chain;</span><span class="definition_fr"> chaîne qui sert à tenir les cannes dans la charrette<span class="example"><span class="example_lc">. Ape to plen wagon-la to mare l e lachenn-la pou tchombo dekann-ye, pèche ye paye.</span><span class="example_en">After you fill the wagon you attach the chain to hold the cane in place and keep them from scattering. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chèn</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>); chenn (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Oak tree;</span><span class="definition_fr"> chêne. <span class="example"><span class="example_lc">Chenn, mo te bich pa chennsa sa di.</span><span class="example_en">Oak, I didn't cut down any oaks, those are hard. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> ♦Li <span class="example"><span class="example_lc">grimpé dans la téte ein chéne qui té dévant la maison.</span><span class="example_en">He climbed to the top of an oak tree that was in front of the house. </span><span class="example_code">(FO T18)</span></span> •<span class="headword">chèn vèr </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Live oak;</span><span class="definition_fr"> chêne vert. (<em>Quercus virginiana). Ye gen en ta zwazo dan narb chèn vèr..</em>There are a lot of birds in the live oak tree. (<span class="variant_code">ST</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chengnen</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To remove;</span><span class="definition_fr"> ôter. <span class="example"><span class="example_lc">Mo te chengnen devè apre taba.</span><span class="example_en">I would take the worms out of the tobacco. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chèr </span><span class="example"><span class="example_lc">adj</span><span class="example_en">, <span class="example"><span class="example_lc">adv., n.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); chè (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>). —<span class="pos">adj.</span> 1.<span class="definition_en"> Expensive;</span><span class="definition_fr"> cher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Me ye chè isi.</span><span class="example_en">But they are expensive here. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo vonn no dyible ven-sen sou plyi chèr.</span><span class="example_en">I sold our wheat twenty-five cents more expensive. (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Pri li mande man te tro chèr.</span><span class="example_en">The price he asked of me was too high. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Dear;</span><span class="definition_fr"> cher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo chèr padna.</span><span class="example_en">My dear friend. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo chèr marenn.</span><span class="example_en">My dear godmother. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Oh! Pardonmo cher Bouki, pas jété moin dans zéronce..</em>Oh! Excuse me, my dear Bouki, don't throw me in the briar patch. (<span class="variant_code">FO T13</span>) —<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Dearly;</span><span class="definition_fr"> cher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Rappelé toi to va payer ben cher tous to menteries.</span><span class="example_en">Remember that you will pay dearly for all your lies. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span> •<span class="headword">'pran cher' </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To charge a lot;</span><span class="definition_fr"> faire payer beaucoup.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Céein bon ti navoca, li pas pran cher.</span><span class="example_en">He is a good little lawyer and does not charge dear. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span> —<span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Dear, honey (term of endearment);</span><span class="definition_fr"> cher, chéri.</span> <span class="example"><span class="example_lc">O leu kòrnekòme, chèle bal deu mezonye te violon. La muzik dousmon e la muzik vitye te mèle sa.</span><span class="example_en">Oh, the coronets, the coronets, my dear, at house dances they had violins. Slow music, fast music, they mixed in both of them. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tendé di ventma chèremais c'est pas zouragan.</span><span class="example_en">Hear the wind, my dear, but it's not a hurricane. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chèrche</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); charche (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); sache (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To look for;</span><span class="definition_fr"> chercher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye tou gònsache en pè louvraj, mo pans.</span><span class="example_en">They've all gone to look for work, I think. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Personne pas allé vini chercher toi icite.</span><span class="example_en">No one will corne looking for you here. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> •<span class="headword">'allé cherché' </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To go get, fetch;</span><span class="definition_fr"> aller chercher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bon courore parti la course pou allé charché zozo là.</span><span class="example_en">The good runner took off running to go get the bird. </span><span class="example_code">(T7)</span></span> •<span class="headword">kouri chèrche </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kouri chèrch, va pou chache (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To go get, fetch;</span><span class="definition_fr"> aller chercher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo di 'm e kouri chèrch Lebo</span><span class="example_en">', <span class="example"><span class="example_lc">te ret dan lamanch a Rougon.</span><span class="example_en">I said I'm going to get Lebeau, he lives on Rougon Lane.' (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Couri cherché dolo tchiède dan ain gran bakié.</span><span class="example_en">Go get a bucket of lukewarm water. </span><span class="example_code">(ME)</span></span> •<span class="headword">chèrche pou </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); chèche pour (<span class="variant_code">PC</span>); charche, chèrche (apre) (<span class="variant_code">NE</span>); chèche pou (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To look for;</span><span class="definition_fr"> chercher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en matou. Li toujou ap chèrche poufemèl.</span><span class="example_en">I've got a tomcat. He's always looking for females. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">va chèrche </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To go get, fetch;</span><span class="definition_fr"> aller chercher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Va chèrche vye bout matenyenng-la dan kwen pou mwen.</span><span class="example_en">Go get that old thing in the corner for me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>Va chèrche mon lasi<sub>t</sub> m ole koupe le pat mon lachèj..</em>Go get my saw. I want to cut the legs off my chair. (<span class="variant_code">BT</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Sito ole la vyann pou manjeva chèche li konm mwen.</span><span class="example_en">If you want meat to eat, go get some like I do. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">vini chèrche </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); vini chach, vyen chach (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To come get;</span><span class="definition_fr"> venir chercher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M a vini chèrche twa e mennen twa bèk.</span><span class="example_en">I'm going to come get you and take you back. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kan soleil lévé, Compair Bouki vini charché so do lo.</span><span class="example_en">At sunrise, Brer Rabbit came to get his water. </span><span class="example_code">(T3)</span></span> •<span class="headword">voye chèche </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To send for;</span><span class="definition_fr"> faire venir, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">voye</span><span class="example_en">•<span class="headword">chèche tren </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To look for an argument;</span><span class="definition_fr"> chercher noise, chercher la dispute.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se li ki e chèche tren.</span><span class="example_en">He's the one looking for an argument. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To try (to find out);</span><span class="definition_fr"> chercher (à savoir). <span class="example"><span class="example_lc">Ka en a kekenn mouriI e charche ekan ye gen veye pou li vini chante.</span><span class="example_en">When someone died he tried to find out when there would be a wake so he could come and sing. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">cheri</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Dear, sweetheart;</span><span class="definition_fr"> chéri(e). <span class="example"><span class="example_lc">Mo te pèl mo mari 'mo chéri'.</span><span class="example_en">I called my husband 'my dear'. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">cherif</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); chèrif (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sheriff;</span><span class="definition_fr"> shérif.</span> <em>Ki i la plas dè chrrif?.</em>Who got the sheriff's job? (<span class="variant_code">MO</span> 60); <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen en nelèksyon. Ye ape galope pou cherif.</span><span class="example_en">They're having an election. They're running for sheriff. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lidéfende Jean Sotte couriménacé li marré li ou ben fait sheriff jété li dans prison.</span><span class="example_en">He forbad Foolish John to leave, and threatened to tie him up or else have the sheriff throw him in prison. </span><span class="example_code">(FO T18)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chèrmen</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Charmer;</span><span class="definition_fr"> charmeur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se en chèrmen. Li konen chèrmen twa. Tròs pa li.</span><span class="example_en">He's a charmer. He knows how to charm you. Don't trust him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chèrmen</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To charm;</span><span class="definition_fr"> charmer, enchanter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En sèrpan sa chèrmen en pèrsonn.</span><span class="example_en">A snake charms a person. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chèrpont</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Carpentry;</span><span class="definition_fr"> charpenterie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En charpantye, li va pran en TRADE pou LEARN kanman pou travay la chèrpont.</span><span class="example_en">A carpenter, he's going to take up a trade to learn how to do carpentry. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li t ape fe la chèrpont e li trape en pikan anba so zonng.</span><span class="example_en">He was doing carpentry and he got a splinter under his nail. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chese</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); chèche (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); chèych, chèse (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">CA</span>); chès (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); sèch, chèch, chech, cheche (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To dry;</span><span class="definition_fr"> sécher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To te ramas defev-ye e chèche ye e gen ye pou to manje, e pou li plante lannen apre la.</span><span class="example_en">You gathered beans and dried them to eat and to plant the next year. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan sete chese sete blan.</span><span class="example_en">When it dried it was white. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lese nou wa si to pe chese lak-la.</span><span class="example_en">Let us see if you can dry up the lake. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To dry out, dry up;</span><span class="definition_fr"> se dessécher, évaporer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dolo cheche andan mo pent.</span><span class="example_en">The water dried up in my cup. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chetif</span> <span class="pos">adj.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); chèti (<span class="variant_code">PC</span>); cheti (<span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> Feeble;</span><span class="definition_fr"> chétif, faible.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Britalize, se kan to fe mal a keken pli chetif ke twa.</span><span class="example_en">Beating is when you hurt someone weaker than you. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦So moman té p'olé laissé li fait ça à cause li té si piti et si chétif..</em>His mother didn't want him to do that because he was so small and so feeble. (<span class="variant_code">BD</span>) 2.<span class="definition_en"> Small;</span><span class="definition_fr"> petit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo cheti men mo fo.</span><span class="example_en">I am small but I am strong. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">cheuveu</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); cheve (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); cheuvœ, cheuve, chfe (<span class="variant_code">CA</span>); chve, chveu, chfeu (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Hair;</span><span class="definition_fr"> cheveux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To partaje so cheuve dan milyeu e to pengn lito très li.</span><span class="example_en">You part her hair in the middle and then you comb it and braid it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Chèvè jonn.</span><span class="example_en">Blond hair. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Tout so chiveix té rassemblé ça et là dans des tits tats qui té marré avec des cordons soulié..</em>All of her hair was gathered up here and there in little piles tied with shoelaces. (<span class="variant_code">T40</span>) •<span class="headword">bon cheuveu </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> han cheuveu (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Straight hair, 'good hair';</span><span class="definition_fr"> cheveux raides ('bons cheveux'). <span class="example"><span class="example_lc">To gen ban Chivi.</span><span class="example_en">You have good hair (i.e. straight hair). (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">move cheuveu </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 'Bad hair,' kinky hair;</span><span class="definition_fr"> cheveux crépus.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Move cheuveu se cheuveu krote.</span><span class="example_en">'Bad hair' means kinky hair. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Body hair;</span><span class="definition_fr"> poil.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Cheve an mo bra.</span><span class="example_en">The hair on my arms. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">cheuvronn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); chovron (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Rafter;</span><span class="definition_fr"> chevron.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Y ape mèt cheuvron e ape sa ye va mèt lakouvèrti.</span><span class="example_en">They're putting on the rafters and after that they'll put on the roof. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chevrèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); chèvrèt, chèvrèt, cheuvrèt (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); chavrèt (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Shrimp;</span><span class="definition_fr"> crevette.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ka to fe en gòmbo fevi, to ka me sosis, chevret...</span><span class="example_en">When you make an okra gumbo you can add sausage, or shrimp... </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Là, mo kouri ho té mo sak civraite ki té dan dolo.</span><span class="example_en">Then I went to remove my sack of shrimp that was in the water. </span><span class="example_code">(T17)</span></span> •<span class="headword">gòmbo tcheuvrèt </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Shrimp gumbo;</span><span class="definition_fr"> gombo aux crevettes, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">gonbo</span><span class="example_en">•<span class="headword">chèvrèt sek </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); chevrèt sèk (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Dried shrimp;</span><span class="definition_fr"> crevette séchée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Chevret sek ye fe en ban ganmbo.</span><span class="example_en">Dried shrimp make a good gumbo. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">cheuvrèt deu mèr </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sea shrimp;</span><span class="definition_fr"> crevette de mer.</span> •<span class="headword">cheuvrèt flœv </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); cheuvrèt flev (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Shrimp found in the Mississippi River;</span><span class="definition_fr"> crevette du fleuve Mississippi.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Cheuvrèt flev gen en gou sikre.</span><span class="example_en">River shrimp have a sweet taste. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">cheuvrèt lak </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Lake shrimp;</span><span class="definition_fr"> crevette de lac.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Cheuvrèt lak, se pir. Sa pa gen gou kòm cheuvrèt flev.</span><span class="example_en">Lake shrimp are pure. They don't taste like river shrimp. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">chèvrèt lavaz </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); cheuvrèt lavaz (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Grass shrimp;</span><span class="definition_fr"> espèce de crevette.</span> <em>La pwason i rès kache dan lavaz-1 pou monje chèvrèt-ye. Pli èna lavaz se plu èna chèvrèt ki a rèste andan 1.<span class="definition_en">.</span></em>Fish remain hidden in the mud in order to eat the (mud) shrimp. The more mud there is, the more shrimp there are hiding in it. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Cheuvrèt lavaz ye rès pito andan labatir. Ye va pa andan dolo frèch.</span><span class="example_en">Grass shrimp stay mostly in shallow water near the edge of the levee. They don't go into the cool water. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">chevrèt vèr </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Fresh shrimp, raw shrimp;</span><span class="definition_fr"> crevette fraîche, crevette crue. <span class="example"><span class="example_lc">Zon-de-fwa mo mè chevrèt vèr e chevrèt sèk.</span><span class="example_en">Sometimes I use fresh shrimp and other times I use dried shrimp. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">E t a trape chevret-la, chevret-la se en chevret vè.</span><span class="example_en">And the shrimp that you catch will be fresh shrimp. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chèvreu-fey</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Honeysuckle;</span><span class="definition_fr"> chèvre-feuille. <span class="example"><span class="example_lc">No te sèrvi chèvreu-fey pou fe dite. Sa koup latous. Sa san bon desi labaryèr.</span><span class="example_en">We used honeysuckle to make tea. It breaks up a cough. It smells nice on the fence. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] mal o zye, bouyi de chev-fey e lave to zye-ye avek sa. Sa òt tou lonflamasyon..</em>For sore eyes, boil some honeysuckle and wash your eyes with that. That removes all of the inflamation. (<span class="variant_code">BI</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chevrœy</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">NE</span>); chèvrey (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); cheuvrœy (<span class="variant_code">PC</span>); chevrey (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">NE</span>); chivrèy (<span class="variant_code">NE</span>); chèvrèy (<span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> Roe deer, roebuck, deer;</span><span class="definition_fr"> chevreuil, cerf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To konen pele to chyen avèk en bourgo kan li ap lanse en chevrey.</span><span class="example_en">You can call your dog with a horn when he's chasing a deer. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand Compair Lapin rivé dans ein bois li trouvé ein ti chivreil qui té mouri.</span><span class="example_en">When Brer Rabbit arrived in a woods he found a dead deer. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span> 2.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">proper n.</span><span class="example_en">Brer Deer (folktale character); Compère Chevreuil (personnage dans les contes). <span class="example"><span class="example_lc">♦»M'a parye twa di pyas m'a bat twa galope, '' Torti dit a Chevrey en jou. «Fe pa mo ri apre twa, '' Chevrey reponn.</span><span class="example_en">'I bet you ten bucks I can beat you in a race,' Tortoise said to Brer Deer one day. 'Don't make me laugh at you,' Brer Deer answered. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chich</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Stingy, greedy;</span><span class="definition_fr"> chiche, mesquin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen en ta me li véèpa dòn man. Li chich.</span><span class="example_en">He has a lot but he doesn't want to give me any. He is stingy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li chich, li jis pou li tou sel.</span><span class="example_en">He's stingy, he just looks out for himself. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Liservit ein lasoupe cla' comme dolo li té si chiche.</span><span class="example_en">He served a soup that was as thin as water, he was so stingy. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chichikwa</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Gourd rattle;</span><span class="definition_fr"> crécelle.</span> ♦ (<span class="variant_code">FO 1887</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">chifonnen</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); chifonen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Wrinkled;</span><span class="definition_fr"> chiffonné, froissé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">So rob te tou chifonnen.</span><span class="example_en">Her dress was all wrinkled. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chifròb</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); chifòròb (<span class="variant_code">CA</span>); chifro (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Upright dresser with mirror;</span><span class="definition_fr"> commode droite avec une glace.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo chifòròb se fe avèk sipre. Mo mèt mo lenj andan-la</span><span class="example_en"> My dresser is made of cedar. I put my clothes in there. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chik</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Chic, elegant;</span><span class="definition_fr"> chic, élégant.</span> <em>♦Sidans chic bal la, blanc mandé: paix, enfand.</em>' <em>chien! Pas reponde..</em>If, during that chic ball the whites ask you, be quiet, son of a bitch! Don't answer. (<span class="variant_code">T33</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">chik</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Quid, chaw, wad, mouthful (e.g. of tobacco); chique, bouchée (p.ex. de tabac). <span class="example"><span class="example_lc">Té gain un de ces grosses chiques tabac.</span><span class="example_en">He had one of those big chaws of tobacco. (<span class="variant_code">AN</span> <span class="variant_code">T30</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Vye moun ye te pran en chik taba e mèt sa andan ye labouch.</span><span class="example_en">Old folks used to take a chaw of tobacco and put that in their mouth. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> ♦Si <span class="example"><span class="example_lc">enn sèrpon mòd twa, sise plas la ou li mòd twa pi la met en chik taba on la.</span><span class="example_en">If a snake bites you, suck on the place he bit you and then put a quid of tobacco on it. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chikann</span> <span class="pos">n.</span> (DT); chikonn (<span class="variant_code">BT</span>). Quibbling, bickering; chicanerie. <em>Sete pa honnt sa k arive, la chikann-la?.</em>Wasn't that shameful, what happened, all that bickering? (DT); <span class="example"><span class="example_lc">Mo ten moun ki lenm pa la chikonn.</span><span class="example_en">I'm a person who doesn't like a fight. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chikannen</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); chikonen (<span class="variant_code">PC</span>); chikann, chikonnen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To argue, bicker, quibble;</span><span class="definition_fr"> chicaner, chamailler, se disputer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">De moun ye gen en pik en kont lòt. Ye chikann tou-l-tan.</span><span class="example_en">Two people have a bone to pick with each other. They bicker all the time. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To joke, play around;</span><span class="definition_fr"> plaisanter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li jis ape chikonen.</span><span class="example_en">He's just playing around. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chike</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); chik (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To chew;</span><span class="definition_fr"> mâcher. <span class="example"><span class="example_lc">No te fe difwon e lalyòn defev-ye. E chval e mile, ye te chik sa.</span><span class="example_en">We made hay out of the bean vines. And horses and mules would chew on that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li chike taba tou la jounen. Safe so machwa mal.</span><span class="example_en">He chews tobacco all day long. It hurts his jaw. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Poujonsiv gonfle, pron en rasin refò e to chik sa konm la gonm.</span><span class="example_en">For swollen gums, take a horseradish root and chew that like gum. <em>['chique'].</em>(<span class="variant_code">LA</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chiko</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); chik dikonn [in sense 1] (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Sugar cane stubble;</span><span class="definition_fr"> chaume, éteule de la canne à sucre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye plant pa nouvo dikann. Ye sèr chiko.</span><span class="example_en">They don't plant new sugar cane. They use the stubble. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Primyè lannen chiko, la sègon lannen chiko, la trwazyèm lannen chiko.</span><span class="example_en">First year stubble, second year stubble, third year stubble. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Tree stump;</span><span class="definition_fr"> chicot, souche d'arbre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La parwas vini koupe mo dibwa. Ye koupe en sèrten hotèr e ye lese chiko e li bourjònen.</span><span class="example_en">The parish came to cut my tree down. They cut it to a certain height and they left the stump, and it's putting out new shoots. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mendivan-la te tro fo pou li e li frape on en chiko.</span><span class="example_en">But the wind was too strong for it [the ship] and it struck a tree stump in the water. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">chiko narb </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Tree stump;</span><span class="definition_fr"> chicot, souche d'arbre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye arive ora en chiko narb.</span><span class="example_en">They arrived at a tree stump. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chikore</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Chicory;</span><span class="definition_fr"> chicorée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Poudemonjezon bouyi rasin chikore avek ti benn di sel pi lav avek sa.</span><span class="example_en">For an itch boil chicory roots with a little salt and then wash with that. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chikotèz</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Stubble digger;</span><span class="definition_fr"> outil qui sert à arracher la chaume de la canne à sucre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En chikotèz se en zouti ye sèr sa andan chan-la.</span><span class="example_en">A stubble digger is a tool they use in the field. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chimis</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Chemist in a sugar factory;</span><span class="definition_fr"> chimiste dans une sucrerie.</span> <em>[Chimis], li konnen ka se pou lache li..</em>[The chemist] knows when it (the syrup) is ready to be sent (to the dryer). (<span class="variant_code">PC</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">chimiz</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); chimij (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); chmiz (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>); chimiy (<span class="variant_code">PC</span>); chmij (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Shirt;</span><span class="definition_fr"> chemise.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se MISS DAL ki repase mon chimiz kan mo marye.</span><span class="example_en">It was Miss Dal who ironed my shirt when I got married. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo pliye mo chimij.</span><span class="example_en">I tucked in my shirt. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen tou espès koulèr astèr. Lontan pase nom-ye mete jich chimij blan.</span><span class="example_en">They've got all kinds of colors now. Long ago men wore only white shirts. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Maté tan sirpri ké mo trouné blan kom mo chimige bontin.</span><span class="example_en">I was so surprised that I turned as white as my gingham shirt. </span><span class="example_code">(T16)</span></span> •<span class="headword">kòl chimij </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Shirt collar;</span><span class="definition_fr"> col de chemise, •<span class="headword">keu chmij </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Shirt-tail; pan de chemise. cf. <span class="example"><span class="example_lc">keu</span><span class="example_en">•<span class="headword">pat deu chimij </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Shirt-tail; pan de chemise. cf. <span class="example"><span class="example_lc">pat</span><span class="example_en">•<span class="headword">chimij anlé </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Shirt (for men or women);</span><span class="definition_fr"> chemise, chemisier, •<span class="headword">chimij anmba </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Tee-shirt, undershirt; t-shirt, maillot de corps, •<span class="headword">chimij de po </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Men's sleeveless undershirt, tee-shirt; maillot de corps sans manches, •<span class="headword">chimiz dedsou </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Tee-shirt, undershirt; t-shirt, maillot de corps.</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chimnen</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); chudnen (<span class="variant_code">PC</span>); chèminen (<span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> Chimney;</span><span class="definition_fr"> cheminée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Zirandèl se de ti zwazo nwa ki vyen dan la chimnen.</span><span class="example_en">Swallows are little black birds who come into the chimney. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se la swi nwa-la ki pran fe dan en chimnen an brik.</span><span class="example_en">It's the black soot that catches fire in a brick chimney. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦LaRenne zozos, ki té apé passé, tendé li et posé on chimné so cabanne.</span><span class="example_en">The queen of the birds, who was passing by, heard him and came to light on the chimney of his house. </span><span class="example_code">(T8)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Fireplace;</span><span class="definition_fr"> foyer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Gro mòso dubwa, pou met dan la chimnen, pou fe gro dife.</span><span class="example_en">A big pièce of wood that you put in the fireplace to make a big fire. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">A prezan ye gen chimnen me se jich pou en fistich. La boukann sòr pa.</span><span class="example_en">Nowadays they have a fireplace but it's just a decoration. Smoke doesn't come out of it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Noir comme la souie chiminin.</span><span class="example_en">As black as chimney soot. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Mantelpiece;</span><span class="definition_fr"> chambranle, tablette de cheminée.</span> (<span class="variant_code">ST</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Chin</span> <span class="pos">prop.n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> China;</span><span class="definition_fr"> Chine.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chinen</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); chinyen (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To win, beat;</span><span class="definition_fr"> gagner, battre, l'emporter sur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Fwa-sa-la, si to pa gète li, li gen chinen en MAJORITY.</span><span class="example_en">This time, if you don't watch him, he'll win a majority. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye joue byen. Ye chinen ye nèf pwan a de pwan.</span><span class="example_en">They played well. They beat them 9 to 2.<span class="definition_en"> (<span class="variant_code">CA</span>) —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To win;</span><span class="definition_fr"> gagner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">E fam-ye bat nonm-ye. Ye chinen pou ote wiski</span><span class="example_en"> And the women beat the men. They won and got whiskey outlawed. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chini</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); chniy, chiniy (<span class="variant_code">PC</span>); chinign (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Caterpillar;</span><span class="definition_fr"> chenille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen de sol e ye te fe en ta chinign.</span><span class="example_en">I had two willows and they made a lot of caterpillars. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chipe</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To steal, swipe;</span><span class="definition_fr"> piquer, chiper, voler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mogaignin ain bon bouteille di vin mo chipé mo madame.</span><span class="example_en">I have a good bottle of wine that I swiped from my mistress. </span><span class="example_code">(WO)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chisnaid</span> <span class="pos">n.</span> ,(<span class="variant_code">CA</span>). Dragonfly, mosquito hawk; libellule. <span class="example"><span class="example_lc">Ena de ti chisnaid vèr e ena de gro. Sa votij e sa manj moustik le swa.</span><span class="example_en">There are little green mosquito hawks and there are big ones. They fly and they eat mosquitos at night. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chitrwayen</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Citizen;</span><span class="definition_fr"> citroyen.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦M</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">koné dipi ké no chitroyen et ké no gaigné droâ pou vautré', no zégal pou tou kisoge parheye kom blan.</span><span class="example_en">I know that since we are citizens and we have the right to vote, we are equal to whites in every way. </span><span class="example_code">(T17)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chmen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); chemen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); chenmen (<span class="variant_code">PC</span>); cheumen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); chimen (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); chemen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). Road; chemin. <span class="example"><span class="example_lc">Ti chmen d kanpangn, te me pa de simon anba.</span><span class="example_en">Little country roads, they don't put any cement down. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To wa, Vye Djab gen chemen kroch, Bondyeu gen chemen drwat.</span><span class="example_en">You see, the Devil's roads are crooked and God's are straight. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; M <span class="example"><span class="example_lc">ap marche dan chimen-la.</span><span class="example_en">I'm walking down the road. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li t ape bwate dan cheumen.</span><span class="example_en">He was limping down the road. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Teasit on bo chimen e ye pron jabote ek len lòt</span><span class="example_en"> They sat down beside the road and they started chatting with one another. </span><span class="example_code">(DU)</span></span> •<span class="headword">dòne chmen </span><span class="pos">v.phr.</span> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To give s.o. room; donner de la place a qn. <span class="example"><span class="example_lc">O bou d so lake pikanke gen en pikan. Kan li lèv lake-la, to vomye galope. To gen pou dòn li chmen.</span><span class="example_en">At the end of his tail, a sting-ray snake has a stinger. When he raises his tail, you better run. You've got to give him room. (<span class="variant_code">CA</span>) •<span class="headword">Chemen Nef </span><span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); Cheumen Nef, Chmen Nef (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> New Roads, capital of Pointe Coupee Parish;</span><span class="definition_fr"> New Roads (Chemins Neufs), capital de la Paroisse de la Pointe Coupée. <span class="example"><span class="example_lc">Li kouri lekòl Chemen Nef.</span><span class="example_en">He went to school in New Roads. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦En jou kon mo te kouri Chenmen Nef mo wa en gro boul di fe don chenmen..</span><span class="example_en">One day when I was going to New Roads, I saw a big fireball in the road. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> •<span class="headword">chèmenn a tè </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Dirt road;</span><span class="definition_fr"> chemin non macadamisé.</span> •<span class="headword">an chemen </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> On the street, homeless;</span><span class="definition_fr"> sans domicile fixe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Twa, te che twa. Li te an chemen.</span><span class="example_en">You were home. He was out on the street. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">chèmen lakrwa </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Way of the Cross;</span><span class="definition_fr"> Chemin de la Croix.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Anon di n ap ale legliz pou ale chèmen lakrwa.</span><span class="example_en">Let's say we go to church to do the Way of the Cross. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">chemen travèr </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Crossroad;</span><span class="definition_fr"> chemin de traverse.</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chmen-de-fèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); chemen-de-fèr (<span class="variant_code">CA</span>); chmen-d-fer (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Railway, railroad;</span><span class="definition_fr"> chemin de fer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan le char te pase, leu monn te kouri la pou prann char, an chmen-deu-fèr.</span><span class="example_en">When the train used to come by, people would go there to catch the train. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chnal</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Channel of water;</span><span class="definition_fr"> chenal.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Chnal</span> <span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); Chanal (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Chenal (small town in Pointe Coupee Parish);</span><span class="definition_fr"> Chenal (village dans la Paroisse de la Pointe Coupée). <span class="example"><span class="example_lc">Lòt kote, sète tou blon tou dilon, ouska la plas ye pel Chnal.</span><span class="example_en">On the other side it was white folks all along, up to the place they call Chenal. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chnen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); chinen (<span class="variant_code">PC</span>); chyen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Andiron;</span><span class="definition_fr"> chenet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">O wè, sè en chnen, en chnen to mèd dan fwoye, mete dibwa aho.</span><span class="example_en">Oh yes, that's an andiron, an andiron that you put in the fireplace and put wood on top of. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">cho</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span> <span class="variant_code">gen.</span> Hot; chaud. <span class="example"><span class="example_lc">Sole-la cho.</span><span class="example_en">The sun is hot. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li fe cho.</span><span class="example_en">It is hot. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si to manje tro cho, to gen pou fredi li pou to konen manje li.</span><span class="example_en">If your food is too hot, you have to let it cool down so you can eat it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Osi vit Lyon wa en ti boukann tann enn eksplozyon e enn a kichòz ki frape cho dan so fron.</span><span class="example_en">Immediately Lion saw a little smoke and heard an explosion and there was something hot which hit his forehead. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">cho</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Movie;</span><span class="definition_fr"> film.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To ka di 'Mo kouri wè en cho.</span><span class="example_en">' You can say, T went to a show.' (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Dan le cho-la.</span><span class="example_en">In the movies. (<span class="variant_code">MO</span> 60)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">cho</span><sup>3</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Heat;</span><span class="definition_fr"> chaud, chaleur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se en zafè pou cho.</span><span class="example_en">That (i.e. cotton) is a thing meant for hot weather. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chochon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); sochan (<span class="variant_code">CA</span>); chosan, soson, sosan (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sock;</span><span class="definition_fr"> chaussette.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou jwe la plòt. Sœl chòj, boukou fwò no te pa gen plòt. Nou te sèrvi en chochon.</span><span class="example_en">We used to play ball. The only thing is, many times we didn't have a ball. We would use a sock. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <em>Li pa gen soson!.</em>He doesn't have any socks! (<span class="variant_code">PC</span>) REM: On <span class="variant_code">CA</span>, this word applies to men's socks, while <span class="example"><span class="example_lc">sochèt</span><span class="example_en">(q.v.) applies to women's.</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chode</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); chòd (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To scald;</span><span class="definition_fr"> échauder.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To met en pe dolo cho. Pa chode li na paskèli pe e sòti byen.</span><span class="example_en">You put in a little hot water. Don't scald it now, because it won't come out well. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye te gen pou chode poul-ye pou ye konen rache plum-ye anlèr.</span><span class="example_en">They had to scald the chickens so they could pull the feathers out of them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •Cha chode pœr lo frwa. <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). Once bitten, twice shy; chat échaudé craint l'eau froide,</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">choden</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Stomach;</span><span class="definition_fr"> estomac.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa pas dan l choden pi la sa va dan le trip.</span><span class="example_en">It goes into the stomach and then into the intestines. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Stuffed and smoked pig's stomach;</span><span class="definition_fr"> estomac de porc farci et fumé.</span> (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chodyèr</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>); sodjè, chodjyè, chodè (<span class="variant_code">PC</span>); chodyè (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); sodjèr (<span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> Cooking pot, pan;</span><span class="definition_fr"> casserole.</span> <em>M a mèt mwa en nòt chodyèr onho l <span class="variant_code">ST</span>OVE..</em>I'll put another pot on the stove. (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">La potas sa veu min se la lesi ki rès don l f on d la chodyèr.</span><span class="example_en">Potash is the acid that stays in the bottom of the kettle. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To koup to fevi. To mèt sa dan chodyèr e de lagrès.</span><span class="example_en">You cut up your okra. You put it in a pot with grease. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Na boui enn grann chodyè dolo, e sila ki a sote li va gen la fiy.</span><span class="example_en">We'll boil a big pot of water, and the one who jumps over it will get the girl. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Frying pan;</span><span class="definition_fr"> poêle à frire. <span class="example"><span class="example_lc">Mo toumen dezef-la anndan chodè-la.</span><span class="example_en">I turned the egg over in the frying pan. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chofe</span> <span class="pos">v.</span> <span class="variant_code">gen.</span>; chòf (<span class="variant_code">PC</span>). —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To heat;</span><span class="definition_fr"> chauffer, réchauffer.</span> <em>Ye sèr bagay-ye pou brule dan bwiwar, pou chofepou fe <span class="variant_code">ST</span>EAM..</em>They use the bagasse to bum in a kettle for heating, to make steam. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Li buche plen dibwa pou chofe ondon liver e li met sa ondon fwaye.</span><span class="example_en">He chopped a lot of wood to heat during the winter and he put it in his fireplace. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> ♦ <em>Yé té gagnin ein gros caïman on bord apé chauffé dans soleil..</em>There was a big alligator on the bank warming itself in the sun. (<span class="variant_code">FO T19</span>) —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To heat, warm;</span><span class="definition_fr"> réchauffer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To gen p chofe fèr-la pou marke to lavach.</span><span class="example_en">You' ve got to heat the iron to brand your cow. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Ein jou ein ti garçon vini frappé on laporte madame la et li mandé li si li té capabe entré pou chauffé liméme..</em>One day a little boy came to knock on the woman's door and he asked her if he could come in to warm himself. (<span class="variant_code">FO T27</span>) 2.<span class="definition_en"> To follow very closely;</span><span class="definition_fr"> suivre de très près.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tan li ouâ Compair Bouki sofé li tro proce li fourré dan trou di boi.</span><span class="example_en">When he saw that Brer Bouki was following him too closely he went into a hole in a tree. </span><span class="example_code">(T4)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chokan</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Annoying, irritating;</span><span class="definition_fr"> agaçant, embêtant. <span class="example"><span class="example_lc">Li chokan. Li don pa man lachanch pou parle.</span><span class="example_en">She's annoying. She doesn't give me a chance to talk. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">choke</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); chok (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To be angry, get angry;</span><span class="definition_fr"> se fâcher. <span class="example"><span class="example_lc">De-fwa sa sòr on kreol parske la mo choke.</span><span class="example_en">Sometimes it comes out in Creole, because then I'm mad. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To anger;</span><span class="definition_fr"> fâcher. <span class="example"><span class="example_lc">Arèt, parske t ape choke mon.</span><span class="example_en">Stop it, you're making me mad. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sa chok man la mayèr li gard kan li repon man.</span><span class="example_en">It makes me mad the way he looks when he talks back. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Lipélé mouen tou sort nonstinkinstilin, lézi niga; cé ça ki soké mouen pli..</em>He called me all sorts of names, stinkin', stealin', lazy nigger; that's what made me mad the most. (<span class="variant_code">T14</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chokola</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); tchokola (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Chocolate;</span><span class="definition_fr"> chocolat.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Gato chokola.</span><span class="example_en">Chocolate cake. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chòp</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Shop;</span><span class="definition_fr"> magasin, boutique.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Chòp-la fremè jòrdi.</span><span class="example_en">The shop is closed today. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chopin</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Cooking pot;</span><span class="definition_fr"> marmite, casserole.</span> <em>To wa chopin-la? Ote kouvèr-la..</em>Do you see that pot? Take off the lid. (<span class="variant_code">CA</span>); •Chopin an fè. Iron pot. (<span class="variant_code">CA</span>); •Chopin an greni. Granite pot. (<span class="variant_code">CA</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">chose</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To bank up, rebank, place soil around the base of (plants);</span><span class="definition_fr"> rechausser, butter (des plantes).</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chòt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Shot, injection;</span><span class="definition_fr"> piqûre. <span class="example"><span class="example_lc">Doktè-la don mwen en chòt.</span><span class="example_en">The doctor gave me a shot. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chou</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); dechou (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cabbage;</span><span class="definition_fr"> chou.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo fe en peu dechou. Mo kwi sa avèk lavyann sale.</span><span class="example_en">I made some cabbage. I cooked it with salt meat. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To plant la grenn dechou-la dan to jarden.</span><span class="example_en">You plant the cabbage seed in your garden. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">E la en jour nòm-la pèrswa se chou t ape diminwi.</span><span class="example_en">And then one day the man noticed that his cabbages were disappearing. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yété pu plus qu'ein vié dé chou ou plus même qué vié la viande.</span><span class="example_en">They stank more than an old cabbage or even more than old meat. </span><span class="example_code">(T37)</span></span> •<span class="headword">latèt dechou </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); latet a dechou (<span class="variant_code">PC</span>); latet dechou (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Head of cabbage;</span><span class="definition_fr"> tête de chou. <span class="example"><span class="example_lc">Li di piti-ye otr dan latet dechou.</span><span class="example_en">He said that children came from cabbage heads. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo achte en latèt dechou.</span><span class="example_en">I bought a head of cabbage. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">pòm dechou </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Head of cabbage;</span><span class="definition_fr"> tête de chou. <span class="headword"><subentry>•dechou-kœ </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); dechou-kèr-de-bèf (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Small heart-shaped cabbage; petit chou. <span class="example"><span class="example_lc">Ena diferanena dechou-kè e ena gro dechou.</span><span class="example_en">There are different kinds, there is small cabbage and large cabbage. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">choubouli</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); chouboulu (<span class="variant_code">CA</span>); chouboulur (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Heat rash, prickly heat hives;</span><span class="definition_fr"> éruption cutanée dûe à la chaleur. <span class="example"><span class="example_lc">Li plen choubouli.</span><span class="example_en">He has heat rashes all over. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan ye fe choto trap chouboulu. To tou rouj. Fo to mèt lapoud anlèr la.</span><span class="example_en">When it's hot out, you get heat rash. You're all red. You have to put powder on it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sa move pou mo chouboulur.</span><span class="example_en">That's bad for my prickly heat rash. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chougra</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Pokeberry, pokeweed;</span><span class="definition_fr"> 'chou gras', morelle à grappes.</span> (<em>Phytolacca decandra, Phytolacca americana). En chougra sa sanm lameriz. Sa gen de grap e se mèm koulèr ke lameriz..</em>Pokeberry looks like wild cherries. It has clusters of berries and it's the same color as wild cherries. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Bouki ramassé jeine chougra avé chadron on bord chimin</span><span class="example_en"> Brer Bouki gathered young pokeweed and thistles along the path. </span><span class="example_code">(T6)</span></span> REM: Holmes 1990:31 says this term is also used for southern water hemp (<span class="example"><span class="example_lc">Amaranthus australis</span><span class="example_en">(Gray) Sauer). For pokeweed, he gives only the second scientific name.</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">choupik </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>). Bowfin, mudfish, grinnel; amie, espèce de poisson. (<em>Amia calva). Mo kwa ye gen barbi, e ye gen dikap, patasamo kwa ye gen choupik osi..</em>I think there are catfish, and there are carp, perch, I think there are mudfish also. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chov</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Bald;</span><span class="definition_fr"> chauve.</span> <em>♦Est-ce que vous connin pouquoi carencro yé chove ?.</em>Do you know why buzzards are bald? (<span class="variant_code">FO T6</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">chovèl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); chòvè! (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Shovel;</span><span class="definition_fr"> pelle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En chòvèl, li fe pou ramase latè SLACK.</span><span class="example_en">A shovel is made to pick up loose earth. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">choz</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); choj (<span class="variant_code">CA</span>); chòj (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">NE</span>); cho (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Thing;</span><span class="definition_fr"> chose.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La primye choz mò fe avon mon fe enn rob mon gad pou la patron.</span><span class="example_en">The first thing I do before making a dress is I look for a pattern. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <em>•Li saboulé moin de coups de poin, chose qui mo té pas zattende..</em>He showered me with blows of his fists, a thing that I did not expect. (<span class="variant_code">T37</span>) 2.<span class="definition_en"> What-do-you-call-it, what's-his-name; machin, truc. <span class="example"><span class="example_lc">Moun ki dan chòz-ye, dan la vwazinaj. Y ole prète zouti de fwa.</span><span class="example_en">The people in what-do-you-call-it, in the neighborhood. Sometimes they want to borrow tools. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chu</span> <span class="pos">int.</span> <span class="definition_en">Shh!</span><span class="definition_fr"> Chut!</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Chut, Martine.... pa fé di trin, prinne gare.</span><span class="example_en">Sh, Martine, don't make any noise, be careful. </span><span class="example_code">(TM)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chval</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); chwal (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); chfal, chvo, chwòl, swal (<span class="variant_code">PC</span>); chvo (pi.) (<span class="variant_code">NE</span>); chwo (pi.) (<span class="variant_code">MO</span> 60). Horse; cheval. <span class="example"><span class="example_lc">Kan li RIDE chfal-la li tchòm le gid-ye.</span><span class="example_en">W hen he rides a horse he holds on to the reins. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Chwal montir.</span><span class="example_en">Riding horse. (<span class="variant_code">MO</span> 60); <span class="example"><span class="example_lc">To gen pou mèt labrid-la dan so ladjèl. Li gen lakòd-ye chak kote pou GUIDE ye chval-la.</span><span class="example_en">You've got to put a bridle in his mouth. It's got ropes on each side to guide their horse. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo neve te lenmen kase chwal maron.</span><span class="example_en">My nephew used to like to tame wild horses. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <em>•Fiy-ye va ri apre mwen si ye wa twa monte mwen konm on en chwal..</em>The girls will laugh at me if they see you riding me like a horse. (<span class="variant_code">JR</span>) <em>•.</em>i chwal <span class="pos">n.phr.</span> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Pony;</span><span class="definition_fr"> poney, petit cheval.</span> •<span class="headword">chwal lasel </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Saddle horse;</span><span class="definition_fr"> cheval de selle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo abitud monte le chvo d sèl.</span><span class="example_en">I used to ride saddle horses. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ma montre twa ke Konpè Bouki se pa plis ke mo chwal la sel.</span><span class="example_en">I will show you that Brer Bouki is no better than my saddle horse. </span><span class="example_code">(DU)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chval-djab</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); chwal-djab (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Praying mantis;</span><span class="definition_fr"> mante religieuse <em>(Stagmomantis Carolina.</em>. <span class="example"><span class="example_lc">Mo mo kwa sen en ti betay apèpre lonng kòmsa. Ye pèl en chval-djab. Li kone dan dezè monje to rekòt.</span><span class="example_en">I think it's a little insect about this long, you know. They call it a praying mantis. It's usually in the field you know, eating your crop. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Locust;</span><span class="definition_fr"> criquet, acridien.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En chval-djab se nwa avèk dezèl rouj. Ye manj tou kikchoj vèr.</span><span class="example_en">A locust is black with red wings. They eat everything green. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chviy</span> <span class="pos">n.</span> chwiv, chwiy, chiviy (<span class="variant_code">PC</span>); chwil (<span class="variant_code">CA</span>); (in sense 1:) chwiy deu pye (<span class="variant_code">PC</span>); jwif depye (<span class="variant_code">CA</span>). 1.<span class="definition_en"> Ankle;</span><span class="definition_fr"> cheville.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa se ta chwiy deu pye.</span><span class="example_en">That is your ankle. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou en kou d son vye moun ye te met enn sonsi on chak chwiy di pye.</span><span class="example_en">For an apoplectic fit, old folks used to put a leech on each ankle. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Dowel used to attach two pieces of wood;</span><span class="definition_fr"> cheville en bois (qui sert à attacher deux morceaux de bois). <em>Ye met en chiviy andan 1.<span class="definition_en">.</span></em>They put a dowel in it. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chviye</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To fasten two pieces of wood together with a dowel;</span><span class="definition_fr"> cheviller.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chwazi</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); chwaze (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To choose;</span><span class="definition_fr"> choisir.</span> <em>Bouki, sa ti veu? Se twa ki gen p chwazi.</em> Bouki, what do you want? It is up to you to choose. (<span class="variant_code">NE</span>); <em>To gen en monyè to ka chwazi sa to gen p koupe pou kantite la grenn to <span class="variant_code">gen.</span>.</em>You have a way you can choose what you want to cut according to the quantity of seed you have. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Kofer si nou zot bon pou nomè yé, nou zot pa bon pou soisi eine dan nou zot mem.</span><span class="example_en">Why is it that if we are good enough to nominate them, we aren't good enough to choose one of our own? </span><span class="example_code">(T14)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chwèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Florida screech owl;</span><span class="definition_fr"> espèce de chouette.</span> <em>(Otus asio floridanus). En chwèt sa hèl en kri ke fe drèse to chfe-ye desi to latèt..</em>A screech owl lets out a cry that makes your hair stand up. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Si to tonne ein chouette chanter au ras to lamaison, quéquenne dans to fonmille gain mouri.</span><span class="example_en">If you hear an owl hooting near your house, a member of your family will die. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Mischievous girl, bad girl;</span><span class="definition_fr"> jeune fille espiègle, méchante.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se en tit chwèt. Li pa bon. Se en tit sòrsyès.</span><span class="example_en">She is a bad little girl. She's not good. She's a little witch. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Old witch;</span><span class="definition_fr"> vieille femme méchante.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vyey chwèt-la li gen en veri desi so ne.</span><span class="example_en">The old witch has a wart on her nose. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chwini</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); chwaini (<span class="variant_code">PC</span>); chwignen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Harrow, small cultivator;</span><span class="definition_fr"> petite herse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si to pa gen en PLANTER to jète lagrenn-la ave lamen e chwini le e vini, le e krouvi li.</span><span class="example_en">If you don't have a mechanical planter you throw the grain by hand, and the harrow comes along and covers it up. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chya</span> <span class="pos">int.</span> <span class="definition_en">Rats!</span><span class="definition_fr"> Shucks!</span>; Mince! <em>♦Mais chia! Bête-là té loin, bete-là té djà parti..</em>But rats! the animal was far away, he was already gone. (<span class="variant_code">T23</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">chye</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); chiye (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); chie (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To shit, defecate;</span><span class="definition_fr"> chien <span class="example"><span class="example_lc">Sa se en ta lamèrd.</span><span class="example_en">That is a pile of shit. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">fe chie </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); fe chiye (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To irritate, annoy;</span><span class="definition_fr"> faire chier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Life li chie plu mal.</span><span class="example_en">He annoyed him even more. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">chie konm Anri Kat </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To have shot one's wad, have had it (e.g. said of a duck that's been shot); chier comme Henri IV.</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chyen</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Greedy, stingy;</span><span class="definition_fr"> avare.</span> <em>Se chyen, se chyen!.</em>He's so greedy! (<span class="variant_code">BT</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">chyen</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> Dog;</span><span class="definition_fr"> chien.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dèpi tan mo viv, sète toujou konm sa, ole bat konm chyen e chat.</span><span class="example_en">My whole life it's always been like that, they've wanted to fight like cats and dogs. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Chyen-la te anraje. Ye te gen pou mèt en mizo an so ladjèl pou peche li mòrd moun.</span><span class="example_en">The dog was rabid. They had to put a muzzle on his mouth to keep him from biting people. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo fiy mare so chyen ora so lamezon.</span><span class="example_en">My daughter tied her dog close to the house. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compè Loup té vini maig' comme Coucou a force chiens-yé té swégné moutons-yé.</span><span class="example_en">Brer Wolf was getting as skinny as a cuckoo bird, so well were the dogs watching the sheep. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> •<span class="headword">gro chyen </span><span class="pos">n.phr.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1) Big shot, big bug, important person, bigwig; gros chien, gros bonnet, personne importante. <span class="example"><span class="example_lc">To gen en gro pozisyon dèn. To en gro chyen.</span><span class="example_en">You have an important position, then. You're a big shot. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nom-sa-la krwa li en gro chyen. Li gen en ta larjan.</span><span class="example_en">That man thinks he's a big shot. He's got a lot of money. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2) Large landowner; propriétaire de grandes terres. <span class="example"><span class="example_lc">Ena le Blon ke no pèl le gro chyen.</span><span class="example_en">There are the white people that we call the big dogs. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> •<span class="headword">chyen a pèrdri </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Bird dog;</span><span class="definition_fr"> chien dressé pour la chasse aux oiseaux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En chyen a pèrdrise diferan. I va santi la tras me i va pa jape.</span><span class="example_en">A bird dog, that's different. He'll catch the scent but he won't bark. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="headword">chyen tayo </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Mutt, dog of mixed breed;</span><span class="definition_fr"> chien de race mixte, chien bâtard, cf. <span class="example"><span class="example_lc">tayo</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> Hog, glutton;</span><span class="definition_fr"> goinfre, glouton.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To tro chyen twa. To boure twa tro.</span><span class="example_en">You're too gluttonous. You eat too much. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Hammer (of gun);</span><span class="definition_fr"> chien (de fusil). <span class="example"><span class="example_lc">To armen li ka t e PULL LEVER-la, men lantan pase ye te gen chyen. To pel sa en chyen an kreyòl.</span><span class="example_en">You cock it when you're pulling the lever, but a long time ago they had a hammer. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chyen-cho</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Hotdog;</span><span class="definition_fr"> hotdog.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan enave lafwar, ye te vann ti chyen-cho e vye moun-ye te manj sa.</span><span class="example_en">When they had a fair they would sell hot dogs and old people would eat them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">chyen-dan</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Tall paspalum, Dallis grass;</span><span class="definition_fr"> chiendent.</span> (<span class="example"><span class="example_lc">Paspalum dilatatum</span><span class="example_en">Poir.) <span class="example"><span class="example_lc">Nou pe piyoche chyen-dan. Rache chyen-dan dan dekann-ye.</span><span class="example_en">We hoe the Dallis grass, weed it out. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> REM: (Read 1963:26, Holmes 1990: 13). The SF and CanF term chiendent refers to a different plant, 'couch grass (<span class="example"><span class="example_lc">Agropyron repens</span><span class="example_en">L.)'. <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou peche lafyev bouyi rasin chyendon kouron don dolo pi bwa kon to swaf.</span><span class="example_en">To prevent a fever boil the root of the tall paspalum in water and drink that when you are thirsty. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dabòr </span>(<span class="variant_code">CA</span>). <em>—adv..</em>First of all; d'abord. <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo te fe la bisk, dabòr mo mete tou mez epis dan la rou</span><span class="example_en"> When I made bisque, first I put all my spices in the roux. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Dabor ki permette toi entré dan la mézon? cofair tapé grognin.</em> 'First of all, who let you in the house?' (<span class="variant_code">ME</span>) <em>—conj.</em> Since; puisque. <span class="example"><span class="example_lc">Dabòr to isit, to va ede mon nètwaye mo mezon</span><span class="example_en"> Since you're here, you're going to help me clean my house. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dénise, d'abord to laimé moin, allons parti couri léglise allons marié démain.</span><span class="example_en">Denise, since you love me, let's go to the church, let's get married tomorrow. </span><span class="example_code">(T11)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Dahomey</span> <span class="pos">prop.n.</span> <span class="definition_en">Brer Dahomey (folktale character);</span><span class="definition_fr"> Compère Dahomey (personnage dans les contes). <span class="example"><span class="example_lc">♦Mocroa mo vo mié couri ouâ Compair Dahomey.</span><span class="example_en">I think I'd better go see Brer Dahomey. </span><span class="example_code">(T6)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dakòr</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Okay;</span><span class="definition_fr"> d'accord.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te pa pou sa. Me mo tonbe dakòr pou fe li.</span><span class="example_en">I wasn't for it. But I agreed to do it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Kan li vini gran, èceque tou moune té pa daccor pou di que li té fé onair à so péi?.</em>When he became an adult, didn't everyone agree that he did honor to his country? (<span class="variant_code">ME 91</span>) •<span class="headword">tonbe dakòr </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To agree;</span><span class="definition_fr"> se mettre d'accord, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">tonbe </span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dal</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); ladal (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Gutter, eaves trough;</span><span class="definition_fr"> gouttière.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ladal-la, l ape pand. Safe mo fe li arache.</span><span class="example_en">The gutter is hanging down. So I had it pulled off. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dam</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Damned;</span><span class="definition_fr"> maudit, Sacré.</span> <em>♦Kofair péhi cila lib si ein bon Radiko pa gaigné droâ fiziyé ein dam Rébail tan-zan-tan pou mizé nou zot?.</em>Why is this country free if a good Radical doesn't have the right to shoot a damned rebel every now and then to entertain us? (<span class="variant_code">T16</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">dam</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); donm (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Lady;</span><span class="definition_fr"> dame.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To gen garde twa pou en bon donm.</span><span class="example_en">You have to save yourself for a good lady. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sèt en bèl dam. Li te byen abiye.</span><span class="example_en">She's a beautiful woman. She was well dressed. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> ♦Tan <span class="example"><span class="example_lc">yé fini manzé, tou cavalié pran yé dammes et mêté en place pou doncé.</span><span class="example_en">When they finished eating, all the dancers got their ladies and got in place to dance. </span><span class="example_code">(T8)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dan</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Tooth;</span><span class="definition_fr"> dent.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo brose mo dan-ye.</span><span class="example_en">I brushed my teeth. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mèt to dan anba lòriye-la. Souri-la va mèt twa en sen-sou.</span><span class="example_en">Put your tooth under the pillow. The mouse will give you five cents. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou koupe so don-ye, les ti bebe-la mòrd si en don krokodil.</span><span class="example_en">For a child who is cutting teeth, let the baby bite on an alligator tooth. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Tooth (of a machine);</span><span class="definition_fr"> dent (d'une machine). <span class="example"><span class="example_lc">Chwini gen plis dan ke laès, en chwini avek en kultivatè, ye tou diferan.</span><span class="example_en">A small harrow has more teeth than a cultivator. A small harrow and a cultivator, they're quite different. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dan</span> <span class="pos">prep.</span> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); don, ondon (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); andan (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); nan, anddan, anndan, andon (<span class="variant_code">PC</span>); ondon (<span class="variant_code">MO</span> 60); danz + VOWEL (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> In, inside, into;</span><span class="definition_fr"> dans, en.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou me nòt sik e nòt bœr anddan lo MIXER.</span><span class="example_en">We put our sugar and our butter into the mixer. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li mèt sa ondon sa poch.</span><span class="example_en">He put that into his pocket. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye te fe la byèr danz en gran krich.</span><span class="example_en">They made beer in a big jug. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Danz en bari dible.</span><span class="example_en">In a barrel of wheat. (<span class="variant_code">MO</span> 60) <span class="example"><span class="example_lc">♦Ainjour ain gros dézo croché dans so gavion.</span><span class="example_en">One day a big bone got caught in his throat. </span><span class="example_code">(T18)</span></span> •<span class="headword">don tou </span><span class="pos">prep.</span> <span class="definition_en">In spite of;</span><span class="definition_fr"> en dépit de, malgré.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Don tou so parese, li resi a lekòl.</span><span class="example_en">Despite his laziness, he does well in school. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> REM: <span class="variant_code">NE</span> 1985 calls this usage rare. 2.<span class="definition_en"> On;</span><span class="definition_fr"> sur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ondon latab.</span><span class="example_en">On the table. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> 3.<span class="definition_en"> In, at, during, around;</span><span class="definition_fr"> vers, autour de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Apeupre don le nœv-œr.</span><span class="example_en">Around nine o'clock. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ondon dèrnye lagèr mo papa te on Frons.</span><span class="example_en">During the last war my dad was in France. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> 4.<span class="definition_en"> Of, from, between, among;</span><span class="definition_fr"> entre, parmi.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sanm kòm si, dan le jen jan le, kichòw e kouri pli mal kè janmen.</span><span class="example_en">It seems like, among young people, there is something that is going worse than ever. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Na zon don le paron ki pa konpron.</span><span class="example_en">There are some of the parents who don't understand. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Katafo te lœ plis vye dan le trwa ti frè.</span><span class="example_en">Catafo was the youngest of the three brothers. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 5.<span class="definition_en"> Out of, from;</span><span class="definition_fr"> de, dans.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se te hale le jènn don le klou.</span><span class="example_en">That took the germs out of boils. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sòr onndon.</span><span class="example_en">To get out of. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yemarche on trèk-la jiska ye sorti dan bwa.</span><span class="example_en">They followed the trail until they came out of the woods. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> —<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Inside;</span><span class="definition_fr"> dedans, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">anddan</span><span class="example_en"></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dandi </span><span class="example"><span class="example_lc">adj., n.</span><span class="example_en">Dandy; dandy. <span class="example"><span class="example_lc">♦Sitôt mo mené mo chapeau mo couri fermé mo lamalle, et dandy, comme ein étourneau, mo descende coté la halle.</span><span class="example_en">Right away I put on my hat and I went to shut my trunk, and as spiffed up as a blackbird I went down to the hall. </span><span class="example_code">(T37)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dane</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); dònen, donnen, dannen (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Damned;</span><span class="definition_fr"> damné.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le fifole se te le moun dane</span><span class="example_en"> Will-o'-the-wisps are (the spirits of) damned people. (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">To dannen, to nanm pa dan bon plas</span><span class="example_en"> You're damned, you're soul isn't in the right place. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Haunted;</span><span class="definition_fr"> hanté.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lamezon-sa-la, li donnen. Pèrsòn pa kapa rete andan la</span><span class="example_en"> That house is haunted. No one can live in it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">danje*</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> donje (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Danger;</span><span class="definition_fr"> danger.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou te pa donje kòm nou ye astœr-la.</span><span class="example_en">We were never in danger like we are now. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yé té pas gagnin danger pou so la vie, pasqué so latéte té pas cassé.</span><span class="example_en">There was no danger for his life, because his head wasn't broken. </span><span class="example_code">(FO T20)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">danjerè</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); danjeurè, danjœrœ, danjere (<span class="variant_code">PC</span>); donjere (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Dangerous;</span><span class="definition_fr"> dangereux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To ka RIDE dan flèv si t ole mè se danjere.</span><span class="example_en">You can ride on the Mississippi if you want to, but it's dangerous. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Life so lide ke sete tro danjere.</span><span class="example_en">He decided that it was too dangerous. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dans</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); dons (<span class="variant_code">NE</span>); ladans (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Dance, ball;</span><span class="definition_fr"> bal.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te konnen gen en ladans le sanmdi swa.</span><span class="example_en">They used to have a dance on Saturday nights. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Enave en benn ki t ap jwe lamizik pou en dans.</span><span class="example_en">There was a band that was playing music for a dance. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 1.<span class="definition_en"> Song, dance song;</span><span class="definition_fr"> chanson.</span> <em>Ça fait, quand Compère Bouki voit que Compère Lapin t'apé jouer banjo-là, et pis c'était des si vaillantes danses, li dit, li commencé à inviter so z-amis..</em>So, when Brer Bouki saw that Brer Rabbit was playing the banjo, and that they were such nice dances, he began inviting his friends. (<span class="variant_code">AN</span> <span class="variant_code">T7</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">danse</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>); donse, dons (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); dans (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> —v. <span class="example"><span class="example_lc">intr.</span><span class="example_en">To dance; danser. <span class="example"><span class="example_lc">Ye te e danse e bwa wiski, e tou kichò.</span><span class="example_en">They were dancing and drinking whiskey and everything. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo mari te dans byen.</span><span class="example_en">My husband danced well. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yeté gagnin plein bateaux, et yé té gagnin l'air apé dansé on la mer.</span><span class="example_en">There were a lot of little boats that looked like they were dancing on the sea. </span><span class="example_code">(FO T20)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To dance;</span><span class="definition_fr"> danser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo konmonse danse enn vais.</span><span class="example_en">I started to dance a waltz. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Blanc et pi noir, yé dansé bamboula.</span><span class="example_en">Blacks and whites alike danced the bamboula. </span><span class="example_code">(T10)</span></span> •<span class="headword">danse latcheu rèd </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To dance very energetically;</span><span class="definition_fr"> danser avec beaucoup d'énergie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li t ape danse la tcheu rèd.</span><span class="example_en">He was dancing very energetically. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">danseuz</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); dansez (<span class="variant_code">PC</span>); dansèz (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Dancer (female);</span><span class="definition_fr"> danseuse.</span> <em>Mo te gen en ta de <span class="variant_code">BO</span>YFRIEND. Mo te bonn danseuz..</em>I had a lot of boy- friends. (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Li te en bon dansèz e li te ale danse tou le swa.</span><span class="example_en">She was a good dancer and she went dancing every night. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dansœr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); dansè (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); donse (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Dancer;</span><span class="definition_fr"> danseur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mwa sète pa en dansœr. Mo te toujour honnt danse. Mo te p ole donse.</span><span class="example_en">I was never a dancer. I was always ashamed to dance, I never wanted to dance. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dantèl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Lace;</span><span class="definition_fr"> dentelle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena en dam ki gen en rob lanòs avèk en ta dantèl.</span><span class="example_en">There's a woman who has a wedding dress with a lot of lace. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦So jipons, yé gaignin dé volan tou froncé avec la dentel.</span><span class="example_en">Her petticoats, they have gathered flounces of lace. </span><span class="example_code">(WO)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dantis</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Dentist;</span><span class="definition_fr"> dentiste.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo ale o dantis. Li rache mon trwa dan.</span><span class="example_en">I went to the dentist. They pulled out three teeth. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dapre</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> According to;</span><span class="definition_fr"> d'après, selon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo t ap boukanne de sosis dan en gro SMOKER. Dapre mwa lèksplozyon sa satake mo zyœ.</span><span class="example_en">I was smoking sausage in a big smoker. In my opinion it's the explosion that attacked my eyes. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Dapre mon se pa bon, se move.</span><span class="example_en">In my opinion it's not good, it's bad. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dar</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); da, dad, dach (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Gig, spear used for fishing;</span><span class="definition_fr"> petite lance à pêcher. <em>Èna de da ki gen trwa fouch, enan ki gen jich en fouch. La ka t a darde li gen en morso pou tchombo li anndan pwason-lan, pou to ka hale li on latè..</em>There are gigs which have three prongs, there are some which have only one prong. When you're going to gig, it's got a piece to hold it in the fish so you can pull it onto land. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dardar</span> <span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Quickly, fast;</span><span class="definition_fr"> dare-dare, vite, rapidement. <em>♦Yétous té per dardard, li vancé côté yé, et li di yé: pas per..</em>They were all quickly afraid, but he came up to them and said 'Don't be afraid.' (<span class="variant_code">T25</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">darde</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To jab, poke;</span><span class="definition_fr"> frapper (avec un objet pointu). <span class="example"><span class="example_lc">Se en pikan. Si to pa fe atasyon, li va darde twa.</span><span class="example_en">It's a thorn. If you're not careful, it'll prick you. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Lapin dardé so rakatchas dan côtes Compair Bouki.</span><span class="example_en">Brer Rabbit jabbed his spurs in Brer Bouki's ribs. </span><span class="example_code">(T3)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To gig, fish with a gig;</span><span class="definition_fr"> pêcher a l'aide d'une longue lance barbelée. <span class="example"><span class="example_lc">En dad pou darde en gro pwason.</span><span class="example_en">A gig for gigging a big fish. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Leswar nom otour isi te ale darde pwason andan bayou pou trape ye.</span><span class="example_en">At night men around here would go gig fish in the bayou to catch them. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dart</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); dat (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); dad (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Ringworm, skin blotch;</span><span class="definition_fr"> dartre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen en dad. En dad de fwa li blan, defwa li rouj.</span><span class="example_en">He has a skin blotch which sometimes is white and sometimes is red. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li gen en dat andan lapo e li chanj koulèr.</span><span class="example_en">He's got a blotch on his skin that changes color. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Poula dat ye te fe ti kataplas avek pakonn vè ye kraze sa avek di vineg.</span><span class="example_en">For skin blotches they would make compresses with green pecans, they would crush that (and mix it) with vinegar. (<span class="variant_code">LA</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dat</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); det (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Date;</span><span class="definition_fr"> date.</span> <em>Ki dat jòrdi?.</em>What's the date today? (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo mete dat kan mo ekri.</span><span class="example_en">I mark the date when I'm writing. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> ♦C'<span class="example"><span class="example_lc">est li qui porté attention pour les dates des morts; c'est à dire, li té connein quand chaque personne té couri mourir.</span><span class="example_en">He is the one who paid attention to the dates of deaths; that is, he knew when each person was going to die. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">date</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To date;</span><span class="definition_fr"> dater.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li date sa lèt.</span><span class="example_en">He dated his letter. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">daypin</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Safety pin;</span><span class="definition_fr"> épingle anglaise.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To gen pou mèt sa trwa daypin, enn konm sa, enn on chak jonm.</span><span class="example_en">You have to put three safety pins (on a diaper), one like that, one on each leg. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">de</span> <span class="pos">art.indef.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); dè (<span class="variant_code">MO</span> 60); dez (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); d (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Some;</span><span class="definition_fr"> des, quelques.</span> <em>To mon] sa èk de graton..</em>You eat that with crackling. (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Dez ami.</span><span class="example_en">Some friends. (<span class="variant_code">MO</span> 60); <span class="example"><span class="example_lc">Mo monmon te fe nouzòt de chimij avèk de sak d farin.</span><span class="example_en">Our mother made us shirts out of flour sacks. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye se pran en bout koton mayi pou bouche lajòg pou pèche dez ensèk.</span><span class="example_en">They would take a corncob to plug the jug to keep insects out. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">San e wit an e l ape pike de koutdepwent, a so laj-la.</span><span class="example_en">A hundred and eight years old, and she's making quilts, at her age. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> REM: This marker of the indefinite plural is not accepted by all speakers (<span class="variant_code">NE</span> 1985: 114). <em>♦Pensez donc yé té gagnin des tas énormes de choris ses, de fromage de cochon, de pain maïs, dé patates..</em>Just think, there were enormous piles of sausage, of head cheese, of corn bread, of potatoes. (<span class="variant_code">T40</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">de</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Thimble;</span><span class="definition_fr"> dé (à coudre). <span class="example"><span class="example_lc">To pran to en de avet en negwiy.</span><span class="example_en">You get yourself a thimble and a needle. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦[Pou] de dart, konm sa komons e se piti mo Chòf en de byen cho e mo pòz li si dart-la. Sa ti li..</em>For skin blotches, when they're just starting out and they're small, I heat up a thimble and I set it on the blotch. That kills it. (<span class="variant_code">BI</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">de </span><span class="example"><span class="example_lc">partitive det.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>); d (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>). Some; du, de la. <em>Konbyen d piti t ale batize?.</em>How many children are you going to baptize? (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo seyè gen d larjan.</span><span class="example_en">I tried to get some money. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Poumoin plus de bon passe-temps!.</em>No more good pastimes for me! (<span class="variant_code">T32</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">de</span> <span class="pos">prep.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Of, from;</span><span class="definition_fr"> de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kek-choj te tonbe par-ter de latab</span><span class="example_en"> Something fell off the table onto the floor. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye chache le Fronse de la Kanada.</span><span class="example_en">They chased the French out of Canada. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">de-latet</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Two-headed evil person; personne méchante à deux têtes. (<span class="variant_code">CA</span>) 2.<span class="definition_en"> Practitioner of voodoo;</span><span class="definition_fr"> pratiquant du vaudou.</span> <em>To tànde pale pou houdou? Aben se sa to pel moun de-latet, se en moun ki fe houdou, li a dòn twa kechò pou met on kekenn pou genye larjan pou fe larjan ave ye..</em>You've heard of voodoo? Well, that's what you call a [moun de latet]. It's a person who does voodoo. He'll give you something to put on someone to get money from them. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">deanche</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); dehanche (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To dislocate;</span><span class="definition_fr"> disloquer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo kwa li te déhanche so janm anmba lekòr.</span><span class="example_en">I think he dislocated his leg down the bank. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li dehanche so bra kan li tonbe.</span><span class="example_en">He dislocated his arm when he fell. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">deba</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Stockings;</span><span class="definition_fr"> bas.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo mo te gen en SHORT PANTS ek de ba.</span><span class="example_en">I had a pair of shorts with stockings. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Vye tan pase fam mèt deba anho ye pye e nom mèt chosèt.</span><span class="example_en">Long ago women wore stocking son their feet and men wore socks. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <em>♦Quand yé vini comme ça tous neg yé galopé acheté souyés, débas, couvertes pou yé vlopé..</em>When they come in like that they all run to buy shoes, stockings, blankets to wrap themselves in. (<span class="variant_code">T27</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">debarase</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en">—<span class="pos">v.refl.</span> <span class="definition_en">To get rid of;</span><span class="definition_fr"> se débarrasser de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo debarase mo-mèm avèk tou sa mo te gen andan mo tirwa.</span><span class="example_en">I got rid of everything I had in my drawers. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pététe mo va débarrassé tout lé dé a la fois.</span><span class="example_en">Perhaps I'll be rid of them both at the same time. </span><span class="example_code">(FO T3)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To clear out;</span><span class="definition_fr"> débarrasser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M ap debarase mo kabine. M ap jete tou sa ki pa bon andan la.</span><span class="example_en">I'm clearing out my cabinets. I'm throwing away everything that's not good in there. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">debarbouye</span> <span class="pos">v.refl.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To get cleaned up;</span><span class="definition_fr"> se débarbouiller.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te gen pou debarbouye ye-mèm avonn ye pran ye dmen.</span><span class="example_en">They had to get cleaned up before they had their dinner. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">debare</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To open, unlock;</span><span class="definition_fr"> ouvrir, déverrouiller.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Onka no genp sòrti, debar lapòrt.</span><span class="example_en">In case we have to get out, unlock the door. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">debarke</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To land, disembark;</span><span class="definition_fr"> débarquer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo debarke a AUSTRALIA, delod leu bato.</span><span class="example_en">I disembarked in Australia and unloaded the boat. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To get out (of a vehicle);</span><span class="definition_fr"> descendre (d'une véhicule). <span class="example"><span class="example_lc">Kan no te arive a leglizno debarke anba charèt.</span><span class="example_en">When we had arrived at church we got out of the cart. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">debat</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To try, make an effort, struggle;</span><span class="definition_fr"> s'efforcer, se débattre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Moun-sa-ye te pòv pòv bet-ye. Ye te e debat pou gen manje.</span><span class="example_en">Those people were really poor. They had to struggle just to have something to eat. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Malad konm èl te malad, èl t ap debat pou ede le moun.</span><span class="example_en">Sick as she was, she was struggling to help those people. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si to pa debat, to va pa trouve louvraj.</span><span class="example_en">If you don't make an effort, you won't find work. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Courant la té si fort ça té souteni li bien. A force débatte, nager, nager, li traversé lote coté..</em>The current was so strong that it held him up well. By struggling, swimming and swimming, he crossed to the other side. (<span class="variant_code">FO T15</span>) 2.<span class="definition_en"> To manage, get by;</span><span class="definition_fr"> se débrouiller.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen pou debat le sèl moyè mo kone.</span><span class="example_en">I have to get by the only way I know how. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>'Konmon to ye ?.</em>' <em><sup>(</sup></em></span><em>M ap débat toujou.</em>' «How are you?» «I'm still managing.» (<span class="variant_code">BT</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Tout sa to capab fait yé va dit to coupab. Vaut mié to paix, et pis... débate comme to capab.</span><span class="example_en">Whatever you do, they'll say you're guilty. It's better for you to be quiet and get by as best you can. </span><span class="example_code">(T24)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To argue;</span><span class="definition_fr"> se disputer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye t ape debat e ye jete lalanp-la parlè.</span><span class="example_en">They were arguing and they knocked the lamp over on the floor. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>4.<span class="definition_en"> fig..</span></em>To struggle, fight with; se battre avec. <em>Ède momon e piti-ye, debat e ye, tòsl e ye, toute e ye, mèt ye kouche, chanje ye, fe ye manje si ye te gen monj..</em>I helped the mother with her kids. I struggled with them, put them to bed, changed them, made their food when they had to eat. (<span class="variant_code">PC</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">debatman</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Hard time, difficulty (doing sth.); mal, difficulté (à faire qch). <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen en debatman pou koupe lèrb.</span><span class="example_en">I had a hard time cutting the grass. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Fight, struggle;</span><span class="definition_fr"> lutte, débat.</span> (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">debay</span> <span class="pos">v.tr.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">MO</span> 72). To harvest, clear away; récolter. <span class="example"><span class="example_lc">Mo tè jist de bay mo rekòl.</span><span class="example_en">I had just harvested my crops. (<span class="variant_code">MO</span> 72) REM: Note the similar <span class="example"><span class="example_lc">lebay</span><span class="example_en">(q.v.).</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">debite</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); debitè chèrif (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Deputy;</span><span class="definition_fr"> député.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Maite Rénard sé to dépité ou so prémié comis, é loté té maite d'équipage.</span><span class="example_en">Master Fox was his deputy or chief clerk, and the other was mate. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">debite</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To gut;</span><span class="definition_fr"> étriper.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li twe so kochon e li te debite li. Ye fonn li e ye tou nètwaye. Ye ote tou letrip-ye dan so vant.</span><span class="example_en">He killed his pig and he took the insides out. They split him in two and they cleaned everything and they take out the tripes in his stomach. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">deboche</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To leave work;</span><span class="definition_fr"> débaucher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo fini louvraj mo deboche.</span><span class="example_en">When I finish my job, I leave work. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">debòrde </span><span class="example"><span class="example_lc">v.int r.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>). To overflow; déborder. <span class="example"><span class="example_lc">Kan lekim te fòrmen antèr lasoup-la, no te gen pou ekimen li pou pa se debòrde.</span><span class="example_en">When foam formed on top of the soup, we had to skim it off so it wouldn't overflow. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">debouche</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To uncork;</span><span class="definition_fr"> déboucher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Debouche li mo bwa 'goulou goulou goulou.</span><span class="example_en">' I uncorked it and drank, glug glug glug. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To gen pou debouche laboutey diven pou lese li soufle.</span><span class="example_en">You have to uncork the bottle of wine to let it breathe. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦En bas nabe yé tout qualité flairs dans moune té la; quand ein moune té respiré c'est comme si yé té débouché ein fiole lessence dans ein la chambre.</span><span class="example_en">Under the trees there was every kind of flower in the world; when a person breathed it it was as though they'd opened a bottle of perfume in a room. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">deboule</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To tumble;</span><span class="definition_fr"> débouler, dégringoler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li t ap kòrde dibwa e dibwa-la komanse deboule.</span><span class="example_en">He was cording wood and the wood began to tumble. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo popa deboule lechèl.</span><span class="example_en">My papa fell down the ladder. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <em>♦Compair Lapin déboulé anba talle zéronce et ri: -KiakI kiak! kiak!.</em>Brer Rabbit tumbled into the briar patch and laughed, 'Ha ha!' (<span class="variant_code">T2</span>) 2.<span class="definition_en"> To collapse, cave in;</span><span class="definition_fr"> s'écrouler, s'effondrer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To sil anba la ka deboule, si sil-la vini pouri, l a monje l a deboule an-o to pilye-la.</span><span class="example_en">Your sill underneath can collapse, if the sill becomes rotten, it'll be eaten, it'll collapse on top of your piling. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">debourbe</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To cleanse of mud, remove the mud from;</span><span class="definition_fr"> débourber, décrasser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li ale pilote dan labou. Kan li soti, li te tou bourbe e la li te gen pou débourbé li-mèm, pou lave li-mèm.</span><span class="example_en">He went stomping around in the mud. When he got out, he was all muddy, then he had to clean the mud off himself. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To pull out of the mud;</span><span class="definition_fr"> débourber.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Limandé li mème service la pou débourbé so lavache qui té pris au ras ein bayou dans bois.</span><span class="example_en">He asked for the same favor of helping pull his cow out of the mud; it was stuck by a bayou in the woods. (FO TI)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">debout</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); debou, dibout (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Standing (up);</span><span class="definition_fr"> debout.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li t ape seye travaye debout. Li te pa labitid.</span><span class="example_en">He was trying to work standing up. He wasn't used to that. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye te pròch dromi dibout telman ye te las.</span><span class="example_en">They were almost asleep standing up, they were so tired. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">rèste debout </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To stand, be standing;</span><span class="definition_fr"> rester debout.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mè mo m pe e rèste debout la pou garde pou dòn mon.</span><span class="example_en">But I'm not going to stand there waiting to be given something. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité si faibe li té pas capabe resté diboute.</span><span class="example_en">She was so weak she couldn't remain standing. </span><span class="example_code">(FO T20)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">debout</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To stand, be standing;</span><span class="definition_fr"> être (se mettre) debout. <span class="example"><span class="example_lc">Ena en GANG nom debout la dan kwen-la.</span><span class="example_en">There's a group of men standing there in the comer. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">debout drwat </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To stand straight;</span><span class="definition_fr"> se tenir droit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si vou ole konnen si l e debout drwat, vou me zafè sa wa gout dolo-la.</span><span class="example_en">If you want to know whether the plank is standing straight, you put this thing down and look at the air bubble. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">debout on </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To stand over, watch over someone's shoulder;</span><span class="definition_fr"> regarder par dessus l'épaule de qn.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si to pa debout on li la, li pe e f e li byen.</span><span class="example_en">If you don't stand over him, he won't do a good job. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To rise, get up (in the morning), be awake, up;</span><span class="definition_fr"> être éveillé, se lever. <span class="example"><span class="example_lc">Apre li byen dòrmi, li lèv debout e li bwa so kafe.</span><span class="example_en">After he has slept well, he gets up and he drinks his coffee. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye te debout.</span><span class="example_en">They were up. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Zavoka dijà diboute apé boi so kafé.</span><span class="example_en">Brer Lawyer was already up drinking his coffee. </span><span class="example_code">(T5)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">debri</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); dibri (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Debris;</span><span class="definition_fr"> débris.</span> <em>Se tris, ena de plas nou pase aò ye pa kò fini ote dibri-la, aò <span class="variant_code">ST</span>ORM-la te pase..</em>It's sad, we passed through some places where they haven't finished removing the debris from when the storm came through. (<span class="variant_code">PC</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">debruti</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Sophisticated, well-educated, advanced; sophistiqué, bien-instruit. <span class="example"><span class="example_lc">Sète du monn d Ibèri e Lafayèt paskœ Pon Bro e la parwas Sen Marten te pa gen du monn ke te debruti ase.</span><span class="example_en">It was people from Iberia and Lafayette because Breaux Bridge and St. Martin Parish didn't have sophisticated enough people. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">decharje</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To discharge;</span><span class="definition_fr"> renvoyer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo kite lopital ye decharje mon pou mo vini lamezon.</span><span class="example_en">When I left the hospital, they discharged me to come home. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To unload;</span><span class="definition_fr"> décharger.</span> <span class="example"><span class="example_lc">T e kou kase mayi. To voy li dan to wagonchak pye. Ka to wagon plen, to va kote to magazento decharje li.</span><span class="example_en">You're going to harvest com. You throw it in your wagon, each stalk. When your wagon is full you go to the bam, you unload it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To discharge, fire;</span><span class="definition_fr"> tirer, décharger.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo t ap decharje mo fizi si kou. Li tir si kou.</span><span class="example_en">I was discharging my six-gage shotgun. It fires six times. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">decheche</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); dechèche (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To dry out;</span><span class="definition_fr"> dessécher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo bliye roze mo pye de roz e ye decheche.</span><span class="example_en">I forgot to water my rosebush and it dried up. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Memjou 4 jiyet là, Bon Djié fé ein gran machine déchéché li pété Larche-Kanciel pou pompé dolo si li tombé tro boucou ancau..</em>On the same Fourth of July God made a big drying machine called a Rainbow to pump water if too much ever fell again. (<span class="variant_code">T13</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">dechire</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); dèchir, dechire (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To tear;</span><span class="definition_fr"> déchirer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo vyeu nòm travay dan l klo e toujou li gen lenj dechire ke mo gen p pyèste.</span><span class="example_en">My old man works in the field, and he's always got tom clothes that I have to mend. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Movini chécher mo popa et mo frè et si to laisse pas yé vini 'vec moinm'a déchiré toi en</span><span class="example_en">'<span class="example"><span class="example_lc">tits moceaux.</span><span class="example_en">I've corne to get my father and my brothers, and if you don't let them come with me Fil tear you into little pieces. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To cut, dig;</span><span class="definition_fr"> fouiller, creuser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Djounya, a koup lia dèchire laté plu f on, l a kour plu fon k en chwini.</span><span class="example_en">A 'Junior' will dig deeper, it will go deeper than a small harrow will. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dechonje</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To undress;</span><span class="definition_fr"> se déshabiller.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li kouri che li, li dechonje e li kour kouche.</span><span class="example_en">He came home, he undressed and went to bed. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dechose</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); desose (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To lay bare (the roots of);</span><span class="definition_fr"> déchausser (les racines d'une plante). <span class="example"><span class="example_lc">Ka koton a lèvè to desose li, e to skrep li.</span><span class="example_en">When the cotton is growing you off-bar it, you scrape it. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dechou-flè</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); dechou an flè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cauliflower;</span><span class="definition_fr"> chou-fleur. <span class="example"><span class="example_lc">Ena dechou-flè e ena de chou.</span><span class="example_en">There is cauliflower and then there are cabbages. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">deden</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Hard to please, finicky, fussy;</span><span class="definition_fr"> difficile (à plaire). <span class="example"><span class="example_lc">Mo manj pa tou kicho. Mo deden. Mo delika pou mo manje.</span><span class="example_en">I don't eat just anything. I'm fussy about my food. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nikol pa netwaye planche-la byen. Li bakle li. Sa fe mo deden.</span><span class="example_en">Nicole didn't clean the floor well. She did it hastily. I'm not pleased with it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dedi</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To deny;</span><span class="definition_fr"> nier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo se demand sa, dedi sa, se di ke mon te pa fe sa.</span><span class="example_en">I would have denied that, I would have said I didn't do that. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">defan</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); defòn (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); defòn (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); defande (<span class="variant_code">BT</span>); defonn (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To defend;</span><span class="definition_fr"> défendre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En cha, se sa i defande avèk, se zargo.</span><span class="example_en">A cat, that's what he defends himself with, his claws. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ka li te jenn li te toujou konnen defan so frè.</span><span class="example_en">When she was young she always defended her brother. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Chyen-ye se defann li kont djab le s-ye.</span><span class="example_en">The dogs would defend him against the demonesses. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To prohibit, forbid;</span><span class="definition_fr"> défendre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vou ka defonn mo pase òrmi mo gen koup en lalwa.</span><span class="example_en">You can prohibit me from passing through unless I break a law. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vié femme la prend crié et pi li défende Jean couri coté roi encore.</span><span class="example_en">The old woman started to cry and she forbad John to go to the king again. </span><span class="example_code">(FO T18)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">defans</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Defense;</span><span class="definition_fr"> défense.</span> •<span class="headword">san defans </span><span class="pos">adj.phr.</span> <span class="definition_en">Helpless, defenseless;</span><span class="definition_fr"> sans défense.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité sans défense et bligé resté dans so trou.</span><span class="example_en">He was defenseless and was forced to stay in his hole. </span><span class="example_code">(FO T3)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">defanse</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To smash in;</span><span class="definition_fr"> défoncer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li vini. Li defanse mo lapòrt pou rantre dan mo lamezon.</span><span class="example_en">He came. He smashed in my door to get in my house. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Madamme Ranhoutan gardé tou partou, lécurie pa défoncé.</span><span class="example_en">Mrs. Ranhoutan looked everywhere, the stable had not been smashed in. </span><span class="example_code">(T6)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To remove the bottom from (a barrel);</span><span class="definition_fr"> enlever le fond (d'un baril). (<span class="variant_code">PC</span>) —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To break open, burst;</span><span class="definition_fr"> se casser, éclater.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ponga to fon defons, nwaro. si to fon defons to va tchwe mwen.</span><span class="example_en">[Riddle:] Mind well your bottom does not fall out, Darky. If your bottom should out (sic) you will kill me. Answer: A pot of water boiling over the fire. [ '<span class="example"><span class="example_lc">défonce</span><span class="example_en">'] (<span class="variant_code">DU</span>)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">defe</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>); defèt (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To undo;</span><span class="definition_fr"> défaire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo defe lourle pou lanji mo rob.</span><span class="example_en">I undid the hem to lengthen my dress. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To destroy;</span><span class="definition_fr"> défaire, détruire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa tou defèt zòt mezon.</span><span class="example_en">That (the flood of 1927) completely destroyed your houses. (<span class="variant_code">NE</span>) 3.<span class="definition_en"> To tear down, demolish;</span><span class="definition_fr"> démolir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Bòiy defe sa depons.</span><span class="example_en">Boy tore down his outhouse. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Je te blije defet lachimne pou sòti Jon ladon.</span><span class="example_en">They were forced to tear down the chimney to get John out of it. </span><span class="example_code">(TP)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">defek</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Defect;</span><span class="definition_fr"> défaut.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pa okupe apre li leve kèkicho ki te lou. Ti bebe-la, fè en defek dan so kò.</span><span class="example_en">She didn't take care, she lifted something that was heavy. The little baby, (it) made a defect in its body. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">defen</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); defent (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Late, deceased;</span><span class="definition_fr"> défunt, décédé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo defen mari mouri.</span><span class="example_en">My late husband. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Defent Pakout sete le plu vyeu don mo famiy.</span><span class="example_en">The late Pakoot was the oldest sibling in my family. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tibougue la prend l'aimin madame la autant qué so défint moman.</span><span class="example_en">The boy started loving the woman as much as his deceased mother. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Long lost;</span><span class="definition_fr"> adjectif désignant qn qu'on n'a pas vu depuis longtemps.</span> <em>Defen Stivonn, aw to te?.</em>Steven, where have you been? (<span class="variant_code">BT</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">defen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Late, deceased;</span><span class="definition_fr"> défunt.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo defen.</span><span class="example_en">My late [husband]. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Fojonmen pote dey onvon defen don sèkey.</span><span class="example_en">You must never mourn until the deceased is in his coffin. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">defig</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); defik (<span class="variant_code">BT</span>); fig (<span class="variant_code">MO</span> 60). Fig; figue. <span class="example"><span class="example_lc">Ga fige-la, safe defig men, lapli ja komonse. Apre trwaz an IN A ROW nou pa met en defig.</span><span class="example_en">Look at that fig tree, it produces figs but the rain has already started, and this is the third year in a row we haven't had a single fig. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Des figues apé vini et ti zoranges aussi.</span><span class="example_en">Figs were coming out and little oranges too. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> •<span class="headword">pye defig </span><span class="pos">n.phr.</span> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Fig tree;</span><span class="definition_fr"> figuier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou gen en pye defig dan lakou.</span><span class="example_en">We have a fig tree in our yard. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">defo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Character flaw, fault;</span><span class="definition_fr"> défaut.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se en bon pèrsòn me son defo, li paresèz</span><span class="example_en"> She's a good person, but her character flaw is that she's lazy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Froumi-la laime pas prêter; c'est so sél défaut:.</em>The ant does not like to lend. That's his only character flaw. (<span class="variant_code">BD</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">defrechi</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); defrèchi (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To clear (land, for planting);</span><span class="definition_fr"> défricher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">T ole defrechi laté.</span><span class="example_en">He wanted to clear his land for planting. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Defrechi ye pèl sa. Ye ap bouldouz dibwa.</span><span class="example_en">Clearing they call that. They're bulldozing trees. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dega</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Damage;</span><span class="definition_fr"> dégâts. <span class="example"><span class="example_lc">♦Vapé élevé piti layé', é can yé vini gran, cé justeman su vou ya commancé yé déga.</span><span class="example_en">A swallow who saw that said to him, «You're going to raise those young, and when they are grown you're the one that they will do their damage to.» (<span class="variant_code">ME 90</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">degan</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Glove;</span><span class="definition_fr"> gant.</span> <em>Kase mai, vou pran vou lamen e vou pran en degan vou trape l vou kase 1.<span class="definition_en">.</span></em>To pick corn, you take your hand, you take gloves, and you grab it and break it. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo mari t ape kupe zèrb deyò e ye te fe si fre ke li te blije mèt so degan-yen.</span><span class="example_en">My husband was cutting grass outside and it was so cold he had to put gloves on. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mosorti sans metté mo gants et mo couri loin du théâte.</span><span class="example_en">I went out without putting on my gloves and I went far away from the theater. </span><span class="example_code">(T38)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Glove (for dusting the furniture);</span><span class="definition_fr"> gant (à épousseter les meubles). <em>Mo gen en ti degan fe an <span class="variant_code">LA</span>MB kòm en mouton e mo pouste avèk li..</em>I have a little glove made out of lambskin and I dust the furniture with it. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">degize</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To disguise;</span><span class="definition_fr"> déguiser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa sam pa la mèm pèrsòn parskè li tou degize.</span><span class="example_en">It doesn't look like the same person because he's all disguised. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Derrière nous té ein nhomme déguisé en diable boiteux.</span><span class="example_en">Behind us was a man disguised as a lame devil. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">degizman</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Disguise;</span><span class="definition_fr"> déguisement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan li vini, li te gen son degizman e mo pa rekònèt li.</span><span class="example_en">When he came he had his disguise and I didn't recognize him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li passé lasoirée apé causé avec Guichard, qui té pas capab dansé à cause so déguisement.</span><span class="example_en">He spent the evening chatting with Guichard, who could not dance because of his disguise. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">deglan</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); deglann (<span class="variant_code">CA</span>); glan (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Acorn;</span><span class="definition_fr"> gland.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Deglan, se chenn ki fe sa.</span><span class="example_en">Acorns, it's the oak tree that produces them. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No te va achte en sak de nwazèt pu kenz sou. Enave denwa, dezalmann, deglann, de zortej nèg osi.</span><span class="example_en">We would buy a big back of nuts for 15 cents. There were walnuts, almonds, acoms, Brazil nuts too. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Lamrise, des glannes, piti pacanes et graines lilas.</span><span class="example_en">Cherries, acoms, little pecans and lilac seeds. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">deglann</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); deglan (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Gland;</span><span class="definition_fr"> glande.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen deglann gonfle.</span><span class="example_en">She has swollen glands. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou mal de gòrj e pou de glonn.</span><span class="example_en">For a sore throat and (swollen) glands. (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dego</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Italian;</span><span class="definition_fr"> Italien.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te gen en bann de dego ki te kònè rèste anlòtour isit.</span><span class="example_en">There were a bunch of Italians living near here. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">degobe</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); debole (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To chop (wood), make wood chips;</span><span class="definition_fr"> bûcher (du bois), faire des copeaux. <span class="example"><span class="example_lc">Kon t a koupe li, aben to degobe li.</span><span class="example_en">When you cut it down, you chop it up into chips. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">degobye</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); degobiye (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To spit out, tell;</span><span class="definition_fr"> cracher, révéler, dire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li fini par degobiye sa.</span><span class="example_en">He ended up by spitting it out. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To fuss;</span><span class="definition_fr"> criailler, grogner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Degobyeli arèt pa babye.</span><span class="example_en">[degobje] (means that) he never stops fussing. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">degonfle</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To go down (of swelling);</span><span class="definition_fr"> se dégonfler, se désenfler.</span> <em>Òvan nou rive kote danmbwa, mile-a te marche drwat, e l e degonfle ALL THE TIME..</em>Before we arrived at the woods (swamp), the mule kept walking straight, and its swelling went down more and more. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen pye gonfle. Mo kouche e mo mèt li desi en nòriye e li dégonfle e mo te kapab marche.</span><span class="example_en">My foot was swollen. I laid down and put it up on a pillow and the swelling went down. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">degòrje</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To unclog, unstop;</span><span class="definition_fr"> déboucher, dégager.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye dòn li en ben cho e sa degòrje so pomon e li te kapab soufle mye.</span><span class="example_en">They gave him a hot bath and it unclogged his lungs and he was able to breathe better. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] rim, donn li en ben cho cho. sa fe li swe onndon e sa degòrj so poumon-ye..</em>For a cold, give him a really hot bath. That will make him sweat inside and that will unclog his lungs. (<span class="variant_code">BI</span>) 2.<span class="definition_en"> To spit out, reveal;</span><span class="definition_fr"> cracher, révéler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li p ole di li me li pou degòrje li e di se li ki te fe li.</span><span class="example_en">He didn't want to say it but he had to spit it out and say it was he who had done it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">degou</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Drainage ditch (in a field);</span><span class="definition_fr"> rigole, fossé d'écoulement (dans un champ).</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">degoute</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Disgusted, depressed;</span><span class="definition_fr"> déprimé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo vini degoute apre tou piti-ye te mary ekeu mo von plas-la.</span><span class="example_en">I got so depressed after the kids were married that I sold the house. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To ède li e life aryen pou ède li-mèm. To vini degoute.</span><span class="example_en">You help him and he does nothing to help himself. You get disgusted. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lite pa wa oken plezi dan aryen. Li te degoute viv e li te ole mouri.</span><span class="example_en">He did not see any pleasure in anything. He was disgusted with living and wanted to die. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Discouraged;</span><span class="definition_fr"> découragé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo degoute.</span><span class="example_en">I'm discouraged. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">degoute</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To drain;</span><span class="definition_fr"> drainer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To fè en drin, e to mèt li da fose-leu, pou li degoute. Pou li ale dolo-la, ote dolo-l.</span><span class="example_en">You make a drain, and you put it in the ditch to drain it, to remove the water. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To nun (of eyes, nose);</span><span class="definition_fr"> couler (du nez, des yeux). <span class="example"><span class="example_lc">Li t ape plere si tèlman li te gen delarm ape degoute.</span><span class="example_en">He was crying so much that he had tears running down. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">degoute</span><sup>3</sup> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To change one's mind;</span><span class="definition_fr"> changer d'avis.</span> <em>Mo krwa pa m ale joue pou bal-la. Bouki di: Mo degoute!.</em>'I'don't think I'm going to play for that dance,' Bouki says. T've changed my mind!' (<span class="variant_code">NE</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">dègrè</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Degree;</span><span class="definition_fr"> degré.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Trannt-trwa dègrè.</span><span class="example_en">Thirty three degrees. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Le lo dan l chodjyè-la ka li gen en sèrten dègrè cho vou pòmp li.</span><span class="example_en">When the water in the kettle reaches a certain temperature you pump it out. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">degrèse</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); degrese (<span class="variant_code">PC</span>); degrès (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To remove the fat from;</span><span class="definition_fr"> dégraisser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To ot lagrès-la. To degrès to kochon.</span><span class="example_en">You remove the fat, you take the fat from the hog. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">degreye</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); degèrye, degriyè, degriye (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To remove, take off;</span><span class="definition_fr"> ôter, enlever. <span class="example"><span class="example_lc">To ka degriyè to lenj, o to degriye nenpòt-ki.</span><span class="example_en">You can take off your clothes, or you can take off anything. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">degrouye</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To leave;</span><span class="definition_fr"> quitter.</span> <em>♦Mosré quitté lontan, mè mo soeur di moin com ça: «Prin garde to dégrouyé dan place là!».</em>I would have quit a long time ago, but my sister told me, «Make sure you don't leave that place!» (<span class="variant_code">WO</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">deja</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ja, za (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Already ;</span><span class="definition_fr"> déjà.</span> <em>Li ja marye deu fwa. Li pare pou marye ankò!.</em>He's already been married twice. He's ready to get married again. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">E konmper Lapen te deja envite tou so moun-ye pou vini o bal.</span><span class="example_en">And Brer Rabbit had already invited his whole family to come to the ball. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li te deja mouri.</span><span class="example_en">He was already dead. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité dija fé tou lot kichoge hé li gardé miyor la pou fé derhien.</span><span class="example_en">He (God) had already created everything else, and he saved the best to create last. (<span class="variant_code">T13</span>) 2.<span class="definition_en"> Certainly, really;</span><span class="definition_fr"> certainement, réellement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Na ye va di nòt pei isi, se en bon peili bon astèr me li ite pa bon deja.</span><span class="example_en">There are some who will tell you that our country is a good country, it's good now, but it certainly hasn't always been good. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dejire</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); dezire, dejure (<span class="variant_code">PC</span>); dejize (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To digest;</span><span class="definition_fr"> digérer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En ilsen, li blès lè stoma life en trou anho la. Ka vou komanse gen sa, la vou FOOD veu pa dezire.</span><span class="example_en">An ulcer hurts your stomach, it makes a hole in it. When you start to get an ulcer your food doesn't want to digest. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To manje pa dejize.</span><span class="example_en">Your food is not digested. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dikrepsi, se konm monje dijir pa. Apre monje i fo pronn en kirelye dolo cho. Sa dijir mon je-la.</span><span class="example_en">Dyspepsia is when your food doesn't digest. After eating you have to take a spoonful of hot water, and that digests your food. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dejœne</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); dejœnen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); dejennen (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Breakfast;</span><span class="definition_fr"> petit déjeuner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">E la le maten pou dejœne, mòm te fe nouzòt di kouchkouch, nou te monje sa ak dile.</span><span class="example_en">And then in the mornings for breakfast, mom used to make us some couscous, and we would eat that with milk. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <em>To manj trwa repa par jou? Dejœnen, dmen e soupe..</em>Do you eat three meals a day? Breakfast, lunch and supper. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Apre li byen dòrmi, li lèv debout e li bwa so kafe e li manj so dejœnen.</span><span class="example_en">After he has slept well, he gets up and he drinks his coffee and he eats his breakfast. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kan li rive kote lote l li mannde pou dejennen.</span><span class="example_en">When he arrived at a hotel he asked for breakfast. </span><span class="example_code">(JR)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">'dijiné'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T4</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dejœne</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); dejennen, dejœnen, dejenn (<span class="variant_code">PC</span>); dejene (<span class="variant_code">NE</span>); dejœnen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To have breakfast;</span><span class="definition_fr"> prendre le petit déjeuner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo dejenn, pa mòtch pou dejennen. Peutèt en morso du pen, avek kafe.</span><span class="example_en">I don't eat much for breakfast. Maybe a piece of bread with coffee. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> ♦N'<span class="example"><span class="example_lc">amouré la té déjénin avec madame la.</span><span class="example_en">The boyfriend was having lunch with the woman. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dejwente</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To dislocate;</span><span class="definition_fr"> démettre, disloquer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li dejwente so janm.</span><span class="example_en">He dislocated his leg. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dek</span> <span class="pos">conj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); dèk (<span class="variant_code">BT</span>); dezkè (<span class="variant_code">PC</span>); deke (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> As soon as;</span><span class="definition_fr"> dès que, aussitôt que. <span class="example"><span class="example_lc">Mè dek to te koupe twa move, se t ape senye en ta, to te trape le fil nagne.</span><span class="example_en">But when you cut yourself bad and it was bleeding a lot, you would get a spiderweb. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Dèk mo vini che mon, telefonn konmonse sonnen.</span><span class="example_en">As soon as I came home, the phone started ringing. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dek li di sa li kou che li.</span><span class="example_en">As soon as he said that he went home. <em>['dek'].</em>(<span class="variant_code">DU</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">deklare</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To declare;</span><span class="definition_fr"> déclarer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Yé ca massacrer tout pis déclarer toi fou.</span><span class="example_en">They can destroy everything and then declare you crazy. </span><span class="example_code">(DC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">deklen</span> <span class="pos">n.</span> •<span class="headword">deklen lalin </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Waning of the moon;</span><span class="definition_fr"> décroissance, décroissement de la lune.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pap te pa plante aryen avan keu li te garde wa koman lalin li te. Li te va avèk lalin. Kan sete deklen lalin, sete pa bon pou plante.</span><span class="example_en">Pop wouldn't plant anything before he had looked at how the moon was. He would go with the moon. When it was the waning of the moon it wasn't good for planting. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dilapryèr-la plisyèrjwa e trete o deklen lalin.</span><span class="example_en">Say the prayer several times and treat (the illness) when the moon is waning. (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">deklinen</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To wane;</span><span class="definition_fr"> décroître. <span class="example"><span class="example_lc">Lalin-la gen deklinen, apre vou ha koupe li.</span><span class="example_en">The moon has to wane first, then you can castrate him. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lalin ape deklinen. Plant pa.</span><span class="example_en">The moon is waning. Don't plant. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">deklou</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Nail;</span><span class="definition_fr"> clou.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">klou</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dekloue</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To unnail;</span><span class="definition_fr"> déclouer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Metrès, yèn a moun ki te ole vole poul me te pas kapab dekloue laplonch.</span><span class="example_en">Mistress, there were people who wanted to steal chickens but they couldn't unnail the boards. </span><span class="example_code">(TP)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dekole</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To lay bare (the roots of);</span><span class="definition_fr"> déchausser (les racines d'une plante).</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dekòre</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); dekoreye (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To decorate;</span><span class="definition_fr"> décorer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le narb tou isi-la te dekoreye.</span><span class="example_en">The trees around here were all decorated. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo dekòre mo lamezon pou Pak.</span><span class="example_en">I decorated my house for Easter. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dekoupe</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To carve, cut up;</span><span class="definition_fr"> trancher, découper.</span> •<span class="headword">kouto dekoupe </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Carving knife, carver;</span><span class="definition_fr"> couteau à découper, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">kouto</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> To cut out;</span><span class="definition_fr"> découper.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen pou dekoupe mo patran pou to kapo.</span><span class="example_en">I have to cut out the pattern for your coat. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dekouraje</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Sad, depressed;</span><span class="definition_fr"> déprimé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te ale ède lantèrman yèr e mo te dekouraje.</span><span class="example_en">I went to help at the funeral yesterday and I was depressed. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Desperate;</span><span class="definition_fr"> déspespéré.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lirete trwa jou san manje, e li te ape mouri avek la fen. Li te dekouraje net.</span><span class="example_en">He went three days without eating, and he was dying of hunger. He was totally desperate. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dekouraje</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To demoralize, discourage;</span><span class="definition_fr"> décourager.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vyen pa la pou dekouraje boug-sa-ye konm ye e kouri. Safe vou ka dekouraje en nonm-la. Vou ka fe en movè nonm son li movè wi.</span><span class="example_en">Don't come here and discourage the men while they're working. You can discourage a man. You really can make a man turn bad who wasn't bad before. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Moté dijà komansé dékourazé, kan mo ouâ daix Bradas ki té aci aura ein la tabe on ki yé té gaigné ein gran live et ein ti la boât.</span><span class="example_en">I was starting to get discouraged when I saw two friars seated around a table on which there was a big book and a small box. </span><span class="example_code">(T16)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dekouvèr</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">ST</span>); dekrouvi, dekouvri, dekouvè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To discover;</span><span class="definition_fr"> découvrir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le primyèr ke vini, kant i dekouvèr leu tèritwar isi, inave deu ou trwa frèr.</span><span class="example_en">The first ones who came here, when they discovered the territory here, there were two or three brothers. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Petèt to fèt kèk-kichò ki mal e, petèt mo dekouvè li. Dekrouvi, sa se dekrouvi.</span><span class="example_en">Maybe you've done something wrong, and maybe I discovered it. That's 'discover.' (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Avant yé découver pays là, Compair Bouki et Compair Lapin tapé crévé faim et yé familles té pas gagnin arien pou mangé.</span><span class="example_en">Before they discovered that land, Brer Bouki and Brer Rabbit were dying of hunger, and their families had nothing to eat. </span><span class="example_code">(T9)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To find out;</span><span class="definition_fr"> découvrir, savoir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo janmè dekouvri non chòz</span><span class="example_en">la<span class="example"><span class="example_lc">.</span><span class="example_en">I never found out the name of that thing. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dekouvri</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> dekrouvi (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To uncover;</span><span class="definition_fr"> découvrir.</span> <em>Petèt to kouche e to krouvi avek en QUILT, en ? Aben ma a vini e m a di 'li fe tro cho. Dekrouvi twa. '.</em>Maybe you're in bed and you're covered up with a quilt, eh? Well, I might come and say, 'It's too hot, uncover yourself.' (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦C'est temps pou découvri matelas, planté dicane; yé dit l'hiver fini quand to oi feilles pacane.</span><span class="example_en">It's time to uncover our mattresses and plant our sugar cane; they say winter is over when you can see pecan leaves. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dekrase</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To wash, clean;</span><span class="definition_fr"> laver, nettoyer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To bezenn dekrase onmba te bra kon to pronn to ben.</span><span class="example_en">You need to wash under your armpits when you take a bath. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dekroche</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To unhook;</span><span class="definition_fr"> décrocher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo dekroche wagon-la.</span><span class="example_en">I unhooked the wagon. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan m ole ale kouche, mo i pou dekroche mo lenj pou ote li.</span><span class="example_en">When I wanted to go to bed, I had to unhook my clothes to take them off. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To unlock, open;</span><span class="definition_fr"> ouvrir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo vini pou rantre me lapòrt le kroche e mo te i pou dekroche li pou rantre.</span><span class="example_en">I came to go in but the door was locked and I had to unlock it to go in. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Babet, Babet, ala moin, décroché porte la.</span><span class="example_en">Babette, Babette, here I am, unlock the door. </span><span class="example_code">(WO)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">delanm</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Wave;</span><span class="definition_fr"> vague, lame.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Delanm-sa-la joliman fò m pa ka kouri e chalon paski l a kapote e mon.</span><span class="example_en">That wave is very big, I can't go with my boat because it'll capsize. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">delase</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To untie;</span><span class="definition_fr"> délacer, délier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen de broken delase. Si to lase sa tro sere, sa fe bobo.</span><span class="example_en">She's got her ankle boots unlaced. If you lace them too tight, it makes sores. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">delegasyon</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Delegation;</span><span class="definition_fr"> délégation.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tout chien té trouvé yé sort té malheureux, alors yé voyé ein délégation, ein bande chien pou mandé Bon Djé pou li méliorer yé condition.</span><span class="example_en">All the dogs found that their fate was miserable, so they sent a delegation, a group of dogs to ask God to improve their condition. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">deleye</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); dèlye (<span class="variant_code">PC</span>); delye (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); dele (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To thin, water down, dilute;</span><span class="definition_fr"> délayer, diluer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Deleye, bwa vineg.</span><span class="example_en">(For a sore throat, you) thin it down and drink the vinegar. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo deleye lakrèm-la parskè li te tro epè.</span><span class="example_en">I thinned the cream because it was too thick. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo va delye dile.</span><span class="example_en">I'll dilute the milk. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To stir;</span><span class="definition_fr"> remuer, touiller, tourner.</span> <em>WHEN YOU <span class="variant_code">ST</span>IR IT, an kreyòl se dèlye li. Brase li..</em>When you stir it, in Creole it's called [dèlje], to stir. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Kon en piti gen deronjmon to deli la farin fromon don dolo e pi to don li sa trwa fwa pa jou.</span><span class="example_en">When a child has diarrhea you stir wheat flour in water and give that to him three times daily. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">delika</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); dèlika (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Hard to please, finicky, fussy;</span><span class="definition_fr"> difficile (à plaire). <span class="example"><span class="example_lc">Mo manj pa tou kicho. Mo deden. Mo delika pou mo manje.</span><span class="example_en">I don't eat just anything. I'm finicky. I'm fussy about my food. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">delir</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Delirium;</span><span class="definition_fr"> délire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li t ape parle antreman sa tèt. Li te dan delir.</span><span class="example_en">He was talking out of his head. He was in a delirium. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Quand pove nomme la tendé so cher ti garçon té mouri, li tombé par terre. Yé metté li dans so litte et li resté jou dans délire..</em>When the poor man heard that his son was dead, he fell to the ground. They put him in his bed and he remained delirious all day. (<span class="variant_code">FO T20</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">delivre</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); derivle, dèrivle (<span class="variant_code">PC</span>); derivre (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To deliver (goods);</span><span class="definition_fr"> livrer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mèt tous ye grosri onho la pi vini o Pon Bro pi delivre sa.</span><span class="example_en">They had mules, they'd put all the groceries on it and then come to Breaux Bridge to deliver them. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To deliver (a baby);</span><span class="definition_fr"> mettre (un bébé) au monde. <span class="example"><span class="example_lc">En chasfanm se dèrivle to piti. E koupe so lanbri, epi mare li, e ronje li byen pou pèche so lanbri sengnen.</span><span class="example_en">A midwife would deliver your baby. She would cut its umbilical cord, and tie it, fix it so that it wouldn't bleed. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo jamen derivre en piti avan jardi.</span><span class="example_en">I never delivered a baby before today. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">delod</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To unload;</span><span class="definition_fr"> décharger.</span> <span class="example"><span class="example_lc">E la, ka t a fini delod li, t a tournè peze pou wa sa to wagon e twa peze.</span><span class="example_en">And then when you unload it, you drive back on to see what your wagon and you weigh. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">deloje</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To move;</span><span class="definition_fr"> déménager.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Moun ki mo te koutmen travaye pou je deloje de isi e ale lavil pou viv.</span><span class="example_en">The people that I used to work for moved from here and went to New Orleans to live. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">delouj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>); delaj (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Downpour;</span><span class="definition_fr"> déluge, averse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lapli t ape tonbe fòr. Sete en gro delaj. Chak rafal lapli reveye man.</span><span class="example_en">It was raining hard. It was a downpour. Each blast of rain woke me up. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">demand</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Request;</span><span class="definition_fr"> demande.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sirtout com ein misché dans coin qui quand li tande mo demande saboulé moin de coups de poin.</span><span class="example_en">Especially like a gentleman in the corner, who when he heard my request showered me with blows of his fists. </span><span class="example_code">(T37)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">demanje</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); demonj,demanch, demonch (<span class="variant_code">PC</span>); demonje (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To itch;</span><span class="definition_fr"> démanger.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li jis ite mòrd par en margonwen e sa toujour ap demonje.</span><span class="example_en">He just got bit by a mosquito and it still itches. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo lamen drwat ape demanje. M ap ale jouwe la lotri. Mo konen mo va gagné.</span><span class="example_en">My right hand is itching. I'm going to play the lottery. I know I'll win. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To be anxious to, 'be itching to';</span><span class="definition_fr"> avoir hâte de, avoir une démangeaison de. <span class="example"><span class="example_lc">Li ole wa kekenn, l apè demonje pou kouri la.</span><span class="example_en">He wants to go see someone, he is itching to go there. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To (make s.o.) itch; démanger. <span class="example"><span class="example_lc">Li trape zèrb-a-la-pis. So bra vini tou rouj e komanse demanje li.</span><span class="example_en">He caught poison ivy. His arm turned red and started to itch him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Enen en lèb, ye pel sa lèb-a-la-pis, si li frape on twa, li mèt en lo ti bouton on twa, sa demonj twa.</span><span class="example_en">There's a weed, they call it poison oak. If it gets on you it puts a lot of little pimples on you, it makes you itch. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">demanjezon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); demanjezan (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Itch, rash;</span><span class="definition_fr"> démangeaison.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li trape zèrb-a-la-pis. So bra vini tou rouj. Li te gen en demanjezan.</span><span class="example_en">He caught poison ivy. His arm got all red. He had a rash. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Poudemojezon buji rasin chikore avek ti ben disel pi lav avek sa.</span><span class="example_en">For the itch, boil some chicory leaves with a little salt and then wash with that. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">demanti</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To deny;</span><span class="definition_fr"> mer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo se demanti sa, dedi sa; se di ke mon te pa fe sa.</span><span class="example_en">I would have denied that, I would have said I didn't do that. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li ole demanti ke li te di sa.</span><span class="example_en">She didn't want to say she did that. She's a trouble maker. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">demare</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To untie, undo;</span><span class="definition_fr"> délier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La no pran gro lakòd e no sere, e to pa ka demare ye apre sa.</span><span class="example_en">Then we get a big rope and we tie it, and you can't undo it after that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M ap demare mo soulye. M ap gann kouche.</span><span class="example_en">I'm untying my shoes. I'm going to bed. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ale demare tayo-la.</span><span class="example_en">Go untie the hound. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tan li rivé dans so cabanne, tou zafair té paré pou bouceri. Li benfrémé la porte et démaré so sac.</span><span class="example_en">When he arrived at home, everything was ready for the slaughter. He locked the door and untied his bag. </span><span class="example_code">(T6)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">demele</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Blackberry bush, bramble;</span><span class="definition_fr"> ronce, mûrier sauvage. <span class="example"><span class="example_lc">♦Li semblé lapin ki dan démélé.</span><span class="example_en">He looks like a rabbit in a blackberry bush. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">demèle</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); demele (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To uncoil, untangle;</span><span class="definition_fr"> dérouler, démêler. <span class="example"><span class="example_lc">Li demèle lakòd-la.</span><span class="example_en">He uncoiled the rope. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M ape pengnen mo latèt pou demèle mo chvè-ye.</span><span class="example_en">I'm combing my hair to untangle it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">demen</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); deumen (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">BT</span>); dèmen (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Tomorrow;</span><span class="definition_fr"> demain.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Deumen maten mo gen pou leve bonnœr avan soley lèv.</span><span class="example_en">Tomorrow morning I have to get up early, before sunrise. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa konen si m ap ale demen. M a lès twa konen.</span><span class="example_en">I don't know if I'm going to go tomorrow. I'll let you know. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Si coque chanté avant jou</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">ya gain brouilla démain.</span><span class="example_en">If the cock crows before daylight there will be fog tomorrow. </span><span class="example_code">(BD)</span></span>; '<span class="example"><span class="example_lc">dimin'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T2</span>-T17 passim); <span class="example"><span class="example_lc">'démain'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T11</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'dainmain'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T20</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">demenaje</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); dèmnaje, demenaje (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To move;</span><span class="definition_fr"> déménager.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Fanmi-sa-a te viv dan lavil vent an anvon li dèmnaje isi.</span><span class="example_en">That family lived in New Orleans twenty years before they moved here. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kòn to demenaj en chat i fo pase li pa la fnet paske si to pa fe sa sa donn twa bèd lòk.</span><span class="example_en">When you're moving a cat you must not pass it through the window because if you do that it will bring you bad luck. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">demi </span><span class="example"><span class="example_lc">adj</span><span class="example_en"> Half; demi. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; dmi (<span class="variant_code">NE</span>). <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou enn foulir pron en demi boutey e met en jonn def on don la.</span><span class="example_en">For a sprain take a small bottle and put an egg yolk in it. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">demi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); dmi (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Half;</span><span class="definition_fr"> demi.</span> <em>Si vou kontinu swiv lè chmenen jwa v a rive apre en mil e dmi<sub>t</sub> la vou va don chnal..</em>If you follow the road, once you have gone about a mile and a half you go into Chenal. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">En pous e dmi.</span><span class="example_en">An inch and a half. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Half, thirty (in telling time);</span><span class="definition_fr"> et demie (en lisant l'heure). <span class="example"><span class="example_lc">Li diz èr e dmi.</span><span class="example_en">It's ten-thirty. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo sòrti o CENTER aprochan enn èr e demi dez è lapre-midi.</span><span class="example_en">I leave the center about one thirty or two o'clock in the afternoon. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">demi-èr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); demi-lèr (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> A half hour;</span><span class="definition_fr"> demi-heure. <span class="example"><span class="example_lc">Don en demi-èr.</span><span class="example_en">In half an hour. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <em>♦[Pou] vomisman, pronn en blon deze e bat li byen dir e met li don dolo e donn pèrsonn-la en kirelye tou le demi-yèr ou tou le zèr..</em>For vomiting, take an egg white, whip it up, put it in water and give the person a spoonful on the half hour or on the hour. (<span class="variant_code">BI</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dèmokrat </span><span class="example"><span class="example_lc">adj., n.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). Democrat; démocrate. <span class="example"><span class="example_lc">DOWN SOUTH ye dèmokrat, astè ye e toumen, èna plen ki e toumen repoubliken.</span><span class="example_en">Down South they're Democrats, but now they're changing, there are a lot who have become Republicans. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">demolaje</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To demolish;</span><span class="definition_fr"> détruire, démolir.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">demon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Demon;</span><span class="definition_fr"> démon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li si movèz de-mon-ye avèk li. Li va mèt demon-ye desi twa.</span><span class="example_en">She's so evil the demons are with her. She's going to put the demons on you. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> The Devil;</span><span class="definition_fr"> le diable.</span> <em>♦Tout moun va dit vous ça excepté vie Démon..</em>Everyone will tell you that except the old Devil. (<span class="variant_code">T27</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">demonte</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To unwind;</span><span class="definition_fr"> dérouler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li demonte lafisèl.</span><span class="example_en">He unwound the string. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To take apart, disassemble;</span><span class="definition_fr"> démonter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li t ape demonte TELEVISION pou repare li.</span><span class="example_en">He was taking apart the television to repair it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">demoralize</span> <span class="pos">v.</span> <span class="definition_en">To demoralize;</span><span class="definition_fr"> démoraliser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bile là pacé proche a démoralizé.</span><span class="example_en">That (judicial) bill came close to demoralizing. (<span class="variant_code">T17</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">deniche</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To remove bees from a hive in order to extract honey from it;</span><span class="definition_fr"> faire sortir les abeilles d'une ruche pour en extraire le miel.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Deniche demouch, fe dimyèl.</span><span class="example_en">Remove the bees to make honey. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To rout out;</span><span class="definition_fr"> dénicher, faire sortir de son gîte. <span class="example"><span class="example_lc">Kòm en GANG boug-ye kònè BUNCH UP la. Ka ye wa polismenn-la-ye, ye a galope, ye a paye. Polismenn-la deniche ye.</span><span class="example_en">Like a gang of guys bunch up. When they see a policeman they run, they spread out. The policeman routs them out. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">denn</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">ST</span>); dèn (<span class="variant_code">NE</span>); dend (<span class="variant_code">MO</span> 60). Turkey; dinde, dindon. <span class="example"><span class="example_lc">Devan leu denn, ina kèkchòch ki pouch deyòr konm le chveu, me se sa nou apèl la kravat.</span><span class="example_en">On the breast of the turkey there's something that grows out like hair, but that's what we call the 'tie'. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <em>♦Est-ce qué to connin qué pou couri dinde oté yé latéte?.</em>Did you know that to nin, turkeys take their heads off? (<span class="variant_code">FO T7</span>) •<span class="headword">kana denn </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Muscovy duck;</span><span class="definition_fr"> canard d'Inde.</span> (<em>Cairina moschata)..</em>cf. <span class="example"><span class="example_lc">kanar</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">denonsen</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To denounce, turn s.o. in; dénoncer. <em>♦Mova gagnin tou so l(agent, ké lé roi sra confisqué pou donnin nou zote, si nous dénoncin li..</em>I shall have all his money which the king will confiscate to give us, if we denounce him. (<span class="variant_code">FO 1887</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">depan</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>); deponn (<span class="variant_code">PC</span>); depòn (<span class="variant_code">NE</span>); depon (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To depend;</span><span class="definition_fr"> dépendre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa depan ka to plonte.</span><span class="example_en">That depends on when you plant. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">depans</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); ladepons (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ladepans (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Pantry;</span><span class="definition_fr"> dépense, placard à provisions, garde-manger. <span class="example"><span class="example_lc">En ladepons se pou mèt to monje, tou sa to sèrv dan to lakizin to me sa andan l, ladepons.</span><span class="example_en">A pantry is for storing your food. Everything you use in the kitchen you keep in the pantry. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> ♦'<span class="example"><span class="example_lc">A ben,</span><span class="example_en">'<span class="example"><span class="example_lc">li esplike li, li di, 'en a en nonm kache an-o la e bon manje-la te pou li, move manje-la te pou twa.</span><span class="example_en">' <span class="example"><span class="example_lc">Nonm-la kouri wa e li trouve nonm-la kache dan ladepans.</span><span class="example_en">'Well, he explained to him, 'there is a man hidden upstairs, and the good food was for him and the bad food was for you. ' The guy went to look and he found a man hidden in the pantry. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Closet;</span><span class="definition_fr"> placard.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ladepans, se la ou mo mèt me soulye, me bòt.</span><span class="example_en">The closet is where I put my shoes and my boots. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Expense;</span><span class="definition_fr"> dépense.</span> <span class="example"><span class="example_lc">An ladepans deu leu gouvèrneuman.</span><span class="example_en">At the government's expense. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Alòr, se la tou depans-la va. La nouritir kout plen.</span><span class="example_en">So that where all the expenditures go. Food costs a lot. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Alors mo tante qui té fait beaucoup de dépenses pou masques, dominos et tout bitin là yé.</span><span class="example_en">So my aunt, who had spent a lot for masks, dominos and all. </span><span class="example_code">(T40)</span></span> 4.<span class="definition_en"> Buffet;</span><span class="definition_fr"> buffet.</span> (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">depanse</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); deponse (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To spend;</span><span class="definition_fr"> dépenser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nouzat deponse ven-sen mil pyas an zafè-sa-l.</span><span class="example_en">We spent twenty five thousand dollars on that thing. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">deparle</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); deparleu (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To be delerious, talk nonsense;</span><span class="definition_fr"> avoir le délire, déparler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te s teman malad, li deparle.</span><span class="example_en">He was so sick, he was talking deliriously. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Afòs li te koupab, li deparle.</span><span class="example_en">He was so guilty, he spoke nonsense. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li an anfans me jodi li parle byen. Li te kapab rezonen byen, li te p ap deparle.</span><span class="example_en">He's senile but today he spoke well. He was able to reason well, he wasn't talking nonsense. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dèpartemon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Department;</span><span class="definition_fr"> département.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pons sète diferan dèpartemon.</span><span class="example_en">I think there were different departments. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">depaye</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To shuck (corn, sugar cane);</span><span class="definition_fr"> éplucher (le maïs, la canne à sucre). <span class="example"><span class="example_lc">Depaye mayi.</span><span class="example_en">To shuck corn. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">depèche</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); depeche (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To hurry;</span><span class="definition_fr"> se dépêcher. <span class="example"><span class="example_lc">Sa-fe nou te genp depeche fini dine e kouri bèk don klo en ti momon.</span><span class="example_en">So we had to hurry to finish dinner and go back into the fields for a little while. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Y faut mo dépéché, et mo pas gaingnain temps jordi pou casse birgot</span><span class="example_en"> I have to hurry, I don't have time today for drumfish. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">deperi</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To waste away;</span><span class="definition_fr"> dépérir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te manj tou-l-tan me ye vini mèg. Ye t ape deperi.</span><span class="example_en">They would eat all the time but they got thin. They were wasting away. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">depi </span>(<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); dèpi (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); dipui (<span class="variant_code">BT</span>). —<span class="pos">prep.</span> <span class="definition_en">Since, from;</span><span class="definition_fr"> depuis.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li la depi julyet le douz.</span><span class="example_en">He's been here since July 12.<span class="definition_en"> (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa wa Jan depi lane pase.</span><span class="example_en">I haven't seen John since last year. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dipi so pié qui si mignon jusqu'à so gran tignon.</span><span class="example_en">From her cute little feet all the way to the bun in her hair. </span><span class="example_code">(T11)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Dipis jour la li jamais tracassé Jean Malin qui té gagnin ein meillaire drogue qué li.</span><span class="example_en">From that day on he never bothered Clever John, who had a stronger potion than he did. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span> —<span class="pos">conj.</span> 1.<span class="definition_en"> Since, ever since;</span><span class="definition_fr"> depuis que.</span> <em>Dèpi ye pase dèryè la ye arète lwil-la <span class="variant_code">ST</span>RAIGHT DOWN..</em>Ever since they passed through back there they stopped (drilling vertically). (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité habitoué boi dipi yé té fouillé ein pi dans so pays qué dolo la té soulé moune.</span><span class="example_en">He was accustomed to drinking ever since they dug a well in his country whose water got people drunk. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> 2.<span class="definition_en"> As soon as;</span><span class="definition_fr"> aussitôt que, dès que. <span class="example"><span class="example_lc">♦Depi li leve Anmeriken-la trape so fizi d tire li an trèvè so kò.</span><span class="example_en">As soon as he got up, the American seized his gun and shot him through his body. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 3.<span class="definition_en"> As long as;</span><span class="definition_fr"> tant que.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nenpòt ki, dèpi to ka koupe li tou antour.</span><span class="example_en">(You can use any instrument to cut down a cypress tree), as long as you can cut it all the way around. (<span class="variant_code">PC</span>) 4.<span class="definition_en"> As far as (I know);</span><span class="definition_fr"> autant que (je sache). <span class="example"><span class="example_lc">Dèpi mwa mo kònè mo-mèm, mon mo kònè ènon blan e nwa.</span><span class="example_en">As far as I know, there have always been whites and blacks. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">depis</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Flea;</span><span class="definition_fr"> puce.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Chen-sa-la gen depis.</span><span class="example_en">That dog has fleas. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> ♦Navé <span class="example"><span class="example_lc">ein dipice on mo latête.</span><span class="example_en">There was a flea on my head. </span><span class="example_code">(T8)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">depliye</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); dèpliye (<span class="variant_code">PC</span>); deplaye (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); depiwaye (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To unfold;</span><span class="definition_fr"> déplier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li depliye dra.</span><span class="example_en">She unfolded the sheets. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te playe dra-la e ye te vini deplaye li.</span><span class="example_en">I folded the sheet and they came and unfolded it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">depo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Abcess;</span><span class="definition_fr"> abscès.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en depo apre mo jansif Li fe mo mal.</span><span class="example_en">I've got an abcess by my gums and it hurts me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Train station, depot;</span><span class="definition_fr"> gare.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To wa gro bilding ave en depo. Kan le char te pase, leu monn te kouti la pou prann char, an chmen deu fèr.</span><span class="example_en">Do you see that big building? It used to be a depot. When the trains came by, people would go there to catch the train. (<span class="variant_code">BT</span>) REM: On <span class="variant_code">CA</span> the form <span class="example"><span class="example_lc">depo</span><span class="example_en">only corresponds to sense I ; 'train station' is <span class="example"><span class="example_lc">dipo</span><span class="example_en">(q.v.).</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">depole</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To dislocate one's shoulder;</span><span class="definition_fr"> (se) dépauler. <span class="example"><span class="example_lc">Li depole li.</span><span class="example_en">He dislocated his shoulder. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo t ape leve sofa-la kan mo depole mo lepol.</span><span class="example_en">I was lifting the sofa when I dislocated my shoulder. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">depouy</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Spoils, booty, plunder;</span><span class="definition_fr"> butin, dépouille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Badger depuis longtemps banni et li parti sans so dépouille.</span><span class="example_en">Badger has been banished for a long time, and he left without his share of the spoils. </span><span class="example_code">(T38)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">depoze</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To deposit;</span><span class="definition_fr"> déposer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tou larjan li i pou Nwèl li depoze li dan la bank.</span><span class="example_en">All the money he got for Christmas he deposited in the bank. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> ♦Ma <span class="example"><span class="example_lc">déposé treize esczlins dans la Banque Miché Van Norden.</span><span class="example_en">I deposited thirteen escalins in Mr. Van Norden's Bank. </span><span class="example_code">(T34)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">depye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); depiy (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Stake, picket (e.g. of a fence); pieu (p.ex. d'une barrière). <em>To konnen konman ye te pèche moun ye te mou ven tchouwe ye? Ye te mete depiy an ye..</em>You know how they stopped dead people from coming to kill them? They put stakes in them. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Bottes bois-gras la yé, qué mo tante té metté en haut labarrière, té brulé jusqu'au ras des pieux qui té prend feu.</span><span class="example_en">The dry pine wood which my aunt had put atop the fence burned all the way down to the pickets, which then caught fire. </span><span class="example_code">(T40)</span></span> •<span class="headword">pyeu dbout </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); pye debout (<span class="variant_code">CA</span>); pye dbout (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Picket fence;</span><span class="definition_fr"> palis, palissade.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan pye dbout-la pouri, sa dòn twa plen traka.</span><span class="example_en">When the picket fence rots, it gives you a lot of trouble. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Broom handle;</span><span class="definition_fr"> manche à balai.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou se mete en depye on en lakò nou t asit on depye-la.</span><span class="example_en">We used to attach a broomhandle to a rope and then we'd sit on the handle. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">deranje</span> <span class="pos">adj.</span> 1.<span class="definition_en"> Out of order, broken;</span><span class="definition_fr"> en panne, cassé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen mo lalimyèr ke te deranje e mo te gen pou charche pou en òm pou mont andan mo grengnen pou ranje li.</span><span class="example_en">My lighting wasn't working and I had to look for a man to go up in my attic and fix it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Upset (of stomach);</span><span class="definition_fr"> dérangé (en parlant de l'estomac). <span class="example"><span class="example_lc">Mo vant tou deranje. Mo arèt pa ale dan komòd.</span><span class="example_en">My stomach is upset. I don't stop going to the bathroom. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">deranje</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> deronje (<span class="variant_code">NE</span>); deronj (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To bother, disturb, trouble;</span><span class="definition_fr"> déranger, gêner. <span class="example"><span class="example_lc">Sa pa deranje mon.</span><span class="example_en">That didn't bother me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> ♦Ma <span class="example"><span class="example_lc">jamin oua arien qui bétant comme moune chez moin. Yapé pélé moin et dérangé moin dans mo nouvrage.</span><span class="example_en">I've never seen anything as irritating as the people at my place. They're calling me and disturbing me at work. </span><span class="example_code">(FO T4)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To upset (the stomach);</span><span class="definition_fr"> déranger (l'estomac). <span class="example"><span class="example_lc">Mo te dezabitwe labouchri. Sa deranje man.</span><span class="example_en">I wasn't used to pork meat. It upset my stomach. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To disappear, go away, leave;</span><span class="definition_fr"> disparaître, s'en aller, partir. <span class="example"><span class="example_lc">To fomyeu deronje isi, twa.</span><span class="example_en">You had better disappear! </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <em>Deronj isit!.</em>Get away from me! (<span class="variant_code">BT</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">deranjman</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); deronjmon (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Loose bowels, diarrhea;</span><span class="definition_fr"> diarrhée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pou trape en deranjman, mo gen pou manje de prin.</span><span class="example_en">To get loose bowels I have to eat prunes. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Gato siro-lœ fou mon en deronjmon</span><span class="example_en"> That syrup cake gave me diarrhea. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> ♦Pou <span class="example"><span class="example_lc">deronjmon to pron lekòs de vje dibwa kopal.</span><span class="example_en">For diarrhea you take the bark of the old sweet gum tree. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Indigestion;</span><span class="definition_fr"> indigestion.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen deranjman. Mo lestoma fe mo mal.</span><span class="example_en">I had indigestion. My stomach hurt. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">derape</span> <span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To shuck;</span><span class="definition_fr"> éplucher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Derape mayi.</span><span class="example_en">To shuck com. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To grate;</span><span class="definition_fr"> râper. <span class="example"><span class="example_lc">To fè en larap, derape mayi</span><span class="example_en"> You made a grater and grated the com. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">deredi</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); dèrèdi (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To stretch;</span><span class="definition_fr"> déraidir, s'étirer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li dèrèdi se janm.</span><span class="example_en">He stretched his legs. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M ap deredi mo janm-ye. Mo te asit tro lontan andan char-la.</span><span class="example_en">I'm stretching my legs. I was sitting too long in the car. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">derik</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); dèrik (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Derrick;</span><span class="definition_fr"> derrick.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tou moun te ale dekann kote derik-la.</span><span class="example_en">Everyone transported the sugar cane to the derrick. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">derive</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>); delivre (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To drift;</span><span class="definition_fr"> dériver.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Bato te jich delivre on larivyè-la.</span><span class="example_en">The boat was just drifting along. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Bato-la ape delivre</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">Li te pa mare.</span><span class="example_en">The boat is drifting. It isn't tied up. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Anvant li parti li culbité so choal dans larivière et quand pove béte té apé dérivé dans courant trois carencros vini posé en haut li.</span><span class="example_en">Before he left he threw his horse into the river, and when the poor beast was drifting along in the current, three crows came to rest on him. </span><span class="example_code">(FO T18)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dèrnye</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); dennyen, denniyè, dènyè, dènyen, daryen (<span class="variant_code">PC</span>); dèrgnen, dèryen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); dagnen (<span class="variant_code">CA</span>); dèrnyer (f.) (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Last;</span><span class="definition_fr"> dernier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dèrgnen jènèrasyon ye parle meriken e ye piti.</span><span class="example_en">The last generation, they speak English with their children. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Piti dergné li pa boucoufor, li vini lasse tousouite, et li tombé bap!.</em>The last little one was not very strong, he got tired at once and he fell, bam! (<span class="variant_code">T6</span>); '<span class="example"><span class="example_lc">dernier'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T34</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'derhien'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T13</span>); <em>'le damié jour [le damye jour]'.</em>The last day. (<span class="variant_code">BI</span>) •<span class="headword">daryen non </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Last name;</span><span class="definition_fr"> nom de famille, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">non</span><span class="example_en">•<span class="headword">an dèrnye </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> on dèrnye (<span class="variant_code">NE</span>); an dennye (<span class="variant_code">BT</span>); an dariyen, on denrgnen, on dèryen, l an dèrnyen (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1) Lately; dernièrement. <span class="example"><span class="example_lc">Sa a vini an dennye ke mon te gen tro pour fe.</span><span class="example_en">It has ended up lately that I've had too much to do. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 2) Finally, at last; enfin. <em>On dèrnye li di: 'O mè ', li di, 'mo kònè sa ki monk Bouki! '.</em>Finally he said, 'Oh! I know what Bouki is missing!' (<span class="variant_code">NE</span>) <span class="headword"><subentry>•dèryèmon </subentry></span><span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); daryenmon (<span class="variant_code">CA</span>); dèryermon (<span class="variant_code">NE</span>); dènyèman (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Lately;</span><span class="definition_fr"> dernièrement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen en lòt kalite machin dèryèmon.</span><span class="example_en">They've got a different kind of machine lately. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Daryenmon mo te pa achte patat o chèvrèt an chèmen.</span><span class="example_en">Lately I haven't bought potatoes or shrimp on the side of the road. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">derobe</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To shuck;</span><span class="definition_fr"> éplucher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kant i derobe en mai, enn epi mai, wèl li prande le pay e pi ye penye ye.</span><span class="example_en">When they shucked an ear of corn, well they would take the husk and comb it. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">deroute</span> <span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To throw into confusion, throw off the trail;</span><span class="definition_fr"> dérouter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Couri vite, dit Renard, pas attende yé vini taqué vous zotes, passé pont la tout souite, vous zotes va dérouté yé.</span><span class="example_en">Run quickly, said Renard, don't wait for them to attack you, cross the bridge right away, you will throw them off the trail. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To distract;</span><span class="definition_fr"> distraire, détourner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan m ap ale a lamès, mo te deroute e mo te pa kapab rive.</span><span class="example_en">When I was on my way to mass, I got distracted and I couldn't get there. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dèryèr </span>(<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); daryèr (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); dariyè (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); dèryè, daryè, dèriyè (<span class="variant_code">PC</span>). —<span class="pos">prep.</span> 1.<span class="definition_en"> Behind;</span><span class="definition_fr"> derrière.</span> <em>Vou rapel vyè prizon-la dèryè la, ti batis an brik la?.</em>Do you remember the old prison behind there, the little brick building? (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">En fwatèz vyen dèryèr twa e si li trap twa, l ap ale taye to lajanm e so latche</span><span class="example_en"> A coach whip snake comes up behind you, and if he catches you he'll whip your leg with his tail. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Likache dèryè en dibwa li ousi, e li gete pou wa sa li te gen pou fe.</span><span class="example_en">He hid behind a tree also, and he waited to see what he should do. </span><span class="example_code">(JR)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">'derrière '</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T23</span>; <span class="variant_code">T40</span>) •<span class="headword">parti dèryè </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To go get, fetch;</span><span class="definition_fr"> aller chercher, <span class="example"><span class="example_lc">ci. parti</span><span class="example_en">•<span class="headword">voye dèryè </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To send for;</span><span class="definition_fr"> faire venir, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">voye</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> After, in pursuit of (e.g. s.o. being courted); à la poursuite de (par ex. qn qu'on courtise). <span class="example"><span class="example_lc">Si to lenm en fiy to dèryè li, e li p ole twa mè to stil dèryè li, pou fe li lèm twa.</span><span class="example_en">If you love a girl you're after her. And she doesn't want you, but you're still after her, to make her love you. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">adv.</span> 1.<span class="definition_en"> Behind, in the back;</span><span class="definition_fr"> en arrière.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo di m a bare devan, pa beuzwen bare dèryèr.</span><span class="example_en">I said I've locked up in front, no need to lock in back. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Blan toujou RIDE devan e nwa daryè.</span><span class="example_en">Whites always rode in front and blacks in back. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li pati maché', mé so jié apé cléré côté-ci, côté-là, divan, darié.</span><span class="example_en">He began to walk, but his eyes were looking this way and that, in front, in back. </span><span class="example_code">(T3)</span></span> 2.<span class="definition_en"> In the past;</span><span class="definition_fr"> dans le passé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou kapab achte tatè, nou ka achte lamezon. Nou te pa ka pou fe sa dèriyè.</span><span class="example_en">We can buy land, we can buy a house. We were never able to do things like that in the past. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dèryèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); dèryè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Buttocks, behind;</span><span class="definition_fr"> fesses, derrière.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si ye mèt vou dan en lakaj, vou pa gen dolo, e kèkenn vini RESCUE ou va bo dèryè nonm-sa-la</span><span class="example_en"> If they put you in a cage and you have no water, and someone comes to rescue you, you will kiss that man's behind. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To dèryèr jich ap plote.</span><span class="example_en">Your rear end is shaking. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">dèryè so kou </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Nape, back of the neck;</span><span class="definition_fr"> nuque.</span> (<span class="variant_code">PC</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">dèryèr-isi</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); dèryèr-isit (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Here, around hère; autour d'ici. <span class="example"><span class="example_lc">Se tou l mèm, se tou paronte ki rès dèryèr-isi.</span><span class="example_en">Everyone who lives around here is related (to one another). (<span class="variant_code">NE</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">desalèy</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To soak (salted meat) in water to remove the salt;</span><span class="definition_fr"> dessaler (de la viande). <span class="example"><span class="example_lc">Nou se pronn lavyòn ki gen dezo, n se mèt la desalèy o kote. Ka l se desalèy ase, la nou se mète lavyann ndan l.</span><span class="example_en">We'd take meat with bones in it, and we'd put it aside to soak the salt out of it. When most of the salt was gone, we'd put the meat in (the pot). (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">desan</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Decent;</span><span class="definition_fr"> décent.</span> <em>♦Madis li qué jour là seulement, mo té rivé dé la Mobile où mo té ein barbier décent..</em>I told him that that very day I had arrived from Mobile, where I had been a decent barber. (<span class="variant_code">T34</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">desanm</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); desonm (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> December;</span><span class="definition_fr"> décembre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan to fini plannte, to kanmans koupe dan òktob. La to gen tou oktòb, tou novanm, tou desanm ouchka ye fini GRIND.</span><span class="example_en">When you're finished planting the cane you start cutting it in October. Then you have all of October, all of November, and all of December until they're finished grinding it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> ♦Mais <span class="example"><span class="example_lc">tou té n'a l'air si rebel qué mo tremblé com en Décembre.</span><span class="example_en">But everything looked so rebellious that I trembled as though it were December. </span><span class="example_code">(T37)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">desann</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); desàn, dèsann (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To go down;</span><span class="definition_fr"> descendre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo manje pa desann. Pa dejire.</span><span class="example_en">My food doesn't go down. I can't digest. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dessanne vite avan moune ouâ nouzot.</span><span class="example_en">Come down quickly before people see us. </span><span class="example_code">(T3)</span></span>; <em>'en descendant [on desondon]'.</em>(<span class="variant_code">BI</span>) 2.<span class="definition_en"> To go down, set (of the sun);</span><span class="definition_fr"> se coucher (en parlant du soleil). <span class="example"><span class="example_lc">Tan nou te kouri OUT nou te gen toumen avon soley-la kouri anba dibwa, avon li desann.</span><span class="example_en">When we went out we had to get back before the sun went down below the trees, before it set. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To get down, get off;</span><span class="definition_fr"> descendre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo desàn an chwòl-la.</span><span class="example_en">I got off the horse. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo desann, mo tonbe.</span><span class="example_en">When I got down, I fell. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To go down;</span><span class="definition_fr"> descendre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mote desann mo leskalye yè e mo tonmbe.</span><span class="example_en">I was going down my stairs yesterday and I fell. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">desen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Drawing;</span><span class="definition_fr"> dessin.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">desèr</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). Dessert; dessert. <span class="example"><span class="example_lc">Le dimanch Mam te fe so lapat e li te fe dipen patat. Sete en desèr.</span><span class="example_en">On Sundays Mom would make dough and she'd make sweet potato bread. It was a dessert. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">desi </span>(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); dèsi, disi, dèsur, lesi (<span class="variant_code">PC</span>). —<span class="pos">adv.</span> 1.<span class="definition_en"> On top, over;</span><span class="definition_fr"> dessus.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kon mo te foule mo pye, tretœr trete én kòrd e li fe la priyèr desi.</span><span class="example_en">When I had sprained my foot, the healer treated a piece of string and said a prayer over it. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lato me si gout terebontin desi.</span><span class="example_en">Then you put six drops of turpentine on it. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> 2.<span class="definition_en"> In, inside;</span><span class="definition_fr"> dedans.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vou gen en pip, la vou mèt taba lesi. Vou fimen li.</span><span class="example_en">You have a pipe. You put tobacco in it and smoke it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">prep.</span> <span class="definition_en">On, on top of;</span><span class="definition_fr"> sur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To me karle-la desi latèr.</span><span class="example_en">You put the trap on the ground. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kan li lache rasin-la pou krache dan so men-ye, ye tou tonbe enn desi lòt dan dolo-la.</span><span class="example_en">When he let go of the root to spit in his hands, they fell one on top of the other into the water. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">deside</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); desipe, dèsipe (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.refl.</span> <span class="definition_en">To decide, make up one's mind;</span><span class="definition_fr"> se décider.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li jongle on sa-a, è li deside li-mèm pou demannde mò deskresyon.</span><span class="example_en">He thought about it, and he made up his mind to ask for my discretion. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To decide;</span><span class="definition_fr"> décider.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ka to desipe to desipe pou plon li.</span><span class="example_en">When you decide, you decide to plan it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li vini las avèk la plas. Li deside pou van li.</span><span class="example_en">He got tired of the place. He decided to sell it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦En ave lontan li te ole konnen lekel ki te pli fo e li deside pou enfòrmen li mèm jou sa la.</span><span class="example_en">For a long time he had wanted to know which one was the strongest, and he decided to find out that day. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">desinman</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Drawing;</span><span class="definition_fr"> dessin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dantan lé zot foâ kan mo té tandé parlé neg dan gazet, sire li té samblai décineman m apé fé la.</span><span class="example_en">In the past when I heard a guy talk in the newspaper, certainly he looked like the drawing I made. (T 17)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">desizyon</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Decision;</span><span class="definition_fr"> décision.</span> ♦Jij-la <span class="example"><span class="example_lc">rann so desizyon.</span><span class="example_en">The judge gave his decision. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">desoule</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Sobered up, sober;</span><span class="definition_fr"> déssoûlé, qui n'a pas bu. <span class="example"><span class="example_lc">Mo desoule, mo te pa sou.</span><span class="example_en">I was sober, I wasn't drunk. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan to sou, to va kouche ekan to lèv to desoule. To pi sou.</span><span class="example_en">When you're drunk you go to bed and when you wake up you're sober. You're not drunk anymore. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">det</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60). Debt; dette. <span class="example"><span class="example_lc">Le rès dan det.</span><span class="example_en">He is in debt. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lite vini pou regle det-sa-la, men li te tro tar pou toumen sa kouri an lwa.</span><span class="example_en">He had come to settle that debt, but he was too late to prevent it from going to court. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">detache</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To untie;</span><span class="definition_fr"> détacher, délier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lidétaché li méme et pende so patte yé.</span><span class="example_en">He untied himself and hung his paws. </span><span class="example_code">(FO T4)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">detenn</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Faded;</span><span class="definition_fr"> déteint.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pal min, li pa FULL COLOR se en koulè moyen detenn. Li pa osi tenn.</span><span class="example_en">'Pale' means it doesn't have its full color, it's somewhat faded. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">detenn</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.</span> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To discolor, stain;</span><span class="definition_fr"> déteindre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li lèm kafe si fo uchka k li fini bwa kafe dan so tas, le detenn so tas.</span><span class="example_en">He likes his coffee so strong that when he's finished drinking it, it stains his cup. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To color;</span><span class="definition_fr"> colorer.</span> <em>♦Pou la fiéve bouilli ti ben absinth dans dolo jisqu'a li détin ti pé jaune pi la to bois trois ti vers chaque jou, ça coupe la fiéve la..</em>For the fever, boil a little absinth in water until it colors (the water) somewhat yellow, then drink three little glasses each day, that will cut your fever. (<span class="variant_code">LA</span>) —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To lose color, fade;</span><span class="definition_fr"> déteindre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo kòrsaj ap detenn kan mo lav li.</span><span class="example_en">My blouse loses color when I wash it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">detèstab</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Awful, horrible;</span><span class="definition_fr"> affreux, détestable.</span> <em>Sa se detèstab mèm!.</em>That's awful! (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Li pa bon. Li detèstab.</span><span class="example_en">He's not good. He's horrible. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">detèste</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To hate, detest;</span><span class="definition_fr"> haïr, détester. <span class="example"><span class="example_lc">Mo detès la sentir. Sa fe soufè.</span><span class="example_en">I hate belts. They make you suffer. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Eine femme blanche et créole, li que les dames de couleur té détesté plus que l'ouvrage.</span><span class="example_en">A white Creole woman, the one that the ladies hated more than work. </span><span class="example_code">(T37)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">detòrd</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To untwist, untie;</span><span class="definition_fr"> détordre, détacher, délier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena defwa li tòrd lakord-la. Li tou tòrd. Mo gen pou detòrd li.</span><span class="example_en">Sometimes he twists the cord. It's all twisted. I have to untwist it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vou tòrtiy panari-la avek en fisel osi sere ke posib. La detorde lafisel e jete li onnaryèr vou do.</span><span class="example_en">You tie a string around the whitlow as tightly as possible, then untie the string and throw it behind your back. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">detòrtiye</span> <span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To uncoil;</span><span class="definition_fr"> se dérouler.</span> <em>Sèrpan-la<sub>,</sub> li te tou tòrtiye e la li detòrtiye..</em>The snake was all coiled up and there he is uncoiled. (<span class="variant_code">CA</span>) 2.<span class="definition_en"> To untwist;</span><span class="definition_fr"> détortiller, détordre.</span> (<span class="variant_code">CA</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">detourne</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To cure, remove, get rid of;</span><span class="definition_fr"> guérir, enlever, faire passer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen en ULCER. Ye detourne sa.</span><span class="example_en">I had an ulcer. They got rid of it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Toouv en poul nwar e to pronn so di son pou détourne en sentir.</span><span class="example_en">You cut open a black chicken and you take its blood to get rid of shingles. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">detrwi</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); detri (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); detrui, dètri (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To destroy, ruin;</span><span class="definition_fr"> détruire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le fre a detrwi tou le BUD ki fe de pakann.</span><span class="example_en">The cold killed all of the buds that produce pecans. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Vyen detri de gronn zèb don ma ko.</span><span class="example_en">Come destroy the tall grass in my yard. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sijamais chien vini jappé après moin mo va détruit yé tout.</span><span class="example_en">If ever a dog comes and barks at me I'll destroy them all. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">deu </span><span class="example"><span class="example_lc">num.card.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">BT</span>) de (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); dœ (<span class="variant_code">BT</span>); dè, dèz (+vowel) (<span class="variant_code">MO</span> 60). Two; deux. <span class="example"><span class="example_lc">Li jouwe deu smenn, en smenn pou blan en smenn pou neg.</span><span class="example_en">He played for two weeks, one week for whites and one week for blacks. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nave deu nòm, èn ki t ape raboure è lòt ki t ape gete li.</span><span class="example_en">There were two men, one who was plowing and the other who was watching him. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lapòrt-lafonn an de.</span><span class="example_en">The door split in two. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Même matin-la li té ramassé quat' dézéfs et pi dé dezefs.</span><span class="example_en">The same morning he had gathered four eggs and two eggs. </span><span class="example_code">(BD)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">'dé', 'daix 'deux', 'dés'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span> 1987 passim) •<span class="headword">a deu </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Two together;</span><span class="definition_fr"> à deux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ouzòt a kouch a deumon mo tou sœl.</span><span class="example_en">You two will sleep together, and I'll sleep alone. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">de ò trwa </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); de o trwa (<span class="variant_code">NE</span>); de trwa (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Several, a few, two or three;</span><span class="definition_fr"> deux ou trois, quelques.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo parle avek de ò trwa boug e mo monde ye, mè ye pa kònè non pli.</span><span class="example_en">I spoke with two or three guys and I asked them, but they don't know either. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="headword"><subentry>•deu-par-kat </subentry></span><span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); dè-par-kat (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Two-by-four board; planche de deux par quatre pouces, deux par quatre. <em>Èna de deu-par-kat, ena de deu-par-sis..</em>There are two-by-fours and two-by-sixes. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="headword"><subentry>• deu-par-sis </subentry></span><span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); dè-par-sis (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Two-by-six board; deux par six. <span class="example"><span class="example_lc">Ena de deu-par-kat, ena de deu-par-sis.</span><span class="example_en">There are two-by-fours and two-by-sixes. (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">tou le de </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); tou le dé (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Both, the two of them;</span><span class="definition_fr"> tous les deux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye tou le de mouri jenn.</span><span class="example_en">Both of them died young. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦"Va lavé vou piti Chant-d'Oisel, comme vou té fé dan tan lé zot foi, can Démon avé moin nou té tou lé dé tou piti."</span><span class="example_en">You are going to wash your little Birdsong, as you did in the past when Demon and I were both very little. </span><span class="example_code">(ME)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">deu</span> <span class="pos">prep.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); dè, d (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); de, d (<span class="variant_code">NE</span>); dou, du, de (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> [Joins a noun to its nominal complement]. Of; de. <span class="example"><span class="example_lc">En klo de kon.</span><span class="example_en">A sugar cane field. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> ; <em>Èna èn deu se fiy ki mouri..</em>One of her daughters is dead. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Jij dè pè.</span><span class="example_en">Justice of the peace. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Misérab de négue bossai.</span><span class="example_en">You wretched bossai of a slave. </span><span class="example_code">(T32)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ein belle lévite de drap noir.</span><span class="example_en">A frock coat of black cloth. </span><span class="example_code">(T36)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Jour là, c'était ein jour de fête.</span><span class="example_en">That day was a holiday. </span><span class="example_code">(T36)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">La sémelle de mo boue.</span><span class="example_en">The heel of my boot. </span><span class="example_code">(T38)</span></span> 2.<span class="definition_en"> From;</span><span class="definition_fr"> de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Jènèral Chèmœn vyen du sud.</span><span class="example_en">General Sherman came from the South. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kèkchoj te tonbe par tèr de latab.</span><span class="example_en">Something fell from the table to the floor. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En blòk d isi.</span><span class="example_en">A block from hère (<span class="variant_code">MO</span> 60) <span class="example"><span class="example_lc">♦Yécouché en haut la planche loin l'ein de l'ote.</span><span class="example_en">They lay down on the board far from one another. </span><span class="example_code">(FO T4)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Of, with;</span><span class="definition_fr"> de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To dòn li de kou d chari epi to fou li en kou d SPLITTER dan milye.</span><span class="example_en">You go over it twice with the plow and then you take the splitter through to bust the middle. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Le kenz d aout se so fet.</span><span class="example_en">The fifteenth of August is his birthday. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Lïté si simple qué tout moune té foute de li..</em>He was so simpleminded that everyone made fun of him. (<span class="variant_code">FO T18</span>) 4.<span class="definition_en"> [Possession]. Of; de. <span class="example"><span class="example_lc">La plas d so popa.</span><span class="example_en">his father's land (<span class="variant_code">NE</span>) REM: The use of this preposition in all four senses belongs to acrolectal speech.</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">deuzyèm </span><span class="example"><span class="example_lc">num.ord.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>); dèzyèm (<span class="variant_code">PC</span>); dèzyèm (<span class="variant_code">NE</span>). Second; deuxième. <span class="example"><span class="example_lc">Mo dèzyèm frè li te ne laba osi men tou lòt piti ye ne isi.</span><span class="example_en">My second brother was bom there too, but all of the other kids were born here. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Tan yé rivé déziéme zalon, Compair Chivreil siflé: fioute!.</em>When they reached the second goal, Brer Deer whistled: Dam it! (<span class="variant_code">T5</span>); <span class="example"><span class="example_lc">desyenm</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">JR</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">devan</span><sup>1</sup> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); devon, divon (<span class="variant_code">NE</span>); divan (<span class="variant_code">BT</span>); dèvan (<span class="variant_code">CA</span>). —<span class="pos">prep.</span> <span class="definition_en">In front of;</span><span class="definition_fr"> devant.</span> <em>So popa e donn so fiy k[o]te nonm-la. La i rive devan k[o]to lotel..</em>Her father gave his daughter to the man. Then they arrived before the altar. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Pa mennen sa dèvan man.</span><span class="example_en">Don't bring that up in front of me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To gen en chyen devan lamezon.</span><span class="example_en">You've got a dog in front of the house. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Liréponde yé té dans la maison a coté divant qui yé té gagnin ein caillou pas plis grand qué ein piti canique.</span><span class="example_en">He answered that they were in the house next door, in front of which there was a stone no bigger than a marble. </span><span class="example_code">(FO T22)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">'divan'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T6</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'divant'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T9</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'devant'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T30</span>; <span class="variant_code">T34</span>, <span class="variant_code">T40</span>) —<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">In front;</span><span class="definition_fr"> devant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye mèt nwa la devandwat dèryè cha-la ki e ale, e blan dèryè.</span><span class="example_en">They put blacks in front, right behind the engine, and whites behind. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ouzote a galopé ein lacourse dice foi quate narpan; cilà ki sorti divan, m a marié avé li.</span><span class="example_en">You all will run a race forty arpents long; the one who comes out ahead, I will marry. </span><span class="example_code">(T5)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">devan</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Front;</span><span class="definition_fr"> devant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye kite tou devan pou blan.</span><span class="example_en">They left the whole front section for whites. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Front;</span><span class="definition_fr"> de devant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye mèt nwa dan kabouch devan-la.</span><span class="example_en">They put blacks in the front caboose. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Rété ein pé, laissé moi accroupi moin et mette mo dé pié dévant dans la boue.</span><span class="example_en">Stop a bit, let me crouch down and put my two front paws in the mud. </span><span class="example_code">(FO T1)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">devin</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Riddle;</span><span class="definition_fr"> devinette.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦'Des dévines'</span><span class="example_en">Riddles. </span><span class="example_code">(DU)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">devinè</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Fortune telling, clairvoyant;</span><span class="definition_fr"> divinateur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Enkarankro devinè.</span><span class="example_en">A clairvoyant crow. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">devinè</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Fortune teller;</span><span class="definition_fr"> devin, diseur de bonne aventure.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lœdevinè di rwa-la pou kouri tchwe so pli gro denn e li se trouve so labag.</span><span class="example_en">The fortune teller told the king to go kill his biggest turkey and he would find his ring. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">devinen</span> <span class="pos">v.</span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To guess;</span><span class="definition_fr"> deviner.</span> <em>Devinen konmyen dezèf mo gen?.</em>Guess how many eggs I have. (<span class="variant_code">CA</span>) <em>♦Timait prend so fisi, et moin mo prend... jiss dévinain ça mo soizi.</em>.. <span class="example"><span class="example_lc">un gros papa bâton assez pou tchoué ein lours.</span><span class="example_en">My little master took his gun, and I took...just guess what I chose...a big old stick, enough to kill a bear. </span><span class="example_code">(T23)</span></span>; '<span class="example"><span class="example_lc">déviné'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T33</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'divinain'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T7</span>) —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To predict, foretell the future;</span><span class="definition_fr"> prédire l'avenir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦En jou lœ rwa jwonn nonm-sa-la e li mannde li si li te konnen devinen ben konm li te di.</span><span class="example_en">One day the king met that man, and he asked him if he could foretell the future as well as he claimed. (JA)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">devise</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); devisi (<span class="variant_code">PC</span>); devis (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To unscrew;</span><span class="definition_fr"> dévisser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan i va vini gouf ti devis e pi ti menn o BLACKSMITH. When</span><span class="example_en">[the plowshare] becomes dull, you unscrew it and take it to the blacksmith. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo tiyo dolo bòs, mo te gen pou devise boulon.</span><span class="example_en">When my water pipe broke, I had to unscrew the nut. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">devlope</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 50; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); dèvlope (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To uncoil;</span><span class="definition_fr"> se dérouler, se développer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sèrpan devlope.</span><span class="example_en">The snake uncoiled. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To untie, undo, unwrap;</span><span class="definition_fr"> détacher, défaire, délier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kon l arive laba, li dèvlope so papye pou seye so patalon.</span><span class="example_en">When he got back, he unwrapped the paper to try on his new pants. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To wrap;</span><span class="definition_fr"> emballer, envelopper.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60) cf. <span class="example"><span class="example_lc">anvlòpe</span><span class="example_en">3.<span class="definition_en"> To hull;</span><span class="definition_fr"> décortiquer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan t ole devlope diri to gen pou pile li.</span><span class="example_en">When you want to hull rice, you have to grind it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">devore</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); devore (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To devour;</span><span class="definition_fr"> dévorer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kòm to dòn mwen ti bout gato-la, aben, mo mèt li tou dan mo labouch, mo devorè li.</span><span class="example_en">(It's) like you give me a little piece of cake. Well, I put it all in my mouth, I devour it. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">devwa</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Duty;</span><span class="definition_fr"> devoir.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">devyen</span> <span class="pos">v.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 72; <span class="variant_code">NE</span>); dèvyen (<span class="variant_code">MO</span> 60). To be from, come from; venir de. <span class="example"><span class="example_lc">Mo devyen la Louzyòn.</span><span class="example_en">I corne from Louisiana. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <em>Ou vou dèvyen?.</em>Where do you come from? (<span class="variant_code">MO</span> 60)</p> |
|
|
<p><span class="headword">deyòr </span>(<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); deyò (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); diyò (<span class="variant_code">BT</span>); deor (<span class="variant_code">NE</span>). —<span class="pos">adv.</span> 1.<span class="definition_en"> Outside, outdoors;</span><span class="definition_fr"> dehors.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To se ich ranje mo mo lasyèt deyò, kòm en chyen.</span><span class="example_en">You would just set me up a plate outside, like a dog. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To anbete man andan lamezon. Va joue deyò.</span><span class="example_en">You're bothering me in the house. Go play outside. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Fait fret déyor, entrez, et vini boi café.</span><span class="example_en">It's cold outside; come in, and drink some coffee. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Out;</span><span class="definition_fr"> dehors, hors.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Fran Koken pase so lamen danfnet-la ale dra-la e la bag deyò.</span><span class="example_en">Franc Coquin stuck his hand through the window to pull the sheets and the ring out. </span><span class="example_code">(JR)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">'déyor'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T7</span>; <span class="variant_code">T27</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'diyòr'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T3</span>;T8); <span class="example"><span class="example_lc">'dehors'</span><span class="example_en">T34); <span class="example"><span class="example_lc">'dihors'</span><span class="example_en">T4); <span class="example"><span class="example_lc">'</span><span class="example_en">yior'(<span class="variant_code">T3</span>) —<span class="pos">prep.</span> <span class="definition_en">Out of;</span><span class="definition_fr"> hors de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen de rive pou tchobo l andan la. E la, li sòr an deyò lamonch apre kòm sa.</span><span class="example_en">(The blade of a sugar cane knife) has rivets to fix it (to the handle). And it comes out of the handle about like that. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dezabitwe</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To not be used to;</span><span class="definition_fr"> ne pas avoir l'habitude de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te dezabitwe labouchri.</span><span class="example_en">I wasn't used to pork meat. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dezaf</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Cold sores;</span><span class="definition_fr"> plaies dans la bouche, herpès.</span> <em>♦[Pou] de of don la bouch, pronn de fey chevr-fey, fe sa bouyi e met en ti pe lalen on don li. Lav to la bouch avek..</em>For cold sores, take some honeysuckle leaves, boil them and put a little alum on them. Wash your mouth with that. (<span class="variant_code">BI</span>) ; <span class="example"><span class="example_lc">dezaf</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dezagreab</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Unpleasant, bad;</span><span class="definition_fr"> désagréable, mauvais.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To to dezagreab, to p ole f e sa ki ben.</span><span class="example_en">You're bad, you don't want to do what's right. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li te si dezagreab mo double mo jwèt-a-bèf pou taye li.</span><span class="example_en">He was so unpleasant that I doubled my bullwhip to beat him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dezalmann</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Almond;</span><span class="definition_fr"> amande.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enave denwa, dezalmann, deglann, de zortej nèg osi</span><span class="example_en"> There were walnuts, almonds, acorns, Brazil nuts too. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dezanfle </span><span class="example"><span class="example_lc">v.refl</span><span class="example_en"> To go down (of swelling); se désenfler, se dégonfler. <span class="example"><span class="example_lc">Mo janm te anfle me la li dezanfle.</span><span class="example_en">My leg was swollen but now the swelling went down. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] onflamasyon, bouyi de rasin siro e pi la met en ti morso salpet don en kwart dolo. Bwa sa pou dezonfle vou..</em>For an inflammation, boil some elderberry roots and then put in a little piece of salt-peter in a quart of water. Drink that to reduce your bloatedness (swelling). (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dezannwiye</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); dezanniye (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To cheer up;</span><span class="definition_fr"> désennuyer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pètèt sa va dezanniye mwen.</span><span class="example_en">Perhaps that will cheer me up. (<span class="variant_code">MO</span> 60); <span class="example"><span class="example_lc">Mo dòn li en prezan pou dezannwiye li.</span><span class="example_en">I gave him a present to cheer him up. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dezapwente</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Disappointed;</span><span class="definition_fr"> déçu. <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen pou ale o Mardi Gra. Mo te pa kapab ale e mo te dezapwente.</span><span class="example_en">I was supposed to go to Mardi Gras. I couldn't go and I was disappointed. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bouki te tris, ben dezapwonte, e las.</span><span class="example_en">Bouki was sad, disappointed and tired. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dezarmen</span> <span class="pos">v.tr.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> To disarm;</span><span class="definition_fr"> désarmer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li dezarmen li.</span><span class="example_en">He disarmed him. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To unload (a gun);</span><span class="definition_fr"> décharger, enlever la charge (d'une arme à feu). <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen en fizi e t ap pwante sa e polis vini e dezarmen fizi-la.</span><span class="example_en">He had a shotgun and was pointing it, and the police came and unloaded it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dezèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); deze (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Field, field cleared for planting;</span><span class="definition_fr"> champ, terre défrichée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Bangou se si to gen en dezè, èna tou kalite bangou.</span><span class="example_en">Weeds are if you have a field, there are all kinds of weeds in it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bouki e Lapen marche dan dezè pou wa ye patat.</span><span class="example_en">Bouki and Rabbit walked through the field to see their potatoes. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dezèspere</span> <span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To despair;</span><span class="definition_fr"> désespérer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Liresté trois jou sans vini, é Doctair Macaque é Bourriquet té comancé desespéré.</span><span class="example_en">He remained three days without returning, and Dr. Monkey and Bourriquet were beginning to despair. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dezo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); zo (<span class="variant_code">NE</span>); lezo (<span class="variant_code">PC</span>); zòs, nòs, dezo (pi.) (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Bone;</span><span class="definition_fr"> os.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dan to do to gen en dezo. To pele sa to ren.</span><span class="example_en">In your back you have a bone, you call that a backbone. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Laplie commencé tommeber et yé té mouillés jisqu 'à yé dézos.</span><span class="example_en">It began to rain, and they got soaked to their bones. </span><span class="example_code">(BD)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">'dézo'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T19</span>; <span class="variant_code">T30</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'dizo'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T4</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dezœf</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); dezèf (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>), dezeu (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); dezef, zef, nef, nœf, lezœf, lezef (<span class="variant_code">PC</span>); ze (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); lezèf, zèf (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Egg;</span><span class="definition_fr"> oeuf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dezœf-la gen boul pou senk minit.</span><span class="example_en">The egg has to boil for five minutes. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo lenm dezèf me ye gen pou èt byen kwi.</span><span class="example_en">I like eggs but they have to be well cooked. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Simo te met ef-sa-la a kouve li se donnen mwen poule. Poule-sa-la se grosi e li se ponndezef.</span><span class="example_en">If I had put this egg to be incubated it would have given me a chicken. The chicken would have grown and laid eggs. </span><span class="example_code">(JR)</span></span>; '<span class="example"><span class="example_lc">dézef '</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T4</span>; <span class="variant_code">T27</span>; <span class="variant_code">T30</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'nef'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T5</span>) •<span class="headword">deze dir </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Hard-boiled egg; oeuf dur. <span class="example"><span class="example_lc">♦Glas e en deze dir e met li si so kou. Sa va pase mal o kèr.</span><span class="example_en">Freeze a hard-boiled egg and put it under the patient's neck. That will make a stomach ache go away. (<span class="variant_code">BI</span>) •<span class="headword">dezœf lakou </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Yard eggs;</span><span class="definition_fr"> oeufs de la basse cour.</span> <span class="example"><span class="example_lc">YARD EGG ye pèl sa. Ye pèl dezœf lakou-ye, ye meye a ke sa ye ka achte dan boutik.</span><span class="example_en">They call those 'yard eggs', they're better than the eggs you can buy at the store. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">dezèf melanje </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Scrambled eggs;</span><span class="definition_fr"> oeufs brouillés, •<span class="headword">dezen mole </span><span class="pos">n.phr.</span> (<span class="variant_code">CA</span>), Soft-boiled egg; oeuf mollet. <span class="example"><span class="example_lc">Dezeu mole pa dir. Pou mwa, ye kri.</span><span class="example_en">Soft-boiled eggs aren't hard. As far as I'm concerned, they're raw. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dezole</span> <span class="pos">adj.</span> dèzole, dèzolo (<span class="variant_code">PC</span>). Sad, upset, sorry; désolé, triste, bouleversé. <span class="example"><span class="example_lc">Li kriye tou la nwit, swa</span><span class="example_en"><span class="example"><span class="example_lc">la, e kan mo kite, li te dèzolo.</span><span class="example_en">She cried all night long, and when I left she was very upset. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Zeine sarpantié té apé désolé.</span><span class="example_en">The young carpenter was very sad. </span><span class="example_code">(T7)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dezole</span> <span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To be hysterical;</span><span class="definition_fr"> avoir une violente crise de nerfs.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa fonm-la li mouri. Li t ap dezole, kriye.</span><span class="example_en">His wife died. He was hysterical, crying. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dezònòre</span> <span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To dishonor, shame;</span><span class="definition_fr"> déshonorer.</span> <em>♦Ah!maite, vou pa juste; mo mérité la mor, é vapé désonoré moin. Non, maite, pa fé ça; pa fé taillé moin comme ça divan tou moune, comme ain voleuse..</em>Ah! master, you're not fair; I deserve death, and you're going to dishonor me. No, master, don't do that; don't have me whipped like that in front of everyone, like a thief. (<span class="variant_code">ME</span>) 2.<span class="definition_en"> To disown;</span><span class="definition_fr"> désavouer, renier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo, m ap dezònòre piti-sa-a-la. Se pa pou mon.</span><span class="example_en">I'm disowning that child. He's not mine. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dezòrd</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); dezòd (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Wild, terrible, naughty;</span><span class="definition_fr"> sauvage, fougueux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Todezòd, ta a fe nenpòt-ki kichòw, YOU DON</span><span class="example_en">' <em>T <span class="variant_code">ST</span>AY <span class="variant_code">ST</span>ILL, to dezòd..</em>You are wild, you do anything. You don't stay still, you're wild. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Li fe tou kikchoj ke li pa dwat fe. Li plen dezòrd.</span><span class="example_en">He does everything he shouldn't. He's very naughty. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dezòrd</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). Mess, disorder; gâchis, désordre. <span class="example"><span class="example_lc">Kan li fe dezòrd, mo babiye li.</span><span class="example_en">When he makes a mess, I scold him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dezose</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To bone;</span><span class="definition_fr"> désosser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">T ap ote lavyann apre en dezo. T ap dezose li.</span><span class="example_en">You're taking the meat off the bone. You're boning it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">di</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To say, tell;</span><span class="definition_fr"> dire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li di en segre a sa sœr.</span><span class="example_en">He tells a secret to his sister. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Aben mo di sa t ole ankò to rich.</span><span class="example_en">Well I say 'What do you want, you're rich?' (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Florimond té pas oulé oua li et ein jou li dit li sré dit so popa on nétranger la.</span><span class="example_en">Florimond did not want to see him, and one day she said she would tell her father about the stranger. </span><span class="example_code">(FO T20)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">'dit', 'di', 'dis'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span> 1987passim) •<span class="headword">di lé </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To tell time;</span><span class="definition_fr"> lire l'heure.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tan pase, i te pa gen la mont. Pou di lè ye se garde soley e garde ye lanbraj, e di twa ki lè i ye.</span><span class="example_en">A long time ago they didn't have watches. To tell time they would look at the sun and look at their shadow, and tell you what time it is. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> Conjug: a) dirè <span class="example"><span class="example_lc">cond.</span><span class="example_en">Would say; dirais (-ait, etc.). <span class="example"><span class="example_lc">Sa plito dirè angase.</span><span class="example_en">I'd say that's more like vexing. (<span class="variant_code">MO</span> 60) <em>•.</em>n dire <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); an diri (<span class="variant_code">PC</span>); an dire (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> One would say, it seems;</span><span class="definition_fr"> on dirait.</span> <span class="example"><span class="example_lc">An diri lajar-la gen en trou andon li, paskè l e bese en pè.</span><span class="example_en">You'd think the jar had a hole in it, because the level has gone down a little. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">An dire to sanm kòm si to kolè e mon.</span><span class="example_en">One would say you look as if you're angry with me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Quand li di moin zin mo qui dou, on dir é m'apré /onne..</em>When he says a sweet word to me, you'd say I was melting. (<span class="variant_code">T11</span>) b) dizon, anon dizon, anon di (<span class="variant_code">PC</span>). Let's say, let's suppose; disons (que), mettons (que), cf. <span class="example"><span class="example_lc">alon</span><span class="example_en">e) an dizan <span class="example"><span class="example_lc">part.pres.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>). Saying; disant. <span class="example"><span class="example_lc">Pirat-ye t ole toujou fouye latèr an dizan no vjeu paran te tere larjan e lor mayèr trezòr.</span><span class="example_en">Pirates always wanted to dig up the ground, saying our ancestors buried money and gold or some kind of treasure. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">di-sou</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Dime, ten cents;</span><span class="definition_fr"> pièce de dix sous, dixième partie d'un dollar.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Si to pye fe mal mare en disou otor to pye.</span><span class="example_en">If your foot hurts tie a dime around it. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dibèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Butter;</span><span class="definition_fr"> beurre, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">bœr</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dible</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); dyible (<span class="variant_code">MO</span> 72). Wheat; blé. <span class="example"><span class="example_lc">Mo vonn no dyible ven-sen sou pliy chèr.</span><span class="example_en">I sold our wheat for twenty five cents more. (<span class="variant_code">MO</span> 72); <span class="example"><span class="example_lc">Ye plant dible isi, sa ki fe lafarin.</span><span class="example_en">They plant wheat here, which makes flour. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dible</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Washing blue, bluing;</span><span class="definition_fr"> bleu à laver.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dible. Mo rapèl lantan pase ye te me sa dan to lenj.</span><span class="example_en">Washing blue. I remember a long time ago they would put that in your laundry, you know. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To sèr dible apre to lav to dra-ye ou to chimij-ye pou ye vini pli blan. Dible-la blanchi.</span><span class="example_en">You use washing blue after you wash your sheets or your shirts so they become whiter. The washing blue bleaches clothes. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] demonjezon si to kòr, pronn di ble e met sa don en ti vaz e met lalen on poud avek sa..</em>For itches on the body, take indigo and put that in a little glass and put in some powdered alum with that. (<span class="variant_code">BI</span>) REM: <span class="variant_code">BI</span> (p. 51) glosses this as «indigo, washing blue».</p> |
|
|
<p><span class="headword">dibri</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Noise;</span><span class="definition_fr"> bruit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Chen-lafe tro dibri.</span><span class="example_en">The dog makes too much noise. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mo tandi di bri koté mo poulayé.</span><span class="example_en">I heard a noise by the chicken coop. </span><span class="example_code">(T14)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">'di bris'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T25</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'du bruit'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T39</span>) •<span class="headword">mennen dibri </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To make noise;</span><span class="definition_fr"> faire du bruit.</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dibwa</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Tree;</span><span class="definition_fr"> arbre, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">bwa</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">didòk</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To deduct, subtract;</span><span class="definition_fr"> soustraire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pèz le wagon. Paski le peze wagon li gen didòk wagon l anho la.</span><span class="example_en">Because they weigh the wagon and they have to subtract the wagon from the total (weight). (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo mande li pou didòk pri-la deflèr parskè ye tou kreve.</span><span class="example_en">I asked him to deduct the price of the flowers because they all died. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dife</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Fire;</span><span class="definition_fr"> feu.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">feu</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">diferan </span>(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); diferon (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); difèran (<span class="variant_code">PC</span>); diferans (sic) (<span class="variant_code">BT</span>); diferont (f.) (<span class="variant_code">NE</span>). —<span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Different;</span><span class="definition_fr"> différent.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen en diferon kreyòl tou patou.</span><span class="example_en">There are different kinds of Creoles everywhere. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lez-ot moun, mo pons, vini de le diferont plas.</span><span class="example_en">The other folks, I think, came from different places. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ena diferan nasyon, de Portoriken Lespagnòl, Arichmèn.</span><span class="example_en">There are different ethnic groups, Puerto Ricans, Spanish, Irishmen. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Differently;</span><span class="definition_fr"> différemment.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye parl difèran from nouzòt. Nouzòt se kreyòl, e ye ye se FRENCH.</span><span class="example_en">They speak differently from us. We are Creoles and they are French. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">diferans</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); diferons (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Difference;</span><span class="definition_fr"> différence.</span> <em>Ènan dan ye ki blan, do. To pa ka di la diferans..</em>Some of them are white, though. You can't tell the difference. (<span class="variant_code">PC</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">difikulte</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); difikilte (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Trouble, difficulty, problem;</span><span class="definition_fr"> difficulté, problème, tracas.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye lenm bat, ye lenm tire, ye lenm difikilte.</span><span class="example_en">They like to fight, they like to shoot, they like trouble. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye te gen en ta difikulte apre ye paran mouri.</span><span class="example_en">They had a lot of trouble after their parents died. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">tonbe dan difîkulte </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To run into some trouble, to fall upon hard times;</span><span class="definition_fr"> tomber dans la misère, se heurter à des difficultés.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te pa gen ase larjan. Li tonbe dan difikulte.</span><span class="example_en">He didn't have enough money. He ran into trouble. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">difisil</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Difficult, hard;</span><span class="definition_fr"> difficile, dur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">T wa, paròl</span><span class="example_en"><span class="example"><span class="example_lc">sa-ye se difisil pou di en moun sa sa min.</span><span class="example_en">You see, those words, it's difficult to tell a person what they mean. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>• Ye te pa konnen parle kreol e sete difisil pou ye fe moun konprann ye..</em>They didn't speak Creole and it was difficult for them to make people understand them. (<span class="variant_code">JR</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">difwen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); difwon (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>), difon (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Hay;</span><span class="definition_fr"> foin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pay difwen pour li pe chèche.</span><span class="example_en">Spread the hay out so it can dry. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo foule mo sak difwon pou sere mo difwon pou kouvèr mo patat.</span><span class="example_en">I packed down my bag of hay to store my hay to cover my potatoes. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Tan le ti sek, no te fe difwon e lalyòn defev-ye, e lòt lèb ki te ansonm, nou mèle tou sa.</span><span class="example_en">When they dried out we made hay out of the bean vines, and the other grasses mixed in with them. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>•Li temps pou fait di foin, li temps halé di bois..</em>It is time to make hay, it's time to haul wood. (<span class="variant_code">T27</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">dig</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Dike;</span><span class="definition_fr"> digue.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dign</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Worthy;</span><span class="definition_fr"> digne.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yédi mo pas digne rempli fonction là que mo rempli jusqu' a c'theure avec in dignité qui embété yé.</span><span class="example_en">They said I wasn't worthy to fill the position that I have been filling up till now with a worthiness that irritates them. </span><span class="example_code">(T34)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dignite</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Worthiness, dignity;</span><span class="definition_fr"> dignité.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Avecin dignité.</span><span class="example_en">With a worthiness. </span><span class="example_code">(T34)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">digri</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); dugri, dugru (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Grits (ground corn with which a thick gruel is made);</span><span class="definition_fr"> gruau de maïs (maïs concassé dont on fait une bouillie épaisse). <span class="example"><span class="example_lc">Li moulè mai-la pou fè digri.</span><span class="example_en">She ground the corn to make meal. (<span class="variant_code">MO</span> 60); <span class="example"><span class="example_lc">Li tamize digri-la pou fè lafarin mayi-la.</span><span class="example_en">She sifted the grits to make the commeal. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> REM: <span class="variant_code">NE</span> 1987: 127 note 3 says this could also refer to 'gruau d'avoine'. <em>♦Digri avec sirop, c'est ça tout moun l'dinmain..</em>Gruel (commeal) with syrup, that's all that I like. (<span class="variant_code">T27</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">diji</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); duju (<span class="variant_code">PC</span>); jiji, juju, duji, diju (<span class="variant_code">PC</span>); dichu (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Juice;</span><span class="definition_fr"> jus.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo prèse juju from joranj-la.</span><span class="example_en">I squeezed the juice from the orange. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦[Pou] brilmon estoma, mache de fey chenn e vale diji-la..</em>For heartburn, grind up some oak leaves and drink their juice. (<span class="variant_code">BI</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'dijis'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T27</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dikrepsi</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Dyspepsia;</span><span class="definition_fr"> dyspepsie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dikrepsi', se konm monje dijir pa.</span><span class="example_en">Dyspepsia is when your food doesn't digest. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dikte</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To dictate;</span><span class="definition_fr"> dicter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo t ape dikte pou li parskè l ole prann sa ann ekritur.</span><span class="example_en">I was dictating for him because he wants to take it in writing. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦P.S. Cé Françoése qui dicté moin dernier phrase là..</em>P.S. Frances is the one who dictated the last sentence. (<span class="variant_code">T23</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">dile</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Milk;</span><span class="definition_fr"> lait.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">le</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dimanch</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); dimonch (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sunday ;</span><span class="definition_fr"> dimanche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pròch tou le dimanch sa, mo wa.</span><span class="example_en">I see them almost every Sunday. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M ap ale batize mo ti bebe dimanch.</span><span class="example_en">I'm going to baptize my baby Sunday. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Lapin louvri so lormoi et li pran so zoli capo et so kilote dimance.</span><span class="example_en">Brer Rabbit opened his wardrobe and took his pretty overcoat and his Sunday slacks. </span><span class="example_code">(T3)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">'dimanche'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T5</span>; <span class="variant_code">T8</span>; <span class="variant_code">T14</span>; <span class="variant_code">T16</span>) •<span class="headword">le dimanch </span><span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> On Sundays;</span><span class="definition_fr"> le dimanche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">I dòn bal-la le dimanch swa.</span><span class="example_en">He put on dances on Sunday evenings. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">Dimanch Ramo </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Palm Sunday;</span><span class="definition_fr"> le Dimanche des Rameaux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Beni sa pou Dimanch Ramo.</span><span class="example_en">(You) bless that for Palm Sunday. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Dimanch Ramo, nou sèrvi fœy magnolya.</span><span class="example_en">On Palm Sunday we use magnolia leaves. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">diminwi</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); deminwe (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To decrease in quantity;</span><span class="definition_fr"> diminuer.</span> <em>Mo mai ape diminwi. Sa k ape monje mai-la?.</em>My corn is disappearing. Who is eating the corn? (<span class="variant_code">NE</span>) —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To thin out;</span><span class="definition_fr"> éclaircir.</span> (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dimyèl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Honey;</span><span class="definition_fr"> miel.</span> <em>Sa ki myeu ke dimyèl?.</em>What is better than honey? (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Le ti tan ape voltije e apre fè dimyèl dan en rich.</span><span class="example_en">The little bees are flying around and are making honey in a hive. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Men wi, mo chè, don jou sa ye, konpè lous te en chasè di myel.</span><span class="example_en">But yes, my dear, in those days Brer Bear was a honey hunter. [<span class="example"><span class="example_lc">'di miel'</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">DU</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dine</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">NE</span>); dinen (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> Dinner;</span><span class="definition_fr"> dîner, souper. <span class="example"><span class="example_lc">To se dòn ye dmen ye se tounè bèk di y òl ankò.</span><span class="example_en">You would give them their dinner, they would come back and say they wanted some more. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>Lapen di: Me Bouki, ki sa va som, gen en gro dine kom-sa e nou p ale gen bal?.</em>Rabbit said, 'Bouki, what will that look like if we have a big dinner and we don't have a dance? (<span class="variant_code">NE</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Tous les jous quand mari la té révini so louvrage fame la té servi li dinin.</span><span class="example_en">Every day when the husband got home from work the wife served him dinner. </span><span class="example_code">(FO T17)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">'dinain '</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T7</span>; <span class="variant_code">T20</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'dinin'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T29</span>) 2.<span class="definition_en"> Lunch;</span><span class="definition_fr"> déjeuner, repas de midi.</span> <em>To manj trwa repa par jou? Dejœnen, dmen e soupe..</em>Do you eat three meals a day? Breakfast, lunch and supper. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Apre mo sòrti lamés, mo vini isi kwi mo dmen.</span><span class="example_en">After I gout out of mass, I came hère and cooked my dinner. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Tosa gen manje dmen e soupe ansanm, paske mo sa petet pa la pou donn twa soupe aswa.</span><span class="example_en">You will have to eat lunch and dinner together, because I might not be here tonight to give you dinner. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dine</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To have lunch, dinner;</span><span class="definition_fr"> déjeuner, dîner. <span class="example"><span class="example_lc">La fonm se vini sèrvi nouzòt en lontch pour nouzòt dine.</span><span class="example_en">The woman would come serve us a plate for lunch. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ein jou, dan tan lézot foi, Compair Bouki couri dîné côté so ouasin Compair Lapin.</span><span class="example_en">One day long ago, Brer Bouki went to have dinner at his neighbor's, Brer Rabbit. </span><span class="example_code">(T2)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dipa</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Ladle;</span><span class="definition_fr"> louche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pou sèr lasoup, to gen en dipa.</span><span class="example_en">To serve soup you've got a ladle. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dipfrizeu</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Freezer;</span><span class="definition_fr"> congélateur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La, ye ranpli le 'dipfrizeu, 'te pare pou tou l anne. Manje lapen den sezon a lòt.</span><span class="example_en">Then they'd fill their freezer, (they) were ready for the entire year. (They'd) eat rabbit from one season to the next. (<span class="variant_code">BT</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">diplon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); diplan (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Lead;</span><span class="definition_fr"> plomb.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tiyo-sa-la fe avek diplan.</span><span class="example_en">That pipe is made of lead. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦[Pou] lèrb a la pis, pou onpeche trape li to pòrt en meday on plon si la po..</em>To keep from getting poison ivy you wear a lead medal on your skin. (<span class="variant_code">BI</span>) 2.<span class="definition_en"> Lead sinker;</span><span class="definition_fr"> plomb.</span> <em>En dan diplan-ye. Li gen diplan ALL AROUND anmba, pou fe li kouri anmba. To ja wa diplan-yen, ben?.</em>One of the lead (sinkers). It (the cast net) has lead all around at the bottom to make it sink. You've seen those lead sinkers, eh? (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dipo</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Train station, depot;</span><span class="definition_fr"> gare.</span> (<span class="variant_code">CA</span>) cf. <span class="example"><span class="example_lc">depo</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">diptèri</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Diphtheria;</span><span class="definition_fr"> diphtérie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Diptèri se pito pou piti-ye, pou lez anfan.</span><span class="example_en">Diphtheria is mostly something that kids get. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Si to le geri dipteri bouyi rasin zerons, rasin prinye, ti moso la lenn, di myel tou sa onsonm pi la gagalize to gòrj.</span><span class="example_en">If you want to cure diphtheria, boil blackberry roots, prune tree roots, a little bit of wool, some honey, all of that together, then gargle. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dipwav</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); dipwòv (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Pepper;</span><span class="definition_fr"> poivre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo mete dipwòv dan mo roue mo mete disel, e mo mete en pe zonyon.</span><span class="example_en">I put pepper in my roux, and I put in some salt, and I put in a few onions. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>•Li ramase so lapo, met plen di sel, di pwòv, e piman dan li e li lese li dan kwon-la ou li te..</em>He took up his skin, put a lot of salt and pepper on it, and left it in the corner where it was. (<span class="variant_code">JR</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">dirèk</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); dirèktman (<span class="variant_code">CA</span>); direktemon (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Directly;</span><span class="definition_fr"> directement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pans se de Bwèch ki vyen deu la Frans. Dirèk deu la Frans.</span><span class="example_en">I think they are the Bueche family who came directly from France. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dirèksyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); dirèsyon (<span class="variant_code">NE</span>); dairèskyon (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Direction;</span><span class="definition_fr"> direction.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dolo-la va dan lòt dairèksyon.</span><span class="example_en">The water goes in another direction. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Fatras-yé halé yé dans toute directionet le tit vieux nèg crié 'Bénédiction</span><span class="example_en">. The scoundrels pulled on him from every direction, and the old guy cried 'Blessing!' (<span class="variant_code">DC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Li arète e mande la dirèksyon eou li t ap ale.</span><span class="example_en">He stopped and asked directions where he was going. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lideside on en direksyon e ye parti, le trwa ti frè ye.</span><span class="example_en">He decided on a direction and they left, the three little brothers. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Example;</span><span class="definition_fr"> exemple.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye di se le tivi ki dòn le moun le move dirèsyòn.</span><span class="example_en">They say it's TV that sets a bad example for people. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">diri</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>); dyiri (<span class="variant_code">MO</span> 60, <span class="variant_code">MO</span> 72); diru, duri (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Rice;</span><span class="definition_fr"> riz.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo di, mo m pe trape mile mon, le maten, kouri hèrse pou plante diri.</span><span class="example_en">I say, I can go get my mule in the morning, and go plow to plant rice. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En kireye dè ri.</span><span class="example_en">A spoonful of rice. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M ap boure mo kana pou THANKSGIVING. Mo mèt diri e fwa e jijye pou fe en far.</span><span class="example_en">I'm stuffing my duck for Thanksgiving. I put rice, liver and gizzards to make a stuffing. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li donnin Blanche eune graine di riz pou pilé dan pilon, voilà pilon ki vini plein di riz</span><span class="example_en"> He gave Blanche a kernel of rice to grind in her mortar, and behold, the whole mortar was full of rice. </span><span class="example_code">(T30)</span></span> •<span class="headword">diri gren lon </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Long grain rice;</span><span class="definition_fr"> riz à grains longs.</span> •<span class="headword">diri gro neg </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Long grain rice;</span><span class="definition_fr"> riz à grains longs.</span> •<span class="headword">diri kourt </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Short grain rice;</span><span class="definition_fr"> riz à grains courts, <em>•diri.</em>sal <span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Rice dressing, dirty rice (a stuffing made of rice and bits of meat);</span><span class="definition_fr"> riz épicé et préparé avec des petits morceaux de viande, des oignons, etc.</span> •<span class="headword">diri o fèv </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Rice and field pea jambalaya;</span><span class="definition_fr"> riz aux fèves, jambalay a fait de riz et de fèves.</span> 2.<span class="definition_en"> Rice field;</span><span class="definition_fr"> rizière.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo travay dan diri.</span><span class="example_en">I worked in the rice field. (<span class="variant_code">MO</span> 60)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">diryon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Com, callos (on the foot);</span><span class="definition_fr"> durillon, cor (sur le pied). <span class="example"><span class="example_lc">To gen diryon anba to pye e sa fe mal.</span><span class="example_en">You've got callouses on the soles of your feet and that hurts. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dis</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Disk harrow, disk;</span><span class="definition_fr"> disque d'une herse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To pran to mule to krouvi li avèk en chari o avèk en dis.</span><span class="example_en">You take your mule and you cover it (the planted sugar cane) with a plow or with a disk. (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> Plow attachment used to bank up;</span><span class="definition_fr"> accessoire d'une charme qui sert à rechausser.</span> <em>Èna du mon ki pèl sa en otreo e dot mon ki pèl sa en dis..</em>There are some people who call that an [otreo], and others who call it a disk. (<span class="variant_code">CA</span>) 3.<span class="definition_en"> Cultivator;</span><span class="definition_fr"> cultivateur.</span> (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dis</span><sup>2</sup> <span class="example"><span class="example_lc">num.card.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); di (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); diz (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>). Ten; dix. <span class="example"><span class="example_lc">TITANIC, li kale diz-nèf san dis.</span><span class="example_en">The Titanic sank in 1910 (sic). (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">To kónen dòn mo li kòm t ole, di pyas par mwa.</span><span class="example_en">You can give it to me as you want, ten dollars a month. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ena pre diz an li muri.</span><span class="example_en">She has been dead about ten years. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo rèste onndon la Louzyòn pou diz-on.</span><span class="example_en">I stayed in Louisiana for ten years. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> ♦Li <span class="example"><span class="example_lc">te gen bon lespri e li te kouri fe so di pyas-ye sir.</span><span class="example_en">He was a clear thinker, and he was surely going to earn his ten dollars. </span><span class="example_code">(JR)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">dice foi.</span><span class="example_en">Ten times. </span><span class="example_code">(T5)</span></span>; '<span class="example"><span class="example_lc">dix'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T6</span>); <span class="example"><span class="example_lc">disse minites.</span><span class="example_en">Ten minutes. </span><span class="example_code">(T6)</span></span> •<span class="headword">di sou an chak pyas </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Ten cents to the dollar, ten percent;</span><span class="definition_fr"> dix pour cent.</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dis-sèt </span><span class="example"><span class="example_lc">num.card.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span>); di-sèt (<span class="variant_code">BT</span>). Seventeen; dix-sept. <span class="example"><span class="example_lc">Mon titch la ouityenm aprann a lir na di-sèt an.</span><span class="example_en">I've been teaching eighth graders to read for seventeen years. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo yi mo nonk ki pron mwa kon mo te gen dis-sèt mwa.</span><span class="example_en">My uncle took me in when I was seventeen months old. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">disan</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Blood;</span><span class="definition_fr"> sang.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">san</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">disèl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>); dusèl (<span class="variant_code">PC</span>); disèl (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Salt;</span><span class="definition_fr"> sel.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo manj pa SALTINES me mo manj sila ke pa gen disèl.</span><span class="example_en">I don't eat Saltines, but I eat the salt-free ones. (<span class="variant_code">CA</span>) <em>•Pi la li pron di pwav e di sel e li met on lapo..</em>Then he took some pepper and some salt and he put it on the skin. (<span class="variant_code">LA</span>) •<span class="headword">disèl gro gren </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); dusèl a gro gren (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Coarse-grained salt; sel à gros grains. <span class="example"><span class="example_lc">To me dusèl a gro gren andan laglas pou fe lakrèm.</span><span class="example_en">You put coarse-grained salt in the ice to make ice cream. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Met en pense di sel a gro gren, e lave zye-ye avek sa.</span><span class="example_en">Put in a pinch of large-grained salt, and wash your eyes out with that. (<span class="variant_code">BI</span>) •<span class="headword">dusèl de klo </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Salt used as fertilizer for cotton;</span><span class="definition_fr"> sel utilisé comme engrais pour le coton.</span> <em>Dusèl de klo sète en sèl keu tu pran pou sème kòm en FERTILIZE[R]..</em>Field salt is a salt that you sow, like fertilizer. (<span class="variant_code">BT</span>) •<span class="headword">disèl a pirje </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); disèl a pije (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Epsom salt, purging salt;</span><span class="definition_fr"> sel d'Epsom, sel à purger.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye fe en demi vèr dolo e disèl a pirje pou la konstipasyon.</span><span class="example_en">They make a half glass of water with purging salt for constipation. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">dusèl èpsann </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); disèl lòpsòn, disèl èpsan (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Epsom salt;</span><span class="definition_fr"> sel d'Epsom.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dusèl èpsann. Apre lwil. To pran lwil jodi, e, peu pre de jou to pran disel-la.</span><span class="example_en">Epsom salt, after oil. You take oil nowadays, and then a couple days later you take Epsom salt (to purge). (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦En ti kirelye di sel opsonm.</span><span class="example_en">A teaspoonful of Epsom salt. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> •<span class="headword">disèl latab </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Table salt;</span><span class="definition_fr"> sel de table.</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">disontri</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Dysentery;</span><span class="definition_fr"> dysenterie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou la disontri-kon de ti bebe ape pèrse ye don, vou pron de mòv e vou bouyi li don en kwòrt dolo.</span><span class="example_en">For dysentery, when babies are cutting teeth, you take some mallow and you boil it in a quart of water. <em>['dysenterie'].</em>(<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">disoud</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); dèzole (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To dissolve;</span><span class="definition_fr"> dissoudre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">I gen dè gro palet ki tourn ndon, pou DISSOLVE li, dèzole li pou fe li vini klè.</span><span class="example_en">(The vat) has paddles which turn to dissolve it, to turn it a lighter color. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">To kapab pran en kilirie disèl a pirje pou disoud dan la limonad. To dele sa.</span><span class="example_en">You can take a teaspoon of purging salt to dissolve in lemonade. You water it down. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] foulir, to pronn di vineg e la kre. to disoud la kre-la don vineg-la..</em>For a sprain, you take vinegar and some chalk. You dissolve the chalk in the vinegar. (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">disparèt</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); dispare (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To disappear;</span><span class="definition_fr"> disparaître. <span class="example"><span class="example_lc">Fifole-ye te e konnen vini e li te gen en ti lalimyè, vou te wa e dèn, li te dispare. Ka li disparèt to konnen fifole-la te vini la pou fe to soti.</span><span class="example_en">Will-o'-the-wisps would come out, and they had a little light that you would see and then they would disappear. When they disappeared you knew the will-o'-the-wisps had come to get you to come outside. (<span class="variant_code">PC</span>) <em>♦Jean té bien content, et dézoi diparaite [sic] méme manière qué ti poulet yé..</em>John was quite happy, and the goose disappeared just like the chickens. (<span class="variant_code">FO T26</span>); <span class="example"><span class="example_lc">disparet</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">JR</span>); '<span class="example"><span class="example_lc">disparaite'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T40</span>; <span class="variant_code">FO T4</span>)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dispit</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Dispute, argument;</span><span class="definition_fr"> dispute.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yé to trouvé yé tou rassemblé pou tendé dispite Doctair Macaque avé Michié Rénard.</span><span class="example_en">They had all assembled to hear the dispute of Dr. Monkey and Mr. Fox. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dispite</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To argue;</span><span class="definition_fr"> se disputer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye t ape dispite e la batay pran plas.</span><span class="example_en">They were arguing and the fight took place. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Si t olé dispité pas couri côté jige, pasque y a oté toi jis qu'a to vié chimige.</span><span class="example_en">If you want to argue don't go before the judge, because he'll take from you even your old shirt. </span><span class="example_code">(T24)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">distans</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); distons (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">BT</span>); diston (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Distance;</span><span class="definition_fr"> distance.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si vou kou en distons, enen en chmen kote gòch.</span><span class="example_en">If you go a certain distance, there's a road on the lefthand side. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kon Bouki pati, li fe en sèten distons, apopre en mil.</span><span class="example_en">When Bouki left, he went a little ways, about a mile. [ '<span class="example"><span class="example_lc">distance '</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">DU</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">distenge</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To distinguish;</span><span class="definition_fr"> distinguer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se mèm dekann-lan, men li di sa, se pou distenge, èna èn ki plu vye kè lòt.</span><span class="example_en">It's the same sugar cane, but he says that to distinguish, since one is older than the other. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Popa Tito té ain nomme distingué; li té gagnin lespri plice passé boucou moune ki fé yé vantair.</span><span class="example_en">Tito's father was a distinguished man; he had more intelligence than many people who boast. </span><span class="example_code">(ME 91)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">distraksyon</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> Entertainment, amusement;</span><span class="definition_fr"> amusement, divertissement.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60) 2, Distraction; distraction. <span class="example"><span class="example_lc">T ape parle pou kèkchoz e keken ye vyen avèk en not choz e to bliye sa to t ape dispite. Sa se en distraksyon.</span><span class="example_en">You're talking about something and someone comes with another thing and you forgot what you were arguing about. That's a distraction. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">diswif</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Tallow, suet;</span><span class="definition_fr"> suif.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te pran diswif bef ye te fe en graton.</span><span class="example_en">They used to take beef tallow and make cracklings. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou mal de tet pron di swif met sa on le fey refòr e mare tou sa dèryè to latet.</span><span class="example_en">For headaches take some tallow, put it on horseradish leaves and tie that around your head. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dite</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); dyte (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); te (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Tea;</span><span class="definition_fr"> thé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ranje vou en ti tode, en ti te cho kòm en te.</span><span class="example_en">Fix a little herbal tea for yourself, a little hot tea. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; My mother used to make hot tea. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo fre. M ape fe mwa en tas dute pou chofe man.</span><span class="example_en">I'm cold. I'm making myself a cupo of tea to warm me up. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] lafyèv.</em> <span class="example"><span class="example_lc">fe en di te avek mongilye.</span><span class="example_en">For fever, make a tea with some marsh elder. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> •<span class="headword">dite mouton </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sheep tea, medicinal tea used against a fever;</span><span class="definition_fr"> thé de mouton.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo krwa dite mouton, se kek kalte dite ti gen de lefey mwòyen blan, mo kwa.</span><span class="example_en">I think that sheep tea is a kind of tea that has whitish leaves, I think. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">diven</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); duven (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Wine;</span><span class="definition_fr"> vin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo fe diven mo-mèm evèk de mir, de rezen e de soko e d lamèriz.</span><span class="example_en">I make wine myself, with blueberries, grapes, and muscadine grapes and cherries. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En bon diven.</span><span class="example_en">A good wine. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <em>♦Mo mangé bin mo boir' du vin, ça pas coûté arien..</em>I eat well, I drink some wine, it doesn't cost me anything. (<span class="variant_code">T11</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">divèn</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To devein (shrimp);</span><span class="definition_fr"> enlever l'intestin (d'une crevette). <span class="example"><span class="example_lc">To divèn ye.</span><span class="example_en">You devein them. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">divize</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); diviz (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To divide, separate;</span><span class="definition_fr"> diviser, séparer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La mayè ye diviz le milat e le neg, se le chfeu.</span><span class="example_en">The way they distinguish mulattoes from blacks is the hair. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦En jou Pa Lapen te travaye avek Pa Bouki dan dezè. Ye te fe rekòt ansam lannen-sa-la. Ye te ranje pou divize egal o bout lannen.</span><span class="example_en">One day Brer Rabbit was working with Brer Bouki in the field. They were doing the harvest together that year. They agreed to divide everything equally at the end of the year. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">divòrs</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Divorce;</span><span class="definition_fr"> divorce.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te mariye diz an e ye ale wa pou en divòrs.</span><span class="example_en">They were married ten years and they went to see about a divorce. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ah bah, dit lé Roi, to pas connin arien, to bien marié devant léglise, mo pas capabe donnin toi divorce.</span><span class="example_en">'Bah,' said the king, 'you know nothing, you were married before the church, I can't grant you a divorce.' (<span class="variant_code">FO T15</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">divòrse</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To divorce;</span><span class="definition_fr"> divorcer (d'avec). <span class="example"><span class="example_lc">Enave en garson, mo moman di man li va divòrse twa kòm so papa.</span><span class="example_en">There was a boy my mother told me, he'll divorce you like his dad. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">diz-nèf </span><span class="example"><span class="example_lc">num.card.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); diz-neu (<span class="variant_code">PC</span>). Nineteen; dix-neuf. <span class="example"><span class="example_lc">Mo ne diz-nèf san trez</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">Fèvriye leu vèn-trwa.</span><span class="example_en">I was bom in 1913.<span class="definition_en"> February 23.<span class="definition_en"> (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">diz-uit </span><span class="example"><span class="example_lc">num.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>); diz-wi (<span class="variant_code">BT</span>); diz-wit (<span class="variant_code">NE</span>). Eighteen; dix-huit. <span class="example"><span class="example_lc">Li gen diz-uit an.</span><span class="example_en">He's eighteen years old. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kite li vini apœpre diz-wi mwa avan to dont li.</span><span class="example_en">To let it [a horse] reach 18 months old before you tame it. (<span class="variant_code">BT</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dizeul</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Diesel fuel;</span><span class="definition_fr"> gasoil.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se nòt gazolin pi dizeul pou mèt sa dan le machin.</span><span class="example_en">That is our gasoline and diesel to put in the engines. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dja</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Canning jar;</span><span class="definition_fr"> boîte de conserve, pot. <span class="example"><span class="example_lc">Mo gran-momon te me sa dan kenn, sa ste pou dan livè. Nou se gen ouvè en dja e manje, nou te toujou gen nou fri.</span><span class="example_en">My grandmother used to put (apples) in cans, that was for winter. We'd just open a jar and eat some, we always had our fruit. (<span class="variant_code">PC</span>) cf. <span class="example"><span class="example_lc">jar</span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">djab</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> The Devil;</span><span class="definition_fr"> le diable.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Djab osi fo kè Bondjè astè.</span><span class="example_en">The Devil is as strong as God now. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Enho chimin ein moune oua djab et dit li: - Donne moin mo cravate, et mo col, ça mo té prété toi..</em>On the road, a person saw the devil and said, 'Give me my tie and the collar that I lent you.' (<span class="variant_code">FO T19</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'</span><span class="example_en">iable'(<span class="variant_code">T5</span>;T40); <span class="example"><span class="example_lc">'djab''djiabe'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T6</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'djabe'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T13</span>; <span class="variant_code">T25</span>) •<span class="headword">'comme djab' </span><span class="pos">adv.phr.</span> (As X) as the devil; (aussi X) que le diable. <em>♦Yeméné moin au calaboosse, où yé fermé moin pou lanuit dans ein lachambre noir com diable..</em>They took me to jail where they shut me up for the night in a room as black as the devil. (<span class="variant_code">T39</span>) REM: Occurs in numerous expressions such as <span class="example"><span class="example_lc">'noir comme djab</span><span class="example_en">, <span class="example"><span class="example_lc">'ri comme djab', 'per comme djab'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span> 1987 passim), •'d'jab t'emporte' <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">May the devil take you, Go to hell! Que le diable t'emporte! Au diable! <span class="example"><span class="example_lc">♦Tout moun parti colère et dit li djab t'emporte</span><span class="example_en"> Everyone left in anger and told him, The devil take you! </span><span class="example_code">(T27)</span></span> •'couri diable' <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">Go to hell; Au diable! <em>♦Mobo parlé né gues, yé réponde moin: couri diable.</em> It doesn't do me any good to talk to the blacks, they tell me 'Go to hell'. (<span class="variant_code">T34</span>) •<span class="headword">vye djab </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); vyœ djab (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> The Devil;</span><span class="definition_fr"> le diable, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">djab</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> <span class="pos">int.</span> <span class="definition_en">The devil;</span><span class="definition_fr"> le diable.</span> <em>•Où djab n'homme là sorti? et qui ça l apé dit?.</em>Where the devil did that man come from? And what is he saying? (<span class="variant_code">T27</span>) •ke djab! <span class="pos">int.</span> <span class="definition_en">The devil!</span><span class="definition_fr"> Que diable!</span> •<em>Ke djab! li di, konman to f e rive isi avan mwen?.</em>'The devil!' he said, 'How did you manage to get here before me?' (<span class="variant_code">JR</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">djab-bouyi</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Far away;</span><span class="definition_fr"> loin d'ici.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye o djab-bouyi.</span><span class="example_en">They are far away from here. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">djabay</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Devil;</span><span class="definition_fr"> diable.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Coman va fé, vaillan djabaille, vou ki linmin valsé', kan blan layé, wa donnin bal vou pa capab alé.</span><span class="example_en">What will you do, you handsome devil, you who like to waltz so much, when the whites give a dance and you can't go? </span><span class="example_code">(WO)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">djablès</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Devil woman;</span><span class="definition_fr"> diablesse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te si maskarade li te sanble en vje djablès.</span><span class="example_en">She was so disguised she looked like an old devil woman. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>•Li kouri wa Madanm Djab e li mannde djables-la kanman li se charje li pou fe li vini gro konm en chevrey..</em>He went to see Mrs. Devil and he asked the demoness how much she would charge to make him turn as big as a deer. (<span class="variant_code">JR</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">djaboun</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Ghost;</span><span class="definition_fr"> revenant, fantôme, esprit. <span class="example"><span class="example_lc">Nouzòt nou se kònè pel sa de djaboun.</span><span class="example_en">We used to call those ghosts. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">djare</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Diarrhea;</span><span class="definition_fr"> diarrhée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen la djare.</span><span class="example_en">I have diarrhea. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">djinkèlmèn</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Gentleman;</span><span class="definition_fr"> monsieur.</span> <em>♦Làli çorti aine ki té samblé kom si li té pacé avé ein fair yé arpacé chimige djinkel-maine..</em>Then he brought out one that looked like it had been gone over with an iron like they used to iron a gentleman's shirts. (<span class="variant_code">T17</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">djob</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); djab (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Job;</span><span class="definition_fr"> emploi, poste.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mon biznis se en lèstoron. Mon djob se en COOK</span><span class="example_en"> My business is a restaurant, and my job is a cook. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en bon djab. Mo ete angaje yè.</span><span class="example_en">I've got a good job. I was hired yesterday. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ena enn fwa nou kou on djòb...</span><span class="example_en">One time we went on a job... </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>•Mo commencé ain ti job pou Madame Tibau....</em>I've started a little job for Madame Thibault. (<span class="variant_code">WO</span>) <em>•.</em>fe en bon djob <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To do a good job;</span><span class="definition_fr"> bien faire l'affaire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vou ka pase sa kote-la, sa a kase la krout, tou sa fe en bon djob chak kote.</span><span class="example_en">You can pass the little plow over the ground, it breaks the outer layer, that does a good job on both sides. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">djœl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); ladjèl (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ladjel, ladjeyl (<span class="variant_code">PC</span>); djèl (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>); lagèl (<span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> Mouth, face;</span><span class="definition_fr"> bouche, gueule, visage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo di chè, tape bavarde ta djœl, ben, mo di vyen.</span><span class="example_en">I said, 'Cher! You're rattling on and on, I said come on!' (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo bimen so ladjèl byen.</span><span class="example_en">I hit his mouth well. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Compair Toyot si tan colair, li mordi latché Compair Zoâ ki pati volé en 1ère et lessé so latché dan djole Compair Tayot..</em>Brer Hound was so mad, he bit Brer Goose's tail, and the latter took flight and left his tail in Brer Hound's mouth. (<span class="variant_code">T3</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'lageole'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T20</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'lagueule'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T33</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'ladjôle'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T2</span>; <span class="variant_code">T8</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'ladjole','ladjeole', 'ladgeole'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T18</span>-27) •<span class="headword">gro ladjèl </span><span class="pos">n.phr.</span> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Bigmouth, loudmouth;</span><span class="definition_fr"> gueulard, •<span class="example"><span class="example_lc">pe</span><span class="example_en">to ladjel! Shut your mouth! Ferme ta gueule! cf. <span class="example"><span class="example_lc">pe</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> Opening of a sack;</span><span class="definition_fr"> ouverture d'un sac.</span> (<span class="variant_code">PC</span>) <em>•Konm de fet Djab garde an ba, e konm li tonbe dan sak-la, Katafo mare ladjel-la..</em>Just as the Devil looked down and fell into the sack, Catafo tied its opening shut. (<span class="variant_code">JR</span>) 3.<span class="definition_en"> Mouth (of a bottle);</span><span class="definition_fr"> embouchure.</span> <span class="example"><span class="example_lc">A, mo wa djòg-la. Te gen en bouchon e ki rant anndan ladjeyl-la.</span><span class="example_en">Oh yes, I saw the jug. It had a cork in its mouth. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">djòg </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); jòg (<span class="variant_code">PC</span>). Jug, bottle; cruche. <span class="example"><span class="example_lc">Moun-ye e bwa ye gro djòg wiski, la bwason e fe gonmbo.</span><span class="example_en">The people were drinking their big jugs of whiskey, drinking and making gumbo. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te fe diven demir andan djòg-la.</span><span class="example_en">I made blackberry wine in the jug. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>•Lapen parti kote djòg-la e bwa li en bon file..</em>Rabbit went to get the jug, and he took a long swig. (<span class="variant_code">JR</span>); <span class="example"><span class="example_lc">jug '</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">FO T5</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">djompa</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); djonmpa (<span class="variant_code">PC</span>); djanpa (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Two-wheeled, horse-drawn vehicle, jumper (usually for one person); voiture à deux roues (qui sert à transporter une personne). <span class="example"><span class="example_lc">En djanpa se pou en pèrsòn. Se tire par en chval.</span><span class="example_en">A jumper is for one person. It's pulled by a horse. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">djounya</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cultivator, Jack harrow;</span><span class="definition_fr"> cultivateur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Men chwini-la, li pas patè li ramas tou lèb-la. Si vou gen djounya-la, vou e kiltive lèb-la.</span><span class="example_en">But the small harrow, it passes over the ground and pulls up all the grass. If you have a 'Junior' you're growing grass. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">djyaman</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); djiyamon (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Diamond;</span><span class="definition_fr"> diamant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou kache djiyamon-la anmba matla-la.</span><span class="example_en">We hid the diamonds under the mattress. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li gen en ta djyaman an so dwa.</span><span class="example_en">She's got a lot of diamonds on her finger. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>•Voilà tout plein joli kichoge ki sorti dan dézef layé: diamant, l'or, bel voiture, belle larobe..</em>There are all of the pretty things that came out of the eggs: diamonds, gold, beautiful cars, beautiful dresses. (<span class="variant_code">T30</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'diamant'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T27</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'djiaman'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T7</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">do </span><em>int:.</em>(<span class="variant_code">NE</span>). [Used for emphasis]. Though, you know; pourtant, tu sais. <span class="example"><span class="example_lc">Ye parl pa kreol isi, do.</span><span class="example_en">They don't speak Creole here, though. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">do</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Back;</span><span class="definition_fr"> dos.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo do demonch.</span><span class="example_en">My back itches. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li tou kroch. So do bosi bosi.</span><span class="example_en">He's all deformed. His back is very hunchbacked. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>•Si to oulé, mo poté toi on mo do moké chimin..</em>If you want, I'll carry you on my back half the way. (<span class="variant_code">T3</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'dos'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T25</span>; <span class="variant_code">T30</span>; <span class="variant_code">T36</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'do'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T6</span>; <span class="variant_code">ME</span>) •<span class="headword">do bosi </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Hunchback;</span><span class="definition_fr"> bossu.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen en do bosi.</span><span class="example_en">He's a humpback. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">do d lamen </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Back of the hand;</span><span class="definition_fr"> dos de la main.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa se l do d lamen.</span><span class="example_en">That's the back of the hand. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo va pase to en tap antèr do lamen.</span><span class="example_en">I'm going to slap you on the back of the hand. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>•do.</em>lavaz <span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Mossback fish;</span><span class="definition_fr"> espèce de poisson.</span> •<span class="headword">do si do </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Back to back;</span><span class="definition_fr"> dos à dos.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo lamezon avèk mo lanyès, no te do si do.</span><span class="example_en">My house was back to back with my niece's. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dob</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); dòb (<span class="variant_code">BT</span>); ladob (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Roast;</span><span class="definition_fr"> rôti. <span class="example"><span class="example_lc">Vyen pase la journe dimanch. M ale kwi en gro dòb.</span><span class="example_en">Come over and spend the day on Sunday. I'm going to cook a big roast. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <em>•Yé pa mangé ça ché moin, mêmé. Plisse qué bien aise quan yé gaignin la daube le Dimanche..</em>They don't eat that at my place. They're more than happy when they get a roast to eat on Sundays. (<span class="variant_code">WO</span>) •<span class="headword">dob glase </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Meat cooked in fat which forms a gel around it;</span><span class="definition_fr"> viande cuite dans de la graisse, autour de laquelle une gelée se forme.</span> 2.<span class="definition_en"> Stew (with roasted meat in it);</span><span class="definition_fr"> ragoût, daube (qui contient de la viande rôtie). <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen en bon lapen pou fe en ladob. Se bon.</span><span class="example_en">I had a nice rabbit to make a stew. It's good. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dòbl-èfèk</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Double effect evaporator (in sugar factory);</span><span class="definition_fr"> évaporateur à double effet (dans une raffinerie).</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dodo</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To sleep;</span><span class="definition_fr"> dormir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M ap ale fe twa dodo. To fatige.</span><span class="example_en">I'm going to put you to sleep. You're tired. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>•Jamais après mo repas mo té va dodo sur lachaise..</em>Never after a meal would I take a nap in the chair. (<span class="variant_code">T39</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">dœy</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); dey (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Mourning;</span><span class="definition_fr"> demi.</span> <em>•an.</em>dœy <span class="pos">adj.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> In mourning;</span><span class="definition_fr"> en deuil.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li an dœy.</span><span class="example_en">She's in mourning. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li an dey pou so paran ke mòr.</span><span class="example_en">She's in mourning for her relative who died. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">pote dey </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To mourn;</span><span class="definition_fr"> être en deuil. <em>•Fo jonmen pote dey onvon defen don sèkey:.</em>You must never mourn until the deceased is in his coffin. (<span class="variant_code">BD</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dofen</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Dolphin;</span><span class="definition_fr"> dauphin.</span> <em>•Batiman chaviré; tou moune apé nager, macac oucite. Ain dofin oua li, é comme li té cré que cété ain nomme, li soulevé li pou porter li coté la terre..</em>The boat capsized; everyone was swimming, the monkey too. A dolphin saw it, and since he thought it was a man, he lifted it up to carry it to land. (<span class="variant_code">ME 90</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">doktœr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">ST</span>); doktèr (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>); doktè, dòktè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Doctor;</span><span class="definition_fr"> docteur, médecin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">E leu doktœr di mwa pa trakase, paski se pa ryen ke sra tro move.</span><span class="example_en">The doctor tells me not to worry, he says it's nothing too serious. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nave pa doktèr pou le moun koulœr.</span><span class="example_en">There was no doctor for colored people. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <em>•Kan li rive li trouve so de frè-ye te fini lekòl. Ni enn ni lòt te fe larjan. Doktè-la te pa gen pratik e avoka-la pase so tan a lir..</em>When he got back he found that his two brothers had finished school, but neither one was making any money., The doctor had no clients and the lawyer spent his time reading. (<span class="variant_code">JR</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'doctair'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T4</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'docter'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T19</span>) •<span class="headword">doktè pou dezo </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Osteopath;</span><span class="definition_fr"> ostéopathe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se en doktè sa pou dezo.</span><span class="example_en">He's an osteopath. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">doktèr dè betay </span><span class="pos">n.phr.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60). Veterinarian; vétérinaire. <span class="example"><span class="example_lc">Lé gran doktèr dè betay.</span><span class="example_en">The great veterinarian. (<span class="variant_code">MO</span> 60)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dolo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); dilo (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>), dlo (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lo (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Water;</span><span class="definition_fr"> eau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dolo-sa-la e galope anndan larivyè laba.</span><span class="example_en">This water runs into the river down there. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo vini ondon dolo apepre sèz o ven pye de profondèr.</span><span class="example_en">I got into the water at a depth of about sixteen or twenty feet. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <em>•Eune jour li voyé Blanche coté pi cherché dolodans eune baquet.</em>One day he sent Blanche to the well to get water in a bucket. (<span class="variant_code">T30</span>); '<span class="example"><span class="example_lc">dolo '</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span> 1987 passim); <span class="example"><span class="example_lc">'dol'eau'</span><span class="example_en">(TI8; <span class="variant_code">T27</span>; <span class="variant_code">T39</span>) •<span class="headword">dolo troub </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Troubled waters;</span><span class="definition_fr"> eau trouble.</span> •<span class="headword">dolo ho </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); dolo wo (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Flood, high water;</span><span class="definition_fr"> inondation.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou te ramas lamous NINETEEN vennt-set, kan dolo ho-lò vini. A mizi dolo-a te e bèk, nouzòt te e vonse on li, e te ramas lamous.</span><span class="example_en">We were gathering moss in 1927 when the big flood came. As the water receded, we advanced on it, gathering moss. (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">fe dolo </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To pee, take a pee;</span><span class="definition_fr"> faire pipi.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Norin te reveye man pou ale fe dolo dan chanm a Mam.</span><span class="example_en">Norinne would wake me up to make peepee in Mom's room. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">lo béni </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>); dolo béni (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Holy water;</span><span class="definition_fr"> eau bénite.</span> <em>Lo beni? To peu roze sa dan ta mezon avan to va kouche. Sa id twa. Sa beni ta mezon..</em>Holy water? You can sprinkle that in your house before you go to bed. That helps you. It blesses your house. (<span class="variant_code">BT</span>) •<span class="headword">lo d kòlogn </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Cologne;</span><span class="definition_fr"> eau de Cologne.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo mo sèr lo d kòlogn parske sa pay lodèr.</span><span class="example_en">I use Cologne because it covers up odors. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Couri cherché dolo tchiède dan ain gran bakié. Va vidé ladan ain flacon plin dolo cologne, épi va lavé vou piti Chant-d'Oisel, comme vou té fé dan tan lé zot foi.</span><span class="example_en">Go get a bucket of lukewarm water. Empty a bottle of cologne in it, and then wash your little Birdsong, just as you did in the old days. </span><span class="example_code">(ME)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Body of water;</span><span class="definition_fr"> espace d'eau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En lil annt dè dolo.</span><span class="example_en">An island is between two bodies of water. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Tear;</span><span class="definition_fr"> larme.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li t ape pleure. Li te gen dolo tou partou an so figir.</span><span class="example_en">He was crying. He had tears all over his face. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">domaj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); domaj (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Shame, pity ;</span><span class="definition_fr"> dommage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se domaj to pa kapab marche.</span><span class="example_en">It's a pity you can't walk. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dommage yé pas capab après yé tous sortis, rentré, si fret vini, comme ti latéte torti.</span><span class="example_en">Too bad they can't go back inside, if it turns cold again, just like the turtle's head. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Damage;</span><span class="definition_fr"> dommages, dégâts. <span class="example"><span class="example_lc">Enave en ta divan e sa fe domaj dan mo lamezon.</span><span class="example_en">There was a lot of wind and it did damage in my house. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Parey konm to monte en lamezon e lamezon-la pa byen, li gen domaj an-o la, to pa gen li byen ranje.</span><span class="example_en">Just like if you build a house and the house isn't right, it has damage to it, you don't have it fixed properly. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">domaje</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>); damaje (<span class="variant_code">PC</span>); deumaje (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To damage;</span><span class="definition_fr"> endommager.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lamezon te tou deumaje apre loragon.</span><span class="example_en">The house was all damaged after the hurricane. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">domèstik</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Servant;</span><span class="definition_fr"> domestique.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dan tan-sa-la, blan-ye te gen domèstik. Ye te fe louvraj lamezon.</span><span class="example_en">A long time ago whites had servants. They did the housework. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li te domèstik pou ye lonton.</span><span class="example_en">She was their servant for a long time. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Soupé fini, Compair Lapin voyé ein domestic poté ein laciete gombo pou so vié choual.</span><span class="example_en">After supper was over, Brer Rabbit sent a servant to take a plate of gumbo to his old horse. </span><span class="example_code">(T3)</span></span> ; <span class="example"><span class="example_lc">'domestique '</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T29</span>); <em>'[domestikf.</em>(<span class="variant_code">BO</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">domijàn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> danmijan (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Demijohn;</span><span class="definition_fr"> dame-jeanne. <span class="example"><span class="example_lc">Dan tan lachechrès, no te va chèrche dolo dan pi artezyen e no mèt gro danmijan sen galon anlèr treno e no trennen li jichka lamezon.</span><span class="example_en">In periods of drought we would go get water in the Artesian well. We would put a big five gallon jug on the land sled and we dragged it to the house. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦En jis vye met te vwaye mo gron-pe pòrte en domijan diven so vwazen don lòt bitasyon.</span><span class="example_en">A just old master had sent my grandfather to carry a demijohn of wine to his neighbor on another plantation. </span><span class="example_code">(TP)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dòminik</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Rhode Island red rooster;</span><span class="definition_fr"> espèce de coq rouge, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">kòk</span><span class="example_en">•<span class="headword">poul dòminik </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Dominique (a breed of chicken);</span><span class="definition_fr"> dominique (une espèce de poulet), cf. <span class="example"><span class="example_lc">poul</span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">domino</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Domino;</span><span class="definition_fr"> domino.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo va o CENTER, no jou domino e pokino.</span><span class="example_en">When I go to the Center we play dominoes and pokino. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Domino, hooded cape, cowl;</span><span class="definition_fr"> cagoule, domino.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Alors mo tante qui té fait beaucoup de dépenses pou masques, dominos et tout bitin la yé.</span><span class="example_en">So my aunt, who had spent a lot of money on masques, dominoes and all sorts of things. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">don</span> <span class="pos">int.</span> (<span class="variant_code">NE</span>); donk (<span class="variant_code">MO</span> 60). So, well; eh bien, donc. <em>Fe don sa pou mon!.</em>So do that for me! (<span class="variant_code">NE</span>) <em>♦Pédon! pa parlé comme ça, interrompit la bonne négresse..</em>'Be quiet already! Don't talk like that,' the good black woman interrupted. (<span class="variant_code">ME</span>); <span class="example"><span class="example_lc">don</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">JR</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'donc'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T40</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">don </span><span class="example"><span class="example_lc">pron. rel.</span><span class="example_en">Of which; dont. <em>♦Mopas connin comment yé pélé Low Hell en Français à moins qué ça soit Pays Bas la yé dont journaux parlé quéque fois..</em>I don't know what they call Low Hell in French unless it's this Netherlands they talk about in the paper sometimes. (<span class="variant_code">T40</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">done</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> donn (<span class="variant_code">PC</span>); donè (<span class="variant_code">PC</span>); dòn (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); don (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To give;</span><span class="definition_fr"> donner.</span> <em>[Ye] donn mwen en tas kafe san dusuk..</em>They gave me a cup of coffee with no sugar. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">M a dòn twa en mòso pou to menen che twa.</span><span class="example_en">I'll give you a piece to take home with you. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> REM: Basilectal speakers rarely use the long forms of this verb. <span class="example"><span class="example_lc">♦Kon keken gen la fyev donn li di te fe avek mongilie.</span><span class="example_en">When someone has the fever, give him a tea made from marsh elder. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> •<span class="headword">donn lamen </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To shake hands;</span><span class="definition_fr"> serrer la main.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">men</span><span class="example_en">•<span class="headword">donn bwa </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To give to drink;</span><span class="definition_fr"> donner à boire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nonm-la asi, mo fe kafe, mo donn li bwa.</span><span class="example_en">The man was seated, I made coffee and gave him some to drink. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">donnen lalarm </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To give (sound) the alarm;</span><span class="definition_fr"> sonner l'alarme, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">alarm</span><span class="example_en">•<span class="headword">donne leu sen </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To nurse, breast-feed; nourrir au sein. cf. <span class="example"><span class="example_lc">sen</span><span class="example_en">•<span class="headword">dòn en pye </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); donn pye (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To let a child misbehave without punishment;</span><span class="definition_fr"> permettre à un enfant de se mal comporter sans punition.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To dòn l en pye.</span><span class="example_en">You let him get away with anything. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">dòn houdou </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To practice voodoo;</span><span class="definition_fr"> pratiquer le vaudou, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">voudou</span><span class="example_en">•<span class="headword">dòn kouraj </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To encourage;</span><span class="definition_fr"> donner du courage, encourager, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">kouraj</span><span class="example_en">•<span class="headword">dòn malad </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To make, cause to be sick;</span><span class="definition_fr"> rendre malade, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">malad</span><span class="example_en">•<span class="headword">dòn tète </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To nurse, breast-feed; nourrir au sein. cf. <span class="example"><span class="example_lc">tète</span><span class="example_en">•<span class="headword">dònè bèk </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To give back;</span><span class="definition_fr"> rendre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li dònè larjan-la bèk kote mwan.</span><span class="example_en">She gave the money back to me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">donmbo</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Lover;</span><span class="definition_fr"> amant, petit(e) ami(e). <span class="example"><span class="example_lc">♦Yénavé pas ein prince ki té oulé mamzelle Léonine, aforce compair Lapin té couri paillé partout ké mamzelle Léonine té so Dombo.</span><span class="example_en">There was not a prince who wanted to marry Miss Léonine, as Compair Lapin had spoken so much about his being her lover. (<span class="variant_code">FO 1887</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">donte</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); dont (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To tame, break (a horse);</span><span class="definition_fr"> dompter, dresser, apprivoiser (un cheval). <span class="example"><span class="example_lc">Kite li vini apipre diz-wi mwa avan to dont li.</span><span class="example_en">To let it [a horse] reach 18 months old before you tame it. (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Donte, se kan ye kontrayan. To ka donte ye.</span><span class="example_en">'To break' is when they (i.e. the horses) are being difficult. You can break them. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo donte so chval.</span><span class="example_en">I broke his horse. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dontisyon</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60). Teething; dentition. <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou la dontisyon d en pitito sèr la malonme blan.</span><span class="example_en">For the teething of a child, you use white [malome]. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dòre</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Gilded, golden;</span><span class="definition_fr"> doré.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li mèt so dipen danfoumo me li te pa dòre. Li te pa lèse li ase lontan andan foumo.</span><span class="example_en">He put the bread in the oven but it wasn't golden brown. He didn't leave it long enough in the oven. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Epi si vou té connin comme mo bonne coiffeuse é bonne couturière! ma rangé si bien cheveu doré laïé!.</em>And if you only knew what a good hairdresser and seamstress I am! I will really fix up that golden hair nice! (<span class="variant_code">ME</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">dòrmetik</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Sleepiness, tiredness;</span><span class="definition_fr"> fatigue, sommeil.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen si tèlman la dòrmetik. Li t ape marche dan so dòrmi e pou reveye li mo pran en pent dolo e mo voye pent dolo-la dan so lafigir.</span><span class="example_en">She was so sleepy. She was sleepwalking and to wake her up, I got a tin cup of water and I threw the cup of water in her face. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dòrmi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sleep;</span><span class="definition_fr"> sommeil.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li wa sa dan so dòrmi.</span><span class="example_en">She saw that in her sleep. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">marche dan so dòrmi </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To walk in one's sleep, be a sleepwalker;</span><span class="definition_fr"> dormir en se promenant, être somnambule.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dòrmi</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); dromi (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); dourmi, dòr (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To sleep;</span><span class="definition_fr"> dormir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No, li pe e dòrmi, le è benyè.</span><span class="example_en">No, he isn't sleeping, he's taking a bath. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ven d lamèriz, sa va dòn twa anvi dòrmi osit.</span><span class="example_en">Cherry wine will make you feel like sleeping also. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo janm ape dòrmi. Mo gen en lakranmp andan mo lajanm e se lour.</span><span class="example_en">My leg is asleep. I've got a cramp in my leg and it's heavy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye alonje ye-menm partèr-la, kwayan konmanse dromi ben vit pas ke ye te si las.</span><span class="example_en">They stretched out on the ground, thinking they would go to sleep right away because they were so tired. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •dòrmi dan (so) marche <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To walk in one's sleep, be a sleepwalker;</span><span class="definition_fr"> dormir en se promenant, être somnambule. <span class="example"><span class="example_lc">Li kònen dòrmi dan so marche.</span><span class="example_en">She's a sleepwalker. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> Conjug: an dòrman <span class="example"><span class="example_lc">part.pres.</span><span class="example_en">While sleeping; en dormant. <span class="example"><span class="example_lc">Li march an dòrman.</span><span class="example_en">She's a sleepwalker. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To fall asleep, go to sleep;</span><span class="definition_fr"> s'endormir.</span> (<span class="variant_code">NE</span>) cf. <span class="example"><span class="example_lc">andòrmi</span><span class="example_en">•<span class="headword"> pran dòrmi </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To fall asleep;</span><span class="definition_fr"> s'endormir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pran dòrmi pandan mo garde tivi.</span><span class="example_en">I fall asleep while watching television. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dòrur</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Gold jewelry;</span><span class="definition_fr"> bijouterie en or.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen en ta dòrur, tro dòrur, desi li.</span><span class="example_en">She had a lot of gold jewelry, too much gold jewelry on her. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dou</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); dous (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Sweet;</span><span class="definition_fr"> doux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye pa dou, ye pa eg, ye yenk pa gen gou.</span><span class="example_en">They (peaches) are not sweet, they're not bitter, they simply have no taste. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Konpè Lapen genyen la bouch si telmon dou ke pèsonn pa kapab refize li aryen.</span><span class="example_en">Brer Rabbit was such a sweet talker that no one could refuse him anything. </span><span class="example_code">(BO)</span></span>; '<span class="example"><span class="example_lc">doux'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T27</span>) 2.<span class="definition_en"> Tame;</span><span class="definition_fr"> dompté, apprivoisé, domestique.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se en kana farouch. Li pa en kana ki dou konm nou elev dan lakou.</span><span class="example_en">It's a wild duck. It's not a tame duck like we raise in the farmyard. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li dou. Li pa sovaj.</span><span class="example_en">He's tame. He's not wild. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">kana dou </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Domesticated duck;</span><span class="definition_fr"> canard domestique, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">kanar</span><span class="example_en">•<span class="headword">vini dou </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To tame;</span><span class="definition_fr"> dompter, apprivoiser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si to monte on chval-la l pe e jete twa partè me si li WILD, si la pa dou, l a jete twa partè, la a blese twa. Men ka ta a donte li, sa min fe li vini dou.</span><span class="example_en">If you mount the horse it won't throw you on the ground, but if it's wild, if it's not tame, it'll hurt you. But taming it means making it tame. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Soft;</span><span class="definition_fr"> mou.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lantan pase latè-a te plou dou s okennfimye.</span><span class="example_en">In the past the earth was softer without fertilizer. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 4.<span class="definition_en"> Nontoxic (of plants);</span><span class="definition_fr"> non-vénéneux (en parlant de plantes). <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou de emòrvid, pronn la tet fonm blon e la flijèr de mezon, e la vou pronn de ekòrch de sinelye dou. Vou bouy sa onsonm e vou bwa trwa tas par jou.</span><span class="example_en">For hemorrhoids, take some white-woman's head (a plant) and some house figwort, and then you take some bark from the sweet hawthorn. Boil that together and drink three cups a day. (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dou</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Sweets, candy;</span><span class="definition_fr"> bonbons, sucreries.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To lenm pa dou. Mo sur. To p ole vini gra.</span><span class="example_en">You don't like sweets. I'm sure. You don't want to get fat. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">doub</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 72; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Double;</span><span class="definition_fr"> double.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To mete li doub.</span><span class="example_en">You overlap it (the sugar cane). (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Li fe lakòrd-ye sone doub.</span><span class="example_en">He made the banjo cords ring out twice as loud. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Great- (in kinship terms); arrière- (dans les termes de parenté). <span class="example"><span class="example_lc">Mo vyè doub gran-monmon.</span><span class="example_en">My great grandmother. (<span class="variant_code">MO</span> 72)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">double</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To double;</span><span class="definition_fr"> doubler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se du fil mare double</span><span class="example_en"> It's string that's tied around double. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li te si dezagreab mo double mo jwèt-a-bèf pou taye li.</span><span class="example_en">He was so unpleasant that I doubled my bullwhip to beat him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To beat, whip;</span><span class="definition_fr"> fouetter, battre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦M</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">trapé mo fouat bef et mo doublé li ein doublé ka koné tchionbo so lapo cocodri cho pou kek zou.</span><span class="example_en">I got my bullwhip and I beat him with a beating that will keep his crocodile skin hot for a few days. </span><span class="example_code">(T14)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To line (a garment);</span><span class="definition_fr"> doubler (un vêtement). <span class="example"><span class="example_lc">Li sèrvi en mòlton pou double so lajip.</span><span class="example_en">She used heavy cotton to line her skirt. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">doublœjup</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); doublajip (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Slip, petticoat, underskirt;</span><span class="definition_fr"> jupon, combinaison (sous-vêtement). <span class="example"><span class="example_lc">Kon je fini je me mon SLIP, mon doublœjup.</span><span class="example_en">When I finished (putting on my bra), I put on my slip. (<span class="variant_code">BT</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">doudous</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Candy;</span><span class="definition_fr"> bonbon, sucrerie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Menn mo plen dœ doudous.</span><span class="example_en">Bring me a lot of candy. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ape mo manj mo dmen, mo pran en doudous, en draje. Sa dòn bon gou dan labouch.</span><span class="example_en">After I eat my dinner I have a piece of candy. That puts a good taste in your mouth. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">doulœ</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>); doulè (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); doulèr (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Pain;</span><span class="definition_fr"> douleur, mal.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Na dè fwa to wa byen, men sa dòn twa en mal a tet, doulœ dan l zyè.</span><span class="example_en">Sometimes you see clearly, but it gives you a headache, pain in the eyes. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou rimatis te pron di sel e met sa don en ti moso lenj e pi frot on doulèr-la.</span><span class="example_en">For rhumatism they used to take salt and put that in a piece of cloth and rub it on the pain. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> •<span class="headword">bon doulè </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Labor pains;</span><span class="definition_fr"> douleurs de l'accouchement.</span> <em>To bon doulè, to doulè pou mennen to piti, to dan <span class="variant_code">LA</span>BOR, ye pel sa..</em>Your labor pains, your pains of childbirth. They call that being in labor. (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">doulèr akouch </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Labor pains;</span><span class="definition_fr"> douleurs de l'accouchement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen move doulèr akouch avan bebe-la ne.</span><span class="example_en">She had bad labor pains before the baby was bom. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">doulœ frèt </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> «Cold pain», rheumatism, stiffness of joints; «douleur froide», rhumatisme, courbature. <span class="example"><span class="example_lc">Mo te trape en doulœ frèt konm en move rimatis.</span><span class="example_en">I caught a cold pain like a bad rheumatism. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dousman </span><span class="example"><span class="example_lc">adv., adj.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); dousmon (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">NE</span>). —<span class="pos">adv.</span> 1.<span class="definition_en"> Low (of volume), softly;</span><span class="definition_fr"> doucement, bas.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pale dousman. Pa pale fo konm sa.</span><span class="example_en">Speak softly. Don't speak loud like that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2, Slowly, gently; lentement, doucement. <span class="example"><span class="example_lc">En zafè a lamensa va pli dousmon.</span><span class="example_en">A hand tool works more slowly. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>T ape grouye en peu dousman. Kofè to pa grouye plu vit ke sa?.</em>You're moving somewhat slowly. Why don't you move faster than that? (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Safe li pron fouye. Li te pa gen gron grif sa te kou dousmon, e li te prese.</span><span class="example_en">So he started digging. He didn't have big claws so it went slowly, and he was in a hurry, [<span class="example"><span class="example_lc">'doucement'</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">DU</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'douceman'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T4</span>; Tò) —<span class="pos">adj.</span> 1.<span class="definition_en"> Slow;</span><span class="definition_fr"> lent.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La muzik dousmon e la muzik vit, ye te mèle sa. En BLUES, se dousmon.</span><span class="example_en">Slow music and fast music, they mixed them together. Blues is slow. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Retarded;</span><span class="definition_fr"> attardé, faible d'esprit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se en piti ki en pe dousmon.</span><span class="example_en">He's a somewhat retarded child. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en ti GRANDCHILD ki nèv an asteur-la. Aben piti-sa-a-la, li pa parle avan li te gen katr an e safe ye mèt li andan lekol ke pou piti ke dousman.</span><span class="example_en">I've got a grandchild who's nine now. Well, this child didn't speak before he was four, and that's why they put him in a school for the retarded. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dousœr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> dousèr (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Sweetness, softness;</span><span class="definition_fr"> douceur, gentillesse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo lenm pa en ta la dousèr. Mo lenm mo kafe jich tourdi.</span><span class="example_en">I don't like a lot of sweetness. I like my coffee just a little bit sweet. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Lipardonnin moin dé bon cœur et commencin parlé spectacle, puis li dis moin avec douceur, 'Vous icite! par quel miracle. '.</em>He forgave me and started to talk about the show, then he told me sweetly, 'You here! What a miracle!' (<span class="variant_code">T38</span>) 2.<span class="definition_en"> Sweets;</span><span class="definition_fr"> sucreries, douceurs.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si no gen la dousèr, mo di pas mwa plato-la.</span><span class="example_en">If we've got sweets, I say pass me the dish. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">doutans</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Suspicion;</span><span class="definition_fr"> soupçon. •<span class="headword">'gagnin doutance' </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To suspect;</span><span class="definition_fr"> se douter, soupçonner. <em>♦Compair Lapin té gagnin doutance ké yé sré vini rété li pou tou ça li té di, li té parlé si mal en ho lé roi é gouvemément..</em>Brer Rabbit had suspected that they would come to arrest him; he had spoken so badly of the King and the government. (<span class="variant_code">FO 1887</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">doute</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To suspect;</span><span class="definition_fr"> se douter de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li di li t ap vini. Li te pa la ankòr. Mo doute li sre tar.</span><span class="example_en">He said he was coming. He wasn't here yet. I suspected he would be late. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Si Lion connin quichoge, la fait mié couri taqué néléphant avant yé vini soulever li sans li douté arien.</span><span class="example_en">If Lion knows something, he would be better off to go and attack the elephants before they come and carry him away without him suspecting anything. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">douz </span><span class="example"><span class="example_lc">num.card.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">gen.</span>, <span class="variant_code">MO</span> 60) Twelve; douze. <span class="example"><span class="example_lc">Boug-ye lache chiko, ena apre douz nonm on en chiko, ye ich e jouwe.</span><span class="example_en">The guys were removing tree stumps, there were about twelve men on a tree stump, they were just playing. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Ça fait fomme-la donne yé plein manger et li donne so mari douze bouteilles divin pou' saouler li..</em>So the woman gave them plenty to eat and she gave her husband twelve bottles of wine to get him drunk. (<span class="variant_code">BD</span>) •douz-sèt <span class="example"><span class="example_lc">num.card.</span><span class="example_en">Nineteen; dix-neuf. <span class="example"><span class="example_lc">♦Pilà gagné douze-sept pié dolo.</span><span class="example_en">Then there were nineteen feet of water. </span><span class="example_code">(T6)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">douzenn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Dozen;</span><span class="definition_fr"> douzaine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vann ye pou kenz sou la douzenn.</span><span class="example_en">To sell them at fifteen cents a dozen. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo achte en douzenn krab.</span><span class="example_en">I bought a dozen crabs. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Bouki, mo blié porté dézef mo vié moman. To té doi ben prêté mouen ein douzène.</span><span class="example_en">Brer Bouki, I forgot to carry eggs to my old Mama. You should have loaned me a dozen. </span><span class="example_code">(T4)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dòz</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); dos (<span class="variant_code">PC</span>) ladòz (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Venereal disease;</span><span class="definition_fr"> maladie vénérienne.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye pel sa en dòz, vou te trap sa ave le fanm ki te sal.</span><span class="example_en">They used to call that a dose, you'd catch that with unclean women. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sa se en lamezon piten. Va pa la. To va trape move maladi, ladòz</span><span class="example_en"> That's a whorehouse. Don't go there. You'll catch syphilis. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dòz</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Dose;</span><span class="definition_fr"> dose.</span> ♦La <span class="example"><span class="example_lc">to donn trwa tas konm jòrdi, la to donn li en bon dòz louil.</span><span class="example_en">So you give him three cups like today, and you give him a good dose of oil. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dra</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sheet, cloth;</span><span class="definition_fr"> drap.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pliye dra-ye.</span><span class="example_en">She folded the sheets. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To sèr dible apre to lav to dra-ye ou to chimij-ye pou ye vini pli blan.</span><span class="example_en">You use washing blue after you wash your sheets or your shirts so they become whiter. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité gagnin en haut so dos ein belle lévite de drap noir.</span><span class="example_en">He had on a beautiful long coat made of black cloth. </span><span class="example_code">(T36)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">drage</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To fish with a dragline;</span><span class="definition_fr"> pêcher à l'araignée. <span class="example"><span class="example_lc">Drage le swa, va ramase sa landmen maten.</span><span class="example_en">(You) hang out the dragline in the evening and go get it the next morning. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dragon</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). Dragon; dragon. <span class="example"><span class="example_lc">Ena du monn ke kra ke euzot vi enn dragon me se pa vre. Se just en imajinasyon. Se pa naturèl.</span><span class="example_en">Some people think they saw a dragon, but it's not true. It's just imagination. It's not natural. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">draiv</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); drayv (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To drive;</span><span class="definition_fr"> conduire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To drayv to wagon on balans-la, li pez twa, wagon, tou kicho.</span><span class="example_en">You drive your wagon onto the scale and it weighs you, wagon and all. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">draje</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Chocolate-covered candy with a soft, white, marshmallow filling; dragée. <span class="example"><span class="example_lc">Ye menen li de draje.</span><span class="example_en">They brought him candy. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ape mo manj mo dmen, mo pran en doudous, en draje.</span><span class="example_en">After I eat my dinner I have a piece of candy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Licorice candy;</span><span class="definition_fr"> bonbons de réglisse.</span> (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">drapo</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Flag;</span><span class="definition_fr"> drapeau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yonki je fe nou kouri ora, plante drapo l'Unyon.</span><span class="example_en">The Yankees had us come around, and they planted the Union flag. [ '<span class="example"><span class="example_lc">drapeau</span><span class="example_en">'] (<span class="variant_code">TP</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dren</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); drin, djrin (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Drainage ditch (in a field);</span><span class="definition_fr"> rigole, fossé d'écoulement (dans un champ). <span class="example"><span class="example_lc">To fè en drin, e to mèt li dafose-leu, pou li degoute. Pou li ale dolo-la, ote dolo-l.</span><span class="example_en">You make a drainage ditch, and you get it so the water flows into the ditch, to drain the water (out of the field). (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dren</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); drin, djrin (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To drain;</span><span class="definition_fr"> drainer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye djrin latè pa pou dolo-la reste.</span><span class="example_en">They drain the land so the water doesn't stay on it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">drese</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>) drèse (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To straighten;</span><span class="definition_fr"> redresser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li drese poto-ò te kroch.</span><span class="example_en">He straightened out the bent pole. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> ; <span class="example"><span class="example_lc">En chwèt sa hèl en kri ke fe drèse to chfe-ye desi to latèt. Si fòr pou en ti zozo.</span><span class="example_en">A screech owl lets out a cry that makes your hair stand up. So loud for a little bird. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Lapin, ki té tou cagou, dressé so zoreil.</span><span class="example_en">Brer Rabbit, who was sad, perked his ears. </span><span class="example_code">(T2)</span></span> •drese so chfe-ye <span class="example"><span class="example_lc">exp.v.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>). To make one's hair stand on end; faire dresser les cheveux sur la tête. 2.<span class="definition_en"> To train;</span><span class="definition_fr"> dresser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦DanRice pran vingt et un ans pou dressé ein Bourriquet.</span><span class="example_en">Dan Rice took twenty one years to train a donkey. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span> REM: Fortier 1887: 122 notes: «Never was a man more popular with the Negroes and the children than DAN RICE, and allusions to his circus are frequent in Louisiana.»</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dri</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Thick, heavy;</span><span class="definition_fr"> dru.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enave en kantite zariko vèr o bou-d-ran. Sete dri avèk zariko me o milye enave pa.</span><span class="example_en">There were a lot of snap beans at the headland. It was thick with them but in the middle there weren't any. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dijis là coulé dri et rempli bac lé yé.</span><span class="example_en">The juice was flowing thick and filled the tubs. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">drigay</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); drigai (<span class="variant_code">PC</span>); dirgay (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Bad person, rogue, scoundrel, good-for-nothing; vaurien, bon-à-rien, canaille, scélérat. <span class="example"><span class="example_lc">Vyey drigai.</span><span class="example_en">Old trashy woman. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sete pa du bon monn, sete tou de drigay, du monn ke pa prop du tou.</span><span class="example_en">They weren't good people, they were all low-lifes, people who aren't clean at all. (<span class="variant_code">CA</span>) 2.<span class="definition_en"> Riffraff, lowlifes;</span><span class="definition_fr"> canaille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tout le drigaille et le fatras yé balié, et le pauvre vieux nèg, yé gone le tracasser.</span><span class="example_en">They swept out all of the riffraff and the commonfolk, and the poor black men, they're gone to bother them. </span><span class="example_code">(DC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Junk, trash;</span><span class="definition_fr"> camelote, rebuts, objets sans valeur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enave tous èspès drigay andan lakou. Enave de bwat, en ta de papye e tou sa.</span><span class="example_en">There was all kinds of trash in the yard. There were boxes, papers and all that. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dròg</span> <span class="pos">n.</span> 1.<span class="definition_en"> Drug;</span><span class="definition_fr"> drug.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Limette aussi plein baille dolo avec ein drogue qui té connin endormi tout souite.</span><span class="example_en">He also put out a lot of tubs of water with a drug that puts one to sleep right away. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Spell, hex, potion;</span><span class="definition_fr"> charme, sort, potion.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dipis jour la li jamais tracassé Jean Malin qui té gagnin ein meillaire drogue qué li.</span><span class="example_en">From that day on he never bothered Jean Malin, who had a more powerful spell than he did. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dròl </span><span class="example"><span class="example_lc">adj., adv.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>); dròl (<span class="variant_code">PC</span>). —<span class="pos">adj.</span> 1.<span class="definition_en"> Funny, odd, strange;</span><span class="definition_fr"> drôle. <span class="example"><span class="example_lc">Ye pa abitchud tande moun parle kreyol. Ye trouv sa drol sa nouzot n ape di.</span><span class="example_en">They're not used to hearing people speak Creole. They find what we're saying funny. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En dròl zafè.</span><span class="example_en">A funny thing. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yé na quichoge qui ben drole, qué mo pas comprende.</span><span class="example_en">There's something odd that I don't understand. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span>; '<span class="example"><span class="example_lc">drôle'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T35</span>); '<span class="example"><span class="example_lc">drole</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">T10</span>; <span class="variant_code">T30</span>; FO TI3) 2.<span class="definition_en"> Funny, amusing;</span><span class="definition_fr"> comique, drôle, amusant. <span class="example"><span class="example_lc">Ye te toujou anbet mon konm sa. Mo pa trouv se dròl pou sa. Se toujou konm sa ye apre mon.</span><span class="example_en">They're always bothering me like that. I don't think it's funny. They're always after me like that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sa gard dròl. Se sa fe to t ap ri.</span><span class="example_en">It looks funny. That's why you were laughing. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Et ça qué y'en a dé pli drôle, li té même oulé zépouser eine femme blanche et créole..</em>And the funniest part was that he wanted to marry a white Creole woman. (<span class="variant_code">T37</span>) —<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Funny, strangely;</span><span class="definition_fr"> drôlement. <span class="example"><span class="example_lc">Li garde mwen dròl. Li loure so zyè apre mon.</span><span class="example_en">He gave me a fumny look. He rolled his eyes at me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">drwa</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Right, fair claim;</span><span class="definition_fr"> droit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No tue de betay, de zwazo dan la siprièr. To pa gen l drwa tue sa non pli.</span><span class="example_en">We used to kill animals and birds in the swamp. (Now) you don't have the right to kill that either. (<span class="variant_code">CA</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mè en nèg pa gen l drwa, mèmmon koze pre avèk en fom blon.</span><span class="example_en">But a black man didn't have any rights, not even talking up close to a white woman. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦»Vou koné», li di, «à c'thère tou mounne zégal, vou gain droué pou vauté pareil kom moué.»</span><span class="example_en">'You know,' he said, 'now everyone is equal, you have the right to vote just like I do.' (<span class="variant_code">T12</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">drwat </span><span class="example"><span class="example_lc">adj., adv.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); drwa, drat, dra (<span class="variant_code">CA</span>); dwat (<span class="variant_code">PC</span>, <span class="variant_code">ST</span>); drèt (<span class="variant_code">BT</span>, <span class="variant_code">NE</span>); drwèt (<span class="variant_code">NE</span>). —<span class="pos">adj.</span> 1.<span class="definition_en"> Right (as opposed to left);</span><span class="definition_fr"> droit, de droite.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen sèrvi jis ave mo men drwat pou ekri.</span><span class="example_en">I can only use my right hand to write. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Chari-la kapot an kote drwat e li gen pou chanje BLADE-la pou voye tatè an kote goch.</span><span class="example_en">The plow spills dirt to the right and he has to change the blade to throw the dirt to the left. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Lapin lévé so pié dréte.</span><span class="example_en">Brer Rabbit lifted his right foot. </span><span class="example_code">(T2)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Strict;</span><span class="definition_fr"> sévère.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li dòn pa li lachans pou sòrti. Li tro drwat anvèr li.</span><span class="example_en">He didn't give her a chance to go out. He's too strict on her. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Honest, direct, fair;</span><span class="definition_fr"> honnête, juste. <span class="example"><span class="example_lc">Li toujou di mon la verite. Li drwat avèk mon.</span><span class="example_en">He has always told me the truth. He's honest with me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 4.<span class="definition_en"> Straight, upright;</span><span class="definition_fr"> droit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te tanmbe partè, mè mo mèt li drwat.</span><span class="example_en">(The statue of the saint) had fallen over, but I set it back up. (<span class="variant_code">PC</span>) 5.<span class="definition_en"> Straight (of hair, road, etc.); droit. <span class="example"><span class="example_lc">To wa, Vye Djab gen chemen kroch, Bondyeu gen chemen drwat.</span><span class="example_en">You see, the Devil has crooked roads, but God has straight roads. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Chèveu krote, sa min kè se en chèvè ki pa drwat kòm vou-tchèn.</span><span class="example_en">Curly hair, that means it's hair that isn't straight like yours. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Asteur négues jaun, blanc ou noir, faut yé marché la ligne draite.</span><span class="example_en">Nowadays yellow, white and black guys all have to walk a straight line. </span><span class="example_code">(T38)</span></span> 6.<span class="definition_en"> Right, correct;</span><span class="definition_fr"> correct.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ohtoi, to trop piti</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">Oh, toi, to la bouche trop grand. Enfin chacunne té gaingnin quichoge qui té pas dréte.</span><span class="example_en">'Oh, you, you're too small. Oh, you, your mouth is too big.' Well, each one had something that wasn't right. </span><span class="example_code">(FO T16)</span></span> —<span class="pos">adv.</span> 1.<span class="definition_en"> Straight, directly, right;</span><span class="definition_fr"> directement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dwat dèryè cha-la.</span><span class="example_en">Right behind that train car. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Dròt ora li.</span><span class="example_en">Right up (close) to him. (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Chariot kouri drwèt o paradi.</span><span class="example_en">Charlotte went straight to heaven. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Dwat astœr.</span><span class="example_en">Right now. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦La li monte tou drwat don syel.</span><span class="example_en">Then it rose straight up in the sky. </span><span class="example_code">(LA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">'droite'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T17</span>) •<span class="headword">drwat la </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>); drèt la (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">NE</span>); dret la, drit la-la (<span class="variant_code">PC</span>); drwèt la, dròt la (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1) Right there; à cet endroit-là. <span class="example"><span class="example_lc">Sa se en fige drit la-la.</span><span class="example_en">That is a fig tree right there. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To te gen pour rèste kanpe drèt la.</span><span class="example_en">You had to stay standing right there. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye monte en tit-ekol drwèt la-la, apepre èn mil e dmi d isi.</span><span class="example_en">They put up a little school right there, about a mile and a half from here. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Nonm-la te si pè li tonmbe mò dret la.</span><span class="example_en">The man was so afraid he fell dead right there. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2) Right then; là, à ce moment-là. <span class="example"><span class="example_lc">Bal fini drwèt la.</span><span class="example_en">The dance ended right there (right then). (<span class="variant_code">NE</span>) 2.<span class="definition_en"> Straight, in a straight line;</span><span class="definition_fr"> tout droit, en ligne droite.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mile-a te marche drwat.</span><span class="example_en">The mule was walking straight. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">drwat</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); dròt (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Right (as opposed to left);</span><span class="definition_fr"> droite.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vou tourn a drwat.</span><span class="example_en">You turn right. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sa se enn chari dròtye. Dròtye, paskœ li kapòt latè a la dròt.</span><span class="example_en">That's a right-sided plow. Right-sided, because it spills the earth to the right. (<span class="variant_code">BT</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Plis loin, encore plis loin, passé a droite, passé a gauche.</span><span class="example_en">Further, still a little further, go to the right, go to the left. </span><span class="example_code">(FO T3)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">drwati</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To straighten;</span><span class="definition_fr"> redresser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li drwati poto-la ke te kroch.</span><span class="example_en">He straightened the pole that was crooked. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">drwatye</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); dròtye (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Right-sided; droitier. <span class="example"><span class="example_lc">Sa se enn chari dròtye. Dròtye, paskœ li kapòt la tè a la dròt.</span><span class="example_en">That's a right-sided plow. Right-sided, because it throws the earth to the right. (<span class="variant_code">BT</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">duplan</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); diplan (<span class="variant_code">CA</span>); diplon (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Seedling;</span><span class="definition_fr"> plant, semis, sauvageon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Diplan tomat, to ka gen diplan zonyon.</span><span class="example_en">A tomato plant, you can have an onion plant. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Sugar cane that has been planted for the first time (first plant cane);</span><span class="definition_fr"> canne à sucre qu'on a plantée pour la première fois.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mè diplon sa min, li pòkò toumen en chiko se prenmyè lonnen, se prèmyè lonnen l e kultivè.</span><span class="example_en">[diplon] means it hasn't turned to stubble yet, this is the first year that it has been cultivated. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dur </span><span class="example"><span class="example_lc">adj.,adv.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span>); di, du (<span class="variant_code">PC</span>); dir (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>) dyur (<span class="variant_code">CA</span>). —<span class="pos">adj.</span> 1.<span class="definition_en"> Hard;</span><span class="definition_fr"> dur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tann ichka to prechke pare, pou TURN to gòmbo OFF anvon to met to chevret anndan pase to kònen t a kwi ye a fe ye tro di.</span><span class="example_en">Wait until you're almost ready to turn the gumbo off before you put in your shrimp, because if you cook them too long you'll make them hard. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Labou-la te epe e dir.</span><span class="example_en">The mud was thick and hard. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">di pou tannde </span><span class="pos">adj.phr.</span> <span class="definition_en">Hard of hearing;</span><span class="definition_fr"> dur d'oreille, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">tande</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> Hard, difficult;</span><span class="definition_fr"> dur, difficile.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se di pou grosi ye isit astè. Pa ka grosi depech, ye vyen pa gro.</span><span class="example_en">It's hard to grow them here now. You can't grow peaches, they don't get very big. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Hard;</span><span class="definition_fr"> dur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo bezwen travaye dur pou fini louvraj-la.</span><span class="example_en">I have to work hard to finish this job. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo ja travay di, mo lavi.</span><span class="example_en">I've worked hard in my life. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Roi Bangon gratté so latête.So zié-yé t'apé soti so latéte. Li pensé si dir li té presse bosse.</span><span class="example_en">King Bongon scratched his head. His eyes were popping out of his head. He was thinking so hard he nearly burst. </span><span class="example_code">(BD)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">'dir'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T14</span>; TI6)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">durant</span> <span class="pos">prep.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> During;</span><span class="definition_fr"> pendant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">I dòrmi durant lekòl.</span><span class="example_en">He slept during school. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Favè ye te pa bon avon lagè, ye te pa bon diron lagè, e ye pa bon apre.</span><span class="example_en">The Favets were no good before the war, they were no good during the war, and they're no good after. </span><span class="example_code">(DU)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dure</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>); dire (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To last;</span><span class="definition_fr"> durer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou te tchwe kochon, nou te gen lagres pou dire nouzò tou lannen.</span><span class="example_en">We killed hogs, we had fat to last us all year. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si to pa mèt tou kikchoj pou fe la baryèr-la, l ap ale rouye e l ap ale kase. Li se pa dire.</span><span class="example_en">If you don't put everything in to make the fence, it's going to rust and it's going to break. It won't last. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>•Nous té tous si heureux qué nous té pas connin qui fait. Ma nous bonheur pas duré longtemps..</em>We were so happy that we didn't know what to do. But our happiness didn't last long. (<span class="variant_code">T40</span>) 2.<span class="definition_en"> To keep, last (of perishable food);</span><span class="definition_fr"> se conserver.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si li pran tro jòn li p e dire plen jou pasi l a pouri.</span><span class="example_en">But if the banana is too yellow it won't last very many days because it will start to rot. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">durouj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); dirouj, dourouj, gro rouj (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Solution of crushed red brick and water, used for cleaning and waterproofing;</span><span class="definition_fr"> solution de brique broyée, utilisée à nettoyer et à rendre étanche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Deyò, an laplanch-la, nou te met dirouj. Kase labrik-la,fen fen fen, mouye li, e mète dirouj an li ave en labròs. Sa fe dolo pa kapab ontre.</span><span class="example_en">Outside, on the boards, we would put a solution of crushed bricks. Grind up some bricks really fine, wet (the powder), and put that on the planks with a brush. That stopped water from coming in. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dursi</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); dirsi (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To harden;</span><span class="definition_fr"> s'endurcir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Son jwa a dursi.</span><span class="example_en">His liver hardened. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Vyann-la tro vye. Li dursi.</span><span class="example_en">The meat is too old. It has hardened. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">duve</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); dive (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); douve (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Down;</span><span class="definition_fr"> duvet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo touche kanar-sa-a-la sete mou. So dive te dou.</span><span class="example_en">When I touched that duck, it was soft. His down was soft. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Fur, coat;</span><span class="definition_fr"> robe, duvet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen dè joli dive.</span><span class="example_en">It has a nice coat. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Body hair;</span><span class="definition_fr"> poil.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ta cheuveu on vou latet pa duve-la.</span><span class="example_en">The pile of hair on your head is not called [dyve]. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">So bra-ye, so janm-ye te plen dive. Li raz pa ye.</span><span class="example_en">Her arms and her legs were full of hair. She doesn't shave them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 4.<span class="definition_en"> Lint;</span><span class="definition_fr"> peluches (sur les vêtements). <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en bròs a lenj pou ote dive apre mo lenj.</span><span class="example_en">I've got a clothes brush to take lint off my clothes. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dwa</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Finger;</span><span class="definition_fr"> doigt.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen kat dwa pi en pous.</span><span class="example_en">I have four fingers and a thumb. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To gen en vayan bag an to dwa.</span><span class="example_en">You've got a pretty ring on your finger. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="example"><span class="example_lc">Neg lé yé fait difé en bas larampe quéquefois, pou cou limain yé pipes et pou chauffé yé doigts.</span><span class="example_en">The black men make a fire under the ramp sometimes to light their pipes and warm their fingers. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> •<span class="headword">dwa chyen </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1) Little finger; petit doigt. <span class="example"><span class="example_lc">Mo trape mo dwa chyen andan lapòrt.</span><span class="example_en">I caught my little finger in the door. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2) Index finger; doigt indexe. <span class="example"><span class="example_lc">Ora pous-la se dwa chyen.</span><span class="example_en">Next to the thumb is the index finger. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">dwa milyeu </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Middle finger;</span><span class="definition_fr"> médius, doigt du milieu, •<span class="headword">gen dwa lon </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To be a thief, have sticky fingers;</span><span class="definition_fr"> être voleur, •<span class="headword">ti dwa </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Little finger;</span><span class="definition_fr"> petit doigt.</span> 2.<span class="definition_en"> Small quantity (of a drink);</span><span class="definition_fr"> doigt, petite quantité (d'une boisson). <span class="example"><span class="example_lc">Dòn mon trwa dwa anndan en vè.</span><span class="example_en">Give me three thimblefuls of whiskey in a glass. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦[Pou] demonjezon, met si dwa vineg e de dwa di sel don en boutey. Lav to demonjezon avek sa..</em>For the itch, put six thimblefuls of vinegar and one thimbleful of salt in a bottle. Wash your itch with that. (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dwa</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.aux.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60); dwat (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); drwat (<span class="variant_code">PC</span>); dwatèt, devèt, dwèt (<span class="variant_code">NE</span>); [in sense 2:] deuve, dwazèt, dwat gen (<span class="variant_code">CA</span>); dwa èt (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Should, ought to;</span><span class="definition_fr"> devoir, avoir à.</span> <em>To gen en gro pozisyon dèn. To en gro chyen. To dwat gen plen larjan, en?.</em>You have an important position, then. You're a big shot. You must have a lot of money, eh? (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Toté doi ben prêté mouen ein douzène.</span><span class="example_en">You should have loaned me a dozen. </span><span class="example_code">(T4)</span></span> 2.<span class="definition_en"> [Hypothesis]. Must; devoir. <span class="example"><span class="example_lc">Dwat gen en paròl pou li, men mo pa kònen sa li te.</span><span class="example_en">There must be a word for that, but I don't know what it was. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li dwatèt kouri ondon vilaj.</span><span class="example_en">He must have gone into town. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se dwa-zèt garson Sovenn mo wa deyò.</span><span class="example_en">It must be Savannah's son I see outside. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vous doit éte ein bitaco pur qui pas zabitué à laville.</span><span class="example_en">You must be a complete rustic who is not used to the city. </span><span class="example_code">(T38)</span></span> •<span class="headword">se du </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); se di, re di (<span class="variant_code">NE</span>); se dzi (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Should (have), ought to (have);</span><span class="definition_fr"> devr(ais), aur(ais) dû. <span class="example"><span class="example_lc">To se di pa monje sa.</span><span class="example_en">You shouldn't have eaten that. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo mo kwa keu ye se pa du bat. Ye se du aranje sa.</span><span class="example_en">I think they shouldn't have fought, they should have made up. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To se dzi wa li fe la payas èk li-mèm</span><span class="example_en"> You should have seen him make a fool of himself. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dwa</span><sup>3</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To owe;</span><span class="definition_fr"> devoir (p.ex. de l'argent). <span class="example"><span class="example_lc">Nou peye sa nou te dwa, a la sa ki reste, larjonn, li dòn nouzòt li.</span><span class="example_en">We paid what we owed, and the money that was left over, he gave to us. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo prèt di pyas avèk trwa pyas. Sa dòn trèz pyas to dwa mon.</span><span class="example_en">I'm lending ten dollars with three dollars. That makes thirteen dollars you owe me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mo gain dix gourdes bosse té doit moin et li vauyé moin.</span><span class="example_en">I have two dollars that the boss owed me and that he sent me. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dyabèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Diabetes;</span><span class="definition_fr"> diabète.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dòktèr-la mèt man anlèr en rejim. Mo gen la dyabèt.</span><span class="example_en">The doctor put me on a diet. I've got diabetes. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">dyèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Diet;</span><span class="definition_fr"> régime.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen l suk, l suk dan so duson. En dyèt ina vent an.</span><span class="example_en">She has diabetes. She has sugar in her blood. She's been on a diet for twenty years. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Dyeu</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> Bondyeu (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); Djè, Bondjè (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); Bondye (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>), Bondjeu, Bondyeu (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> God;</span><span class="definition_fr"> Dieu.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To wa, Vye Djab gen chemen kròch, Bondyeu gen chemen drwat.</span><span class="example_en">You see, the Devil has crooked roads and God has straight roads. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kroua an Djè.</span><span class="example_en">To believe in God. (<span class="variant_code">MO</span> 60) <span class="example"><span class="example_lc">♦Tout chien té trouvé yé sort té malheureux, alors yé voyé ein délégation, ein bande chien pou mandé Bon Djé pou li méliorer yé condition.</span><span class="example_en">All of the dogs found their fate unhappy, so they sent a delegation, a pack of dogs to ask God to improve their condition. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> REM: The form <span class="example"><span class="example_lc">djeu</span><span class="example_en">rarely occurs by itself. •Bondyeu Sènjœr! <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span>); Bondjè Senyè (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>). Good Lord, Dear Lord! Mon Dieu ! <em>♦Oh! non, mo pas capab vive comme ça, qui ça ma fait Bon Djé, Seigneur..</em>Oh! I can't live like that, what will I do, dear Lord? (<span class="variant_code">FO T3</span>); <em>'Bon Djié Seigné!'.</em>(<span class="variant_code">T3</span>) <em>•.</em>an Dje <span class="pos">int.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> My God;</span><span class="definition_fr"> Mon Dieu, •<span class="headword">mèsi Bondje </span><span class="pos">int.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Thank God;</span><span class="definition_fr"> merci à Dieu.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tocapab dit merci Bon Djé to sauvé to latête.</span><span class="example_en">You can say thank God that you saved your skin. </span><span class="example_code">(T19)</span></span> •Bondye beni vou <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>). God bless you; que Dieu vous bénisse. <span class="example"><span class="example_lc">M a van ouzot li pou bon marche. Kat-ven pyas. Msyeu Jòrj, Bondye beni vou.</span><span class="example_en">I'll sell it to you cheap, eighty dollars. Mr. George, God bless you. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •Si Bondyeu ole. <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">ST</span>); Si Bondyeu veu (<span class="variant_code">NE</span>); Si Bondjeu veu (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>). God willing; Si Dieu le veut.</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">e </span><span class="example"><span class="example_lc">coor.conj.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">gen.</span>); è (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); epi (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>); epwi (<span class="variant_code">PC</span>). 1.<span class="definition_en"> And;</span><span class="definition_fr"> et.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li tanmbe dòrmi, è mo te pa ha reveye li.</span><span class="example_en">He fell asleep, and I couldn't wake him. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Epi, osi</span><span class="example_en">As well as. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo t ap galope e mo vini tou epouvante.</span><span class="example_en">I was running and I got all out of breath. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Nelefan e Lours desann dan bayou-la.</span><span class="example_en">Elephant and Bear went down to the bayou. </span><span class="example_code">(JR)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">'épi'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T34</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'etpi', 'etpis', 'hé', 'et', 'èt pi'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span> 1987 passim) 2.<span class="definition_en"> Then, and then;</span><span class="definition_fr"> (et) alors, puis. <span class="example"><span class="example_lc">Vou kite li epwi vou tchake li.</span><span class="example_en">You leave it and then you check it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">e</span> <span class="pos">prep.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> With;</span><span class="definition_fr"> avec.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo rete e ye ouchka ye mouri.</span><span class="example_en">I lived with them until they died. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye tache li e en lepengn a kouch.</span><span class="example_en">They attached it with a diaper pin. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">echape</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">MO</span> 50; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); chape (<span class="variant_code">CA</span>); chap (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To escape, nun away;</span><span class="definition_fr"> s'échapper, s'évader, se sauver.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La sœl chòj i fo to fe, se gète li, paskœ to me li partèr, i va chape.</span><span class="example_en">The only thing you have to do is watch him, because if you set him down he will escape. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo ti-fiy chape pou ale marye.</span><span class="example_en">My granddaughter eloped to go get married. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li te chape so mezon.</span><span class="example_en">He ran away from home. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Asteur ein tout piti Macaque, qui té dans ein piti coin, chapé sans Bouki oua li.</span><span class="example_en">Now a tiny little monkey who was in a small comer escaped without Bouki seeing him. </span><span class="example_code">(FO T8)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To escape, fall, fall out;</span><span class="definition_fr"> s'échapper, tomber.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Na de lwazo, ye v onn dè pakongnen, pou ramase le pakonn, pou vyen sère. La li vyen poz on leu baryè, la pakònn-la chap andan ye bek, li tanm kote baryè. Safe li lèv la.</span><span class="example_en">There are some birds who go into pecan trees to gather pecans to hoard away. Then they come to rest on the fence, and the pecan falls from their beak. It falls beside the fence and it grows right there. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Li fé si tan noâ mo bité auras pi, capoté dans trou laboue, laclé chapé dan mo lamin et calé dan pi!.</em>It was so dark out that I stumbled against the well, fell in a mudhole, the key escaped from my hand and fell into the well ! (<span class="variant_code">T6</span>) —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To escape (from);</span><span class="definition_fr"> échapper (à). <span class="example"><span class="example_lc">Mokrwa li pa chape li, chape boug-leu.</span><span class="example_en">I think she can't escape him, escape that man. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li chape from prizon.</span><span class="example_en">He escaped from prison. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To drop;</span><span class="definition_fr"> laisser tomber.</span> •echape (so) piti <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To have a miscarriage;</span><span class="definition_fr"> faire une fausse couche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se pitèt so do ki fe li echape se piti.</span><span class="example_en">It might be her back that made her miscarry. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">echel*</span> <span class="pos">n.</span> nechel, lechèil (<span class="variant_code">PC</span>); nechèl (<span class="variant_code">NE</span>); lechèl (<span class="variant_code">CA</span>). Ladder; échelle. <span class="example"><span class="example_lc">Li kite so nechel dèryè.</span><span class="example_en">He left his ladder behind. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sete tro ho pou mo trape. Me te gen pou monte an en lechèl.</span><span class="example_en">It was too high for me to reach. I had to get on a ladder. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">echofe</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Afflicted with a rash, chafed;</span><span class="definition_fr"> qui a une éruption.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lœ ti bebe te echofe.</span><span class="example_en">The little baby had a rash. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo kilot ap frote apre mo janm. Mo vyen echofe ant mo janm.</span><span class="example_en">My pants are rubbing against my legs. I'm getting chafed between the legs. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ede</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ède (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); ed, hèd, hede (<span class="variant_code">PC</span>); ide (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To help;</span><span class="definition_fr"> aider.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen pou mèt enn pilul anba ma lang pou ide mo kœr.</span><span class="example_en">I used to have to put a pill under my tongue to help my heart. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li mèl la cho avè diju. La cho ed koupe latè anndan duju.</span><span class="example_en">He puts lime in and mixes it with the juice. The lime helps separate the dirt from the juice. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Konpè Lapen ele on Konpè Bouki, «Ey, vini ede mwen pyoche. ''</span><span class="example_en">Brer Rabbit called Brer Bouki, 'Hey! Come help me hoe!' (<span class="variant_code">LA</span>) 2, To help, prevent, keep from; s'empêcher, se défendre de. <span class="example"><span class="example_lc">To pa kapab ede sa.</span><span class="example_en">You can't help that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To help;</span><span class="definition_fr"> aider.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tou moun vini pou ede.</span><span class="example_en">Everyone came to help. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo pòrt en brasle an kwiv, sa èd en pe avèk maladi romatis.</span><span class="example_en">When I wear a copper bracelet, it helps a little with arthritis. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Edga</span> <span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Edgard.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">edlenn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); hèdlen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Headland at end of row;</span><span class="definition_fr"> chaintre, tournière.</span> <span class="example"><span class="example_lc">E i gen trwa pye prunye on edlenn-la laba-la.</span><span class="example_en">And he had three prune trees on the headland over there. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">edukasyon*</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> ledikasyon (<span class="variant_code">CA</span>); lèdikasyon, lendikasyon (<span class="variant_code">PC</span>); endikasyon (<span class="variant_code">MO</span> 60); endukasyon (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Education;</span><span class="definition_fr"> éducation, instruction.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te pa gen lèdikasyon, mè tou moun-sa-ye te konnen sa ye te e di, ye te gen bon rèspli, COMMON SENSE.</span><span class="example_en">They had no education, but all those people knew what they were talking about, they had common sense. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">eduke</span> <span class="pos">adj.</span> (<span class="variant_code">PC</span>); endike (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>); echike (<span class="variant_code">MO</span> 60). Educated; éduqué, instruit. <span class="example"><span class="example_lc">Sè tè en nonm ki eduke.</span><span class="example_en">He was an educated man. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan tave ale a lekòl e pi fini l katriyenm liv, o, endike fini, byen endike katriyenm liv</span><span class="example_en"> When you went to school and you finished fourth grade, your education was over, oh, you were well-educated after fourth grade. (<span class="variant_code">BT</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">efase</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To erase;</span><span class="definition_fr"> effacer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No te gen en lardwaz a lekol. Ye te gen sis ou douz kwon. No ekri no lèson desi e apre no efase sa pou ekri dòt.</span><span class="example_en">We had a slate at school. They had six or twelve squares. We wrote our lessons on them, and afterwards we erased it to write others. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">efè</span> <span class="pos">n.</span> 1.<span class="definition_en"> Things, belongings;</span><span class="definition_fr"> effets, possessions, biens.</span> ♦Mo <span class="example"><span class="example_lc">va planté yé dans later pou fait Bouki acroi qué zanimaux-yé et charrette-là calé en place et que tous so zeffets-yé en bas later.</span><span class="example_en">I'm going to plant them in the ground to make Bouki think that his animals and his wagon sank in place and that all of his belongings are underground. </span><span class="example_code">(T9)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Effect;</span><span class="definition_fr"> effet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Parmi costume qui té fait plus l'effet té ein vielle buche et ein gros sabre.</span><span class="example_en">Among the costumes that had the most effect were an old log and a big saber. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">efreye</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To scare, frighten;</span><span class="definition_fr"> effrayer, faire peur à.</span> ♦Am <span class="example"><span class="example_lc">Bouric abillé avec lapo ain Lion, couri proménin é té effréyé tou lé zot zanimo.</span><span class="example_en">A donkey dressed in the skin of a lion went for a walk and was scaring all the other animals. </span><span class="example_code">(ME 90)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">eg</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); heg (<span class="variant_code">PC</span>); èg, hèg (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Sour;</span><span class="definition_fr"> aigre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To ramase to ramiriz</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">La to gen to en ti bari. To vide l andan bari-la, è to kite li vini eg. E to mèt disik andan</span><span class="example_en">1.<span class="definition_en"> You gather your cherries. Then you empty (your basket of cherries) into the barrel. Then you let it turn sour, and you put your sugar in it. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo bouche mo boutey diven pa pou li vini hèg</span><span class="example_en"> I corked my bottle of wine so it wouldn't turn sour. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">egal</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Even, smooth;</span><span class="definition_fr"> égal, lisse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En galèr se pou mèt le planch egal. Pas en galèr, sa me li egal.</span><span class="example_en">A plane is for smoothing out boards. Pass a plane over it, that smooths it out. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En lekèr gen en ti boutey dolo andan to gade pou mèt egal en moso dibwa.</span><span class="example_en">A carpenter's square has a little bottle of water in it that you look at to make a piece of wood level. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Flush with, level with;</span><span class="definition_fr"> à fleur de, à ras de, au niveau de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Zalimo pa gen kro. Zalimo gen tou so dan-ye egal.</span><span class="example_en">Cattle don't have fangs, all of their teeth are of equal length. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •se tegal <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">It doesn't matter, never mind; peu importe, ça m'est égal. <span class="example"><span class="example_lc">♦Cétégal, m a donne vou laclé mo gran lécurie.</span><span class="example_en">It doesn't matter, I'll give you the key to my big stable. </span><span class="example_code">(T6)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Equal;</span><span class="definition_fr"> égal.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tou moun egal.</span><span class="example_en">Everyone is equal. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Neg et milate yé tou zégal; na jiche blan yé ki pa zégal avé nou zot.</span><span class="example_en">Blacks and mulattoes are all equal; it's just whites who are not equal with us. </span><span class="example_code">(T13)</span></span> égal<sup>2</sup></span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Equal;</span><span class="definition_fr"> égal.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Jour qu'ein seul milate va croi que nous, nègues, cé yé l'égal, jour là, to va tournin choal.</span><span class="example_en">On the day that a single mulatto will believe that we blacks are their equals, on that day you will turn into a horse. </span><span class="example_code">(T35)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">egalite</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60). Equality; égalité. <span class="example"><span class="example_lc">♦Pas dit nous projet aucun milate, yé pas l'ainmain nous l'égalité.</span><span class="example_en">Don't speak of our plans to any mulatto, they don't like our equality (with them). (<span class="variant_code">T33</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">egare</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Out of one's mind, crazy;</span><span class="definition_fr"> insensé, fou.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li en posede avèk vye djab. Li égare.</span><span class="example_en">He is a person possessed by the devil. He's out of his mind. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">egliz</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); legliz (<span class="variant_code">gen.</span>).</span><span class="definition_en"> Church;</span><span class="definition_fr"> église.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tou sèz-la ki katolik re di ale a legliz le dimonch.</span><span class="example_en">All of those who were Catholic had to go to church every Sunday. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye vonn ti PLOT latè-la kote moun baptis-ye, ye mète en legliz la.</span><span class="example_en">They sold that little patch of ground to the Baptist folks to put a church there. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo arive legliz ye te an plen lamès. Lamès deja komanse.</span><span class="example_en">When I got to church they were in the middle of mass. Mass had already begun. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Piti, couri l'église, couri limain vo cierge!.</em>Children, go to church, go and light your votive candles ! (<span class="variant_code">T27</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">egrenne</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); grenne, grènen (<span class="variant_code">PC</span>); engrenne (<span class="variant_code">CA</span>); grennen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To sprinkle, drizzle;</span><span class="definition_fr"> crachiner, bruiner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le grennen.</span><span class="example_en">It's drizzling. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To shell (beans, peas, com);</span><span class="definition_fr"> égrener.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M ape grennen zariko.</span><span class="example_en">I am shelling beans. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">egri</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ègri (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To ferment;</span><span class="definition_fr"> fermenter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tiyo a pase anndan en DRUM dolo. Ka li tonmbe dan lòt-la, se wiski. To GOT mete li, kite egri.</span><span class="example_en">The pipe passes through a barrel of water. When the water falls into the other (barrel), it is whiskey. You have to let it turn sour. (<span class="variant_code">PC</span>) —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To curdle, ferment;</span><span class="definition_fr"> faire cailler, faire fermenter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pou fe du kaye, to egri dile.</span><span class="example_en">To make clabber, you curdle milk. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ègwin</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); nègwin (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Handsaw;</span><span class="definition_fr"> égoïne.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">egwiy*</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> negwi (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">CA</span>); negwiy (<span class="variant_code">CA</span>); negwiy, zegwiy, legwiy, legwi, lègwiy (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Needle;</span><span class="definition_fr"> aiguille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa se en de, to mèt sa an to pous, pèchè negwi-la kou dan to dwa.</span><span class="example_en">That is a thimble, you put it on your thumb to prevent the needle from going into your finger. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo wa pi klèr pou trangnen mo negwiy.</span><span class="example_en">I can't see well to thread my needle any more. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Papa ti bebe-la li ponse petet en fifole te gen vini, sa fe jou-la li met de legwiy e li krwase ye e met ye don la pòt</span><span class="example_en"> The little baby's father thought that perhaps a will-o'the-wisp would come, so that day he crossed needles and put them on the door. (<span class="variant_code">LA</span>) •<span class="headword">legwiy a matla </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); negwi matla (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Mattress needle;</span><span class="definition_fr"> aiguille à matelas.</span> <span class="example"><span class="example_lc">E la to pran en legwiy a matla. En gron lògwiy lonng kòm sa.</span><span class="example_en">Then you take your mattress needle, a big needle this long. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> A kind of fish;</span><span class="definition_fr"> une espèce de poisson.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou gen le pwason ye pèle legwi. Se en zafè li fin andan, li plu lonng, mè li pa gro.</span><span class="example_en">We have some fish they call 'needle fish'. They're slender and longer, but they're not very big. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ègzaminen</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); ègzanminen, igzanminen (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Examine;</span><span class="definition_fr"> examiner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Doktè-la fini ègzanminen mon.</span><span class="example_en">The doctor finished examining me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Me ye ègzaminen li. Li te tan byen me li te ve pa pale.</span><span class="example_en">But they examined him. He heard well but he didn't want to talk. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ègzanp</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Example;</span><span class="definition_fr"> exemple, •<span class="headword">par ègzanp </span><span class="pos">prep.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); par èzanp (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> For example;</span><span class="definition_fr"> par exemple.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kèkcho k e tro lour m me sa an trèno. Par ègzanp...</span><span class="example_en">Something that's too heavy I put in a sled (to transport it). For example... (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Parexemple quand li jété chimise la qui té gagnin jisse ein lamanche fini, frère la, qui té trouvé gagnin chimise la, resté tout so lavie avec ein zéle zozo pou so bras.</span><span class="example_en">For example, when he threw away the shirt that had only one sleeve finished, the brother, who ended up having the shirt, remained with a bird wing for an arm the rest of his life. </span><span class="example_code">(FO T23)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ègziste</span> <span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To exist;</span><span class="definition_fr"> exister.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Personne té jamais dit li encore, que li 'tait pas là, et li jamais couri l'école pour connais li l'existait pas.</span><span class="example_en">No one had ever told him yet that that he wasn't there, and he had never gone to school to learn that he didn't exist. </span><span class="example_code">(DC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Èiti</span> <span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); Hete, Heti (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Haiti;</span><span class="definition_fr"> Haïti. <em>I di mon ina en gè la Èiti. Keu Èiti te kontrole par leu Franse..</em>He told me there had been a war in Haiti. That Haiti had been controlled by the French. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo paran-ye ye pa ne andan Lafrik. Ye ne dan Heti.</span><span class="example_en">My parents weren't bom in Africa. They were born in Haiti. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ekay*</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lekay (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); zekay (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); zekal, lèkay (<span class="variant_code">PC</span>); ekal (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Scale (of fish);</span><span class="definition_fr"> écaille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En kap se en boflo. Se en zafè gen gro zekay.</span><span class="example_en">A carp is a buffalo fish. It's a thing with big scales. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo grate mo patasa pou ote zekay.</span><span class="example_en">I scaled my perch to take the scales off. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Shell;</span><span class="definition_fr"> coquillage, coquille.</span> (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Et pis pou pas vou cré qué moin c'est ain canaille, m apé donne vou chacaine ain joli ti lécaille.</span><span class="example_en">And then, so you don't think that I'm a rascal, I'm giving each of you a pretty little shell. </span><span class="example_code">(T24)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Shell;</span><span class="definition_fr"> carapace.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lekay tòrti.</span><span class="example_en">Turtle shell. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ekèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lekèr (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Carpenter's square;</span><span class="definition_fr"> équerre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En lekèr gen en ti boutey dolo andan to gade pou mèt egal en moso dibwa.</span><span class="example_en">A carpenter's square has a little bottle of water in it that you look at to make a piece of wood level. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ekimen</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); kimen (<span class="variant_code">ST</span>); kremen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To skim;</span><span class="definition_fr"> écumer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan lekim te fòrmen anlèr lasoup-la, no te gen pou ekimen li pou pa se debòrde.</span><span class="example_en">When foam formed on top of the soup, we had to skim it off so it wouldn't overflow. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To kremen to lagrès apre to frikase.</span><span class="example_en">You skim off the fat from your fricassee. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo te fe lajle, mo te gen pou kimen li.</span><span class="example_en">When I would make jelly, I had to skim it. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To foam (up);</span><span class="definition_fr"> baver, écumer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kochon-ye kan ye vini kolèr, ye kimen chak kote ladjèl.</span><span class="example_en">When pigs get angry, they foam on each side of their mouth. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ekiri</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60); lekiri (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lèkiri (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Stable;</span><span class="definition_fr"> écurie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt mo chval dan lèkiri.</span><span class="example_en">I put my horse in the stable. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye fou dife dan lekiri mile.</span><span class="example_en">They set fire to the mule bam. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Couri vite frémé mo vié choual dan kirie.</span><span class="example_en">Go quickly and shut my horse in the stable. </span><span class="example_code">(T3)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Stall (in a stable);</span><span class="definition_fr"> stalle, écurie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le chval te rèste dan lekiri e leu magazen se ou nou te garde so mai e leu jwen.</span><span class="example_en">The horse lived in a stall, and a 'barn' is what we called the place we kept his corn and hay. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ekla*</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> zekla (<span class="variant_code">PC</span>); nekla (<span class="variant_code">CA</span>); lekla (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Kindling;</span><span class="definition_fr"> petit bois, bois d'allumage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo rache nekla-sa-la pou fe en difè.</span><span class="example_en">I tore up kindling to make a fire. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">eklate </span><span class="example"><span class="example_lc">v.tr</span><span class="example_en">, <span class="pos">v.intr.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60). To burst; éclater. <span class="example"><span class="example_lc">♦'dater'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PE</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">eklèr*</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> leklè (<span class="variant_code">PC</span>); zeklè (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); zeklèr (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>); leklèr (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Lightning;</span><span class="definition_fr"> éclair.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Panm beni; mèt sa dan la mezon. E kan se move tan, priye en ti morso panm pou pèche tonnèr e zeklèr, ye te di.</span><span class="example_en">Blessed palm branches, you put that in the house, and when the weather was bad you would pray with a piece of palm to keep thunder and lightning from the house, they used to say. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye te gen paratònèr pou trape tònèr e zeklèr pou peche lamezon brile ou magazen mayi.</span><span class="example_en">They used to have lightning rods to catch the thunder and lightning to prevent the house or corn crib from burning. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vite comme ain l'éclair li chapé dans ain trou.</span><span class="example_en">As quick as lightning he disappeared into a hole. </span><span class="example_code">(T23)</span></span> •<span class="headword">fe zeklè </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1) To run fast; courir vite. <span class="example"><span class="example_lc">Nou fe zeklè.</span><span class="example_en">We ran like lightning. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2) To lightning; faire des éclairs, éclairer. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">eklo</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To hatch;</span><span class="definition_fr"> éclore.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ti poule-la eklo.</span><span class="example_en">The little chicken hatched. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Enn ef bouyi pe pa eklo.</span><span class="example_en">A boiled egg cannot hatch. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ekòl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lekol (<span class="variant_code">CA</span>); lekòl (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lèz-ekòl (pi.) (<span class="variant_code">NE</span>); lœrkol, rekòl (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> School;</span><span class="definition_fr"> école.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dez ekòl isit, le metrès te vini, i konnèse pa grant afèr pour parle mèriken.</span><span class="example_en">Some schools around here, the teachers came and they did not know very much about speaking English. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No te blije monke lekòl pou travaye don klo.</span><span class="example_en">We had to miss school in order to work in the field. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <em>♦Kan li kité lékol li té dijà là où makak là té monté on diboi dan so liv ki gaigné poltre..</em>When he left school he was already at the place that the monkeys had reached in the tree in his big picture book. (<span class="variant_code">T17</span>) 2.<span class="definition_en"> Schooling, education;</span><span class="definition_fr"> école, instruction.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tou lòt frè-ye, ye te gen en pè lekòl andan ye, ye te ka lir ave ekri.</span><span class="example_en">All the other brothers had a little education, they could read and write. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">kouri lekòl </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kouri a lekòl (<span class="variant_code">NE</span>); kou lekòl (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To go to school;</span><span class="definition_fr"> aller à l'école.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M a kouri lekòl dan Batan Rouj, SOUTHERN UNIVERSITY.</span><span class="example_en">I'm going to go to school in Baton Rouge, to Southern University. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Modone pikayon piti gasson mo fie ki kouri lékol, pou li hékri pou so granpopa.</span><span class="example_en">I gave a coin to my daughter's son who goes to school, so he could write on behalf of his grandfather. </span><span class="example_code">(T13)</span></span> •<span class="headword">koute lekòl </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To go to school;</span><span class="definition_fr"> aller à l'école.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou koute lekòl, e tou kichò ansanm.</span><span class="example_en">We went to school and all together. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">fini lekòl </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); fini rekòl (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To finish school;</span><span class="definition_fr"> terminer ses études.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li fini lekol me li pa gen travay.</span><span class="example_en">He finished school but he hasn't got a job. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kan li rive li trouve so de frè-ye te fini lekòl.</span><span class="example_en">When he got back he found that his two brothers had finished school.</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ekòlye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60); zekolye (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Pupil;</span><span class="definition_fr"> écolier, élève.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tou zekolye ap monte dan BUS-la pou ale lekol.</span><span class="example_en">All the pupils are getting on the bus to go to school. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ekoute</span> <span class="pos">v.tr.</span> koute (<span class="variant_code">gen.</span>); kout (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ekout, èkoute (<span class="variant_code">PC</span>) 1.<span class="definition_en"> To listen, hear;</span><span class="definition_fr"> écouter.</span> <em>[Mo] jame pale kreyòl e ye, me mo te la koute ye, to tann? Mo apran tou sa, e rès e ye, e koute ye pale li..</em>No, I never spoke Creole with them, but I would listen to them, you hear? I learned all of that by living with them and listening to them speak it. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo koute redyo.</span><span class="example_en">I listen to the radio. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Coûté moin, mo zamis, pas jouez avec big-bock, pasqué y a griffé toi et porté toi bad lock.</span><span class="example_en">Listen to me, my friends, don't play with bigwigs, because they will scratch you and bring you bad luck. </span><span class="example_code">(T25)</span></span> •<span class="headword">koute lekòl </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To go to school;</span><span class="definition_fr"> aller à l'école, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">ekòl</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> To listen to, obey, mind;</span><span class="definition_fr"> obéir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En bon piti, li koute twa ben.</span><span class="example_en">He is a good child, he minds you well. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo bo parle li. Li kout pa mon.</span><span class="example_en">There's no use talking to him. He doesn't listen to me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> REM: The forms <span class="example"><span class="example_lc">ekoutèkoute</span><span class="example_en">are very unusual among basilectal speakers.</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ekraze</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); kraze (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To crush, smash;</span><span class="definition_fr"> écraser, broyer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ina du moun ki sèrv du fid dou e mo mo sèrv du mai ekraze e deu lavwenn ekrase epi fid, mo mèl le trwa ansanm.</span><span class="example_en">There are some people who use sweet feed, but I use crushed com, crushed oats, and feed. I mix the three together. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ka divan vyen, l a jètel on kabann-la, kraze kabann-la.</span><span class="example_en">When a wind comes, it will throw it [the branch] onto the cabin, and it will crush the cabin. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou fe tonbe nobri pron ni gep e chofe ye don stov e la kraze ye, fen konm en lapoud, e la met sa on nobri piti-la.</span><span class="example_en">To make the umbilical cord fall off, take wasp nests and heat them in the stove, cmsh them into a fine powder and put that on the child's belly button. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To grind, cmsh (sugar cane);</span><span class="definition_fr"> écraser, broyer (la canne à sucre). <span class="example"><span class="example_lc">Se dekann-la ye kraze, se bagay.</span><span class="example_en">That's the cane that they've ground, that's bagasse. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To lie flat;</span><span class="definition_fr"> se coucher à plat, se tapir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Lapin crasé a force li té pair.</span><span class="example_en">Compair Lapin flattened on the ground, as if crushed, because he was afraid. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ekri</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ekrir (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To write;</span><span class="definition_fr"> écrire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena plen de plas to se achte kèkchoj laba ye se ekri sa on laliv-la.</span><span class="example_en">There were a lot of places where you could buy something (on credit) and they would write it down in their book. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo te si malad mo pa i lachans pou ekri mo lord.</span><span class="example_en">I was so sick that I didn't have a chance to write up my order. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦M</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">done pikayon piti gasson mo fie ki kouri lékol, pou li hékri pou so granpopa.</span><span class="example_en">I gave a coin to my daughter's son who goes to school, so he could write on behalf of his grandfather. </span><span class="example_code">(T13)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ekritur</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); lekritur (<span class="variant_code">PC</span>); lekritir (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Writing, handwriting;</span><span class="definition_fr"> écriture.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo t ape dikte pou li parskè l ole prann sa ann ekritur.</span><span class="example_en">I was dictating for him because he wants to take it in writing. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To konpron pa to-tchèn lekritur.</span><span class="example_en">You can't read your own writing. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">èksekite</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To execute;</span><span class="definition_fr"> exécuter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yéordonin li sré couri en prison en attendan yé té capab trouvé ein bourreau bonne volonté pou exéquité li.</span><span class="example_en">They ordered that he be put in prison until they could find an executioner willing to execute him. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">èksèpte</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); èksèp (<span class="variant_code">PC</span>); sèpte (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Except;</span><span class="definition_fr"> excepté, sauf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo krwa pa ena sa nul pa dòt, èksèp isit.</span><span class="example_en">I don't think they have that anywhere else but here. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Life tou kichoz èksèpte sa.</span><span class="example_en">He does everything but that. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mais vous connin carencro gagnin la plime épais cepté en haut yé la téte.</span><span class="example_en">But you know the crow has thick feathers except on top of its head. </span><span class="example_code">(FO T6)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">eksile</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To exile;</span><span class="definition_fr"> exiler.</span> <em>♦Çayé ki té exilé aussi li permette yé vini encor..</em>And he allowed those who were exiled to return. (<span class="variant_code">FO 1887</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">èksite</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); eksite (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To excite;</span><span class="definition_fr"> exciter, être enthousiasmé. <span class="example"><span class="example_lc">Moun-ye tou eksite pou lwil-sa-la isi-la.</span><span class="example_en">The people here were all excited about the oil. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">èkskurzyon*</span> <span class="pos">n.</span> èskusyon, euskusyon, leskòsyon (<span class="variant_code">PC</span>); lèkskosyon (<span class="variant_code">CA</span>). 1.<span class="definition_en"> Excursion, trip;</span><span class="definition_fr"> excursion.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mèrkredi m ap ale an lèkskosyon-la a CHICAGO.</span><span class="example_en">Wednesday I'm going on the trip to Chicago. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Train ride from New Roads to New Orleans at a reduced price;</span><span class="definition_fr"> voyage en train de New Roads jusqu'à la Nouvelle Orléans à prix réduit.</span> <em>Kan mo mo te jœn, mo te zanfan, nave sa ye pel dez euskusyon. EXCURSION. Èskusyon..</em>When I was young, when I was a child, there were what they called excursions. (<span class="variant_code">PC</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">èksploze</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To explode;</span><span class="definition_fr"> exploser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye voye en bonmb-la dan navir e sa èksploze andan navir-la.</span><span class="example_en">They threw the bomb onto the ship and it exploded on the ship. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">èksplozyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Explosion;</span><span class="definition_fr"> explosion.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan ti tir, la prèchyon de èksplozyon dan la kartouch,l ape sôti.</span><span class="example_en">When you shoot, the pressure of the explosion in the cartridge comes out. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Osi vit, lyon wa en ti boukann, tann enn eksplozyon, e enn a kichoz ki frape cho dan so fron.</span><span class="example_en">Just as quickly, the lion saw a little smoke, heard an explosion, and there was something hot which struck him on his forehead. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">èkspoze</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); èspoze (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To display (a corpse for viewing);</span><span class="definition_fr"> exposer (un cadavre). <span class="example"><span class="example_lc">Ye èkspoze en nòm mouri.</span><span class="example_en">They laid out a dead man (for viewing). (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Nonm ki parye avek li fe habiye li konm en mò, met li dan en sèrkey e espose li dan legliz</span><span class="example_en"> The man who bet with him dressed up like a corpse, lay down in a coffin and had himself laid out in church. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ekspre</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); èspre (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); espre (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> On purpose;</span><span class="definition_fr"> exprès.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>) •<span class="headword">fe espre </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); fé ekspre (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To do sth. on purpose; faire qch. exprès. <span class="example"><span class="example_lc">Se kekœn ki fe espre lache gro bef dan chamen kan moun te e sòti legliz</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">Petèt kekenn fe èspre lache li, pou fe moun pè.</span><span class="example_en">Someone has purposely let a bull loose in the road when people were coming out of church. Maybe someone let him out on purpose, to scare people. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sete en laksidan. Mo pa fe sa èspre.</span><span class="example_en">It was an accident. I didn't do it on purpose. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tout bitin la yé qué li té fait vini exprès de Carolton pou la procession...</span><span class="example_en">All those things that she had sent for especially from Carollton Street for the parade... </span><span class="example_code">(T40)</span></span> •<span class="headword">'par exprès' </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">On purpose;</span><span class="definition_fr"> exprès.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bonjoo, compair Lapin, mo mandé vou ben pardon si mo dérangé vou, mé mo pa fé par exprès.</span><span class="example_en">Good morning, Brer Rabbit, I ask your pardon if I disturb you, but I don't do it on purpose. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Specifically, especially;</span><span class="definition_fr"> spécialement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa a proteje to lamezon. Paski li beni ye se espre pou ka move tan.</span><span class="example_en">It will protect your house. Because he blessed it especially for you, in case of bad weather. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen remèd èspre pou maladi-sa-la.</span><span class="example_en">They've got a cure specifically for that illness. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">èksprèsyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Expression;</span><span class="definition_fr"> expression.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lo jou kon mo te isit nou te parle pou la manyenr le moun-ye an lòt kote prònons kèk èksprèsyon.</span><span class="example_en">The other day when I was here we were talking about the way people on the other side pronounce certain expressions. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">èksre</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> X-ray; rayon X.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">èkstèrminen</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To kill, exterminate;</span><span class="definition_fr"> tuer, exterminer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te gen fizi e ye t ape èseje èkstèrminen li.</span><span class="example_en">They had shotguns and they were trying to kill it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Ma fé mié passé ça, mo comaire; mo olé sterminé li avé tou so famie..</em>I'll do better than that, ma'am. I want to exterminate him and his entire family. (<span class="variant_code">T6</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">èl</span><sup>1</sup> <span class="example"><span class="example_lc">pron.subj.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>). She; elle. <em>Èl parl franse..</em>She speaks French. (<span class="variant_code">PC</span>); <em>Èl marche don legliz tou faro èk de talon ho..</em>She walked into church all dressed up in high heels. (<span class="variant_code">BT</span>) REM: This is an acrolectal usage.</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">èl</span><sup>2</sup>* <span class="pos">n.</span><span class="variants"> zèl (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); lezèyl (<span class="variant_code">PC</span>); nèl, lèl (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Wing;</span><span class="definition_fr"> aile.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen zèl kase.</span><span class="example_en">I have a broken wing. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Piti zozo La Graisse oua ça, li trempé so zaile dans La Graisse..</em>La Graisse's little bird saw that, and dipped its wing in the grease. (<span class="variant_code">T29</span>) •don tou (se) zèl <span class="pos">prep.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> In seventh heaven, in all (his) glory;</span><span class="definition_fr"> au comble du bonheur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">E Chariot te don tou se zèl.</span><span class="example_en">And Charlotte was in seventh heaven. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">èl-mèm </span><span class="example"><span class="example_lc">pron.refl.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">BT</span>). Herself; elle-même. <span class="example"><span class="example_lc">Wi, èl kwa èl-mèm.</span><span class="example_en">She really thinks highly of herself. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">èla</span> <span class="pos">int.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60). Alas; hélas. REM: This is acrolectal usage.</p> |
|
|
<p><span class="headword">elastik</span> <span class="pos">n.</span> astik, achtik (<span class="variant_code">PC</span>); lastik (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>). 1.<span class="definition_en"> Elastic;</span><span class="definition_fr"> élastique.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lontan pase ye te pa gen de ba avèk dez astik.</span><span class="example_en">A long time ago they didn't have stockings with elastic. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te si antandi ke mo pa i la chans pou mèt mo lastik andan mo manch</span><span class="example_en">ye<span class="example"><span class="example_lc">.</span><span class="example_en">I was so busy I didn't have the chance to put the elastic in my sleeves. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Rubber;</span><span class="definition_fr"> caoutchouc.</span> •<span class="headword">ann achtik </span><span class="pos">adj.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Made of rubber;</span><span class="definition_fr"> en caoutchouc.</span> 3.<span class="definition_en"> Rubber band;</span><span class="definition_fr"> élastique.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo ote lastik pou mèt otòr mo lanvlop.</span><span class="example_en">I took off the rubber band to put it around my énvelope. (<span class="variant_code">CA</span>) —<span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Elastic;</span><span class="definition_fr"> élastique.</span> •<span class="headword">gòm elastik </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Rubber band;</span><span class="definition_fr"> élastique, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">gòm</span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">eleksyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); èlèksyon (<span class="variant_code">PC</span>); lelèksyon, nelèksyon (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Election;</span><span class="definition_fr"> élection.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa fe, ye fè èlèksyon pou vote, pou ote wiski.</span><span class="example_en">So they organized a poil, to vote to get rid of whiskey. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen en nelèksyon. Ye ape galope pou cherif</span><span class="example_en">They're having an election. They're running for sheriff. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Parait qu'en haut ein jour d<sup>r</sup>élection, li té oulé volé la bouete..</em>It seems that on an election day he wanted to steal the box. (<span class="variant_code">T38</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">elekte</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To elect;</span><span class="definition_fr"> élire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M ap ale vote pou CLINTON. M ap ale elèkte li.</span><span class="example_en">I'm going to vote for Clinton. I'm going to elect him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">elèktrik* </span><span class="example"><span class="example_lc">adj., adv.</span><span class="example_en">lèktrik (<span class="variant_code">PC</span>). Electric, (nin) on electricity; électrique, (qui marche) à l'électricité. <em>Sa va lèktrik sa o de batri?.</em>Does that run on electricity or batteries? (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">elèktrisite*</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> resiste (<span class="variant_code">BT</span>); lèskrisite, lèstrichite, èlèktrisite (<span class="variant_code">PC</span>); lèstrisite (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Electricity;</span><span class="definition_fr"> électricité.</span> <span class="example"><span class="example_lc">T èna pa lèskrisite dan tan la lanp. Gen en lalanp pou lumen.</span><span class="example_en">There was no electricity in the days of the lamp. You used a lamp for light. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Tivi-lœ arète. Ye dwat koupe resiste-lœ.</span><span class="example_en">The TV shut off. They must have cut the electricity. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="headword">de fil resiste </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Electric power line;</span><span class="definition_fr"> fil électrique, ligne à haute tension, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">fil</span><span class="example_en">elèv <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Animal being raised by a breeder;</span><span class="definition_fr"> élève.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lez elèv, se la bas-kour.</span><span class="example_en">Domestic animals, that's the barnyard. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Pupil;</span><span class="definition_fr"> élève.</span> <em>♦Mo pense to tein élève Maite Rénard, to gagnin pou payé ça cher, va!.</em>I think you are a pupil of Master Fox, you will have to pay for it. (<span class="variant_code">FO 1887</span>) elvaj <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60). Breeding, raising (of cattle); élevage.</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">elve</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>: <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); èlve (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); rev, reve, elev (<span class="variant_code">PC</span>); elèv (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To raise (a child);</span><span class="definition_fr"> élever (un enfant). <span class="example"><span class="example_lc">Mo ète ne e èlve ici a Sesilya.</span><span class="example_en">I was born and raised here in Cecilia. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yété bein pauv' et yé té gain tracas élever yé pitits.</span><span class="example_en">They were very poor and they had trouble raising their children. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> •<span class="headword">èlvè on </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> èlve ann (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To be raised on (sth.); être élevé (sur, avec). <span class="example"><span class="example_lc">Mo èlvè on la vyann.</span><span class="example_en">I was raised on meat. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">byen èlve </span><span class="pos">adj.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); byen èlve (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Well-mannered; bien élevé. <span class="example"><span class="example_lc">Sa se de moun ye byen èlve sa.</span><span class="example_en">Those are well-mannered people. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Li byen elve e li polit.</span><span class="example_en">He's well-mannered and he's polite. (<span class="variant_code">ST</span>) 2.<span class="definition_en"> To raise (animals);</span><span class="definition_fr"> élever (des animaux). <span class="example"><span class="example_lc">Li pa en dezwa dou, li elve den en dezè ou den en flev ki lwen isi.</span><span class="example_en">It's not a tame goose, it's raised in a field or on a river that's far away from here. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lite koutim leve cochon pou fe so lagrès e so provizyon livèr.</span><span class="example_en">He used to raise hogs for fat and winter supplies. </span><span class="example_code">(TP)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To grow, raise (a crop);</span><span class="definition_fr"> cultiver.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye èlve tou zafè-sa-ye, ena dible, lavwenn, tou sa ye elev sa dan la no.</span><span class="example_en">They raise all those things, there's wheat, oats, all that, they raise it in the North. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To rise, get up, come out;</span><span class="definition_fr"> se lever.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te kònè di fifole-ye te kònè èlve dan le swa-la.</span><span class="example_en">He used to say that will-o'-the-wisps came out at night. (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> To breed;</span><span class="definition_fr"> se reproduire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">N a manje le lapen jus l ivèr. Done ye la chans pou ye èlve.</span><span class="example_en">We would only eat rabbits in the winter, to give them a chance to breed. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">èmoraji</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); dœmœraje, demœraje (<span class="variant_code">BT</span>); dèmoraji (<span class="variant_code">PC</span>); zemòraje (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Hemorrhage;</span><span class="definition_fr"> hémorragie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen en dèmoraji. Li</span><span class="example_en"><span class="example"><span class="example_lc">♦en dèmoraji.</span><span class="example_en">He had a hemorrhage. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En fòskouch to konmons awar en dœmœraje. To gen pagayar.</span><span class="example_en">A miscarriage, you start hemorrhaging, you have your period. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo fe rache en dan e mo trape en zemòraje. Li te ape sengnen.</span><span class="example_en">I had a tooth pulled and I got a hemorrhage. It was bleeding. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">emòrvid</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> zemòrvil (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Hemorrhoids;</span><span class="definition_fr"> hémorrhoïdes. <span class="example"><span class="example_lc">Mo trap move zemòrvil. Mo pa kapab ale dan kòmòd. Safe tro mal.</span><span class="example_en">I've got bad hemorrhoids. I can't go to the bathroom, it hurts too much. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Pou de emòrvid, to fonn kòrnar don lagres frech (kochon). La to gres ple-la byen..</em>For hemorrhoids, you melt jimson weed into fresh hog fat. Then you grease up the sores really well. (<span class="variant_code">BI</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">en</span> <span class="pos">int.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Huh? Hein, n'est-ce pas? <em>Ijenn se en blan, en ?.</em>Eugene is a white man, huh? (<span class="variant_code">PC</span>) <em>♦Baton-la en pe pli long ke mwen, hen? Sèrpan mande li..</em>'The stick is a little longer than I am, is it?' the snake asked him. (<span class="variant_code">JR</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">enbesil</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Idiot, imbecile, jerk;</span><span class="definition_fr"> imbécile.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Arèt sa. T ap fe kòm en enbesil.</span><span class="example_en">Stop that. You're acting like an idiot. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> ♦ '<em>Enbesil! ' ye di li. 'To wa pa se senpleman en karankro? '.</em>'Idiot!' they said to him. 'Don't you see that it's just a buzzard?' (<span class="variant_code">JR</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">enbibe</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); bibe (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To soak;</span><span class="definition_fr"> imbiber.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo bibe dolo-la ki tonbe.</span><span class="example_en">I soaked up the water that fell. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou mòrdir sèrpon, to fe li bwa en kirelye la gres kochon fre e la to enbibe en lenj avek kol òy e to pas sa si la mòrdir.</span><span class="example_en">For a snake bite, you make (the patient) drink a spoonful of fresh pig fat, and you soak a rag in kerosene and put that on the bite. (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">endepandan</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); dendepandan (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Independent;</span><span class="definition_fr"> independent.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Men i te endepandan, la klòch sonn pa on lil.</span><span class="example_en">But they were independent, the bell didn't ring on the Island. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To dendepandan. To pa enkyèt sa moun di pou twa.</span><span class="example_en">You're independent. You don't worry about what others say about you. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Sloppy;</span><span class="definition_fr"> débraillé, négligé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To chanje twa nepòrt koman. To tro dendepandan.</span><span class="example_en">You dress any old way. You're too sloppy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">endijèsyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Indigestion;</span><span class="definition_fr"> indigestion.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo tro manje. Mo trape endijèsyon.</span><span class="example_en">I ate too much. I got indigestion. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou endijèsyon met en ti ben dolo on la sonn e pi donn en ti ben di ji la donn en kiyè trwa fwa pa jou.</span><span class="example_en">For indigestion put a little water in some ashes and give a spoonful three times a day. </span><span class="example_code">(LA)</span></span>; <em>'indigestion [endijesyon]'.</em>(<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">Endyen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> Zendyen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); Lez Endyen (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Native American, Indian;</span><span class="definition_fr"> Indien américain.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Otour-isit se te jich le Zendyen.</span><span class="example_en">Around here it was just Indians. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">enfèksyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Infection;</span><span class="definition_fr"> infection.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enfèksyonpou fe la pòstum.</span><span class="example_en">(It takes an) infection to make pus. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">enfòrmen</span> <span class="pos">v.refl.</span> <span class="definition_en">To find out, discover;</span><span class="definition_fr"> s'informer, découvrir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦En ave lontan li te ole konnen lekel ki te pli fo e li deside pou enfòrmen li mèm jou sa la.</span><span class="example_en">For a long time he had wanted to know which one was the strongest, and he decided to find out that day. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">enjèkte</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); enngjèkte, ajèkte (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To inject, give a needle to;</span><span class="definition_fr"> injecter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Panari sen en zafè ki sòr an-on to lamen, e ifo doktè fann sa, enngjèkte sa, e ouvri sa pou fe la pòstim sòrti.</span><span class="example_en">Whitlow is something that comes out on your hand, and the doctor has to break it open, inject it, to get the pus to come out. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Dantis-la enjèkte mo mantan pou rache mo dan.</span><span class="example_en">The dentist gave me a needle in the chin to pull out my tooth. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">enjustis</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Injustice;</span><span class="definition_fr"> injustice.</span> <em>♦»Si mo coupe on chandelle nomme-ça-là, m'a fait li einne injustice, et mo trops honnête pour fait ça. ''.</em>«If I cut that man's candle, I'd be doing him an injustice, and I'm too honest to do that.» (<span class="variant_code">JR</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">enkyete</span> <span class="pos">v.</span> tchèt, chje (<span class="variant_code">BT</span>); enkyèt, enkèt (<span class="variant_code">CA</span>). —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To care about, be concerned about, worry about;</span><span class="definition_fr"> s'inquiéter de.</span> <em>♦Fille la dit so moman: -Mo pas inquiété li, lâché li dans la savane, et laissé li mouri si li oulé..</em>The girl said to her mother, 'I'm not worried about him, release him in the meadow and let him die if he wants to.' (<span class="variant_code">FO T19</span>) 2.<span class="definition_en"> To care for, like;</span><span class="definition_fr"> aimer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">L enkèt pa tro so paran kote so pèr. Li prefer so paran kote so mèr.</span><span class="example_en">He doesn't care much for his relatives on his father's side. He prefers his parents on his mother's side. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To worry;</span><span class="definition_fr"> s'inquiéter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To wa tou traka m ap pase, mo tchèt pa apre lœ.</span><span class="example_en">You see all the trouble I'm going through, I don't worry about it. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To dendepandan. To pa enkyèt sa moun di pou twa</span><span class="example_en"> You're independent. You don't worry about what others say about you. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pakété, Compair Bouki; mo tou tan trivé place koté torti pondi dézef.</span><span class="example_en">Don't worry, Brer Bouki; I always find the place where the turtle lays eggs. </span><span class="example_code">(T4)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">enn</span><sup>1</sup> <span class="pos">art.indef.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); en (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); èn (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); oèn, œ (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> A, an;</span><span class="definition_fr"> un, une.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En òt boug.</span><span class="example_en">Another guy. <em>Èn lim, enn lalim..</em>A file. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">En fiy.</span><span class="example_en">A daughter. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> REM: For those speakers for whom nouns have grammatical gender, forms with final [n] are feminine (or masculine before a vowel). The form <span class="example"><span class="example_lc">èn</span><span class="example_en">is rare among basilectal speakers. ♦ <span class="example"><span class="example_lc">'un', 'in', 'ein', 'eun', 'ain', 'eine', 'aine', 'enne', 'eune'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span> 1987 passim)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">enn</span><sup>2</sup> <span class="example"><span class="example_lc">num.card.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>). One; un(e). <span class="example"><span class="example_lc">Sètè èn pyas par jou ye te e peye.</span><span class="example_en">They were paying one dollar a day. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se en dan mo gro neve-ye.</span><span class="example_en">That's one of my great-nephews. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Mesa don en basen en galon ki kouv jis.</span><span class="example_en">Put them in a one-gallon bucket that is filled to the brim. (<span class="variant_code">BI</span>) •<span class="headword">ènn èr </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); èn è (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> One o'clock;</span><span class="definition_fr"> une heure.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ka boug-ye kouri da dezè a èn è, bon m e soti dan fon, dan mbwa.</span><span class="example_en">When the guys go into the field at one o'clock, well, I'm coming out of the woods. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">enn</span> <span class="pos">pron.indef.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>); èn (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); è, en (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> One;</span><span class="definition_fr"> un(e). <span class="example"><span class="example_lc">Mo ja seye wa spèrik. Mo jame wa enn dan mo lavi.</span><span class="example_en">I've tried to see spirits. I've never seen one in my life. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> One, someone;</span><span class="definition_fr"> on, quelqu'un.</span> <em>♦Lekel dan nouzòt ki mank? enn mannde..</em>«Which of us is missing?» someone asked. (OR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">enn-a-lòt</span> <span class="pos">pron.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); èn-a-lòt, ennòt, én-a-lòdòt (<span class="variant_code">PC</span>); en-a-nòt (<span class="variant_code">CA</span>); enn-e-lòt (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>); en-a-lòt (<span class="variant_code">NE</span>); enn-a-nòt (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">ind.obj.</span><span class="example_en">To one another, to each other; l'un à l'autre. <em>Ye te prèt zafè èn-a-lòt:.</em>They loaned things to each other. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Sa toujou ape bataye me sa fe pa enn-a-lòt dutòr.</span><span class="example_en">They're always fighting but they don't hurt each other. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye asit on bo chimen e ye pron jabote ek len lòt.</span><span class="example_en">They sat down beside the road and began chatting with one another. ['<span class="example"><span class="example_lc">éc l'un l'autre</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">DU</span>) 2.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">dir.obj.</span><span class="example_en">One another; l'un l'autre. <span class="example"><span class="example_lc">Men kan nou kapab nou jwann enn-a-lòt.</span><span class="example_en">But we get together when we can. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Piti-ye t ape kache pou pa enn-a-nòt trouve ye. Ye t ape jwe kache-fwèt.</span><span class="example_en">The children were hiding so they wouldn't find each other. They were playing hide and seek. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Et dé centaines de wagon ta pé suive eine à l'aute en ligne.</span><span class="example_en">Hundreds of wagons were following one another in a straight line. </span><span class="example_code">(T37)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">enòrm</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Enormous, huge;</span><span class="definition_fr"> énorme.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦So costume té semblé ein lamain énorme avec des doigts crochus, tout comme pattes ein zibou.</span><span class="example_en">His costume looked like an enormous hand with crooked fingers, just like the foot of an owl. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">enpasyan</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Impatient;</span><span class="definition_fr"> impatient.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">enpòsib</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Impossible;</span><span class="definition_fr"> impossible.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se enpòsib pou mon fe sa t ole jodi. Mo pa kapab.</span><span class="example_en">It's impossible for me to do what you want today. I can't. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Avecin lagueule com to quène c'est impossib intrigué mo croi.</span><span class="example_en">With a face like yours it's impossible to scheme, I think. </span><span class="example_code">(T33)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">enprès</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To impress, make an impression;</span><span class="definition_fr"> impressioner.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ensèk</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); ensek (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Insect;</span><span class="definition_fr"> insecte.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Me lèr e pi la pousyèr, lez ensèk va pase onba la pòt.</span><span class="example_en">But air, dirt and insects come in under the door. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ensi</span> <span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Therefore, so;</span><span class="definition_fr"> ainsi.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦C'est nhabitude dans famille Madame Compair Lapin gagnin piti qui noir, c'est quand madame yé pair la nouitte, ainsi consolé toi.</span><span class="example_en">It is customary in Mrs. Brer Rabbit's family to have one baby that is black, it's when the woman is afraid of the dark, therefore get yourself together. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> <span class="headword"><subentry>•ensi-swat-il </subentry></span><span class="pos">int.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span> <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Amen;</span><span class="definition_fr"> ainsi soit-il, amen. <span class="example"><span class="example_lc">Nan dou Pè e dou Fis e dou Sent Espri ennsi swat il.</span><span class="example_en">In the name of the Father and of the Son and of the Holy Spirit, Amen. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ensilt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Insult;</span><span class="definition_fr"> insulte.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enn ensilt.</span><span class="example_en">An insult. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ensolan</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Cocky;</span><span class="definition_fr"> insolent.</span> <em>♦Voyez ce mulet-là, Musieu Bainjo, comme il est insolent!.</em>Look at that Darkey there, Mister Banjo, doesn't he put on airs! (<span class="variant_code">KB</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">enstale</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To rig (machinery);</span><span class="definition_fr"> équiper, gréer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Il e enstale li pour hale avèk en trèkteu.</span><span class="example_en">He is rigged up to haul with a tractor. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To get comfortable, settle in;</span><span class="definition_fr"> s'installer, se mettre à l'aise.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li byen enstale laba.</span><span class="example_en">She is quite comfortable down there. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To byen enstale dan to lamezon.</span><span class="example_en">You're well settled into your house. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">enstri</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Educated;</span><span class="definition_fr"> instruit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tou moun-sa-ye te pli enstri.</span><span class="example_en">All of those people were better educated. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ensultè</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); ensilte (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To insult;</span><span class="definition_fr"> insulter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nouzòt no te ensilte ye, eseye pale mèriken. De fwa, no te di kèkchoj fale pa, men sa ale toujou.</span><span class="example_en">We insulted them by trying to speak English. Sometimes we said something you shouldn't say, but it was still all right. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa senlman touche li, la l ole manti kote la lwa di ki mo konyen li, mo mo ensilte li,</span><span class="example_en">I didn't even touch him and he wants to lie to the police and say that I hit him, that I insulted him. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>Salop ri! Li ensilte man. Li pa don man mo monnen..</em>Doggone it! He insulted me. He didn't give me my change. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Alors ver de terre sorti, li poussé nabe la comme ein la paille et pi li prend insilté neléphant.</span><span class="example_en">Then the earth worm came out, he pushed the tree over like a straw and then he began insulting the elephant. </span><span class="example_code">(FO T3)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">entande</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Intention;</span><span class="definition_fr"> intention.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen entande pou DEFROST mo frijidèr. Mo va atann juska safe cho.</span><span class="example_en">I intend to defrost my freezer. I'm going to wait until it's hot out. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">entèlijan</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Smart, intelligent;</span><span class="definition_fr"> intelligent.</span> ♦Èce <em>que yété jamin gagnin, dans tou la Nouvel Lorléan, ain nanfan plice intelligent é plice raisonable pacé li?.</em>Has there ever been, in New Orleans, a more intelligent and more reasonable child than he? (<span class="variant_code">ME 91</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">entere</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lentère (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Interest;</span><span class="definition_fr"> intérêt. <em>Èna plus de pòv kè de rich. E le pòv toujou vote pou lœr-tchèn entere, t wa, kont le rich..</em>There are more poor folks than rich folks. And the poor folks always vote for their own interests, you see, against the rich folks. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Minme Bourriquet la, ké vou té voyé pou répresenté vou nintérêt, vini menti en ho vou.</span><span class="example_en">That same donkey, whom you sent to represent you, came to lie to you. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Interest (financial);</span><span class="definition_fr"> intérêt (financier). <span class="example"><span class="example_lc">Mèt to larjan dan la bank e li fe lentère. Li redouble.</span><span class="example_en">Put your money in the bank and it earns interest. It doubles. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦M'apayer toi, li dit, avant l'ôtonne, si' mo parole, l'intérêt-la et principal-la.</span><span class="example_en">I will pay you, he said, upon my word, the principal with interest. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">enteresan</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Interesting;</span><span class="definition_fr"> intéressant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lizongle konm li te rich astè, sa se et enteresan pou kouri peye lotel-la pou so dejennen.</span><span class="example_en">He thought that since he was rich now, it would be interesting to go pay the hotel for his lunch. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">enterèse</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); anterèse (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Interesting;</span><span class="definition_fr"> intéressant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo lir en ti peu tou kikchoj ke m ape wa ke enterèse.</span><span class="example_en">I read a little of anything I see that is interesting. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Interested;</span><span class="definition_fr"> intéressé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li enterèse dan mwa. Lap fe zye dou apre man.</span><span class="example_en">He's interested in me. He's winking at me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Nonm-la te ben enterese deja.</span><span class="example_en">The man was already quite interested. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">entik</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Antiques;</span><span class="definition_fr"> antiquités.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te krwa ye te gen vye enti anndan-la.</span><span class="example_en">I thought they had antiques in there. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">entrige</span> <span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To plot, scheme;</span><span class="definition_fr"> intriguer, manigancer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Avec in lagueule com to quène c'est impossib intrigué mo croi.</span><span class="example_en">With a face like yours, it's impossible to scheme, I think. </span><span class="example_code">(T33)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">entrodwir</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To introduce;</span><span class="definition_fr"> présenter.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">envitasyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); lenvitasyon (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Invitation;</span><span class="definition_fr"> invitation.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo i en lenvitasyon pou en lanos.</span><span class="example_en">I received an invitation for a wedding. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kan li té voyé tou so vitations et li té gagné tou kichauge paré, li couri côté Compair Lapin.</span><span class="example_en">When he had sent all of his invitations and he had everything ready, he went to Brer Rabbit's house. </span><span class="example_code">(T3)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Compair Lapin et Compair Bouki accepté n'invitation.</span><span class="example_en">Brer Rabbit and Brer Bouki accepted the invitation. </span><span class="example_code">(FO T4)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">envite</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Guest;</span><span class="definition_fr"> invité.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vou oua, Compair Tigue, tou mo zinvités pa gagné latête, fo vou oté vou kenne pou konné dancé dan kadril larenne.</span><span class="example_en">You see, Brer Tiger, all of my guests lack a head, you must take off your own in order to dance in the queen's ball. </span><span class="example_code">(T8)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">envite</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); èvite (<span class="variant_code">BT</span>); onvite, nenvite (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To invite;</span><span class="definition_fr"> inviter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">MISS CHANDLER évite nonm-leu pou dine che li.</span><span class="example_en">Miss Chandler invited the man over for dinner at her place. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Enave kat moun envite.</span><span class="example_en">There were four people invited. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> ♦Li <span class="example"><span class="example_lc">té va ninvité tous les Sénateurs et Sénatrices, Gouverneurs et Gouvernourices qui li té connin.</span><span class="example_en">He was going to invite all the senators and their wives, and all the governors and their wives that he knew. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">envizib</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Invisible;</span><span class="definition_fr"> invisible.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Et l'américain 'tait pas là pour li montrer que n'importe comment noir li était c 'est invisible li est pour vrai.</span><span class="example_en">And the American was not there to show him that no matter how black he was, what he really was was invisible. </span><span class="example_code">(DC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">epe</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Thick;</span><span class="definition_fr"> épais.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye ka bwi zafè-sa-a, l a vini si dou, l a vini kòm en siro, siro epe epe epe.</span><span class="example_en">They can boil that stuff, and it gets so sweet, it gets like a very thick syrup. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ena en ta brouyar bon maten-la. Li epe. To pa konen wa a fòrs brouyar-la epe.</span><span class="example_en">There's a lot of fog in the early morning. It's thick, you can't see because it's so thick. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kraze lardwaz don vineg. Met li en pe epe. La frote sa si dart-la.</span><span class="example_en">Grind slate in vinegar. Make it somewhat thick. Then rub that on your skin rash. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">epenglèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); nepenglèt, nepen-alè (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Brooch, pin;</span><span class="definition_fr"> broche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye pèl sa en krotch, me se konm enn epenglèt to tach apre twa.</span><span class="example_en">They call that a [krotch], but it's like a brooch that you attach (to your blouse). (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mam mete so nepenglèt kòrèl òranj pou ale legliz</span><span class="example_en"> Mom wore her orange coral pin to go to church. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">epengn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); nepeng (<span class="variant_code">CA</span>); lez epengn (pl.), lepenng (<span class="variant_code">PC</span>); nepèng, zepèng (<span class="variant_code">NE</span>); lepengn (<span class="variant_code">CA</span>); nepengn (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Straight pin;</span><span class="definition_fr"> épingle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">I te gen en ti norye pou mèt lœrz epenng e lèz egwiy.</span><span class="example_en">She had a little pillow for their needles and pins. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Lioua quichoge qui té rouge dans so dent dévant, li prend in épingle en or, et li oté ça..</em>He saw something that was red in his front teeth, he took a golden pin and removed it. (<span class="variant_code">FO T16</span>) •<span class="headword">lepengn a kouch </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); nepengn kouch (<span class="variant_code">ST</span>); nepengn a lanj (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Diaper pin;</span><span class="definition_fr"> épingle de nourrice.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo i pou mèt de lepengn a kouch pou tyen so kouch.</span><span class="example_en">I had to put two diaper pins to hold his diaper. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">nepengn a lenj </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); nepengn lenj (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Clothespin;</span><span class="definition_fr"> pince a linge.</span> •<span class="headword"> nepeng a twalèt </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Straight pin;</span><span class="definition_fr"> épingle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo sèr mo nepeng a twalèt pou tache mo houle rob.</span><span class="example_en">I use my straight pins to attach my dress hem. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">nepenng abit </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Clothespin;</span><span class="definition_fr"> pince à linge.</span> •<span class="headword">nepengn chapo </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Hat pin;</span><span class="definition_fr"> épingle à chapeau.</span> 2.<span class="definition_en"> Needle, shot;</span><span class="definition_fr"> aiguille, piqûre. <span class="example"><span class="example_lc">Gen gro lofis ao ye spè pou doktè o pou pas to en lepenng-la.</span><span class="example_en">There's a big office where people wait to see the doctor or to get a shot. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">epesi</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To thicken;</span><span class="definition_fr"> épaissir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si t ap fe labwi, to mèt dot lafarin pou epesi li.</span><span class="example_en">If you're making custard, you put more flour to thicken it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kon se byen fri to koul li e to epesi li avek di souf.</span><span class="example_en">When it's well fried you pour it out and you thicken it with sulfur. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">epèsœr*</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lepèsœr (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Thickness;</span><span class="definition_fr"> épaisseur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo koupe li lepèsœr mo t ole.</span><span class="example_en">I cut it the thickness that I wanted it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou keken ki tous, to sèr kotonnye rouj. To bouy trwa ti morso de trwa pous de lon e den demi pous depesèr, e to redui li don en galon dolo.</span><span class="example_en">For someone who is coughing, you use the red cotton tree. You boil three pieces two or three inches long and a half inch thick, and then you reduce it in a gallon of water. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">epi-mai</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>); epi-mayi, nepi-mayi (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); nepi-mai, zepi-mai (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Ear of com;</span><span class="definition_fr"> épi de maïs. <span class="example"><span class="example_lc">Kan ti derobe enn epi-mai.</span><span class="example_en">When you shucked an ear of com. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se enn epi-mayi. La enn epi la gen en koton mayi an-o lè. Sa se la la grenn mayi-la, an koton mayi.</span><span class="example_en">That's an ear of corn. An ear of corn has a corn cob on it. That's where the grains of corn are, on the corn cob. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vou pronn de rob den n epi mayi e vou bouy ye don dolo.</span><span class="example_en">You take some corn shucks and you boil them in water. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">epina</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); zepina (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Spinach;</span><span class="definition_fr"> épinards.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En lef ey zepina.</span><span class="example_en">A spinach leaf. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li plont nave, epina e fevi an mas.</span><span class="example_en">He grows turnip, spinach and lots of okra. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">epol*</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> nepòl (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">NE</span>); lepòl (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); nepal, zepòl (<span class="variant_code">PC</span>); zepol (<span class="variant_code">CA</span>); lepol (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Shoulder;</span><span class="definition_fr"> épaule.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Na èn bòs k ape sòrti on mo nepòl.</span><span class="example_en">There's a blister coming out on my shoulder. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Wa so nepòl te gonfle, e l e bwate.</span><span class="example_en">I saw that his shoulder was swollen and that he was limping. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>Kofèr to march bosi kòm sa avèk zepol-ye anlèr?.</em>Why do you walk hunchbacked like that with your shoulders up? (<span class="variant_code">CA</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Li konye mo lepòl e li gonfle.</span><span class="example_en">He hit my shoulder and it swelled. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Eli trape Ròklò, mare li dan en sak, met li on so lepòl, e parti avek li kote flev.</span><span class="example_en">And he grabbed Roclos, tied him in a sack, put him on his back and left for the river. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">epoustwar</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Duster, dust rag, feather duster;</span><span class="definition_fr"> plumeau, chiffon à épousseter.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">epouvante</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Out of breath;</span><span class="definition_fr"> hors d'haleine, essoufflé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo t ap galope e mo vini tou epouvante.</span><span class="example_en">I was running and I got all out of breath. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">epouvante</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To brag, be vain;</span><span class="definition_fr"> être fat, se vanter. <span class="example"><span class="example_lc">Li tro epouvante.</span><span class="example_en">He's too conceited. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To frighten;</span><span class="definition_fr"> effarer, effrayer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te asi dan lèskalye e li tonbe e mo vini tou epouvante.</span><span class="example_en">I sat down in the stairs and he fell and I got scared. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">èpsann</span> <span class="pos">n.</span> •<span class="headword">dusèl èpsann </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Epsom salt;</span><span class="definition_fr"> sel d'Epsom, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">dusèl</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">epwize</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Exhausted, worn-out; épuisé, surmené. <span class="example"><span class="example_lc">Ena defwa mo te si las, si fatige, si epwize, mo te pa kapab dòrmir.</span><span class="example_en">There were times when I was so tired, so exhausted, so worn-out that I couldn't sleep. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">erè</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> nerè (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Mistake, error;</span><span class="definition_fr"> faute, erreur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo fe enn erè. Mo pa karkile byen.</span><span class="example_en">I made a mistake. I didn't calculate right. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Likonte onkò pou wa si li te pa fe enn erè.</span><span class="example_en">He counted again to see if he hadn't made a mistake. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">erite</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To inherit;</span><span class="definition_fr"> hériter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo erite sa par popa.</span><span class="example_en">I inherited that from daddy. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li pa erite so bote a so moman.</span><span class="example_en">She didn't inherit her beauty from her mother. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">èrni</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Hernia;</span><span class="definition_fr"> hernie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen enn èmi.</span><span class="example_en">He has a hernia. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">eron</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Heron;</span><span class="definition_fr"> héron.</span> •<span class="headword">eron blon </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); eron blan (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Great white heron;</span><span class="definition_fr"> espèce d'héron blanc.</span> (subspecies of <span class="example"><span class="example_lc">Ardea herodias</span><span class="example_en">. <span class="example"><span class="example_lc">Eron blon, pe pli gro k en zegre.</span><span class="example_en">A great white heron is a little bigger than an egret. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Eron blan, sa eklo isi dan la Louzyann.</span><span class="example_en">The great white heron hatches here in Louisiana. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">eron gri </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Gray heron;</span><span class="definition_fr"> espèce de héron gris.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Eron gri, li pli gro k en eron blan.</span><span class="example_en">The grey heron is bigger than the white heron. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">èrop</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); èrœ, èrœp (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To add;</span><span class="definition_fr"> ajouter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En gonbo etoufe èròp pa dlo laddan; vou juch SMOTHERED.</span><span class="example_en">For smothered gumbos don't add any water; you just smother it. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To frikase tro epe. To èrop en pè dolo.</span><span class="example_en">Your fricassee is too thick. You add a little water. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">èrvini</span> <span class="pos">v.cop.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To become again;</span><span class="definition_fr"> redevenir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo veu pa èrvini jenn ankò. M a myeu rèste a mo ye.</span><span class="example_en">I don't want to become young again. I'm better off staying where I am. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ès-pa</span> <span class="pos">interr.</span> <span class="definition_en">Isn't it? (etc.); n'est-ce pas? <em>♦Tolinmin li toujour, èce pa!.</em>You still love her, don't you? (<span class="variant_code">ME</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Essepa cé trisse...</span><span class="example_en">Isn't that a shame... </span><span class="example_code">(WO)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">èsans</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); lèsans (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); lésons (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Perfume;</span><span class="definition_fr"> parfum.</span> <em>To san bon. Ki kalite lèsans to gen?.</em>You smell good. What kind of perfume do you have on? (<span class="variant_code">CA</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Ye kapab met en pe lesans on la ki san bon to konnen.</span><span class="example_en">They can put a little perfume on it that smells good, you know. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand ein moune té respiré c'est comme si yé té débouché ein fiole lessence dans ein la chambre.</span><span class="example_en">When a person breathed it was as if they'd opened a bottle of perfume in a bedroom. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Flavoring;</span><span class="definition_fr"> parfum.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt lesans lavanni dan mo lakrèm, dan mo gato e dan mo labwi.</span><span class="example_en">I put vanilla flavoring in my ice cream, in my cake and in my custard. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">eseye</span> <span class="pos">v.</span> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); seye (<span class="variant_code">gen.</span>); ese, sèy (<span class="variant_code">PC</span>); sey (<span class="variant_code">NE</span>); se, asey (<span class="variant_code">BT</span>); sèye (<span class="variant_code">MO</span> 60). —<span class="pos">v.aux.</span> <span class="definition_en">To try to;</span><span class="definition_fr"> essayer de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo ja seye wa spèrik.</span><span class="example_en">I have tried to see spirits. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te don bwa ape seye sòrti don la plen.</span><span class="example_en">I was in the woods trying to get back out to the prairie. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li t ape seye travaye debout. Li te pa labitid.</span><span class="example_en">He was trying to work standing up. He wasn't used to it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Roi Bangon sayé dévinin, li dit c''est ça et tout plein quichoge, li pas fouti dévinin..</em>King Bangon tried to guess, he said it was this and that, he wasn't able to guess. (<span class="variant_code">FO T18</span>) —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To try, make an effort;</span><span class="definition_fr"> faire un effort, essayer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">O li pa gen en fortun, mè li ha ede li-mèm, si seye.</span><span class="example_en">Oh, he doesn't have a fortune, but he can get by, he makes an effort. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To try;</span><span class="definition_fr"> essayer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">L ap eseye tou sa li kapab.</span><span class="example_en">He is trying everything that he can. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ein lote fois ma vini pou sayé mo la force avec vous, pasqué mo croi mo capab bimin vous.</span><span class="example_en">Another time I'll come and try my strength with you, because I think I can beat you. </span><span class="example_code">(FO T3)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To try on (an article of clothing);</span><span class="definition_fr"> essayer (un vêtement). <span class="example"><span class="example_lc">M ap seye ròb-sa-la pou wa si li va.</span><span class="example_en">I'm trying this dress on to see if it fits. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">èskalen</span> <span class="pos">n.</span> «Bit», monetary unit worth twelve and a half cents; escalin (ancienne pièce qui valait douze sous et demi). <span class="example"><span class="example_lc">♦Cé pas avec treize escalins que mo capab acheté gome élastique gros come Miché Kellogg.</span><span class="example_en">I can't buy a rubber band as big as Mr. Kellogg for thirteen bits. </span><span class="example_code">(T34)</span></span> REM: In modem usage, the term 'èskalen' occurs only in the expression 'siz èskalen'. •<span class="headword">siz èskalen </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); si èskalen (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Six bits, 75 cents; six escalins, 75 sous américains. <span class="example"><span class="example_lc">Ye travaye pou si èskalen par jour.</span><span class="example_en">They worked for seventy-five cents a day. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo peye siz èskalen pou pake diri-sa-la.</span><span class="example_en">I paid seventy-five cents for that packet of rice. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">èskalye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lèskalye (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); zèskalye (<span class="variant_code">NE</span>); èskalyè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Stairs, stairway, staircase;</span><span class="definition_fr"> escalier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te kou va kachye l an grignen o anmba lèskalye.</span><span class="example_en">They would go hide it in the attic or under the stairs. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦»Mo te desann mo leskalye yè e mo tonmbe. «</span><span class="example_en">«I was going down my stairs yesterday and I fell.» (<span class="variant_code">JR</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">èskè</span> <span class="pos">int.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); esk (+vowel), askeu, iskè (<span class="variant_code">PC</span>); èske (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> (Interrogative marker placed at the beginning of a sentence);</span><span class="definition_fr"> Est-ce que. <em>Èskè vou gen kichòw kant sa, ke blan marye e nwa?.</em>Do you have something against that, whites marrying blacks? (<span class="variant_code">PC</span>); <em>Èskè to ale a legliz bon maten?.</em>Did you go to church this morning? (<span class="variant_code">CA</span>) REM: <span class="variant_code">NE</span> calls this form 'rare'. <em>♦Ki ci ça? dit Mamrie, s'adressant à Cerbère;... cofair tapé gro gnin ? êceque to oulé empéché moin pranne piti cila?.</em>'What is this?' said Mamrie, addressing Cerberus. 'Why are you growling? Do you want to keep me from taking the child?' (<span class="variant_code">ME</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">èskize</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To excuse;</span><span class="definition_fr"> excuser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lite si ont li te tou mizerab. Safe li eskize li-menm tout swit e li parti.</span><span class="example_en">He was so ashamed that he was miserable. So he excused himself right away and left. </span><span class="example_code">(JR)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">'esquisez'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T25</span>) •èskize mon <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>). Excuse me; Excusez-moi. <em>Èskize mon. Mo marche an to pye..</em>Excuse me. I stepped on your foot. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Konpè Lonpen reponn, men Konpè Bouki, mo te pa konnen se te to chwal, tchèn to chwal, eskize mwen.</span><span class="example_en">Brer Rabbit replied, «But Brer Bouki, I didn't know it was your horse, hère is your horse, I'm sorry.» <em>['esquisé moin.</em>] (<span class="variant_code">DU</span>)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">èsklav</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lèsklav (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Slave;</span><span class="definition_fr"> esclave.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le gro misyeu vini isi avèk lœr èsklav, de nwar.</span><span class="example_en">The wealthy men came here with their black slaves. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦C'est comme ça nouzottes vini nesclaves dans Namérique..</em>That's how we became slaves in America. (<span class="variant_code">FO T20</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">èsklavaj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lèsklavaj (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lèsklavay (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Slavery;</span><span class="definition_fr"> esclavage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kont mon mo vini gron, aben, le SLAVE te fini, lèsklavaj te fini.</span><span class="example_en">When I became an adult, slavery was over. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Me ka ye achte twa to te pè en FREE MAN. To anba lesklavaj, to te gen fe sa ye di twa.</span><span class="example_en">But when they bought you you weren't a free man. You were in slavery, you had to do what they told you. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">èskous</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Shake;</span><span class="definition_fr"> secousse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tou stipéfait mo pas répond; alors yé fou moin ein secousse.</span><span class="example_en">Dumbfounded, I did not answer; so they gave me a good shake. </span><span class="example_code">(T39)</span></span> <span class="headword"><subentry>•tou-d-èn-èskous </subentry></span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Suddenly, all of a sudden;</span><span class="definition_fr"> tout d'un coup.</span> <em>Tou- d-èn-èskous Bouki komonse: «Dum, dum, dum....</em>« All of a sudden Bouki began, 'Dum, dum, dum...' (<span class="variant_code">NE</span>) 2.<span class="definition_en"> Shock;</span><span class="definition_fr"> choc.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen de move nouvèl ki fou mon enn èskous.</span><span class="example_en">I had some bad news that gave me a shock. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">eskran</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Crippled, lame;</span><span class="definition_fr"> estropié.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li eskran.</span><span class="example_en">He's crippled. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">esoufle</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); soufle (<span class="variant_code">CA</span>); esoufle (esouf) (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Out of breath;</span><span class="definition_fr"> hors d'haleine, essoufflé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo marche vit e mo te soufle.</span><span class="example_en">I walked fast and I was out of breath. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ekon l arive don bwa-la, li te tou esoufle.</span><span class="example_en">And when he arrived in the woods he was all out of breath. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">èspere</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); èspèr (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); spè (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">NE</span>); spere, èspèrè (<span class="variant_code">PC</span>); spère (<span class="variant_code">BT</span>); èspère (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To wait;</span><span class="definition_fr"> attendre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vou èspere ska li vini janni</span><span class="example_en">You have to wait until it turns yellow. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>Èl spère tro ta pu fe wete se pyè..</em>She waited too long to have her gallstones removed. (<span class="variant_code">BT</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Liespere la jiska lœ vye konplentè rive.</span><span class="example_en">He waited there until the old complainer arrived. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To wait for;</span><span class="definition_fr"> attendre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Gen gro lofis ao ye spè pou doktè.</span><span class="example_en">There is a big office where they wait for the doctor. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> REM: The object of this verb is sometimes, but not always, preceded by the preposition <span class="example"><span class="example_lc">pou.</span><span class="example_en"><span class="example"><span class="example_lc">♦Lœkriminel rantre kote li. Enn ave en polismenn ki te ape espere pou li e li mennen li kote la prizon</span><span class="example_en"> The criminal went back home. There was a policeman waiting for him, and he took him to jail. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">èspès</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>: <span class="variant_code">ST</span>); spès, nespès (<span class="variant_code">NE</span>); lespès, nèspès (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Kind, type, sort;</span><span class="definition_fr"> espèce, sorte, type.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tchoris se en nespès sosis</span><span class="example_en"> Chorizo is a kind of sausage. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <em>Èn èspès siro..</em>A kind of syrup. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Enn espès betay.</span><span class="example_en">A species of animal. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">Enave tous èspès drigay andan lakou.</span><span class="example_en">There was all kinds of trash in the yard. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> REM: <span class="variant_code">NE</span> indicates that this term is very rare among basilectal speakers. <span class="example"><span class="example_lc">♦Lapin t apé rivé côté li com in gros riche, avé charrette, milés, et tout zespèces provisions.</span><span class="example_en">Rabbit came by like a rich man with a wagon, and mules, and all kinds of possessions. </span><span class="example_code">(T9)</span></span> •<span class="headword">tout spès d </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> All kinds, all sorts of;</span><span class="definition_fr"> toutes sortes de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tout spès d mizèr</span><span class="example_en">All kinds of tortures. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">espesyalmon</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Especially;</span><span class="definition_fr"> surtout, particulièrement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo parle kreòl espesyalmon avèk mo momon.</span><span class="example_en">I speak Creole especially with my mother. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">èsplike</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); èsplik (<span class="variant_code">CA</span>); lesplik (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.refl.</span> <span class="definition_en">To express oneself, make oneself clear;</span><span class="definition_fr"> s'exprimer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena ki parl kreyòl avek plen rèspri. Ki èksplik ye-mèm mye ke lòt.</span><span class="example_en">There are others who speak Creole intelligently, who express themselves better than other people. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa konè komon èsplike mo-mèm.</span><span class="example_en">I don't know how to express myself. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To explain;</span><span class="definition_fr"> expliquer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye mennen li dan lofis, e li esplike so misyon.</span><span class="example_en">They took him into the office, and he explained his mission. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">fe èsplike </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To explain;</span><span class="definition_fr"> expliquer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye asit ye fe èsplike nouzòt konman ye te pase la mizè dan SLAVERY.</span><span class="example_en">They were sitting down and telling us about the misery they had known during slavery. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">èspri</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); rèspri (<span class="variant_code">PC</span>); lespri (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">CA</span>); lèspri (<span class="variant_code">gen.</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Spirit;</span><span class="definition_fr"> esprit.</span> •Sent Espri <span class="example"><span class="example_lc">proper n.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). Holy Spirit; le Saint Esprit. <em>Nan dou Pè e dou Fis e dou Sent Èspri ennsi swat il..</em>In the name of the Father, and of the Son, and of the Holy Spirit, amen. (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> Ghost;</span><span class="definition_fr"> fantôme, revenant. <em>Se dannen, te dannen dan la mezon-1.<span class="definition_en"> To lèspri te pa dan en plas. Lèspri te yich e navige..</span></em>It was haunted in that house. Your spirit wasn't in place. (Your) spirit was just moving about. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Ena en lèspri isi dan lamezon. Mo pa konen dòrmi le swar.</span><span class="example_en">There's a ghost in the house. I can't sleep at night. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Intelligence, mind;</span><span class="definition_fr"> esprit, intelligence.</span> <em>Èna ki parl kreyòl bet, ena ki parl kreyòl avek plen rèspri, ki èksplik ye-mèm mye ke lòt..</em>There are some who speak Creole poorly, and there are others who speak it with a lot of wit, who express themselves better than others. (<span class="variant_code">PC</span>) <em>♦Comme madame la oua qué li té ein joli ti garçon et li té gagnin boucou l'esprit li mandé Jean Malin qui l'age li té gagnin..</em>Since the woman saw that he was a young boy and that he was very bright, she asked Clever John how old he was. (<span class="variant_code">FO T2</span>) •<span class="headword">gen lèspri </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To be intelligent;</span><span class="definition_fr"> être intelligent. <span class="example"><span class="example_lc">Li gain lespri.</span><span class="example_en">He is intelligent. </span><span class="example_code">(HW)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Popa Tito té ain nomme distingué; li té gagnin lespri plice passé boucou moune ki fé yé vantair.</span><span class="example_en">Tito's father was a distinguished man; he had more intelligence than many people who boast. </span><span class="example_code">(ME 91)</span></span> • pèrd (so) lespri <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); pèd (so) lespri (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To lose one's mind, lose one's head, go crazy;</span><span class="definition_fr"> perdre la raison, perdre la tête, s'affoler. <span class="example"><span class="example_lc">A pèd to latet, pèd to lespri.</span><span class="example_en">You're losing your mind. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To pèrd to lèspri twa. To fou.</span><span class="example_en">You're losing your mind. You're crazy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 4.<span class="definition_en"> Sense;</span><span class="definition_fr"> sens.</span> •Sa fe pa lèspri. <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span>). That doesn't make sense; Ça ne fait pas de sens. •<span class="headword">bon lèspri </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); bon rèspli (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Common sense;</span><span class="definition_fr"> sens commun.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te pa gen lèdikasyon, mè tou moun-sa-ye te konnen sa ye te e di ye te gen bon rèspli, COMMON SENSE.</span><span class="example_en">They had no education, but those people knew what they were talking about, they had a lot of common sense. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Piti-sa-la ne e bon lèspri. Li smart.</span><span class="example_en">That child was bom with common sense. He's smart. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Torti fou net, Chevrey di an partan kote li. Men li te pa fou, li te gen bon lespri.</span><span class="example_en">'The Turtle is crazy,' Deer said on his way home. But he wasn't crazy, he had good sense. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">èspwa</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). Hope; espoir. <span class="example"><span class="example_lc">M a byen kontan parske si mon lwe li, mon va gen èspwa achte li.</span><span class="example_en">I will be happy because if I rent it, I'll hopefully be able to buy it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Faut yé marché laligne draite, pasqué yé plus gagnin l'espoir qué yé va jamais zéte maite.</span><span class="example_en">They have to walk a straight line because they no longer have hopes of ever being the master. </span><span class="example_code">(T38)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">espyone </span><em>v.intr. (.</em>A). To spy on; espionner. <span class="example"><span class="example_lc">Li akroupi la-leu pou espyone sa onn ape parle pou.</span><span class="example_en">He's crouched down over there to spy on what we're saying. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Yé pran espionnin é djetté tou ça ki té apé passé ou tou ça yé di..</em>They began to spy and to watch all that was being done or said. (<span class="variant_code">FO 1887</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">èstoma</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); lèstoma (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lestoma (<span class="variant_code">PC</span>); lostoma (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Stomach;</span><span class="definition_fr"> estomac.</span> <em>En ilsen, li Mès lèstoma life en trou anho la. Èna de moun sa tonm konsè dan vou lèstoma..</em>An ulcer, it wounds your stomach and makes a hole in it. There are some people for whom it turns cancerous. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">To di a kèkenn mo gen du mal dan monn èstoma.</span><span class="example_en">You tell someone, 'I have a stomachache.' (<span class="variant_code">BT</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Yé té gagnin einfois ein fame qui té coutime dit li té pove et li té pas gagnin arien pou manger, Tous les jou so mari té couri travaille et souvent so lestomac té vide.</span><span class="example_en">There was once a woman who used to say she was poor and had nothing to eat. Every day her husband went to work, often with an empty stomach. </span><span class="example_code">(FO T27)</span></span> •a lèstoma plen <span class="example"><span class="example_lc">adv.phr,</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). Until full; en se rassasiant, à satiété. <span class="example"><span class="example_lc">Sa fe li griyante i pa manje a lèstoma plen,</span><span class="example_en">So he nibbled on it, that means he didn't fill up his stomach. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •(So) lèstoma fe mal. <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). To have a stomach ache, an upset stomach; avoir mal a l'estomac, au ventre. (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">lèstoma milat </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Stage plank, kind of gingerbread;</span><span class="definition_fr"> espèce de pain d'épices.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo fe ti lamezon e lèstoma milat pou Nwèl.</span><span class="example_en">I make little gingerbread houses for Christmas. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Clarisse apalé vende pin patate, estoma milate et la colle pacane.</span><span class="example_en">Clarisse is going to sell sweet potato bread, gingerbread and pralines. </span><span class="example_code">(WO)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Chest;</span><span class="definition_fr"> poitrine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te pran en RAG e l te chofe diswif cho-la, e l te met sa on no lèstoma.</span><span class="example_en">She used to take a rag and heat up some tallow, and put some of it on our chest. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo friksyonnen li avèk SALVE kan li gen en rim an so lèstoma. Li t ap touse tou la nwit.</span><span class="example_en">I rub salve on him when he's got a chest cold. He was coughing all night. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>•.</em>a fourch lestoma <span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Part of the chest below the sternum;</span><span class="definition_fr"> creux de l'estomac, partie de la poitrine au-dessous du sternum. cf. <span class="example"><span class="example_lc">fourch</span><span class="example_en">•<span class="headword">kre lèstoma </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Part of the chest below the sternum;</span><span class="definition_fr"> creux de l'estomac, partie de la poitrine au-dessous du sternum, cf. <span class="example"><span class="example_lc">kreu</span><span class="example_en">3.<span class="definition_en"> Breast (of chicken, etc.); poitrine (de poulet, etc.). <span class="example"><span class="example_lc">Mo manj jich en morso dan poul e se lostoma-la.</span><span class="example_en">I eat only one part of the chicken and that's the breast. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">estonpe</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lestonpe, stonpe, stanpe (<span class="variant_code">PC</span>); tonpe (<span class="variant_code">CA</span>); tanpe (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To brand;</span><span class="definition_fr"> marquer au fer chaud.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye lestonpe lavach-sa-la, estonpe.</span><span class="example_en">They branded the cow. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">èstravage</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Crazy, out of one's mind;</span><span class="definition_fr"> fou, insensé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Life lougarou tou la nwit. Li pa gen so bon lèspri. Li èstravage.</span><span class="example_en">He wandered around all night. He's not sane. He's crazy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">èstropye</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); stropye (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Crippled;</span><span class="definition_fr"> estropié.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li trouve stropye par en chval.</span><span class="example_en">He was crippled by a horse. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li gen en gro janm e en ti janm. Li èstropye.</span><span class="example_en">He has one big leg and one small leg. He's crippled. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">èstropye</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To cripple;</span><span class="definition_fr"> estropier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Chval èstropye li.</span><span class="example_en">The horse crippled him. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">èt</span> <span class="pos">v.cop.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); dèt (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>); e (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ete (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); ite (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); et, pou ète (<span class="variant_code">PC</span>); è (<span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> To be;</span><span class="definition_fr"> être. <span class="example"><span class="example_lc">Mokenn kouri laba-la pou èt ave so-kenn.</span><span class="example_en">Mine (my mother) went down there to be with hers. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">To gen pou èt debout on li pou li fe li byen.</span><span class="example_en">You have to be standing over him for him to do it right. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M ole to dèt la jour-la, dimonch.</span><span class="example_en">I want you to be there that Sunday. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Le piti sipoze èt deor.</span><span class="example_en">The children are supposed to be outside. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sa se et enteresan.</span><span class="example_en">It would be interesting. </span><span class="example_code">(JR)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">zèt</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T38</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'n'étre'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T38</span>); '<span class="example"><span class="example_lc">être'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T40</span>) Conjug: a) e <span class="example"><span class="example_lc">v.present</span><span class="example_en">e, ye (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); yè, et, a (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Is, are, ete.; est, sont, etc. <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa kònen komon vyè vou yè.</span><span class="example_en">I don't know how old you are. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> ; <span class="example"><span class="example_lc">Mo pi konen ou mo ye.</span><span class="example_en">I don't know where I am anymore. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> REM: The form <span class="example"><span class="example_lc">'e'</span><span class="example_en">is used only by acrolectal speakers, and is their usual form of the particle <span class="example"><span class="example_lc">'ye'.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span> p. 250). <span class="example"><span class="example_lc">♦Li trape Lapen par so de zorey-ye e ale on ye jiska ye vini gran konm ye e zordi.</span><span class="example_en">She seized Rabbit by his two ears and pulled on them until they were as long as they are today. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> b) ètè <span class="pos">past part.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); èt (<span class="variant_code">CA</span>); et (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Been;</span><span class="definition_fr"> été.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te jame et pret dan Chemen Nef.</span><span class="example_en">I have never been a priest in New Roads. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> e) dèt <span class="example"><span class="example_lc">v.imperative</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); èt (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>). Be! Sois, soyez! <em>Dèt pa bèt!.</em>Don't be stupid! (<span class="variant_code">NE</span>); <em>Pa èt ta!.</em>Don't be late! (<span class="variant_code">PC</span>) d) e <span class="pos">v.aux.</span> (Used to form passé composé). <span class="example"><span class="example_lc">Mo ch èse jongle aò nonm-la e soti.</span><span class="example_en">I'm trying to think of where that man came from. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> e) ete <span class="example"><span class="example_lc">imperfect</span><span class="example_en">te, ète (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ite (rare) (<span class="variant_code">NE</span>). Was, were; étais, était, etc.. <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa kònè ki moun li te, li te gen en mas an so figi.</span><span class="example_en">I didn't know who she was, she had a mask on her face. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> f) swa <span class="example"><span class="example_lc">pres, subjunctive</span><span class="example_en">Be; sois, soit, etc. <span class="example"><span class="example_lc">I fok sa soua en bon chodjèr.</span><span class="example_en">It has to be a good kettle. (<span class="variant_code">MO</span> 60) <em>♦Enfin, volonté du ciel soit faite!.</em>Well, may heaven's will be done. (<span class="variant_code">T34</span>) g) sre <span class="example"><span class="example_lc">cond.</span><span class="example_en">Would be; serais (-ait, etc.) cf. <span class="example"><span class="example_lc">se</span><span class="example_en">h) sra <span class="example"><span class="example_lc">fut.</span><span class="example_en">Will be; serai (etc.) cf. <span class="example"><span class="example_lc">sa</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> To become, get;</span><span class="definition_fr"> devenir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li malad, mèmmon kon l ape gete tivi, li dèt las.</span><span class="example_en">He's sick, even when he's watching TV he gets tired. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> 2.<span class="definition_en"> [Copula used in passives]. To get; se faire, être. <span class="example"><span class="example_lc">Mo te kone dèt buche par ma momon.</span><span class="example_en">I used to get beaten by my mother. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Tou sa e rantre o bout lannen.</span><span class="example_en">All of that (the harvest) is brought in at the end of the year. (<span class="variant_code">PC</span>) REM: The use of <span class="example"><span class="example_lc">ète</span><span class="example_en">as a passive auxiliary is not at all typical of the Creole speech of <span class="variant_code">PC</span>. Neumann notes that <em>ite (d)èt.</em>and <span class="example"><span class="example_lc">ete</span><span class="example_en">are variants used by acrolectal speakers as past passive marker; <span class="example"><span class="example_lc">det</span><span class="example_en">and <span class="example"><span class="example_lc">ite</span><span class="example_en">are not attested in the old texts or in other Creoles. <span class="example"><span class="example_lc">♦Lite konnen fe nouzòt fe jarden e sila ki se pa reisi se et fwate.</span><span class="example_en">He would make us do the gardening and the one who didn't succeed would get whipped. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">eta</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); leta (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); neta (<span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> State (in the USA);</span><span class="definition_fr"> état (aux Etats-Unis). <span class="example"><span class="example_lc">Sa kout enfòrtin. M mo pa gen sa. Sa fe leta e kou peye la balans.</span><span class="example_en">It costs a fortune. But I don't have that much. So the state is going to pay the rest. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Dan leta-sa-la blan e nwa mèl pa.</span><span class="example_en">In that state, blacks and whites don't mix. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> ♦Mo <span class="example"><span class="example_lc">revé qu'ein révolution té bouleversé la Louisiane et qué partout, dans tout l'Etat des zoffices yé prend controle.</span><span class="example_en">I dreamt that a revolution rocked Louisiana, and that everywhere throughout the state, offices were taking control. </span><span class="example_code">(T37)</span></span> •<span class="headword">lez Etaz-Uni </span><span class="pos">prop.n.</span> (<span class="variant_code">PC</span>); Letazini (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> The United States;</span><span class="definition_fr"> les Etats-Unis. <span class="example"><span class="example_lc">Se keken ke rès dan Letazini e li parl pa kreol.</span><span class="example_en">It's someone who lives in the USA and he doesn't speak Creole. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> State, condition;</span><span class="definition_fr"> état, condition.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦C'est Compair Lapin qui mené moin dans nétat la, prend ga pou vous, commère Baleine.</span><span class="example_en">It's Brer Rabbit who put me in this state, so be careful, Mother Whale. </span><span class="example_code">(FO T1)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Job;</span><span class="definition_fr"> poste, emploi.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nouzòt ale oua pou gen en neta.</span><span class="example_en">We're going to see about getting a job. (<span class="variant_code">MO</span> 60)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">etajè</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Etagere, (set of) shelves;</span><span class="definition_fr"> étagère.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">etalon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); netalon (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Stallion;</span><span class="definition_fr"> étalon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enn etalonn, ti peu pa gade tou lez etalon. Sa fe, si ti veu gade pour èlve, ti l koup pa. Tou lez òt, ti l koup.</span><span class="example_en">A stallion, you can't keep all of your stallions. So the one that you want to keep for breeding, you don't castrate. All the others you castrate. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <em>♦Pronn en chval ontye (en etalon) e f e li galope..</em>Take an uncastrated horse (a stallion) and make him gallop. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">Etalyen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Italian;</span><span class="definition_fr"> Italien.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To ant le de. Meriken, Kreyòl e Dego. Etalyen.</span><span class="example_en">You're in between the two. American, Creole, and Dego. Italian. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">etèrnwe</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); tèrni, tèrne (<span class="variant_code">PC</span>); etènen (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">CA</span>); tèrnen (<span class="variant_code">CA</span>); etèrnen, etèrne (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To sneeze;</span><span class="definition_fr"> éternuer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le e tèrni.</span><span class="example_en">He is sneezing. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo santi piman. Sa fe mo tèrnen.</span><span class="example_en">I smelled pepper. It made me sneeze. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦'Li froté so né avé so dé patte, pi li grouillé so zoreille, li temé é pi li assite.</span><span class="example_en">He rubbed his nose with both paws, then he shook his ears, he sneezed, and then he sat down. (FO 1997)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">etidye</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To study;</span><span class="definition_fr"> étudier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li etidye ase pou gen en profèsyon.</span><span class="example_en">He studied enugh to have a profession. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Plivye-la parti o kolèj premyen, e li te kouri tidye la metsin...</span><span class="example_en">The oldest one left for college first, and he went to study medicine. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">etònan</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Surprising;</span><span class="definition_fr"> étonnant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mamrie, ga comme fumel là triste. Cé pa étonnan, répondit la bonne négresse, lapé pensé à so piti.</span><span class="example_en">'Mamrie, see how sad that female animal is.' 'It's not surprising,' answered the good black woman, 'she's thinking about her children.' (<span class="variant_code">ME</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">etòne</span> <span class="pos">v.</span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To amaze, astonish;</span><span class="definition_fr"> étonner, surprendre.</span> <em>♦Ça té si tellement étonné yé qué yé rété pou tendé et guetté..</em>That surprised them so much that they stopped to listen and watch. (<span class="variant_code">FO T1</span>) —v. <span class="example"><span class="example_lc">intr.</span><span class="example_en">To be surprised; s'étonner, être surpris. <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité étonnin oua li resté dire si longtemps.</span><span class="example_en">He was surprised to see it remain hard for so long. </span><span class="example_code">(FO T10)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">etoufe</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Etouffée; étouffée. <em>To ja fe etoufe? Etoufe se ize pou fe..</em>Have you ever made an étouffée? An étouffée is easy to make. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen en ta de lakeu krebis. Mo fe en etoufe d krebis.</span><span class="example_en">I had a lot of crawfish tails. I made crawfish etouffee. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">etoufe</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); toufe (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); touf (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To stew, «smother» (regional cooking term meaning to cook in a covered pot); faire cuire à l'étouffée, à l'étuvée. <span class="example"><span class="example_lc">To koup to fevi. To mèt sa dan chodyèr e de lagrès. To touf li byen, zongnon e tou.</span><span class="example_en">You cut up okra. You put it in a pot with grease. You smother it well with onions and everything. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To netway sa epi to toufe sa.</span><span class="example_en">You clean it (i.e. the pigeon) and then smother it. (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">patat toufe </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Stewed potatoes;</span><span class="definition_fr"> pommes de terre à l'étouffée, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">patat</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> To suffocate, smother;</span><span class="definition_fr"> étouffer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nòm-la etoufe piti-leu.</span><span class="example_en">The man smothered the baby. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To suffocate, smother, choke;</span><span class="definition_fr"> étouffer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Bebe-l e toufe.</span><span class="example_en">The baby is choking. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan keken gen kikchoz dan so lagòrj, li toufe.</span><span class="example_en">When someone has something in his throat, he smothers. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li vini si pè le kriz prann li e li toufe.</span><span class="example_en">He became so afraid that he had an attack and choked to death. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">etourno</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> tourno (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); touno (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Blackbird;</span><span class="definition_fr"> merle.</span> <em>En touno ? Se jis en zwazo mo mo kònen, en gro zwazo nwa. A.</em>blackbird? That's just a bird as far as I know, a big black bird. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Enave en tourno dan bwa-la ke t ape chanté.</span><span class="example_en">There was a blackbird in the tree singing. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sitôt mo mené mo chapeau mo couri fermé mo la malle, et dandy, comme ein étourneau, mo descende coté la halle.</span><span class="example_en">As soon as I put on my hat I went to shut my trunk, and as spiffed up as a blackbird, I went down into the hall. </span><span class="example_code">(T37)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">etranje</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); letranje (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Stranger;</span><span class="definition_fr"> étranger, inconnu.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa konne ye, non, ye etranje pou mon.</span><span class="example_en">I don't know them, no, they are strangers to me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li te en letranje e li i pou reprezante limèm devan lalwa.</span><span class="example_en">He was a stranger and he had to represent himself before the law. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Etchaque fois maite la té pas la nétranger la té vini la maison.</span><span class="example_en">And each time the master was not home, a stranger would come to the house. </span><span class="example_code">(FO T20)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">etrwa</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); etrwat (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Narrow, thin;</span><span class="definition_fr"> étroit, mince, maigre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En moun ki etrwat, li pa gro, li mens.</span><span class="example_en">Aperson who is narrow, he's not big, he's thin. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se en ti chmen pou pase la. Se etrwa.</span><span class="example_en">It's a small road to get there. It's narrow. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">etwal</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); letwal (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); twal (<span class="variant_code">PC</span>); netwal (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Star;</span><span class="definition_fr"> étoile.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To fe patron sa t ole fe. Enan moun ti te kone fe li twal, fe la ling, koupe la etwal.</span><span class="example_en">You make a pattern as you want to. There are some people who make it in the shape of a star, or in a line. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Letwal-ye ap briye aswar.</span><span class="example_en">The stars are shining tonight. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tova prend in costume caouène, moin, mo sra zétoile du matin.</span><span class="example_en">You will get a turtle costume, and I will be the morning star. </span><span class="example_code">(T33)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">evapòr</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To evaporate;</span><span class="definition_fr"> évaporer.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">evèk </span><span class="example"><span class="example_lc">int</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">CA</span>). Well; eh bien. <span class="example"><span class="example_lc">Evèk, ena moun k ap tande mo parle kreyol avèk mo kouzin.</span><span class="example_en">Well, there are people who hear me speak Creole with my cousin. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">evèk</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Indigo bunting;</span><span class="definition_fr"> espèce d'oiseau.</span> (<span class="example"><span class="example_lc">Passèrina cyanea</span><span class="example_en">.</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fab</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60). Fable; fable.</p> |
|
|
<p><span class="headword">fache</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Mad, angry, upset;</span><span class="definition_fr"> en colère, fâché. <span class="example"><span class="example_lc">Mo te fache to pa pele mon</span><span class="example_en"> I was angry you didn't call me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mo té kré zens di Nor té pa koné ziré, mè mo répone vou, mo vié kompèr</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">vié mait kan li té ben facé li zamé trété mouen brit kom nome cila.</span><span class="example_en">I thought people from the North didn't know how to swear, but let me tell you, my old pal, when my old master got mad he never treated me rough like this man does. </span><span class="example_code">(T14)</span></span> •<span class="headword">fache apre </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To be mad at;</span><span class="definition_fr"> être fâché contre. <span class="example"><span class="example_lc">Kan nou ansanm, nou pal pa langle. Nou pal zus kreyòl. E to wa moun vyen fache apre nouzòt paskeu ye di n e pale on ye.</span><span class="example_en">When we're together we don't speak English, we speak only Creole. And then you see, people get mad at us, because they think we're talking about them. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo fache apre li parskè li manti on mon.</span><span class="example_en">I'm angry with him because he lied to me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">fe fache </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To anger, irritate;</span><span class="definition_fr"> fâcher, vexer. <span class="example"><span class="example_lc">Ti garson-sa-a kònè fe mo fache.</span><span class="example_en">That little boy used to irritate me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To fe mo fache, parskè t ap di kèkchoj pou manti.</span><span class="example_en">You're making me angry because you're saying something as a lie. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Sorry, troubled;</span><span class="definition_fr"> fâché, troublé. <span class="example"><span class="example_lc">♦Mo ben fâcé, Compair Bouki; mo pa capa idé toi.</span><span class="example_en">I' m very sorry, Brer Bouki, I can't help you. </span><span class="example_code">(T3)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fad</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Bland, tasteless;</span><span class="definition_fr"> fade.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pa gen gou. Sa gou fad.</span><span class="example_en">It doesn't have any taste. It tastes bland. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">faiyte</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Weakness;</span><span class="definition_fr"> faiblesse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo trape la faiyte don me jonm. Se p sa mo grouiy pa tro.</span><span class="example_en">I caught a weakness in my legs. That's why I don't move around much. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">faktri</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Factory;</span><span class="definition_fr"> usine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa fôme apé travailler à la facterie à St. Martin.</span><span class="example_en">His wife is working at the factory in St. Martin. </span><span class="example_code">(GY)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fal</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lafal (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Craw, crop;</span><span class="definition_fr"> jabot.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lafal se la li me so manje, sa se aou tou so manje va li dijire li.</span><span class="example_en">The craw is where he puts his food. That's where all of his food goes that he digests. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Poul-la so lafal gro e mayi.</span><span class="example_en">That chicken's craw is full of corn. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lidit yé qué bijou princesse la dans la fale gros dinde dans la cou, et kè si yé tchié dinde la yé va trouvé diamant là.</span><span class="example_en">He told them that the diamond was in the turkey's craw, and that they would find it, on killing the turkey. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Wattle;</span><span class="definition_fr"> caroncule.</span> (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fam</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); fanm (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); fonm (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); fom (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> l.Woman; femme. <span class="example"><span class="example_lc">So moman sètè en vòyon fam.</span><span class="example_en">Her mother was a beautiful woman. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">La fonm se vini sèrvi nouzòt en lontch pour nouzòt dine.</span><span class="example_en">The woman would come serve us a plate for lunch. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité même oulé zépouser eine femme blanche et créole.</span><span class="example_en">He even wanted to marry a white Creole woman. </span><span class="example_code">(T37)</span></span> •<span class="headword">gro fonm </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Famous woman;</span><span class="definition_fr"> femme célèbre, •<span class="headword">vye fom </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Unmarried woman, single woman;</span><span class="definition_fr"> femme célibataire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se en fom. En jœn vye fom.</span><span class="example_en">She's a woman, a young 'old woman'. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Wife;</span><span class="definition_fr"> femme, épouse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Inave pa ase d fonm blanch pour ye trouve Chaken enn fonm.</span><span class="example_en">There were not enough white women for each of them to find a wife. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Safe en bon mari, e en bon fonm.</span><span class="example_en">They make a good husband and wife. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> REM: Note that in <span class="variant_code">PC</span> and <span class="variant_code">CA</span>, <span class="example"><span class="example_lc">madanm</span><span class="example_en">is the usual term for wife, and <span class="example"><span class="example_lc">fam</span><span class="example_en">is often pejorative. <span class="example"><span class="example_lc">♦Fécom to olé, Compair Lapin; mouen ma pé porté mo kenne côté mo fame pou fé yé tchi.</span><span class="example_en">Do as you like, Brer Rabbit; I'm taking my own to my wife to have them cooked. </span><span class="example_code">(T4)</span></span> •<span class="headword">fonm e nonm </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Man and wife;</span><span class="definition_fr"> mari et femme.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye pal ave ye momon e popa, e ye di ye ye ole mariye, ye ole et fonm e nonm.</span><span class="example_en">They talk to their mom and dad, they tell them that they want to get married, that they want to be man and wife. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Mistress;</span><span class="definition_fr"> maîtresse. <em>Aben konmon se to f òm mè se te pa madanm? To pa marye? To ve pa sa?.</em>Well, how is it that she's your mistress but not your wife? You're not married? You don't want that? (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">familyèr</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants">(<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Familiar, acquainted (with);</span><span class="definition_fr"> familier (avec). <span class="example"><span class="example_lc">Nou wa li konm sa; te pa familyèr avèk.</span><span class="example_en">That's how we saw him; we weren't familiar with him. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">famiy</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); fanmi, fanmiy, fòmiy, lefanmiy (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Family;</span><span class="definition_fr"> famille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Fanmi-sa-a viv dan la vil vent an anvon li dèmnaje isi.</span><span class="example_en">That family lived in New Orleans twenty years before they moved here. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo konè sa famiy.</span><span class="example_en">I know his family. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Apre sa li marye avek prensès-la e elve enn grann famiy.</span><span class="example_en">After that he married the princess and raised a big family. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">an famiy </span><span class="pos">adj.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); an fonmiy (<span class="variant_code">PC</span>); on famiy (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Pregnant;</span><span class="definition_fr"> enceinte.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li on fonmiy.</span><span class="example_en">She's pregnant. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fanal</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Lantern;</span><span class="definition_fr"> fanal, lanterne.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦En haut boute ein poteau fanal li té gagnin so catafalque.</span><span class="example_en">His catafalque was atop a lamppost. </span><span class="example_code">(T37)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fanfaran</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cocky;</span><span class="definition_fr"> fanfaron, effronté, suffisant.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fanfelich</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); fèrfòlich (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Frill, gewgaw;</span><span class="definition_fr"> fanfreluche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li chanje. Li krwa li gen la fanfelich. Li krwa li byen vayan.</span><span class="example_en">He's dressed up. He thinks he's got fancy clothes. He thinks he's quite handsome. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fanme</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Wonderful, fine;</span><span class="definition_fr"> fameux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa san tro fanme.</span><span class="example_en">I don't feel great. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tou mamzels yé conain coman to famé misichien.</span><span class="example_en">All the young ladies know how you are a fine musician. </span><span class="example_code">(T3)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fann</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); fonn (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>); fan (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To split, crack;</span><span class="definition_fr"> fendre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To fann jiromon-la, t e ote tou kè-la, to gen pliche li.</span><span class="example_en">You split the pumpkin and you remove the insides, you have to peel it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En lamas, sa gen en lamanch kòm en lahach. To sèr sa pou fan kikchoj.</span><span class="example_en">A sledgehammer has a handle like a hatchet. You use it to split something in two. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Liprann en kwan e li fann enn grann krak tou la longè dibwa-la.</span><span class="example_en">He took a wedge and he split a crack the entire length of the log. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To slit, cut open;</span><span class="definition_fr"> couper.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Fann an milye.</span><span class="example_en">To split (a pig) down the middle. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Fann vou patat an de.</span><span class="example_en">Cut your potatoes in two. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •fonn (so) lagòrj <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To slit the throat of;</span><span class="definition_fr"> couper la gorge à.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te konye li don lasèrvèl pou fou li partèr ou ye pe fonn so lagòrj.</span><span class="example_en">They hit him in the head to knock him to the ground, where they could cut his throat. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To split, crack;</span><span class="definition_fr"> se fendre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lapòrt-la fonn an de.</span><span class="example_en">The door split in two. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fannen</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); fanmen (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To wilt;</span><span class="definition_fr"> faner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Bouke-ye ape fannen.</span><span class="example_en">The flowers are wilting. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Flè-ye ap fannen parskè ye bèzonn èt roze.</span><span class="example_en">The flowers are wilting because they need to be watered. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye te konnen pronn de fey de chou e ye te fonnen ye apre sa ye te met en longon ye te pele bazilikon.</span><span class="example_en">They used to take cabbage leaves and wilt them, and after that they would take a salve they called basilicon. <em>[fonm'].</em>(<span class="variant_code">LA</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fant</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Notch, groove, slot (in a piece of wood being chopped);</span><span class="definition_fr"> entaille (dans une bûche qu'on coupe). <span class="example"><span class="example_lc">Dan mèm fant.</span><span class="example_en">In the same crack. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Crack (of a door that is ajar);</span><span class="definition_fr"> fente (d'une porte entrouverte). <em>♦Licouché par terre divant cabane la et li oua dans lafente laporte tout ça yé fait dans cabane la..</em>He lay down on the ground in front of the house and he saw through the crack in the door everything happening inside the house. (<span class="variant_code">FO T27</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">far</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); fa (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Stuffing, dressing;</span><span class="definition_fr"> farce.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ti pœ fe far, ti pœ jij etoufe ansanm, ti pœ mèt dan lavyonn.</span><span class="example_en">You can make a stuffing, you can just stew them together, you can put in your meat. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M ap boure mo kana pou THANKSGIVING. Mo mèt diri e fwa e jijie pou fe en far.</span><span class="example_en">I'm stuffing my duck for Thanksgiving. I put rice, liver and gizzards to make a stuffing. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Rice dressing, dirty rice (a stuffing made of rice and bits of meat);</span><span class="definition_fr"> riz épicé et préparé avec des petits morceaux de viande, des oignons, etc.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dzi fa-lœ va gate o stov si to me pa sa karemon don frijidè-lœ.</span><span class="example_en">The rice dressing will spoil on top of the stove if you don't immediately put it in the refrigerator. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">farin</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lafarin (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); flarin (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Flour, meal;</span><span class="definition_fr"> farine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo monmon te fe nouzòt de chimij avèk de sak d farin.</span><span class="example_en">My mother made us shirts out of flour sacks. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To wa en rou, tou la to fe se farin e to jonni li. Farin-la to joni farin-la.</span><span class="example_en">You see, (to make) a roux all you do is brown the flour. The flour, you brown the flour. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Pou fe to gato, to kapab mèt tou. To mèt to lafarin e tou.</span><span class="example_en">To make a cake, you can put in everything. You put in your flour and all. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kon en piti gen deronjmon to deli la farin fromon don dolo e pi to don li sa trwa jwa pa jou.</span><span class="example_en">When a child has diarrhea you mix wheat flour in water and give him that three times a day. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> •<span class="headword">farin fronse </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Wheat flour;</span><span class="definition_fr"> farine de blé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mele en jonn deze avek la farin fronse.</span><span class="example_en">Mix an egg yolk with wheat flour. [<em>'farine français'].</em>(<span class="variant_code">BI</span>) •<span class="headword">afarin mayi </span><span class="pos">n.phr.</span> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); lafarin mai (<span class="variant_code">MO</span> 60). Corn flour; farine de maïs. <span class="example"><span class="example_lc">Mo-kèn gran-momon li te gen so OWN MILL pou GRIND so lafarin mayi e digri.</span><span class="example_en">My grandmother had her own mill to grind her corn flour and her grits. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nou sèrvi lafarin mayi pou fe dipen mayi.</span><span class="example_en">We use corn meal to make cornbread. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">farinen</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Powdery, fine;</span><span class="definition_fr"> poudreux, fin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan to gen latèr dir, to gen pou mèt disab pou li vini farinen.</span><span class="example_en">When you have hard earth, you have to put in some sand so it will become powdery. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">farmasi*</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> fòrmasi (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Pharmacy;</span><span class="definition_fr"> pharmacie.</span> <em>Èn fòrmasi..</em>A pharmacy. (<span class="variant_code">PC</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">farmasyen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); farmasin (<span class="variant_code">PC</span>); fòrmasyen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Pharmacist, druggist;</span><span class="definition_fr"> pharmacien.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo bezonn medikaman. Fòrmasyen-la te p ole don man sa san preskrisyon.</span><span class="example_en">I need medecine. The pharmacist didn't want to give it to me without a prescription. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">farmye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); farmyè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Farmer;</span><span class="definition_fr"> fermier, agriculteur, cultivateur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Jòrdwi, n a pu dè farmyè kè piti. Se tou de gro farmye.</span><span class="example_en">Nowadays there are no more small farmers. They are all big farmers. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">faro</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Well-dressed, sporty, spiffy; bien habillé. <span class="example"><span class="example_lc">Li te byen faro kòm enn keu d vach.</span><span class="example_en">(Creole idiom) He was as well-dressed as a cow's tail. (<span class="variant_code">PC</span>); <em>Èl marche don legliz tou faro èk de talon ho..</em>She walked into church all dressed up in high heels. (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Kan to byen chanje, kan to vayan, ye di to faro.</span><span class="example_en">When you're well dressed, when you're good-looking, they say you're spiffy. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Li révini bien faraud comme anvant.</span><span class="example_en">He came back as well-dressed as before. (<span class="variant_code">T19</span>)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">farouch</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Wild, untamed;</span><span class="definition_fr"> farouche, sauvage, inapprivoisé.</span> <em>Se en kana farouch. Li pa en kana (ki) dou konm nou elev dan lakou..</em>It's a wild duck. It's not a tame duck like we raise in the farmyard. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Chyen farouch.</span><span class="example_en">Wild dog. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Chat farouch.</span><span class="example_en">Wild cat. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Denn farouch.</span><span class="example_en">Wild turkey. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Upset;</span><span class="definition_fr"> bouleversé, troublé.</span> <em>Sa to wa, pou gen to farouch kom sa?.</em>What did you see, that got you upset like that? (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">farouse</span> <span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To be scared off;</span><span class="definition_fr"> s'effaroucher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Zafair couri assé ben dan comanceman; bambail zibié tou faroucé et parti dan lot péhie.</span><span class="example_en">Things went rather well at first; by and by the game all got scared off and left for other lands. </span><span class="example_code">(T6)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fars</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); fas (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Funny;</span><span class="definition_fr"> drôle, amusant, marrant.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fars</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); fas (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Fun, amusement;</span><span class="definition_fr"> divertissement.</span> <em>♦Jean Malin té pensé en li méme: Jordi na oua la farce, pasqué li té connin qui paroles li té doit dit pou fait michié l'amouré la vini taureau encore..</em>Jean Malin said to himself: 'Today we will see some fun', because he knew what words to say to make the lover become a bull again. (<span class="variant_code">FO T2</span>) 2.<span class="definition_en"> Joke;</span><span class="definition_fr"> plaisanterie, blague.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tou monti-sa-ye te fas, yè jich e monti pou fas pou fe to ri.</span><span class="example_en">All of those lies were a joke, they were just lying to make you laugh. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo bo-pèr te di de fars.</span><span class="example_en">My father-in-law told jokes. (<span class="variant_code">CA</span>) •<span class="headword">fe fars </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To joke, kid;</span><span class="definition_fr"> plaisanter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ben lalèv se mèyè paròl, la lalèv. Mo popa te kònen di babin, men, li te juch e fe fòn, fe fas.</span><span class="example_en">Well, [lèv] is a better word (for lip). My father used to use the word [babin], but when he did he was only joking. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa vini kolèr parskè mo konen li t ap fe fars.</span><span class="example_en">I didn't get angry because I knew he was only joking. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Nonm-sa-la te en vantrilòg, e li te lenmen fe fars tou tan.</span><span class="example_en">That man was a ventriloquist, and he liked to play jokes all the time. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Practical joke, trick;</span><span class="definition_fr"> mauvais tour.</span> •jwe en fars (on) <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To play a joke, trick (on);</span><span class="definition_fr"> jouer un tour (à). <span class="example"><span class="example_lc">Jwe en fars, se kan se prèmye avri e mo di twa kèken ap pele twa me mo manti. Mo jwe en fars an twa.</span><span class="example_en">To play a trick, that's when it's April first and I tell you someone is calling you but I lied. I played a trick on you. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye parle la lontan avan Lapen deside pou jwe en fas on Misye Kokodri.</span><span class="example_en">They spoke for quite a while before Rabbit decided to play a trick on Mr. Crocodile. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">farsi</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To stuff;</span><span class="definition_fr"> farcir.</span> <em>♦Mogain vagnan ti koson dan pak; si to vini oua nou zot pou bal 4 juliete, mo famme di kom ça la farcit li avé douri..</em>I have a nice little pig in the pen. If you come see us on the Fourth of July my wife says she will stuff it with rice. (<span class="variant_code">T12</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">fas</span> <span class="pos">n.</span> •<span class="headword">fèr fas </span><span class="pos">v.phr.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60). To face, cope (with); faire face (à).</p> |
|
|
<p><span class="headword">fasil</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Easy;</span><span class="definition_fr"> facile.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se pa fasil pou to trap en kokodri a la kours.</span><span class="example_en">It is not easy to catch a crocodile that is running. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> —<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Easily;</span><span class="definition_fr"> facilement.</span> <em>Mo gen en ti degan fe an <span class="variant_code">LA</span>MB kòm en mouton e mo pouste avèk li. Mon kapab pouste fasil..</em>I have a little glove made out of lambskin and I dust the furniture with it. I can dust easily. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Kriket te ben kontan pou chape fasil konm sa.</span><span class="example_en">Cricket was happy to escape so easily. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fason</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Kind, type, sort;</span><span class="definition_fr"> espèce, sorte, type.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Y</span><span class="example_en"> <em>tous parti couri dans tous façons chimins, dans bois..</em>They all took off running, on every kind of road and into the woods. (<span class="variant_code">T25</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fatig</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Tiredness, fatigue;</span><span class="definition_fr"> fatigue.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To travay tro. To gen la fatig.</span><span class="example_en">You work too much. You're tired. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mais</span><span class="example_en">c<em>'est pas arien ça, gardé moin qui forcé autant qué vous, mo pas senti la fatigue..</em>But that is nothing, look at me straining as hard as you, and I don't feel tired. (<span class="variant_code">FO T4</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fatige</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Tired;</span><span class="definition_fr"> fatigué.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fatige</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To tire, grow tired;</span><span class="definition_fr"> devenir fatigué.</span> M <span class="example"><span class="example_lc">ape fatige koute sa.</span><span class="example_en">I'm getting tired of hearing that. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fatra</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Jumble, hodgepodge;</span><span class="definition_fr"> fatras, mélangé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tout ces fils-putain Frenchmen té Red Red Red. Salé fatras clochards c'té tous des Frenchmen.</span><span class="example_en">All of those French sons of bitches were red red red. Dirty hodgepodge bums, they were all Frenchmen. </span><span class="example_code">(DC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">favèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Favor;</span><span class="definition_fr"> petit service.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li di li vini mande mwen en favèr.</span><span class="example_en">He said he came to ask me for a favor. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> ; <span class="example"><span class="example_lc">Mo fe kèken en favèr yèr. Li te pa konen sa pou fe e mo montre li.</span><span class="example_en">I did someone a favor yesterday. He didn't know what to do and I showed him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fe</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Deed, action, exploit;</span><span class="definition_fr"> fait, exploit.</span> <em>♦Ça fait lé roi Bangon qui té laimin f ait farce tendé parlé tout faits et geste Jean Sotte, alors li voyé chercher li pou amuser tout so camarade..</em>So King Bangon, who liked to play tricks, heard about all the deeds and exploits of Foolish John, so he sent for him to entertain all of his friends. (<span class="variant_code">FO T18</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">fe</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Fairy;</span><span class="definition_fr"> fée.</span> ♦Dan <span class="example"><span class="example_lc">place vié nomme navé ein zoli fée assite dan ein ti cariole tou dorée, ki té atelée avé pizons.</span><span class="example_en">On the old man's farm there was a pretty fairy seated in a gilded carriage hitched up to pigeons. </span><span class="example_code">(T8)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fe</span><sup>3</sup> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>); fè (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); fèt (<span class="variant_code">PC</span>); fèr (<span class="variant_code">MO</span> 60). —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To do;</span><span class="definition_fr"> faire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo t abitchidfime me mo fe pi sa.</span><span class="example_en">I used to smoke but I don't do that anymore. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <em>♦Çamo gin fait pou gin yé encore?.</em>What do I have to do to get them back? (<span class="variant_code">BD</span>) 2.<span class="definition_en"> To make;</span><span class="definition_fr"> faire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo kònè fe en peu INSTANT COFFEE de maten, mo bwa sa.</span><span class="example_en">I make a little instant coffee in the morning and I drink that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Piti-le otour isi lenmen amize nou me ye fe tro dutren.</span><span class="example_en">The children around here like to entertain us but they make too much noise. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> •<span class="headword">fe kòm </span><span class="pos">v.phr.</span> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To act like;</span><span class="definition_fr"> se conduire comme, se comporter comme.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Arèt sa. T ap fe kòm en enbesil</span><span class="example_en"> Stop that. You're acting like an idiot. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">fèt konmpran </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To (be able to) understand;</span><span class="definition_fr"> (pouvoir) comprendre. <em>Sa enan WRONG ave blan e nwa? Dèpi tan mo viv, sète toujou konm sa, ole bat konm chyen e chat, mo pa fèt konmprann sa enon..</em>What is wrong with whites and blacks? As long as I've been alive it's always been like that, they've wanted to fight like cats and dogs. I can't understand what's wrong. (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">fe li </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To make it, succeed, get along;</span><span class="definition_fr"> se débrouiller, se tirer d'affaire, aller.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ti TENANT-ye astè-la ye pa ka fe li. To bèzòn en bitasyon kòm ye di, pou fe li astè-la.</span><span class="example_en">Little landholders can't make it these days. You need a plantation, as they say, to make it nowadays. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>Koman t ap f e li jodi-la? To pi malad?.</em>How are you doing today? You aren't sick anymore? (<span class="variant_code">CA</span>) •<span class="headword">fe mèg </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To abstain from meat;</span><span class="definition_fr"> faire maigre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Fé gombo vert, mo vieil; cé jordi vandrédi, no va fé mègue.</span><span class="example_en">Make a vegetarian gumbo, old pal. Today is Friday and we will abstain from meat. </span><span class="example_code">(T6)</span></span> •<span class="headword">fe ni èn ni de </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To not hesitate;</span><span class="definition_fr"> ne pas broncher, ne pas hésiter.</span> <em>♦Baleine fait ni eine ni dé, li prend la corde dans so ladjeule et li dit Compair Lapin: Quand mo va tendé tambour ma halé..</em>Whale did not hesitate, he told Brer Rabbit, 'When I hear the drum I will pull.' (<span class="variant_code">FO T1</span>); <span class="example"><span class="example_lc">fait ni ein ni dé'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">FO T15</span>) •<span class="headword">tou fe </span><span class="pos">adj.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Ready-made; tout fait. <span class="example"><span class="example_lc">T a achte lenj-ye tou fe dan boutik</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">Tou lenj-sa-la mo gen la, mo achte li tou fe.</span><span class="example_en">You buy ready-made clothes at the store. All of the clothes that I have, I bought ready-made. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">M achte en gato. Li te tou fe e li te bon.</span><span class="example_en">I bought a cake. It was ready-made and it was good. (<span class="variant_code">CA</span>) 3.<span class="definition_en"> To be (of the weather);</span><span class="definition_fr"> faire (en parlant du temps qu'il fait). <span class="example"><span class="example_lc">Ye fe fre.</span><span class="example_en">It's cold out. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En bon vèr dolo fre, se bon kan ye fe cho.</span><span class="example_en">A nice glass of cold water is good when it's hot out. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 4.<span class="definition_en"> To reach, arrive at (a place);</span><span class="definition_fr"> atteindre, arriver à (un endroit). <span class="example"><span class="example_lc">Men zafè-sa-la janmen fe li Chœmen Nef.</span><span class="example_en">But that thing would never make it all the way to New Roads. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 5.<span class="definition_en"> To cause, make, have (s.o., sth., do sth.), get s.o. to do sth.; faire (faire qch à qn, à qch). <span class="example"><span class="example_lc">Se kòm en piti, to fe life kekichòj. L a fe li mè li pe e fe li byen, paskè to fè li fè li.</span><span class="example_en">It's like a child, when you make him do something. He'll do it, but he won't do it well, because you made him do it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>•Ye té pa konnen parle kreol e sete difisil pou ye fe moun konprann ye..</em>They didn't speak Creole and it was hard to get people to understand them. (<span class="variant_code">JR</span>) cf. <em>(fe) kwi, (fe monje la) mèrd, (fe) pèr, (fe) chiye, (fe) vwa, (fe) vini..</em>6.<span class="definition_en"> To make, cause to be (a certain way);</span><span class="definition_fr"> rendre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Fe li kantan li di,</span><span class="example_en">'<span class="example"><span class="example_lc">wè, aben ALL RIGHT.</span><span class="example_en">' To make her happy he said, 'Well, all right.' (<span class="variant_code">PC</span>) <em>•Mo quitté li presse en pleurant, pasqué resté té fait moin triste..</em>I left him almost crying, because staying was making me sad. (<span class="variant_code">T37</span>) 7.<span class="definition_en"> To turn (a certain age);</span><span class="definition_fr"> avoir (en parlant de l'âge). <span class="example"><span class="example_lc">To diz an plu vye pase mwa. M a fe SIXTY-FIVE mwa ki vyen.</span><span class="example_en">You're ten years older than me. I'll be sixty-five next month. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Life sèz an yèr.</span><span class="example_en">She turned sixteen yesterday. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<span class="example"><span class="example_lc">v.intr</span><span class="example_en"> To thrive, grow well; se plaire (en parlant des plantes), venir bien, profiter. <span class="example"><span class="example_lc">Fe li fe. Dòn li fimye.</span><span class="example_en">Make it thrive. Give it fertilizer. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Fe ben.</span><span class="example_en">To thrive. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">v.refl.</span> <span class="definition_en">To happen;</span><span class="definition_fr"> se faire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nouzòt nou f e pa la mizèr le nwar isi.</span><span class="example_en">We don't make any trouble for black people here. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> Conjug: a) fre <span class="example"><span class="example_lc">v.imperf.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). Used to have; faisaient. <span class="example"><span class="example_lc">Ka ye vini ye fre tchwe de trwa gro kochon.</span><span class="example_en">When they came they would have several big hogs killed. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> b) fèzè <span class="example"><span class="example_lc">v.imperf.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>); fèzye (<span class="variant_code">PC</span>). Did, used to do; faisais (-ait, etc.). <em>To min lòkoupasyon? Mo ne isi, e nou fèzè travay ON THE FARM..</em>You mean my occupation? I was bom here, and we did work on the farm. (<span class="variant_code">PC</span>) c) fèt <span class="pos">past part.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Made;</span><span class="definition_fr"> fait(e). <span class="example"><span class="example_lc">De gro fwèt fèt avèk lapo bèf.</span><span class="example_en">Big whips made with cowhide. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <em>•Si vous té voir pattes là qui déjà faites, cé té frappant avec quene nous Gouvemair..</em>If you had only seen the paws that were already made, (the resemblance) is striking with those of our governor. (<span class="variant_code">T34</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fè</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Fair;</span><span class="definition_fr"> foire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">O, mo te kònen fe gro fè, mo te kònè fe gonmbo pou von, plarin.</span><span class="example_en">Oh, I used to participate in big fairs, I made gumbo to sell, and pralines. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Dance, party;</span><span class="definition_fr"> bal, fête, soirée. <span class="example"><span class="example_lc">Nou travay tou la smenn, an sanmdi nou gen fè.</span><span class="example_en">We work all week, and then we have a big party on Saturday. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fe-dodo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Fais-dodo (a ball); fais-dodo (un bal). <span class="example"><span class="example_lc">Na sa en bal demen a La Pousyèr, nou pèl sa en fe-dodo.</span><span class="example_en">There will be a dance tomorrow at La Poussière, we call it a fais-dodo. (<span class="variant_code">NE</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">feb</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Weak;</span><span class="definition_fr"> faible.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enan dan moun-ye, ye fe kafe fo fo fo, lòt moun fe kafe feb.</span><span class="example_en">There are some people who make really strong coffee and others who make weak coffee. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>•Pa Lapen te en betay ben piti e feb..</em>Brer Rabbit was a very small and weak animal. (<span class="variant_code">JR</span>) •<span class="headword">'faib comme ein mouton' </span><span class="pos">adj.phr.</span> <span class="definition_en">Weak as a sheep;</span><span class="definition_fr"> faible comme un mouton, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">mouton</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">feblès</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); febles (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Weakness;</span><span class="definition_fr"> faiblesse.</span> (<span class="variant_code">PC</span>) <em>•Mais mo colère mo caché pou mié caché mo lafaiblesse..</em>But I hid my anger to better hide my weakness. (<span class="variant_code">T38</span>) 2.<span class="definition_en"> Fainting spell;</span><span class="definition_fr"> évanouissement, défaillance.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen en feblès jodi.</span><span class="example_en">He had a fainting spell today. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">tonbe an feblès </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To faint;</span><span class="definition_fr"> s'évanouir, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">tonbe</span><span class="example_en"></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Federo</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">The Federais;</span><span class="definition_fr"> les Fédéraux.</span> <em>•Cé on 4 jiyet fédéro fé neg lib dan pèhi Martinik..</em>It was a Fourth of July that the Federais freed the blacks in the country of Martinique. (<span class="variant_code">T13</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">femèl</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); fimeyl, fimel, fèmèl (<span class="variant_code">PC</span>); fimèl (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Female;</span><span class="definition_fr"> femelle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Femèl zwa.</span><span class="example_en">Female goose. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Fimeyl chval</span><span class="example_en"> Female horse. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En femèl dezwa e en mal dezwa</span><span class="example_en"> A female goose and a male goose. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En mal kana ave en femèl kana</span><span class="example_en"> A male duck and a female duck. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Fimèl myoule.</span><span class="example_en">Female mule. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Alors Jean Malin trouvé trois dézef hibou et li porté yé coté Compair Lapin qui fait so grigris avec di lait ein femelle cabri noir.</span><span class="example_en">Then Clever John found three owl eggs, and he took them to Brer Rabbit, who made a hex with the milk of a black female goat. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">femèl</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); fimeyl, fimel, fèmèl (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Female;</span><span class="definition_fr"> femelle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En chval, se leu mal, en juman, se la femèl.</span><span class="example_en">A horse is the male, and a mare is the female. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en matou. Li toujou ap chèrche pou femèl.</span><span class="example_en">I've got a tomcat. He's always looking for females. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Çavou di moin su fumel là é so piti té fé moin la peine..</em>What you told me about the mother and her offspring grieves me. (<span class="variant_code">ME</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">fen</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); fin (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Fine;</span><span class="definition_fr"> fin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se meyœr si ti l pas trwa fwa. Sa moul sa fen.</span><span class="example_en">It's better if you sift it three times. It grinds it up finer. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> ♦Pou fe <span class="example"><span class="example_lc">tonbe nobri pron ni gep e chofe ye don stov e la kraze ye, fen konm en lapoud; e la met sa on nobri piti la.</span><span class="example_en">To make the umbilical cord fall off, take some wasps' nests, heat them in the stove and grind them up, make a powder, and put that on the child's umbilical cord. </span><span class="example_code">(LA)</span></span>; '<span class="example"><span class="example_lc">Peigne fin'.</span><span class="example_en">A finetooth comb. </span><span class="example_code">(T40)</span></span>; '<span class="example"><span class="example_lc">Souyé fin.'</span><span class="example_en">Fine shoes. </span><span class="example_code">(T10)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Thin, fine;</span><span class="definition_fr"> fin, mince.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou gen le pwason ye pèle legwi. Se en zafè li fin andan, li plu lonng, mè li pa gro.</span><span class="example_en">We have a fish they call a needle. It's a thing that's thin inside, it's longer but it's not very big. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo koup mo lavyann fen pou kwi li. Li vyen tonn pli vit.</span><span class="example_en">I slice my meat thin to cook it. It gets tender faster. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Good-looking; beau. <span class="example"><span class="example_lc">L en neg fen.</span><span class="example_en">He is a good-looking black man. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fen</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> End;</span><span class="definition_fr"> fin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">A la fen lonnen, no gen lafèt Nwèl.</span><span class="example_en">At the end of the year, we have Christmas. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> ♦A <span class="example"><span class="example_lc">lafin mois-ci là c'est temps pou donne zétrenne.</span><span class="example_en">At the end of this month is the time to give (New Year's) gifts. (<span class="variant_code">T27</span>) <span class="headword"><subentry>•a-la-fen </subentry></span><span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Finally;</span><span class="definition_fr"> enfin.</span> (<span class="variant_code">NE</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Renard voyagé longtemps et a la fin rivé dans pays la ou Compair Lapin té caché.</span><span class="example_en">Brer Fox travelled for a long time and finally arrived in the land where Brer Rabbit was hiding out. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fen</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Hunger;</span><span class="definition_fr"> faim.</span> •(gen) fen <span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To be hungry;</span><span class="definition_fr"> avoir faim.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To te gen fen. To bafre en ta.</span><span class="example_en">You were hungry. You ate a lot. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo fen. No va a lamezon pou monje.</span><span class="example_en">I'm hungry. We're going home to eat. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Enn fwa vye Konpè Ratbwa te gen si fen, li te gen pou gen en gamel plakmin.</span><span class="example_en">Once Brer Possum was so hungry that he had to eat a bowl of persimmons. </span><span class="example_code">(DU)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fen-la-smenn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Weekend;</span><span class="definition_fr"> week-end. <span class="example"><span class="example_lc">Petèt t a kouri on la fen-la-smenn-la o petèt m a kouri, lamotche la smenn-la</span><span class="example_en"> Maybe you'll go on the weekend or maybe I'll go in the middle of the week. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); fè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Iron;</span><span class="definition_fr"> fer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan l char-la mont disu, i va ale drwat swiv le rèl. Nave de bar di fèr e pi disu de bwa an travèr.</span><span class="example_en">When the train goes up, it goes straight and follows the rails. There were iron bars and then on top, there were wooden planks across them. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Néléphant prend halé, halé, la corde la té raide comme ein barre fer, li té apé craqué.</span><span class="example_en">The elephant started to pull and pull, the rope was as taut as an iron rod and was starting to crack. </span><span class="example_code">(FO T1)</span></span> •<span class="headword">an fèr </span><span class="pos">adj.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>); on fèr (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Made of iron;</span><span class="definition_fr"> en fer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen dè poto on fèr.</span><span class="example_en">They have iron posts. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Me sète an f èr. Mo SMOKEHOUSE m angaje en soudèr pou fe li.</span><span class="example_en">But it was made of iron. My smokehouse, I hired a welder to make it. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ena de chodyèr an fèr, de lapwal osi.</span><span class="example_en">There are iron pots, iron frying pans too. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Siyé té mété toi dan ain bon lacage avé bon baro enfer, to sré pa cacé arien.</span><span class="example_en">If they put you in a cage with good iron bars, you wouldn't be breaking anything. </span><span class="example_code">(ME)</span></span> •<span class="headword">fèr a pase </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); fè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> (Clothing) iron;</span><span class="definition_fr"> fer à repasser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To pas lenj evèk en fèr a pase. To mèt li an stov pou chofe li.</span><span class="example_en">You iron clothes with an iron. You put it on the stove to heat it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Làli çorti aine ki té samblé kom si li té pacé avé ein fair yé arpacé chimige djinkelmaine..</em>Then he brought out one that looked like it had been ironed with an iron you use to press a gentleman's shirts. (<span class="variant_code">T17</span>) •<span class="headword">fèr a chval </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Horseshoe;</span><span class="definition_fr"> fer à cheval.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pagagnin ain forgeron dan tou la ville ki capab forgé ain fer à choil pli vite pacé moin.</span><span class="example_en">There is not a blacksmith in all the city who can make a horseshoe faster than I can. </span><span class="example_code">(ME)</span></span> fèr-blan <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); fè-blon, fèr-blon (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Tin;</span><span class="definition_fr"> étain, fer-blanc. <span class="example"><span class="example_lc">Fèr-blan, se fe an zenk. Ye sèrvi en fey zenk pou kouvèr lamezon.</span><span class="example_en">Tin, it's made of tin. They used a sheet of tin to cover the house. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Modéposé treize escalins dans laBanque Miché Van Norden, dans in boéte enfer blanc.</span><span class="example_en">I deposited thirteen escalins in a tin box in Mr. Van Norden's bank. </span><span class="example_code">(T34)</span></span> •<span class="headword">pòt fèr-blan </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Tin pan, baking pan;</span><span class="definition_fr"> casserole en étain, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">pat</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> Any metal container;</span><span class="definition_fr"> récipient en métal.</span> <em>Pou trape fifole, ye te gen en fèr-blan ki te gen en lòd trou ndan 1.<span class="definition_en">.</span></em>To catch will-o'-the-wisps, they had a bucket with a lot of holes in it. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Licouri dans la quisine, li prend ein grand ferblanc plein la braise et la cende chaud.</span><span class="example_en">He went into the kitchen, he took a big pan full of embers and hot ashes. </span><span class="example_code">(FO T6)</span></span> •<span class="headword">fèr-blan plat </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); fè-blan plat, fèr-blon plat, fè-blon plat (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1) Dishpan; bassine à vaisselle. <span class="example"><span class="example_lc">Mo te rèt dan vyeu lamezon. Te konnen koule. E n te bije met dè fè-blon plat, labay; pou trape dolo kan lapli tanm.</span><span class="example_en">I used to live in an old house. It leaked, and we had to put out dishpans and tubs to catch the water when it rained. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2) Baking pan, tin pan; casserole en étain. <span class="example"><span class="example_lc">Vou f e li lèvè, e tan vou dipen lève dan fè-blan plat-la, vou ote li v mèt li dan en lòt PAN dan en lòt pobon pou kwi li.</span><span class="example_en">You let it rise, and when the bread has risen in its baking pan, you take it out and put it in another to bake it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">fèr-blan vesèi </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Dishpan;</span><span class="definition_fr"> bassine à vaisselle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye sèr pi en fèr-blan vesèi pou lave lavesèl.</span><span class="example_en">They don't use dishpans anymore to wash dishes. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">feri</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Ferry;</span><span class="definition_fr"> ferry, traversier bac.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Feri-la travèrs flèv. Li travèrse moun, oto, tou kikchoj.</span><span class="example_en">The ferry crosses the river. It took across people, cars, all kinds of things. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fèrm</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Firm;</span><span class="definition_fr"> ferme.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yé méprisé nous; aussi, resté ferme.</span><span class="example_en">They made fun of us; so, remain firm. </span><span class="example_code">(T35)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fèrm*</span> <span class="pos">n.</span> fanm, fonm (<span class="variant_code">PC</span>). Farm; ferme. <span class="example"><span class="example_lc">Tou koulè-ye te gen ye ti lamezon, ye ti fanm.</span><span class="example_en">All black folks had their little house and their little farm. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fèrme</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); fremè, freme (<span class="variant_code">NE</span>); fèrmen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); fèrmè (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); fenm, fèm, frenmen (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To close, shut;</span><span class="definition_fr"> fermer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan laplu tonm mo fenm me chasi.</span><span class="example_en">When it rains I close my windows. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Tou kichòj-sa-ye fèrmen.</span><span class="example_en">All of those places are closed down. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Rwa-la met li dan lachanm-la e frenmen lapòt. La mo fouti, li di kan lapòt-la frenmen.</span><span class="example_en">The king put him in the room and locked the door. 'Now I'm in trouble,' he said when the door was closed. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">'frémer à clef' </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To lock;</span><span class="definition_fr"> fermer à clef.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vié fomme-la commencé héler et li l'olé frémer Jean Sotte a clef dans so la chomme.</span><span class="example_en">The old woman started to scream and she wanted to lock Foolish John in his room. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To shut in, lock up;</span><span class="definition_fr"> enfermer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ma frenmen twa dan lachanm-la.</span><span class="example_en">I'm going to lock you up in the room. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> —<span class="pos">v.refl.</span> <span class="definition_en">To coop, lock, oneself up, shut oneself in;</span><span class="definition_fr"> s'enfermer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li fèrmen limèm dan kabann-na.</span><span class="example_en">He locked himself into the house. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li fermin li méme dans so lachambe.</span><span class="example_en">He locked himself in her room. </span><span class="example_code">(FO T16)</span></span> •<span class="headword">fèrmen deyòr </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To lock (oneself) out;</span><span class="definition_fr"> fermer la porte à clé (quand il y a qn qui n'est pas rentré). <span class="example"><span class="example_lc">Mo fèrmen mon deyòr jodi. Mo te pa konen rantre.</span><span class="example_en">I locked myself out today. I couldn't get in. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To close in on, surround;</span><span class="definition_fr"> encercler, entourer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa-fe kon la nwi fèrmè.</span><span class="example_en">So when night closed in. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye te tou ape ri apre li. Ye frenmen alantou li.</span><span class="example_en">They were all laughing at him. They closed in around him. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fèt</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Eliminated from the game of marbles because a shooting marble remains in the circle;</span><span class="definition_fr"> éliminé du jeu de billes parce qu'une bille reste dans le rond.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si ta kanik arète dan l ron, ye pèle sa fèt</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">Kan t rantre dan l ron e t e pa sòrti t e fèt, t e mòr.</span><span class="example_en">If your marble stops inside the circle, they call that [fèt]. When you're in the circle and you don't get out of it you're [fèt], you're dead. (<span class="variant_code">BT</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fèt</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); fet (<span class="variant_code">PC</span>); lafèt (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Birthday;</span><span class="definition_fr"> anniversaire (de naissance). <span class="example"><span class="example_lc">So fet se dan août. Le kenz d aout se so fet.</span><span class="example_en">His birthday is in August. The fifteenth of August is his birthday. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se mo lafèt jodi. Mo fe katre-ven-trwa.</span><span class="example_en">It's my birthday today. I turned 83.<span class="definition_en"> (<span class="variant_code">CA</span>) <em>♦Ainjour au soir, Cigogne (mo cré c'était so fête) té invité Rénard soupé en tête à tête..</em>One evening, the Stork (I think it was his birthday) invited the Fox over for a tête-à-tête. (<span class="variant_code">T20</span>) 2.<span class="definition_en"> Party, celebration;</span><span class="definition_fr"> fête, célébration. <em>♦Tout moun apé grouillé: milet, choual et charrette, pasqué laroulaison pou neg c'est ain grand fête..</em>Everyone is on the move, mules, horses and wagons, because the sugar cane harvest, for black folks, is a big party. (<span class="variant_code">T27</span>) 3.<span class="definition_en"> Holiday;</span><span class="definition_fr"> jour de fête, jour férié. <span class="example"><span class="example_lc">Mon te gen kat piti e ye tou nèt marye. Me ye vyen pou le fèt e ye vyen dan lete.</span><span class="example_en">I had four kids and they are all married. But they come for the holidays and they come in the summer. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">fet Valantin </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lafèt Valantin (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Valentine's Day;</span><span class="definition_fr"> la Saint Valentin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sete lafèt Valantin jòdi. Se WESLEY so lafèt osi.</span><span class="example_en">It's Valentine's Day today. It's Wesley's birthday too. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">Fèt de Dye </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Corpus Christi;</span><span class="definition_fr"> la Fête-Dieu. <span class="example"><span class="example_lc">To va lamés pou la Fèt de Dye.</span><span class="example_en">You go to mass for Corpus Christi. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou lafyev on frison mase fiè siro on jou Fet de Dje pi bouyi sa don dolo pi bwa ti vè trwa fwa pa jou.</span><span class="example_en">For the fever with chills collect elderberry leaves on Corpus Christi and boil them in water and then drink a glass of it three times a day. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fèt-kache</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Hide-and-seek; cache-cache. <span class="example"><span class="example_lc">No galop. No va kache. Ena dot k ap chèrche pou trouve nouzot. Sa se la fèt-kache.</span><span class="example_en">We run. We go to hide. There are others who try to find us. That is hide and seek. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">feu</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">NE</span>); dife (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); dufe (<span class="variant_code">PC</span>); fe (<span class="variant_code">NE</span>); difè (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). Fire; feu. <span class="example"><span class="example_lc">Vou mèt li on stov-la, vou limen dife anba.</span><span class="example_en">You put it on the stove and light a fire under it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo netway mo poul padon mo rou ape fe griye onho en ti feu.</span><span class="example_en">I clean my chickens while my roux is grilling over a little fire. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li mèt en zalimèt dan gaz e sa fe dife.</span><span class="example_en">He put a match in gas and it made a fire. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Et dans cabane ça bon assise côté di fé avec tous nos pitis quand napé boi café..</em>And in the house it is good to sit by the fire with all of our children when we are drinking coffee. (<span class="variant_code">T27</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">feuraiy</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); feraiy (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Junk, trash;</span><span class="definition_fr"> camelote, rebuts, objets sans valeur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dat kolèk en ta de feraiy.</span><span class="example_en">Dot collects a lot of junk. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fèv</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); fev (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); feuv (<span class="variant_code">PC</span>); defèv (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); defev, defeb (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bean, field pea;</span><span class="definition_fr"> fève, pisaille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Moun te pe pa FERTILIZE. Ye se plante bin, defèv-ye, to te ramas defèv-ye e chèche ye e gen ye pou to manje, e pou li plante lannen apre la.</span><span class="example_en">People didn't fertilize. They would plant their beans and their peas, then you would gather your peas and dry them and have them as your food, and to plant them the next year. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">fèv plat </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); fev plat, feuv plat (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Butter bean, lima bean;</span><span class="definition_fr"> fève plate.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Te gen kenn feuv platte met dipwòv andan l tchobo l.</span><span class="example_en">We had to can butter beans, we always put in some pepper to preserve them. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Fèv plat, to gen pou grennen ye avonn to kwi ye.</span><span class="example_en">Butter beans, you've got to shell them before you cook them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fevi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Okra;</span><span class="definition_fr"> gombo (légume). (<span class="example"><span class="example_lc">Hibiscus esculentus</span><span class="example_en">. <span class="example"><span class="example_lc">To koup to fevi. To mèt sa dan chodjèr e de lagrès.</span><span class="example_en">You cut up your okra. You put it in a pot with grease. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> REM: Speakers at <span class="variant_code">PC</span> disagree about how to say 'okra.' One claims it is either <span class="example"><span class="example_lc">ganmbo fevi</span><span class="example_en">or just <span class="example"><span class="example_lc">fevi,</span><span class="example_en">while another claims it is only <span class="example"><span class="example_lc">fevi.</span><span class="example_en">The latter is the term used on <span class="variant_code">CA</span>. •<span class="headword">fiè fevi </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Okra flower;</span><span class="definition_fr"> fleur de gombo.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">fiè</span><span class="example_en">•<span class="headword">gonbo fevi </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Okra, okra gumbo;</span><span class="definition_fr"> gombo (légume), 'gombo', soupe faite de ce légume, cf. <span class="example"><span class="example_lc">gonbo fevi</span><span class="example_en">•pye fevi,<span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Okra plant;</span><span class="definition_fr"> plante de gombo.</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fèvriye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> February;</span><span class="definition_fr"> février.</span> <em>♦Nivelle Lorléans, 10 Févesriez 1875.<span class="definition_en">.</span></em>New Orleans, February 10, 1875.<span class="definition_en"> (<span class="variant_code">T40</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fevye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Honey locust, false acacia;</span><span class="definition_fr"> faux acacia, févier.</span> (<em>Robina pseudoacacia). Fevye, st en dibwa, garòfye ki pa <span class="variant_code">gen.</span></em><span class="example"><span class="example_lc">enn o de grofye.</span><span class="example_en">The honey locust is a tree, a type of carob tree that doesn't have more than one or two thorns. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fey</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); lefey (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lèfey, lèfèy (<span class="variant_code">PC</span>); fœy (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); de fyèy (<span class="variant_code">MO</span> 72); defèy (pl.) (<span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> Leaf;</span><span class="definition_fr"> feuille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Va paye lefey deyòr to tou ratonne.</span><span class="example_en">Go scatter the leaves outside that you've raked up. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Narb li ki li fe sa rèste vèr tou livèr. Tou lez ot tòrnen jan e maron. Yefey tonbe.</span><span class="example_en">The tree that did that for him stayed green all winter. All the others turned yellow and brown, and their leaves fell off. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Bokou de fyèy.</span><span class="example_en">A lot of leaves. (<span class="variant_code">MO</span> 72) <span class="example"><span class="example_lc">♦To fe en di te avek de fey en piti narb ye pel le hou.</span><span class="example_en">You make a tea with the leaves of a little tree they call holly. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> •<span class="headword">fey lorye </span><span class="pos">n.phr.</span> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bay leaf;</span><span class="definition_fr"> feuille de laurier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo sèrv lefey lorye dan mo gòmbo.</span><span class="example_en">I use bay leaves in my gumbo. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Sheet (of metal or tin);</span><span class="definition_fr"> feuille, tôle, plaque (de métal, d'étain). <span class="example"><span class="example_lc">Ye sèrvi en fey zenk pou kouvèr lamezon.</span><span class="example_en">They used a sheet of tin to cover the house. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">feyaj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Foliage;</span><span class="definition_fr"> feuillage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ti kas le feyaj-la dan mwa d septanm. ala ti moul sa.</span><span class="example_en">You break the leaves off in the month of September and then you grind them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">feye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Lungs and inedible parts of crab;</span><span class="definition_fr"> poumons et parties immangeables du crabe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le feye dœ le krab tu ot sa. Tu ot ye dan lekòch, la tu ot le feye cha kote.</span><span class="example_en">The crab's lungs, you remove. First you remove the scales and then you remove the lungs on either side. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fezon</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Pheasant;</span><span class="definition_fr"> faisan.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Don so lachas, li te tchwe en fezon.</span><span class="example_en">While he was hunting, he killed a pheasant. </span><span class="example_code">(DU)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fi-d-gars </span><span class="example"><span class="example_lc">n.vulg</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">NE</span>); fi-d-gas (<span class="variant_code">PC</span>). Son of a bitch; fils de garce. <span class="example"><span class="example_lc">Vilen fi-d-gas.</span><span class="example_en">An ugly son of a bitch. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fi-d-puten</span> <span class="pos">n.vulg.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); fi-d-piten (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Son of a bitch;</span><span class="definition_fr"> fils de putain.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kon ton choke... Mon fi-d-puten.</span><span class="example_en">When you're angry, (you say) son of a bitch! (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Tout ces fils-putain Frenchmen té Red Red Red.</span><span class="example_en">All of those French sons of bitches were red red red. </span><span class="example_code">(DC)</span></span>; <em>C'tait ein lucky fils-fils-tain!.</em>He was a lucky son-of-a-bitch! (<span class="variant_code">DC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fiche</span> <span class="pos">v.tr.</span> •<span class="headword">fich a lapòrt </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To throw s.o. out; mettre à la porte. <span class="example"><span class="example_lc">♦Yé fiche li à laporte.</span><span class="example_en">They threw him out. </span><span class="example_code">(T34)</span></span> •<span class="headword">'fiche pa mal' </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To not care about, not give a damn;</span><span class="definition_fr"> s'en foutre.</span> <em>♦Mofiche pas mal ça yé va croi..</em>I don't give a dam what people think. (<span class="variant_code">TN</span>) •fiche (so) chan <span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To leave, beat it;</span><span class="definition_fr"> foutre le camp, partir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Moté croi macaque la crévé, ou que li té fiché so champ.</span><span class="example_en">I thought the monkey would have died or moved away. </span><span class="example_code">(T36)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fid</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> (Animal) feed;</span><span class="definition_fr"> pâture, nourriture (pour les animaux). <span class="example"><span class="example_lc">Ina du moun ki sèrv dufid dou e mo mo sèrv du mai ekraze e deu lavwenn ekrase e pi fid, mo mèl le trwa ansanm.</span><span class="example_en">There are some people who use sweet feed, and I use ground corn and ground oats and feed, I mix the three together. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye e fe mil pou fid zalimo.</span><span class="example_en">They make meal for animal feed. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fie</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To trust;</span><span class="definition_fr"> se fier à.</span> ♦.<span class="example"><span class="example_lc">Apprende pas fié moune to pas connin.</span><span class="example_en">Learn not to trust people you don't know. </span><span class="example_code">(FO T10)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fifole</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Will-o'-the-wisp; feu follet. <span class="example"><span class="example_lc">Fifole-ye te e konnen vini e li te gen en ti lalimyè, vou te wa e dèn, li te dispare.</span><span class="example_en">Will-o'-the-wisps would come out, and they had a little light that you would see and then they would disappear. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Pou trape fifole, ye te gen en tami e ye te mèt grenn moutard anba-la e li te konte tou piti gren-la avon li te sòrti.</span><span class="example_en">To catch a will-o-the-wisp, they would get a sieve and they would put mustard seeds on the bottom of it, and he would count all the little seeds before he would get out. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Enn fwa enn ave en vye neg ki te konnen toumen li-menm an fifole.</span><span class="example_en">Once there was an old black man who knew how to turn himself into a will-o'-the-wisp. (<span class="variant_code">JR</span>)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">figire</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To figure, imagine;</span><span class="definition_fr"> s'imaginer, se figurer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa konen kofèr ye figire mo te pa konen sa mo t ape parle pou.</span><span class="example_en">I don't know why they figured I didn't know what I was talking about. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">figur</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); figir (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); figi, lafigi (<span class="variant_code">PC</span>); lafigir (<span class="variant_code">CA</span>); lafigur (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> L Face;</span><span class="definition_fr"> figure, visage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa kòn ki moun li te, li te gen en mas an so figi.</span><span class="example_en">I didn't know who she was, she had a mask on her face. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To bòs en bouton antèr to lafigir</span><span class="example_en">You broke open a pimple on your face. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li fe en vilen lafigur.</span><span class="example_en">He made an ugly face. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> ♦Lï <span class="example"><span class="example_lc">volé dans bois coté michié la, si batte so zaile dans so figuire</span><span class="example_en"> It flew into the woods to the man's house and beat its wings in his face. </span><span class="example_code">(T29)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Face, expression;</span><span class="definition_fr"> mine, visage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo wa sa a so lafigir.</span><span class="example_en">I see that in his face. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •fe figi (apre) <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); fe en lafigi (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To make a face (at);</span><span class="definition_fr"> faire des grimaces (à). <span class="example"><span class="example_lc">Mo fe li en lafigi. Mo pa kontan.</span><span class="example_en">I made a face at him. I'm not happy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">figye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); fige (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Fig tree;</span><span class="definition_fr"> figuier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ga fige-la, safe defig.</span><span class="example_en">Look at that fig tree, it produces figs. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Plonte li onmba en fige.</span><span class="example_en">Plant it under a fig tree. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fiktis </span><span class="example"><span class="example_lc">n., adj.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); fistich (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>). Imitation, artificial object used for a decoration; imitation, objet factice utilisé comme décoration. <em>A prezan ye gen chimnen me se jich puo en fïstich. La boukann sòr pa..</em>Nowadays they have a fireplace but it's just a decoration. Smoke doesn't come out of it. (<span class="variant_code">CA</span>) —<span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Fake, imitation;</span><span class="definition_fr"> faux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dezef fiktis.</span><span class="example_en">Fake eggs. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fil</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); dufil, difil (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Wire;</span><span class="definition_fr"> fil en fer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To gen de ti bar apre kòm sa, di ti bar fil, debout. To ga apre kat ti ba d fil.</span><span class="example_en">(To play croquet), you have little wire bars about so high, standing upright. You have about four little wire bars. (<span class="variant_code">PC</span>) REM: In <span class="variant_code">PC</span> it is more common to use <span class="example"><span class="example_lc">waya</span><span class="example_en">(q.v.). •<span class="headword">fil a kroche </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Barbed wire;</span><span class="definition_fr"> fil de fer barbelé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ma chmij kroche an WIRE, fil a kroche.</span><span class="example_en">My shirt got caught on the barbed wire. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">fil de fè </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Barbed wire;</span><span class="definition_fr"> fil de fer barbelé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To fe en baryè evèk fil de fè pou peche lavach-ye sòrti.</span><span class="example_en">You make a barbed wire fence to keep the cows from getting out. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Tendril, vine (of bean plant);</span><span class="definition_fr"> filet, vrille, liane (d'un haricot). <span class="example"><span class="example_lc">Fè fil lalyòn,fil.</span><span class="example_en">The plant produces vines. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="headword"><subentry>•fil-d-amour </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Love vine, dadder;</span><span class="definition_fr"> fil d'amour (une espèce de liane). (<em>Cuscuta specie)..</em><em>♦[Pou] la jonis, pronn de fil damour e bouyi ye. La to les ye refredi e to pron en ti tas a kafe trwa jwa par jou..</em>For jaundice, you take some love vine and you boil it. Then you let it cool off and you have a little coffee cup three times a day. (<span class="variant_code">BI</span>) 3, Telephone; téléphone. (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> String, thread;</span><span class="definition_fr"> fil, ficelle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se du fil mare double. Se jus en kòrdon pour mèt otour twa konm sa.</span><span class="example_en">It's string that's tied around twice. It's just a piece of string to put around you like that. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En bout difil.</span><span class="example_en">A piece of string. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">difil koton </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Cotton thread;</span><span class="definition_fr"> fil de coton.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo fe tou mo lenj e difil koton. Se difil ki pli fòr ke difil laswa.</span><span class="example_en">I make all my clothes with cotton thread. It's thread that's stronger than silk thread. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">difil laswa </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Silk thread;</span><span class="definition_fr"> fil de soie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To pran en bout difil, en bout difil laswa. To mare li sère sère.</span><span class="example_en">You take a piece of silk thread and tie it really tight. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">dufil matla </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Mattress thread;</span><span class="definition_fr"> fil à matelas.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dufil matla-la te epe. To te me sa dan negwiy matla-la.</span><span class="example_en">The mattress thread was thick. You would put it into the mattress needle. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">fil nagne </span><span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); fil zaryen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Spider web;</span><span class="definition_fr"> toile d'araignée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kon nou te koupe nouzòt, nou te kour trape en fil nagne.</span><span class="example_en">When we cut ourselves, we went to get a spider web. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Gro zaryen dan bwa, li fe en gro fil zaryen ron.</span><span class="example_en">A big spider in the woods, he makes a big round spider web. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦'[fil narenyen].</em>' (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">filan</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); filon (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sharp;</span><span class="definition_fr"> effilé, tranchant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te pran en kouto filon, e koupe ye, par ti bout kòm sa.</span><span class="example_en">They would take a sharp knife and cut them in little pieces like that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">filan</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Slime;</span><span class="definition_fr"> substance visqueuse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To koup to fevi. To mèt sa dan chodyèr e de lagrès. To touf li byen, zongnon e tou. To gen pou ote filan-la. Kan li tou sòrti, to mèt dolo e la to fe en gonbo fevi.</span><span class="example_en">You cut up your okra. You put it in a pot with grease. You smother it well with onions. You have to remove the slime. When it's all gone, you add water and then you make an okra gumbo. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">file</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Sharp;</span><span class="definition_fr"> effilé, tranchant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se en kouto file. Li koup tou.</span><span class="example_en">It's a sharp knife. It cuts everything. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Dahomey sauté droite diboute avè so boulknife ki té filé com razoa.</span><span class="example_en">Brer Dahomey jumped right up with his Bowie knife that was as sharp as a razor. </span><span class="example_code">(T5)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Straight (of hair);</span><span class="definition_fr"> droits (en parlant des cheveux). <span class="example"><span class="example_lc">En milat gen bon cheve, so cheve drwat, so cheve file.</span><span class="example_en">A mulatto has good hair, his hair is straight. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">file</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Filé powder (crumbled sassafras leaves used to thicken gumbo); filé (feuilles écrasées du sassafras servant à épaissir le gombo). <span class="example"><span class="example_lc">Sa se bwa-la ki fe file-la, sasafrwa-la. To kas labranch-la e ote le fey-ye apre to tès sa chèse o soley.</span><span class="example_en">That is the tree that you make filé powder from, sassafras. You break the branch and remove the leaves and then you let them dry in the sun. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">file</span><sup>3</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Drink, gulp, shot;</span><span class="definition_fr"> coup, gorgée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li bwa en bon file wiski e li te bon.</span><span class="example_en">He drank a good shot of whiskey and it was good. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Liprann en bon file dan enn boutey.</span><span class="example_en">He took a big drink from a bottle. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">file</span><sup>4</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> String;</span><span class="definition_fr"> ficelle, filet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se so labib, konm en nonm gen en moustach. Sa sanm en ti file.</span><span class="example_en">That's his hair, just like a man has a mustache. It looks like string. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Net;</span><span class="definition_fr"> filet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Eh bein, Lion-la t'entrain sorti dans bois et li tommebé trapé dans ein filet.</span><span class="example_en">Well, Lion was coming out of the woods and he fell into a net. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> •<span class="headword">'filet l'araignée' </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Spider web;</span><span class="definition_fr"> toile d'araignée.</span> <em>♦Lïcouri si vite li tommebé dans ein filet l'araignée ou li crévé..</em>He ran so quickly that he fell into a spider web where he died. (<span class="variant_code">BD</span>) 3.<span class="definition_en"> Bit (for horses);</span><span class="definition_fr"> mors.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se bè bridon nou pel. Li gen dè file, li va dan ladjèl mile, la li va antòr mile, chak kote.</span><span class="example_en">That's what we call a 'bit'. It has two moving parts, it goes into the mule's mouth and surrounds it on both sides. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">file</span><sup>5</sup> <span class="pos">v.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); fil (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>), <em>—v.intr..</em>1.<span class="definition_en"> To climb, creep (of a plant);</span><span class="definition_fr"> grimper (en parlant d'une plante). <span class="example"><span class="example_lc">Se enn lèb ki lev anndan la. E la laliyòn-la file apre dekòn-la.</span><span class="example_en">That's a grass that grows in there. The vine grows along the sugar cane stalk. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo ranme mo bin-ye file ouchka o bou d baton. Sa se so ranm.</span><span class="example_en">I put a stick in for my beans to climb up to the end of the stick. That's its pole. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To slither;</span><span class="definition_fr"> se faufiler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sèrpan-la file anndan lèb-la.</span><span class="example_en">The snake slithered through the grass. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dibois la prende descende courant et yé filé raide</span><span class="example_en"> The log caught the current and it moved right along. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To leave, go away;</span><span class="definition_fr"> filer, partir, s'en aller.</span> <span class="example"><span class="example_lc">File. Ale. T ap anbete mon.</span><span class="example_en">Go away. Go. You're bothering me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Allons Liétenant Gouvemair, prend la poude d'escampette. Macaque pas né pou zonnair. Filé; - jordi, cé pas to fête.</span><span class="example_en">Let's go, Lieutenant Governor, let's hit the road; the monkey is not made for honor; leave. Today is not your birthday party. </span><span class="example_code">(T32)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To thread;</span><span class="definition_fr"> enfiler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo ka file en negwi.</span><span class="example_en">I can thread a needle. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2, To string, make a string of; enfiler. <span class="example"><span class="example_lc">File lay.</span><span class="example_en">To string garlic cloves. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Prann dufil-la, file negwi-la.</span><span class="example_en">Take some thread and thread the needle. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 4.<span class="definition_en"> To sharpen, whet;</span><span class="definition_fr"> effiler.</span> <em>Èn mœl pou file kouto..</em>A whetstone for sharpening a knife. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo dòn mo frèr en lamèl pou file kouto.</span><span class="example_en">I gave my brother a whetstone for sharpening knives. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lese mwen kouri file mo kouto pou koupe ye kou.</span><span class="example_en">Let me go sharpen my knife to cut their throats. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">filozòf</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Philosopher;</span><span class="definition_fr"> philosophe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Si vou contan colomme cila-la, cé ein colomme ki philosophe.</span><span class="example_en">If you are happy with that overseer, he is an overseer who is a philosopher. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fin</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Fender, bumper;</span><span class="definition_fr"> pare-chocs. <span class="example"><span class="example_lc">Yèr kan t e parti, t e toune tro kour, me to kobi fin disu ton char.</span><span class="example_en">Yesterday when you drove off, you cut it too short and you dented the fender of your car. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">finèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lafinèt (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); lafneit, lafunet, lafinet, lafnet, fnèt (<span class="variant_code">PC</span>); feunèt (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Window;</span><span class="definition_fr"> fenêtre. <span class="example"><span class="example_lc">Li gade par lafneit.</span><span class="example_en">He looked through the window. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lafòrs divan kase mo lafinèt.</span><span class="example_en">The force of the wind broke my window. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kouri bese feunèt.</span><span class="example_en">Go lower the window. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye frenmen tou fnet-ye e pòt-ye avan ye va kouche pou peche marongwan-ye rantre dan kabann-la.</span><span class="example_en">They shut all the windows and doors before going to bed to keep the mosquitoes from coming inside. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •oèn fnèt an bwa <span class="example"><span class="example_lc">n. phr.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). Wooden casement window (a shutter-like board in place of a pane, which hangs on hinges and is opened and closed to the side); fenêtre en bois. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fini</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Worn-out, broken; usé, cassé. <span class="example"><span class="example_lc">Sètè en bèsez me li ja fini. Se pi bèsez astè.</span><span class="example_en">It was a rocking chair, but it's broken, and it's no rocking chair any more. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fini</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To end, be finished;</span><span class="definition_fr"> finir, se terminer.</span> <em>Kon bal-la fini, n a partaje Iarjon-la!.</em>When the dance is over we'll split the money. (<span class="variant_code">NE</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Yédi l'hiver fini quand to oi feilles pacane.</span><span class="example_en">They say that winter is over when you see the pecan leaves. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To finish, complete;</span><span class="definition_fr"> finir, achever.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo bezwen travaye dur pou fini louvraj-la.</span><span class="example_en">I have to work hard to finish this job. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lapin commencé fait so pont qui té vite fini.</span><span class="example_en">Rabbit began to make his bridge that was soon finished. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To ruin;</span><span class="definition_fr"> abîmer, gâter. <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa dòn twa ye pou to donse tou la journe pou fini ye kòm to t ape donse.</span><span class="example_en">I didn't give them to you so you could dance around all day and wear them out like you're doing. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> —<span class="pos">v.aux.</span> 1.<span class="definition_en"> To finish;</span><span class="definition_fr"> finir de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">O wè, mète l an liv-la, o bout lanen t a peye, ka t a fini rantre to rekòt.</span><span class="example_en">Oh yes, they put it in the ledger, and at the end of the year you'll pay, when you finish bringing in your harvest. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Tan yé fini manzé, vié nomme sorti ein caçambo dan so posse..</em>When they finished eating, the old man drew a pipe from his pocket. (<span class="variant_code">T6</span>) •<span class="headword">fini fè </span><span class="pos">adj.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); fini fe (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Done, finished, completed;</span><span class="definition_fr"> fini, terminé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La li fini f e la.</span><span class="example_en">(The sugar) is done now. (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> To have already (done sth.); avoir déjà (fait qch). <em>Me li li te fini mouri!.</em>But he was already dead! (<span class="variant_code">NE</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Kon boyo gra te fini kwi Lapen monze li.</span><span class="example_en">When the tripe was through cooking, Rabbit ate it. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To end up, finally (do sth.); finir par (faire qch). <span class="example"><span class="example_lc">Se vyè boug mo di vou ki fini trete mon.</span><span class="example_en">It's the old man I already told you about who ended up treating me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> ♦A <span class="example"><span class="example_lc">la fin yé fini par contré, mais Compair Lapin té pas reconnaite so vié padna.</span><span class="example_en">Finally they ended up meeting, but Brer Rabbit did not recognize his old friend. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> •<span class="example"><span class="example_lc">fini</span><span class="example_en">par <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To end up, finally (do sth);</span><span class="definition_fr"> finir par.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li fini par degobiye sa li te ole.</span><span class="example_en">He finally spat out what he wanted. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo fini par di sa mo t ole di.</span><span class="example_en">I ended up saying what I wanted to say. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lifini pa tchwe li don pleri la.</span><span class="example_en">He ended up killing him in the prairie. </span><span class="example_code">(DU)</span></span> •<span class="headword">ka t a fini konnè </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Before you know it, all of a sudden;</span><span class="definition_fr"> en moins de rien, tout d'un coup.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To gen plen larjan te e gaspiye to larjan. Ka t a fini konnè to pa gen larjan ditou, to gaspiye li tou to jète li dan en bòrd dan en lòt.</span><span class="example_en">You've got lots of money, you're wasting your money. Before you know it you don't have any money at all, you've wasted it all, you've thrown it away here and there. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">firye</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Furious;</span><span class="definition_fr"> furieux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa fe mo firye, sa mo wa la. Sete pa byen</span><span class="example_en"> That makes me furious. What I see there. It wasn't good. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Kre sakre tonnè! Sherif-la te firye.</em> 'Damn it!' The sheriff was furious. (<span class="variant_code">JR</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">fis </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> 1.<span class="definition_en"> Son;</span><span class="definition_fr"> fils.</span> (<span class="variant_code">NE</span>). <span class="example"><span class="example_lc">♦Filéroi té limmin La Graisse.</span><span class="example_en">The king's son loved La Graisse. </span><span class="example_code">(T29)</span></span> 2.<span class="definition_en"> <span class="pos">prop.n.</span> <span class="definition_en">Son (of God);</span><span class="definition_fr"> Fils (de Dieu). <span class="example"><span class="example_lc">Non dou Pè e dou Fis e dou Sent Espri ennsi swa-t-il.</span><span class="example_en">In the name of the Father and of the Son and of the Holy Spirit, amen. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fiy</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Daughter;</span><span class="definition_fr"> fille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye monn momon e popa la pèrmisyon pou mariye e ye fiy.</span><span class="example_en">They asked the mom and dad permission to marry their daughter. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lœ rwa ole fe mwen marye avek so fiy</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">e mo pa ole.</span><span class="example_en">The king wants to make me marry his daughter, and I don't want to. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> <span class="headword"><subentry>•ti-fiy </subentry></span><span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Granddaughter;</span><span class="definition_fr"> petite-fille, cf. <span class="example"><span class="example_lc">tit-fiy</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> Girl, woman;</span><span class="definition_fr"> (jeune) fille, femme. <span class="example"><span class="example_lc">Ye te krwa sete de nenpòt-konmon fiy.</span><span class="example_en">They believed it was easy girls who wore that stuff. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se en fiy ki basét. Li pa gran.</span><span class="example_en">She's a short girl. She's not tall. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Moté coutime dansé avec ti filles layé.</span><span class="example_en">I used to dance with those girls. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> •<span class="headword">ti fiy </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Baby girl;</span><span class="definition_fr"> petite fille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se en ti fiy.</span><span class="example_en">It's a girl! </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye t ole en ti garson me ye i en ti fiy.</span><span class="example_en">They wanted a boy but they had a baby girl. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Virgin;</span><span class="definition_fr"> vierge.</span> <em>Tou piti-ye mo gen a se pou li. Li marye e man mo te fiy! Katolik!.</em>All of the children I have are by him. When he married me I was a virgin. Catholic! (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">fiy ki janme kase </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Virgin;</span><span class="definition_fr"> vierge.</span> •<span class="headword">vyey fiy </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); vyè fiy (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Spinster, old maid;</span><span class="definition_fr"> vieille fille.</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fiy-d-onèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); fiy-d-onnè, fiy-d-onè, fiy-d-ònè (<span class="variant_code">PC</span>); fiy-d-onen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Maid of honor;</span><span class="definition_fr"> demoiselle d'honneur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Gason-d-onè ave fiy-d-onèr, se sa y ki vyen dèryè la maryaj.</span><span class="example_en">The best man and the maid of honor are the ones who follow the bride and groom. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fiyèl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); fiyeuz (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Goddaughter;</span><span class="definition_fr"> filleule.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fiyo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); filò (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Godson;</span><span class="definition_fr"> filleul.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo batize mo fiyo tèl-e-tèl tan.</span><span class="example_en">I baptized my godson at such and such a time. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">flakon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); flakan (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Small bottle;</span><span class="definition_fr"> flacon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En ti flakon kòm sa eusot van sa dè pyas.</span><span class="example_en">A little bottle like that, they sell for two dollars. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Va vidé ladan ain flacon plin dolo cologne.</span><span class="example_en">Go and empty a bottle of cologne into it. </span><span class="example_code">(ME)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">flan</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Flank, side;</span><span class="definition_fr"> flanc.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Libatte so flan avé so la tchié.</span><span class="example_en">He beat his sides with his tail. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">flannèl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> (Piece of) flannel;</span><span class="definition_fr"> (morceau de) flannel. <span class="example"><span class="example_lc">Ye fe le ti gabrièl pou en ti bebe e flannèl.</span><span class="example_en">They make nightgowns for a little baby with flannel. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lato pronn en flanel e to bib li byen avek di swif mouton.</span><span class="example_en">Then you take a piece of flannel and you soak it well in sheep fat. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">flate</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To flatter;</span><span class="definition_fr"> flatter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Y ap flate mon pou mo dòn ye sa y ole.</span><span class="example_en">They are flattering me so I give them what they want. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Jéne nomme la té si flatté belle fille la té lainmain li qué li vini amouré aussite et li marié fille la.</span><span class="example_en">The young man was so flattered that the beautiful girl loved him that he fell in love also and married her. </span><span class="example_code">(FO T22)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">flatœr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Flatterer;</span><span class="definition_fr"> flatteur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li sè en flatœr.</span><span class="example_en">He's a flatterer. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Foto appronne tout moune qui flattè en train vive en ça-yé qui'couté li..</em>You must learn that all flatterers live at the expense of those who listen to them. (<span class="variant_code">BD</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">flavœr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Flavor;</span><span class="definition_fr"> saveur, goût. <span class="example"><span class="example_lc">La vanis set enn chòj kœ ti me, donn to en flavœr.</span><span class="example_en">Vanilla is one thing that you can put in to add flavor to your cake. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">flèch</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); laflech (<span class="variant_code">PC</span>); laflèch (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Arrow;</span><span class="definition_fr"> flèche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦En laflech pèrse so chapo. Li lese so chapo tonbe konm si laflech-la te tchwe li.</span><span class="example_en">An arrow pierced his hat. He let his hat fall as if the arrow had killed him. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Shaft, tongue (of a wagon or carriage);</span><span class="definition_fr"> flèche, brancard (d'un chariot ou d'une charrette). <em>Palonyè-la apre wagon-la, epi ye gen en laflech dan milye. Li ka tournen konm sa kan mile la tournen, paki ye brèchtin li apre bwa kolye-l, pou tchombo laflech-la drwat:.</em>The swing-bar is attached to the wagon, and then there is the shaft in the middle (i.e. between the mules). It can turn when the mules turn, because it is attached to the collar to keep the tongue straight. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fleri</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); flèri (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To flower, bloom;</span><span class="definition_fr"> fleurir.</span> <em>Sa to pel le flèr-ye, le flèr jonn-ye, y ape konmonse flèri astè?.</em>What do you call the yellow flowers that are blooming right now? (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Li flèri. Li an flè. L ap pou flèri.</span><span class="example_en">It's in bloom. It's flowering. It's about to flower. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">flès</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); flèch (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Bottle, flask;</span><span class="definition_fr"> bouteille, flacon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li t ape bwa anmèm de flèch wiski-la.</span><span class="example_en">He was drinking right out of the whiskey flask. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lite gen de flès wiski.</span><span class="example_en">He had two bottles of whiskey. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fleuv</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); flev (<span class="variant_code">PC</span>); flèv (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> River;</span><span class="definition_fr"> fleuve.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M e bwaze li pou tchombo dolo-la ndanflev-la.</span><span class="example_en">I'm reinforcing it with wood to keep the water in the river. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Fleuve pa loin.</span><span class="example_en">The river is not far. </span><span class="example_code">(ME)</span></span> 2.<span class="definition_en"> The Mississippi River;</span><span class="definition_fr"> le fleuve Mississippi.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vou frape leu fleuv lalve an en kote.</span><span class="example_en">When you arrive at the River the levee is on one side. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">flijè</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Lesser celandine, figwort;</span><span class="definition_fr"> ficaire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Foude emòrvid, pronn la tet fonm blon e la flijè de mezon, e la vou pronn de ekòrch de sinelye dou. Vou bouy sa onsonm.</span><span class="example_en">For hemorrhoids, take some 'white woman's head (a plant)' and some house figwort, and then take some bark of the sweet hawthorn. You boil all that together. (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fliksyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); enfliksyon (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Pneumonia;</span><span class="definition_fr"> pneumonie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li kouche tro lontan an so do. Li trape enfliksyon. Se so pomon ke travay pa byen.</span><span class="example_en">He's been lying down too long on his back. He caught pneumonia. It's his lungs that aren't working well. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">fliksyon pwatrin </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Pneumonia;</span><span class="definition_fr"> pneumonie.</span> <em>♦[Pou] fliksyon pwatrin, to pronn la grenn mamou e fe en di te avek li pou pèrsonn la bwa..</em>For pneumonia, you take some coral tree seeds and make a tea that the sick person will drink. (<span class="variant_code">BI</span>) REM: Reflexes of <span class="example"><span class="example_lc">fluxion</span><span class="example_en">have crossed with <span class="example"><span class="example_lc">frisson</span><span class="example_en"></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">flœr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); flè (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); flèr (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">CA</span>); leflè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Flower;</span><span class="definition_fr"> fleur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pye patat-ye te gran e plen avek de flè.</span><span class="example_en">The potato plants were big with a lot of flowers. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Flè-le e fe bouton.</span><span class="example_en">The flower is producing buds. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye plante boujon flè dan chan tou lez an.</span><span class="example_en">They plant flower shoots in the field every year. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lifait ein corbeille evec plis belle flère layé li té capabe trouvé dans so jardin.</span><span class="example_en">She made a basket with the prettiest flowers she could find in her garden. </span><span class="example_code">(FO T25)</span></span> •<span class="headword">'en flére' </span><span class="pos">adj.phr.</span> <span class="definition_en">Flowering; in bloom;</span><span class="definition_fr"> en fleur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Zoranger té en flére tout Vannée; yavé flére et piti zorange.</span><span class="example_en">The orange trees were in bloom all year long; there were flowers and little oranges. </span><span class="example_code">(FO T20)</span></span> •<span class="headword">fe flè </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To flower;</span><span class="definition_fr"> fleurir, faire des fleurs.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dibwa-sa-la e fe flè.</span><span class="example_en">This tree is flowering. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo rozye ap fe flè.</span><span class="example_en">My rosebush is flowering. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">flè fevi </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Okra flower;</span><span class="definition_fr"> fleur de gombo.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan piti-ye te gen en deklou, mete savonn jón e dimyèl e mete flè fevi anlèr la e landmen te bòs.</span><span class="example_en">When kids had a boil, they put yellow soap and honey and okra flowers on it and the next day it would break open. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">flè rozye </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Rosebush;</span><span class="definition_fr"> rosier, •<span class="headword">laflè siro </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Elderberry blossom;</span><span class="definition_fr"> fleur de sureau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dite laflè siro te ban pou frison.</span><span class="example_en">Elder flower tea was good for chills. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">flè soley </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Sunflower;</span><span class="definition_fr"> tournesol.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Fié soley, li ron e li jón. Li gen grenn andan-la. Ye manj grenn flè soley.</span><span class="example_en">A sunflower is round and yellow. It's got seeds in it. People eat sunflower seeds. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">flè souf </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Flowers of sulfur;</span><span class="definition_fr"> fleur de soufre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pronn en demi liv la krenm tart, en demi liv flè souf, mele ye onsonm.</span><span class="example_en">Take a half pound of cream of tartar, a half pound of flowers of sulfur, and mix them together. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> •<span class="headword">pye d flœr </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Flowering bush or plant;</span><span class="definition_fr"> buisson ou plante à fleurs, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">pye</span><span class="example_en"></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">flòmon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> A kind of blackbird;</span><span class="definition_fr"> une espèce de merle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En flòmon, se en gro zozo nwa. Pou boukannen, safe en bon gonbo.</span><span class="example_en">A blackbird is a big black bird. You smoke it; it makes a good gumbo. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">flote</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); flòt (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To float;</span><span class="definition_fr"> flotter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">LOG-la te e flote an dolo.</span><span class="example_en">The log was floating in the water. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En pirog flòt e en laplòt va flote.</span><span class="example_en">A pirogue floats and a ball will float. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bouki roule don en kenn lagrès pou li te kapa flote.</span><span class="example_en">Bouki rolled around in a can of grease so that he could float. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">flou</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Flue;</span><span class="definition_fr"> tuyau de cheminée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To lavyòn no te boukonn sa. Mo popa te fe en flou. Wi, tan li te tchouwe kochon, li te fe en flou.</span><span class="example_en">We used to smoke our meat. My father made a chimney flue. When he killed a pig he would make a chimney flue. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">flou</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Influenza, flu;</span><span class="definition_fr"> grippe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou flou, nimoni e de doulèr,fe en di te avek la rasin kontak e enn avek la rasin mamou.</span><span class="example_en">For the flu, pneumonia and labor pains, make a tea with green briar roots and another with the roots of the coral tree. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">flouk</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Middlebuster, lister, plow with a double moldboard;</span><span class="definition_fr"> charrue double, charrue à deux oreilles.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ina deu, enn chari e pi na en flouk. Kont i rant dan latèr li tir latè le deu bòr.</span><span class="example_en">There are two (different ones), a plow and a middle-buster. When it goes into the earth it throws dirt to both sides. (<span class="variant_code">BT</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">flout</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); flou (<span class="variant_code">PC</span>); laflit (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Flute;</span><span class="definition_fr"> flûte. <span class="example"><span class="example_lc">Flout-la, e gita-la. La y te fe ye benn e sa.</span><span class="example_en">The flute and the guitar, they made a band out of that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Fén'avait deux banjo, deux paires rakatcha, ein rara et ein laflute en canne maronne.</span><span class="example_en">They had two banjos, two pairs of spurs, a rattle and a wild cane flute. </span><span class="example_code">(T40)</span></span> 2.<span class="definition_en"> harmonica;</span><span class="definition_fr"> harmonica.</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fo</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span> fo (m.), fòs (f.) (<span class="variant_code">NE</span>); fos (<span class="variant_code">CA</span>). Wrong, false; faux. <span class="example"><span class="example_lc">Li gen de fos dan dan so labouch.</span><span class="example_en">He's got false teeth in his mouth. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> REM: Neumann notes that the fern, <span class="example"><span class="example_lc">form fòs</span><span class="example_en">is rare and appears only in fixed expressions, <span class="example"><span class="example_lc">e.g.fòskouch</span><span class="example_en">'miscarriage' and <span class="example"><span class="example_lc">Fòs Rivyèr</span><span class="example_en">'False River'. •<span class="headword">Fòs Rivyè </span><span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); Fois Rivyè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> False River;</span><span class="definition_fr"> la Fausse Rivière.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La se la Fòs Rivyè, se la nou tou ne e elve.</span><span class="example_en">That is False River. That's where all of us were bom and raised. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fo</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Miscarriage;</span><span class="definition_fr"> fausse couche.</span> <em>Èl fe en fo..</em>he had a miscarriage. (<span class="variant_code">BT</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">fo</span><sup>3</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Scythe;</span><span class="definition_fr"> faux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa se èn fo. Ye koup duri ave sa.</span><span class="example_en">That is a scythe. They cut rice with that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fo</span><sup>4</sup> <span class="pos">v.aux.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>); i fo (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> It is necessary to, to have to, must;</span><span class="definition_fr"> falloir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">I f o li vivon.</span><span class="example_en">It has to be alive. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To tro fronte avèk to moman. Ifo pa to parl kòm sa e to moman.</span><span class="example_en">You're too sassy with your mama. You mustn't talk like that to your mama. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Sito bité, faut rétounain to chimin, sans ça Va gain badde loque..</em>If you stumble over something [in the road], you have to go back and start the journey over, otherwise you'll have bad luck. (<span class="variant_code">BD</span>) •<span class="headword">fo pa </span><span class="pos">conj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> So that ... not, in order that... not; pour que... ne pas. <span class="example"><span class="example_lc">To genp dekrase onmba te bra fo pa to son la mus.</span><span class="example_en">One must wash under one's armpits so that one doesn't have body odor. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> Conjug: a) i fale <span class="example"><span class="example_lc">v.imperfect</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">NE</span>); il fale, foti (<span class="variant_code">PC</span>); fale (<span class="variant_code">NE</span>). It was necessary to; il fallait. <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo kouri lekòl, i fale ye komans mantre mo langle avan ye te kapab mantremo dan lekòl.</span><span class="example_en">When I went to school they had to teach me English before they could teach me in school. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> b) fodre <span class="example"><span class="example_lc">v.cond.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span>). It would be necessary to; il faudrait. •<span class="headword">ifo mje </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">Had better;</span><span class="definition_fr"> faire mieux, avoir intérêt à. cf. <span class="example"><span class="example_lc">vo</span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fofile</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To baste;</span><span class="definition_fr"> faufiler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M ap fofile mo rob so hourle. Apre mo fofile li, m ap koud li. E la mo fini.</span><span class="example_en">I'm basting the hem of my dress. After I baste it, I sew it. And I'm finished. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fòk</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Pitchfork;</span><span class="definition_fr"> fourche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No popa te fe no fòk ave de baton.</span><span class="example_en">Our father made us pitchforks with sticks. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fon</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>), fan (<span class="variant_code">CA</span>); fonn, fo (sic) (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Deep;</span><span class="definition_fr"> profond.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pike trou-la pa ase fon.</span><span class="example_en">He didn't dig the hole deep enough. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> ♦A <span class="example"><span class="example_lc">la fin yé rivé au bord ein la rivière qui té boucou fond.</span><span class="example_en">Finally they reached a very deep river. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> •<span class="headword">pa fon </span><span class="pos">adj.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Shallow;</span><span class="definition_fr"> peu profond.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dolo ki pa fon.</span><span class="example_en">Shallow water (lit. water that is not deep). (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> Steep;</span><span class="definition_fr"> à pic.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Bit-sa-a se fon.</span><span class="example_en">That hill is steep. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Deeply;</span><span class="definition_fr"> profondément.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Djounya, a koup li, a dechire la tè plu fon, l a kour plu fon k en chwini.</span><span class="example_en">A Junior will cut into the ground deeper, it will go in deeper than a small harrow. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fon</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> The depths, the far stretches;</span><span class="definition_fr"> le tréfonds, le fin fond.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ka boug-ye kouri da dezè a èn è, bon m e soti dan fon, dan bwa.</span><span class="example_en">When the guys went into the field at one o'clock, well, I came out of the depths, out of the woods. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo sòr dan fon sipriyèr.</span><span class="example_en">I'm coming out from the depths of the swamp. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Fois-ça-la, yé sé mainnain pitits-yé plis loin dans fond bois..</em>This time they would lead the children further into the depths of the woods. (<span class="variant_code">BD</span>) 2.<span class="definition_en"> Bottom, end, back;</span><span class="definition_fr"> fond.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kouri don fon laba dèryè la.</span><span class="example_en">We went all the way to the end back there. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Pyèr-la tonbe dan fon-la.</span><span class="example_en">The stone fell to the bottom. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan piti-le sòrti par ye fon ou ye pye, to pele sa en ne-doub.</span><span class="example_en">When babies come out by their bottoms or their feet, you call that a breech birth. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye met Konpè Bouki asit don en la chez ki te pa gen fon.</span><span class="example_en">They sat Brer Bouki down in a chair with no bottom. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> •<span class="headword">fon kulot </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">The seat of one's pants;</span><span class="definition_fr"> fond de pantalon.</span> <em>Ça, combiné avec le fait que Tchoupoule, li té s'en allé. Ça veut dire li té halé so font-culotte au ras ailleur..</em>That, combined with the fact that Tchoupoule had gone away. That means that he had hauled the seat of his pants elsewhere. (<span class="variant_code">DC</span>) •<span class="headword">fon lachèz </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Chair seat, bottom;</span><span class="definition_fr"> le siège (de la chaise). <span class="example"><span class="example_lc">Fon lachèj-la tou kase. To pa kapab asit an lachèj-la.</span><span class="example_en">The seat of the chair is all broken. You can't sit on the chair. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">o fon </span><span class="pos">prep.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To/at the bottom; au fond. <span class="example"><span class="example_lc">Pran en syo dolo troub, vou mèt li asi, tou latè-l a kou o fon si vou ich kite li.</span><span class="example_en">Take a bucket of muddy water, you set it down, all the dirt will sink to the bottom if you just leave it be. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Léroi contré Jean, et Jean dit li li té trouvé mouton yé et lor la au fond larivière.</span><span class="example_en">The king listened to John, and John said he had found sheep and gold at the bottom of the river. </span><span class="example_code">(FO T26)</span></span> fòn <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); fonn (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Fun;</span><span class="definition_fr"> amusement, divertissement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sète fonn.</span><span class="example_en">It was fun. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">fe fòn </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To have fun, joke around;</span><span class="definition_fr"> s'amuser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ben lalèv se mèyè paròl, la lalèv. Mo popa te kònen di babin, men, li te juch e fe fòn,fe fas.</span><span class="example_en">'Lip' is a better word. My dad used to say [babin], but he was just joking. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •gen fòn (vèk) <span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To have fun (with s.o., at s.o.'s expense); s'amuser (au dépens de qn). <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité si couillon gros roi Bongon vauyé chécher li pou' gain fonne 'vec li.</span><span class="example_en">He was so stupid that King Bangon sent for him to have fun with him. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fondasyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); fòndasyon (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Foundation, concrete slab;</span><span class="definition_fr"> fondation.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Trwa ou katr an pase mo fe fòndasyon-la pou li.</span><span class="example_en">Three or four years ago I laid the foundation for him. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">; M ap fe en fondasyon pou mèt mo bato.</span><span class="example_en">I'm making a concrete slab to put my boat on. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fonksyon</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Function;</span><span class="definition_fr"> fonction.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yédi mo pas digne rempli fonction là que mo rempli jusqu'à c'theure avec in dignité qui embété yé.</span><span class="example_en">They said I wasn't worthy to fulfill the function that I had been fulfilling up till then with a worthiness that irritated them. </span><span class="example_code">(T34)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fonn</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); fon (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); fòn (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To melt;</span><span class="definition_fr"> fondre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En bèf gen dè lagres. Ye fonn sa, e ye fe li vini di.</span><span class="example_en">A bull has fat. They melt it and cause it to harden. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M ap fon lasir.</span><span class="example_en">I'm melting wax. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mele di konf avek lwil doliv. Fonn li don en lapwal.</span><span class="example_en">Mix camphor with olive oil. Melt them in a frying pan. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To melt;</span><span class="definition_fr"> fondre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lakrèm ap fon.</span><span class="example_en">The ice cream is melting. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Pauvre La Graisse li crié, li crié, mais yé forcé li pour resté coté di fé: mais li tapé fonne fonne..</em>Poor Grease was crying and crying, but they forced her to remain by the fire, and she was really melting. (<span class="variant_code">T29</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fonse</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Dark;</span><span class="definition_fr"> foncé, sombre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Yé té fait les mounes metit'yé mains au ras lo sac-en papier. Si la main té pli foncée yé té pourré pas rantrer.</span><span class="example_en">They had people put their hand next to the paper bag. If the hand was darker, they could not go inside. </span><span class="example_code">(GY)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fonse</span><sup>2</sup>* <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To frown;</span><span class="definition_fr"> froncer les sourcils.</span> ♦Mo <span class="example"><span class="example_lc">te kri, Nonk Remi di, on fonson so zye.</span><span class="example_en">I'thought,' Uncle Remus said frowning, <em>['on fonsont'].</em>(<span class="variant_code">DU</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fontèn</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Fountain, spring;</span><span class="definition_fr"> fontaine, source.</span> <em>♦Jonmen di: fontenn, mo va jonmen bwa to dolo..</em>Never say, Spring, I will never drink your water, <em>[fontaine'.</em>] (<span class="variant_code">DU</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">fontenn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); fontenn latet (<span class="variant_code">PC</span>); fonten (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Fontanel, soft spot on a baby's head;</span><span class="definition_fr"> fontanelle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ti bebe gen en fonten desi latèt.</span><span class="example_en">Babies have a soft spot on top of their heads. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fòr</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); fò (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Strong;</span><span class="definition_fr"> fort.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou te gen en larògon yè, e divan-la te fo.</span><span class="example_en">We had a hurricane yesterday, and the wind was strong. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye sre bave en ta, galope kom en ptit fort fyèv.</span><span class="example_en">They were drooling a lot and running something like a strong little fever. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mari tè fòr andan la mazi.</span><span class="example_en">Marie [Laveau] was an expert in magic. (<span class="variant_code">MO</span> 60); <span class="example"><span class="example_lc">Bòraks se pou nètwaye. Mo sèr pa li parskè li tro fòr.</span><span class="example_en">Borax is for cleaning. I don't use it because it's too strong. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Piti dergné li pa boucou for, li vini lasse tousouite, et li tombé bap!.</em>The last little one is not very strong, he got tired right away and he fell, bam! (<span class="variant_code">T6</span>) 2.<span class="definition_en"> Strong (of tea or coffee), heavy (of dew);</span><span class="definition_fr"> fort.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li lèm sa tro fo. Li lèm kafe si fo uchka ka li fini bwa kafe dan so tas, l e detenn so tas.</span><span class="example_en">He likes (his coffee) too strong. He likes it so strong that when he's finished drinking it, it stains his cup. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Ye se di laroze-la fo bomèten.</span><span class="example_en">They would say 'The dew is heavy this morning.' (<span class="variant_code">PC</span>) —<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Loudly (of voice), strongly, hard, fast (of heart beating);</span><span class="definition_fr"> fort (en parlant d'une voix, du battement d'un coeur). <span class="example"><span class="example_lc">Mo parle si fo e li i di mon, tanpri pa kite so madam tànde.</span><span class="example_en">I was speaking so loudly and he said to me to please not let his wife hear. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Lors li dit fill la: -Fille la descende et so caire té apé batte fort..</em>The girl came down and her heart was beating strongly. (<span class="variant_code">FO T19</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fòr</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Roost, building where chickens sleep;</span><span class="definition_fr"> perchoir, bâtiment où les poules dorment. <span class="example"><span class="example_lc">En fòr se konm sa no pèl sa. Se pour ye kouche l swar, e l poulaye se pou le poul ponn.</span><span class="example_en">We call that a roost, that is for them to sleep in at night, and the henhouse is for them to lay eggs. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fòrdòch</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Brushwood, pile of limbs and trees;</span><span class="definition_fr"> broussailles, tas de branches et d'arbres.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enave en ta fòrdòch-la. Mo te pa konen ramase li tou.</span><span class="example_en">There was a lot of brushwood there. I couldn't pick it all up. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Trash;</span><span class="definition_fr"> ordures.</span> (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fore</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Forest;</span><span class="definition_fr"> forêt. <span class="example"><span class="example_lc">No te ale dan fore pou ramase de snèl.</span><span class="example_en">We used to go into the forest to pick parsley hall. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Set nonm t ape trèvèrse enn fore. Sete enn plas ben foure.</span><span class="example_en">Seven men were crossing through a forest. It was very dense. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fòrj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> fòj (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Iron-works, blacksmith's shop; forge. <span class="example"><span class="example_lc">Ote l sòk, menne a la fòj.</span><span class="example_en">Remove the plowshare, take it to the ironworks. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <em>♦[Pou] lèrb a lapis, si to gen zèrb a la pis to gen ke pou lave twa avek dolo la fòrj..</em>If you have poison ivy all you have to do is wash yourself with water from a blacksmith's shop (in which tools were washed). (<span class="variant_code">BI</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fòrje</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To forge, hammer;</span><span class="definition_fr"> forger, marteler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pagagnin ain forgeron dan tou la ville ki capab forgé ain fer à choil pli vite pacé moin.</span><span class="example_en">There is not a blacksmith in the whole city who can forge a horseshoe quicker than I can. </span><span class="example_code">(ME)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To forge, fake;</span><span class="definition_fr"> forger.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se pa lor. Se fòrje.</span><span class="example_en">It's not gold. It's fake. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To mess up, ruin, botch;</span><span class="definition_fr"> bousiller, gâcher. <span class="example"><span class="example_lc">Pou fe to gato si to pa mèt is andan li, to fòrje li. Li p ap ale leve. Li pa bon.</span><span class="example_en">To make your cake if you don't put baking powder you've messed it up. It won't rise. It's not good. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fòrjœron</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); fòjeuron (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Blacksmith;</span><span class="definition_fr"> forgeron.</span> <em>Fòjeuron fe li BRAND <span class="variant_code">NE</span>W ankòr, aranje ankòr..</em>The blacksmith will make it brand new again, he'll repair it. (<span class="variant_code">BT</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Pa gagnin ain forgeron dan tou la ville ki capab forgé ain fer à choil pli vite pacé moin.</span><span class="example_en">There is not a blacksmith in the whole city who can forge a horseshoe quicker than I can. </span><span class="example_code">(ME)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fòrmen</span> <span class="pos">v.tr.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60). To form; former. <span class="example"><span class="example_lc">Ye fòrmen la lwa.</span><span class="example_en">They drew up the law. (<span class="variant_code">MO</span> 60)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fòrmon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Rectum;</span><span class="definition_fr"> rectum.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan ye te ansevli twa, ye te vide to letrip. Ye te bouche to fòrmon avèk lasann.</span><span class="example_en">When they prepared you for burial, they would empty your bowels. They would stuff your rectum with ashes. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fòrs</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60); lafòrs (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lafòs (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Strength, might;</span><span class="definition_fr"> force.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lalve-la kase boug. Larivyè, la flev-la si tèlman gen dolo, lafòrs dolo-la nwaye tou.</span><span class="example_en">The levee broke, man. The river has so much water, the force of the water flooded everything. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lafòrs divan kase mo lafinèt.</span><span class="example_en">The force of the wind broke my window. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li samblé tou lafoce et li cogné so latête com ein lamasse.</span><span class="example_en">He gathered up all his strength and he struck with his head like a sledgehammer. </span><span class="example_code">(T2)</span></span> •pa konnen (so) lafòs <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Not to know one's own strength;</span><span class="definition_fr"> ne pas connaître sa force. <span class="example"><span class="example_lc">Li travay, li te travay, li te pa konnen so lafòs.</span><span class="example_en">He worked, he worked, he didn't know his own strength. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •tou (so) lafòrs <span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> With all one's might;</span><span class="definition_fr"> de toute sa force.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li leve sa e tou so lafòrs.</span><span class="example_en">He lifted it with all his might. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Rete en ti manman! li kriye tou so lafòs..</em>'Stop for a moment! ' he shouted with all his strength. (<span class="variant_code">JR</span>) •<span class="headword">dè fòrs </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60). By force; de force. <span class="example"><span class="example_lc">Yè komanse pron lezarm dè fòrs.</span><span class="example_en">They began to take their arms away from them by force. (<span class="variant_code">MO</span> 60) •<span class="headword">a fòrs </span><span class="pos">conj.</span> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); a fòs, an fòs (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> So much that, because;</span><span class="definition_fr"> tant, tellement, parce que.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te kouri asi pour garde konmon mo t ape danse la vals, a fòrs mo t ape danse li byen.</span><span class="example_en">They all went to sit down to watch how I danced the waltz, since I was dancing it so well. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li te p ape garde ke kote li t ale, afors li t ape donse.</span><span class="example_en">He wasn't watching where he was going, because he was dancing so hard. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li gen pou koupe so chve-ye prop a fòrs se krote.</span><span class="example_en">He's got to shave his hair because it's kinky. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Eine fois, bonne fois, yé té gain ein'tit bougue à force li té béte yé té pélé li Jean Sotte.</span><span class="example_en">Once upon a time there was a little boy who was so stupid that they called him Foolish John. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fòrsa</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Convict;</span><span class="definition_fr"> forçat. <em>♦Mais moune té pas l'ainmain ça a cause de so caractère. Yé poignin li, et com forçat, yé pende li sur ein verbère..</em>But people didn't like that, because of his character. They took him, and like a convict, they hanged him from a streetlight. (<span class="variant_code">T37</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fòrse</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); fose, forse (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To force;</span><span class="definition_fr"> forcer.</span> <em>Ènan plen lalwa k a pase, ye fose blan-la pou fe li..</em>They've passed a lot of laws to force white people to do it (to treat blacks as equals). (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Ye te p ole ale. Ye te fòrse ye.</span><span class="example_en">They didn't want to go. They forced them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yé forcé li pour resté coté di fé.</span><span class="example_en">They forced her to remain by the fire. </span><span class="example_code">(T29)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To strain;</span><span class="definition_fr"> froisser, forcer.</span> <em>Doktœr di mo: Lèv ryen lour. Si mo biy, mo va fòrse mo lèstoma..</em>The doctor told me, 'Don't lift anything heavy.' If I forget, I will strain my chest. (<span class="variant_code">CA</span>) <em>—v.intr..</em>To try, push (oneself); se forcer, s'efforcer. <span class="example"><span class="example_lc">Si to WEAKto gen fòrse plus ke lòt-la.</span><span class="example_en">If you're weak, you have to try harder than someone else. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Mais c'est pas arien çagardé moin qui forcé autant qué vous, mo pas senti la fatigue..</em>But that is nothing, here I am straining as hard as you, and I don't feel tired. (<span class="variant_code">FO T4</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fortun</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); fòrtin (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Fortune;</span><span class="definition_fr"> fortune.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa kout en fòrtin.</span><span class="example_en">It costs a fortune. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vye nonm-la te kwa li te kouri fe so fortin.</span><span class="example_en">The old man thought he was going to make his fortune. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fòs</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lafòs (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Grave;</span><span class="definition_fr"> fosse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mwen e mo vye bo-pè deja fouye de lafòs kote mounnou te bije pouse ye dezo en kote pou ka mèt sèrkey-li anndan lan.</span><span class="example_en">My old father-in-law and I dug graves for people (where) we had to push their bones to one side in order to be able to put the coffin in there. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Prèt-la beni fòs dan simtjèr pou la Tousen.</span><span class="example_en">The priest blesses the graves in the cemetery for All Saints' Day. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Limet sèrkey-la dan lafòs-la e klouwe so kouvè.</span><span class="example_en">He put the coffin in the grave and nailed its lid shut. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fòs</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lefòs (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Clippers;</span><span class="definition_fr"> tondeur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo koupe mule cheve ave en fòs.</span><span class="example_en">I'm cutting the mule's hair with clippers. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fose</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Ditch;</span><span class="definition_fr"> fossé.</span> <em>To kònen aou gro fose-a ye ? Aben, mo kwa li res drwat la ora fose. Se sotchèn latè fose-la pase ann..</em>Do you know where the big pit is? Well, I think she lives right there on the pit. It's her land the pit passes through. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Pa Lapen parti chèche di ven. La kan li tournen li met li dan en fose la ou enn ave lonbraj.</span><span class="example_en">Brer Rabbit went to get some wine, and when he returned he put it in a ditch in the shade. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">fouye fose </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To dig ditches;</span><span class="definition_fr"> fouiller des fossés.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">foskouch</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); fòskouch (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Miscarriage;</span><span class="definition_fr"> fausse couche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En fòskouch to konmons awar en dœmœraje, to gen pagayar.</span><span class="example_en">A miscarriage, you hemorrhage and you have a period. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li pèr so bebe. Fanm-la fe en foskouch.</span><span class="example_en">She lost her baby. The woman had a miscarriage. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li pèrdu so bebe par foskouch.</span><span class="example_en">She lost her baby through miscarriage. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fòsœr</span> <span class="pos">n.</span> •<span class="headword">fòsœr dusuk </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Boss, superintendent at a sugar mill;</span><span class="definition_fr"> gérant, patron, directeur dans une sucrerie.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fòt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lafot (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Fault;</span><span class="definition_fr"> faute.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Jonmè fe en WRECK mo lavi. Lòt moun-la frape monse pa mon fòt.</span><span class="example_en">I've never had a car wreck in all my life. Other people have hit me, it's not my fault. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se pa mo-ken lafot. Mo pa kase lalanp-la.</span><span class="example_en">It's not my fault. I didn't break the lamp. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Eben! cé vraiavoua Démon, cé vou faute..</em>'Well, it's true,' admitted Demon. 'It's your fault.' (<span class="variant_code">ME</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">fotœj</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Armchair;</span><span class="definition_fr"> fauteuil.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vou, va mouri dan vou fauteuil avec ain nindigestion.</span><span class="example_en">You will die of indigestion in your armchair. </span><span class="example_code">(ME 91)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fotografi</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Photograph, picture;</span><span class="definition_fr"> photographie, image.</span> •tiré (so) fotografi <span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To take one's picture;</span><span class="definition_fr"> prendre une photo.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mofé tiré mo photographie; et mo gagnin l''honneur voyé vous in copie.</span><span class="example_en">I had my picture taken, and I have the honor of sending you a copy. </span><span class="example_code">(T34)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fou</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); foi (f.) (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Crazy;</span><span class="definition_fr"> fou.</span> <em>Se frak, sa! Li foi!.</em>That's crazy! She's crazy! (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Depou dan latet. Sa rann en moun fou ou fòl. En moun ki fou se en nòm. En moun ki foi se en fonm.</span><span class="example_en">Lice on one's head. That drives a person crazy. A person who's [fou] is a man. A person who's [fòl] is a woman. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Fanm-la ap bat so zye-ye kòm keken ki foi.</span><span class="example_en">That woman is batting her eyes like a crazy person. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> REM: The gender distinction between <span class="example"><span class="example_lc">fou</span><span class="example_en">(m.) and <span class="example"><span class="example_lc">fol</span><span class="example_en">(f.) is not systematically observed in <span class="variant_code">PC</span>. <span class="example"><span class="example_lc">♦Mais mo per li, malé, mo pas Vainmain n'homme fou.</span><span class="example_en">But I'm afraid of him, I'm leaving, I don't like a crazy man. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> •kouri fou (fòl) <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kou fou (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To go crazy, lose one's mind/head; s'affoler, devenir fou, perdre la raison, la tête. <span class="example"><span class="example_lc">T a kou fou dè li. Se ich li t ole.</span><span class="example_en">You'll go crazy over her. It's only her you want. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fou</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Oven;</span><span class="definition_fr"> four.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li di li te ja wa fou dipen ye konnen fe dan lakour.</span><span class="example_en">She said she has seen bread ovens that they used to use to make bread in the yard. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fou</span><sup>3</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To do;</span><span class="definition_fr"> faire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen chwaze sa y ole kouri fou.</span><span class="example_en">They have to choose what they want to do (in life). (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> To hit, strike;</span><span class="definition_fr"> frapper.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Oto-la fou baryè-la.</span><span class="example_en">The car hit the fence. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦'Lache mwen ou m a fou twa avek mo lòt lapat!' E kan li fou li, pat-sa-la rete pri ousi..</em>'Let me go or I'll hit you with my other paw.' And when he hit her his other paw remained stuck as well. (<span class="variant_code">JR</span>) 3.<span class="definition_en"> To deliver, deal (a blow);</span><span class="definition_fr"> donner, foutre (un coup). <span class="example"><span class="example_lc">Fou mo en KNOCKOUT.</span><span class="example_en">Deal me a knockout punch. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Fou li en kou.</span><span class="example_en">Deal him a blow. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Fout en kou de pye.</span><span class="example_en">To kick someone. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li fou mon en kou-d-pwon.</span><span class="example_en">He punched me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Sorti! Sortiavan mo fou twa en kou lapat!.</em>Get out! Get out! Before I kick you with my foot! (<span class="variant_code">JR</span>) 4.<span class="definition_en"> To throw, toss;</span><span class="definition_fr"> jeter, lancer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye se fou li don l trou.</span><span class="example_en">They would throw him in the hole. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ainti di vent, pas plis, ma chère, capab d'ain cou fou toi par terre.</span><span class="example_en">A small wind and no more, my dear, could throw you down to the ground with one blow. </span><span class="example_code">(T21)</span></span> •<span class="headword">fou deyò </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To throw s.o. out; mettre à la porte. <span class="example"><span class="example_lc">DAMN TO HELL si to fou mon deyò ye tou gen soti.</span><span class="example_en">Damn you, if you throw me out, all of them will have to leave. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="example"><span class="example_lc">fou</span><span class="example_en">par-tèr <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>); fou par-tè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To throw down;</span><span class="definition_fr"> jeter par terre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Te konye li don la sèrvèl pour fou li par-tèr ou ye pe fonn so lagòrj.</span><span class="example_en">They would hit it [the pig] in the head and throw it to the ground to cut its throat. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo se fou li par-tèr an planche e mo se biche li.</span><span class="example_en">I would throw him down on the floor and beat him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">fou ann </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To turn on;</span><span class="definition_fr"> allumer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Astè ye pa kònen koman pou fe fas, ye a fou tivi ann, ò ye PUT ON en RADIO.</span><span class="example_en">Nowadays people don't know how to tell stories, they put the TV on or the radio on. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 5.<span class="definition_en"> To place, stick, put;</span><span class="definition_fr"> mettre, foutre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pa manke mèm koupe-la, fou li anndan mèm koupe-la.</span><span class="example_en">Don't miss the same cut (when you're chopping wood), get it (the axe) into the same cut. (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">fou dife </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To set fire;</span><span class="definition_fr"> mettre le feu.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye fou dife dan kabann, ye fe to sòrti, brile to kabann.</span><span class="example_en">They set fire to your house to make you come out, they burned your house. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye fou dife dan lekiri mile.</span><span class="example_en">They set fire to the mule bam. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> • fou (so) kan <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To leave, beat it;</span><span class="definition_fr"> partir, foutre le camp.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tou mo piti-ye se la ye ne, e la ye tou e fou ye kan.</span><span class="example_en">All of my children were bom there, and now they are all leaving. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Fou to kan. Mo gen ase e twa.</span><span class="example_en">Beat it. I've had enough of you. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lion-la t'olé fait gros bougue, li laissé desrat-la fout so camp.</span><span class="example_en">The Lion wanted to show off, he let the rat go. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> •<span class="headword">'fou côté' </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To pass out, faint;</span><span class="definition_fr"> s'évanouir.</span> <em>♦Mogaignin douleur qui pran moin com ça dan mo vente. Ça couri jisqu'à dan mo zorteil. Quand mo seyé dressé pou assite, on dirait mo tou fou côté!.</em>I have a pain that takes me in my chest. It goes all the way to my toes. When I try to sit up, you'd think I was passing out! (<span class="variant_code">WO</span>) •<span class="headword">fou pa mal </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To not care about, not give a damn;</span><span class="definition_fr"> s'en foutre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te fou pa mal.</span><span class="example_en">He couldn't care less. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">I yete fou pa mal.</span><span class="example_en">He was carefree. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo fou pa mal sa to fe e sa to di.</span><span class="example_en">I don't give a damn about what you do and what you say. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦'Mo fout pas mal toi,</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">dit Jean Malin.</span><span class="example_en"> T don't care about you,' said Clever John. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span> 6.<span class="definition_en"> To trick, fool;</span><span class="definition_fr"> tromper.</span> •<em>Aïe! dit Baleine, Lapin dit moin méme quichogela, mo croi ben li té oulé fout nous zotes..</em>Ouch! said the whale. Rabbit told me the same thing, I think he wanted to trick us. (<span class="variant_code">FO T1</span>) •'fout...onnedans' <span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To trick, fool;</span><span class="definition_fr"> tromper.</span> •<span class="example"><span class="example_lc">C'est néque li tout moune, même ein piti, capa fout onnedans.</span><span class="example_en">He's the only one who is so stupid that everyone, even a small child, can trick. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fouiy-mèrd</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); fouiy-mèrt (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Nosy person, busy body, snooper;</span><span class="definition_fr"> fouinard.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo lenm pa de fouiy-mèrt toujou ape fuyaiye.</span><span class="example_en">I don't like nosy people always prying. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>.</p> |
|
|
<p><span class="headword">foule</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To sprain;</span><span class="definition_fr"> (se) fouler. <span class="example"><span class="example_lc">Mo tonbe e mo foule mo jwenti.</span><span class="example_en">I fell down and sprained my ankle. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo foule mo jounou.</span><span class="example_en">I sprained my knee. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pouen pye foule ye te konnen fe en kataplonm avek di sel e di vineg.</span><span class="example_en">For a sprained foot they would make a poultice with salt and vinegar. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To pack down, tamp;</span><span class="definition_fr"> bourrer, tamponner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Foule, nou te ramas nèf, dis sak par jou.</span><span class="example_en">(After it was) tamped down, we had gathered about nine or ten sackfuls a day. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo foule mo sak difwon pou sere mo difwon pou kouvèr mo patat.</span><span class="example_en">I packed down my bag of hay to pack in my hay to cover my potatoes. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">foulir</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); foule (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Sprain;</span><span class="definition_fr"> foulure.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen en foulir. Li t ape jwe FOOTBALL.</span><span class="example_en">He's got a sprain. He was playing football. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pouen foulir pron en demi boutey e met en jonn def on don la.</span><span class="example_en">For a sprain, take half a bottle and put an egg white in it. <em>['foulire.</em>'] (<span class="variant_code">LA</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">foulri</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Craziness, foolishness, stupidity;</span><span class="definition_fr"> folie, bêtise. <span class="example"><span class="example_lc">El ich ap fe la foulri èk èl-mèm.</span><span class="example_en">She's just making a fool of herself. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="headword">gen en gren d foulri </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To be mad at s.o. for no good reason; être fâché contre qn sans aucune raison, cf. <span class="example"><span class="example_lc">gren</span><span class="example_en">fouraj <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Fodder;</span><span class="definition_fr"> fourrage.</span> <em>Èzot plante defèv pou fé fouraj pou betay-ye dan livè..</em>They planted beans to make fodder for the animals in the winter. (<span class="variant_code">CA</span>); <span class="example"><span class="example_lc">To se gen soukouye bin pou fe fouraj pou mile-ye.</span><span class="example_en">You would have to shake [the dirt from] the soybean plants to make fodder for the mules. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Hay;</span><span class="definition_fr"> foin, •<span class="headword">fe fouraj </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To cut hay;</span><span class="definition_fr"> couper le foin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si ye di 'm e kou fe fouraj', THEY GONE CUT HAY.</span><span class="example_en">If they say I'm going to make fodder, they've gone to cut hay. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> fouran <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Furrow, row;</span><span class="definition_fr"> rang.</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fourbu</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> fourbi (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Worn-out, exhausted; fourbu, épuisé, surmené. <span class="example"><span class="example_lc">Li sòr travay. Li tou fourbi.</span><span class="example_en">He just got out of work. He's exhausted. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Motoujou fourbu avec douleurs!.</em>I'm always worn out with pain. (<span class="variant_code">WO</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fourch</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); fouch (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Pitchfork;</span><span class="definition_fr"> fourche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Fou li an ta e pran fouch e me li dan wagon.</span><span class="example_en">Put it in piles, take a pitch fork and put it in the wagon. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En fourch, se sa to travay e difwon. To pik difwon evèk en fourch.</span><span class="example_en">A pitchfork is what you work hay with. You stab hay with a pitchfork. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">fourch lestoma </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Part of the chest below the sternum;</span><span class="definition_fr"> creux de l'estomac, partie de la poitrine au-dessous du sternum. <span class="example"><span class="example_lc">♦To met sa on de bren e to poz li si la fourch lestoma.</span><span class="example_en">You put that on cheesecloth and you set it in the center of the chest below the sternum. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Prong;</span><span class="definition_fr"> fourchon, dent.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena de da ki gen trwa fouch, enan ki gen jich en fouch.</span><span class="example_en">There are gigs which have three prongs, there are some which have only one prong. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Pèrch-la te gen en fourch pou leve lakòrd.</span><span class="example_en">The pole had a forked end to lift the line. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fourchèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); fouchèt (<span class="variant_code">CA</span>); fourchet, fouchet, gro lefourchèt (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Fork;</span><span class="definition_fr"> fourchette.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En gar-monje s p met ta laveseyl, to fourchet e to kiyè-ye, to vèr, sa to bwa andon.</span><span class="example_en">A larder is for putting your dishes, your forks and spoons, your glasses, what you drink out of. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To manj e en fouchèt e pa e to dwa-ye.</span><span class="example_en">You eat with a fork and not with your fingers. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand yé mandé li ein l'assiette li donnin di pain ou ben ein fourcette.</span><span class="example_en">When they asked her for a plate she gave them some bread or a fork. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Pitchfork shaped like a rake;</span><span class="definition_fr"> fourche qui a la forme d'un râteau. <em>Èn fourchèt pou ramase fouraj..</em>A pitchfork for gathering fodder. (<span class="variant_code">PC</span>) 3.<span class="definition_en"> Fishgig, gig;</span><span class="definition_fr"> lance longue et barbelée qui sert à pêcher. <span class="example"><span class="example_lc">Konnfèdere te konnen kou si moun-ye avek fouchet.</span><span class="example_en">The Confederates used to rush at people with a gig. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fourchèz</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Mower, reaper;</span><span class="definition_fr"> faucheuse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En fourchèz se pou rasanble, pou fè en milo d jwen. A</span><span class="example_en">reaper is for gathering hay into a haystack. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">foure</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Thickly wooded, dense (of woods, undergrowth);</span><span class="definition_fr"> fourré, dense.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Set nonm tape trèvèrse enn fore sete enn plas ben foure.</span><span class="example_en">Seven men were crossing a forest. It was a very thickly wooded place. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">foure</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); four, fourè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To dig;</span><span class="definition_fr"> fouiller.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Foure dan en trou.</span><span class="example_en">To dig into a hole. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To burrow oneself in, go in a hole;</span><span class="definition_fr"> se fourrer (dans son trou). <span class="example"><span class="example_lc">♦Tan li ouâ Compair Bouki sofé li tro proce li fourré dan trou di boi.</span><span class="example_en">When he saw that Brer Bouki was following him too closely, he burrowed into a hole in a tree. </span><span class="example_code">(T4)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To put, stick (in), put away;</span><span class="definition_fr"> fourrer, mettre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo foure l dan stov.</span><span class="example_en">I put it in the oven. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To jis foure lenj dan to tirwa. To pa playe li.</span><span class="example_en">You just stick clothes in your drawer. You don't fold them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Pa foure to ne dan mo biznis.</span><span class="example_en">Don't stick your nose in my business. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Moramassé bête-là et fourré li dans sac.</span><span class="example_en">I collected the animal and put him in the bag. </span><span class="example_code">(T23)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fourni</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To furnish, provide;</span><span class="definition_fr"> fournir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Bòs-la fourni tou kichò, e twa to fourni to-mèm, kont so-kèn zafè.</span><span class="example_en">The boss furnishes everything, you just provide yourself in exchange for his tools. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo konpangni fourni kapo pou lapli, de bot e tou.</span><span class="example_en">My company furnishes raincoats, boots and all. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fourno</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Furnace (in a sugar factory);</span><span class="definition_fr"> fourneau (dans un moulin à sucre). <span class="example"><span class="example_lc">Lé foumo dé la siklèri.</span><span class="example_en">The furnace of a sugar factory. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En fourno, se pou moule dikann dan laskleri.</span><span class="example_en">A furnace is for grinding sugar cane in the sugar factory. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Oven;</span><span class="definition_fr"> four.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li mèt so dipen dan fourno me li te pa dòre.</span><span class="example_en">He put the bread in the oven but it wasn't golden brown. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fout</span><sup>1</sup> <span class="pos">int.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Rats!</span><span class="definition_fr"> Foutre!</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fout</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>), •<span class="headword">pa en fout </span><span class="pos">adv.phr.</span> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Nothing at all, not a single thing, not a damn thing;</span><span class="definition_fr"> rien du tout, pas la moindre chose.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo e vini fen jòdi a m pa gen en fout pou mon manje.</span><span class="example_en">I'm getting hungry today and don't have a thing to eat. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pouve Compè Bouki si couillon yé pas ca trosse li pou fait ein foute.</span><span class="example_en">Poor Brer Bouki is so stupid that they can't trust him to do anything. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> •<span class="headword">kone pa en fout </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">Not to know a damn thing;</span><span class="definition_fr"> ne savoir absolument rien.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">kone</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fout</span><sup>3</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> fout de (<span class="variant_code">CA</span>); foud (<span class="variant_code">PC</span>); foute (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To make fun of;</span><span class="definition_fr"> se moquer de.</span> <em>Kofèr to jich ap fout de mon? Arèt anbete mon..</em>Why are you just making fun of me? Stop bothering me. (<span class="variant_code">CA</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Wè, li kòm e foud twa to konnè, i di'To vilen,</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">'To si so sa', se sa sa min.</span><span class="example_en">Yes, he's somewhat making fun of you you know, he says 'You're ugly', or 'You're this or that', that's what that means. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦T'apé foute moin, roi Bongon réponne.</span><span class="example_en">'You're mocking me,' King Bangon replied. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">foutaje</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To ransack, search everywhere;</span><span class="definition_fr"> fouiller partout.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa ye ap chèrche pou, ye foutaje partou.</span><span class="example_en">What they were looking for, they ransacked everywhere. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">foutimon</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Extremely;</span><span class="definition_fr"> extrêmement. <span class="example"><span class="example_lc">To foutimon kouyon twa.</span><span class="example_en">You're really a jerk. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lite nonm foutimon pares e, vye Konpè Ratbwa te.</span><span class="example_en">He was an extremely lazy man, old Brer Possum was. </span><span class="example_code">(DU)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">foutrike</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Little squirt;</span><span class="definition_fr"> foutriquet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Miché Carion, vous capab croi, trois foutriquets oulé f... moin dehors comme un vié Azor.</span><span class="example_en">Mr. Carillon, you can believe it, three little squirts wanted to throw me the hell out like an old dog. </span><span class="example_code">(T34)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">foutrou</span> <span class="pos">int.</span> (An exclamation). <em>♦Foutrou, ça lourd comme Diabe, dit Néléphant, anon parti..</em>Wow, that's as heavy as the devil, said the elephant. Let's get going. (<span class="variant_code">FO T3</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">foutu</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); fouti (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> In bad shape, sunk;</span><span class="definition_fr"> en mauvaise forme, foutu.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dènyè mo wa Doc, Doc te byen fouti.</span><span class="example_en">The last time I saw Doc, Doc was in bad shape. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To konen gonn. To fouti twa. To p ap ale gangnen.</span><span class="example_en">You can leave. You're sunk. You're not going to win. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Gardé si mo té pas prend précaution. Ah, Compair Lapin té raison; ein pé plis mo té fouti.</span><span class="example_en">Look what would have happened if I hadn't taken precautions. Oh, Brer Rabbit was right, a bit further and I would have been in bad shape. </span><span class="example_code">(FO T18)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Damned;</span><span class="definition_fr"> maudit, Sacré.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To fouti enbesil. To pli bèt k en bosal.</span><span class="example_en">You damned fool. You're more stupid than a country bumpkin. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">pa fouti </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); pa foutu, pa ftu (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To not be able to, not be allowed to;</span><span class="definition_fr"> ne pas pouvoir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">N te pa fouti rantre dan SALOON-la.</span><span class="example_en">We didn't have the right to go into the bar. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa fouti mare mo soulye-ye.</span><span class="example_en">I can't tie my shoes. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Janwa ke ye lachanm te en laprizon pou ye.Ye te pa fouti sorti.</span><span class="example_en">John saw that their room was a prison for them. They couldn't get out. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fouyaiye</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To pry, nose about;</span><span class="definition_fr"> fouiner, fourrer son nez partout, fouinasser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo lenm pa de fouiy-mèrt toujou ape fouyaiye.</span><span class="example_en">I don't like nosy people always prying. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fouye</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">ST</span>); fouyè (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); fwiye (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To dig, dig up;</span><span class="definition_fr"> fouiller.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li fouyè en trou e li met poto-la anndan trou-la.</span><span class="example_en">He dug a hole and he put the post in it. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen pou fouye mo patat-ye. Se tan.</span><span class="example_en">I've got to dig up my potatoes. It's time. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Se pròchtan pou nou fouye nou patat-ye.</span><span class="example_en">It's almost time for us to dig up our potatoes. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">frajil</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Fragile;</span><span class="definition_fr"> fragile.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sefrajil. Paski, to ka fè li, sa pran tro lanton pou fe li, to ka pèd li dan en jou, en noragon ka vini la e GOOD BYE.</span><span class="example_en">(Cotton) is too fragile. It takes too long to cultivate it, and you can lose it in a single day. If a hurricane comes along it's goodbye! (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">frak</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Crazy;</span><span class="definition_fr"> fou.</span> <em>Nom li marye te kouche èk sa monmon. Se frak, sa!.</em>The man she married slept with her mother. That's crazy! (<span class="variant_code">BT</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">fraka</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Mess;</span><span class="definition_fr"> gâchis. <span class="example"><span class="example_lc">♦PaNelson a done vou ein pair cana dame, si lablette pa vini fé fraka dan poulayé.</span><span class="example_en">Pa Nelson will give you a pair of turkeys, if the weasel doesn't come and wreak havoc in the henhouse. (T 17)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fran</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Honest;</span><span class="definition_fr"> franc, honnête. <span class="example"><span class="example_lc">♦Liesplike li ke li te en volè, men enn ki te fran.</span><span class="example_en">He explained that he was a thief, but an honest one. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">Fran Koken </span><span class="pos">prop.n.</span> <span class="definition_en">Franc Coquin (folktale character);</span><span class="definition_fr"> Franc Coquin (personnage dans les contes). <span class="example"><span class="example_lc">♦Mwense en fran koken. Mo pa gen pou fe aryen ki mal. Landmen maten Fran Koken parti</span><span class="example_en"> I'm an honest thief. I won't do anything bad. The next morning the Honest Thief left. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">franj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Fringe;</span><span class="definition_fr"> frange.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En chal gen de franj k ape pann e en tapchal pa gen de franj.</span><span class="example_en">A shawl has fringe that hangs down and a cape doesn't have fringe. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Frans</span> <span class="pos">place n.</span><span class="variants"> la Frans (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); la Frons (<span class="variant_code">PC</span>); Frons (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> France;</span><span class="definition_fr"> France.</span> <span class="example"><span class="example_lc">An kote mo momò ye soti dan la Frons.</span><span class="example_en">On my mother's side they came from France. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo rève mo te dan la Frans.</span><span class="example_en">I dreamt I was in France. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Fete kwa li te deside rete an Frans pou tou tan.</span><span class="example_en">They thought he had decided to stay in France for good. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">franse</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); fronswa (<span class="variant_code">PC</span>); fronse, fransèz (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> French;</span><span class="definition_fr"> français. <span class="example"><span class="example_lc">Se kreyòl ye pèle li, langaj-la, e lòt plas-ye ye pèlè li en patwa franse. Men nou se kreyòl, se en patwa.</span><span class="example_en">They call it Creole, the language. In other places they call it a French patois, but here it is Creole, it's a patois. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yebarke, Batis e so fanm e so de piti-ye, on vil, on en navir franse.</span><span class="example_en">They got on the boat, Baptiste and his wife and their two kids, headed for the city (New Orleans) on a French boat. (<span class="variant_code">JR</span>) •<span class="headword">kana fronse </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Greenhead Mallard;</span><span class="definition_fr"> canard français. (<em>Anas platyrhynchos)..</em>cf. <span class="example"><span class="example_lc">kanar</span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">franse</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); fronse (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); fransèz (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> French person;</span><span class="definition_fr"> Français. <span class="example"><span class="example_lc">Vyè Pè H. sètè en Fronse, li sòti la Frans.</span><span class="example_en">Old Father H. was a Frenchman, he came from France. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Enn jwa de Franse te ape trèvèrse en swanp.</span><span class="example_en">Once two Frenchmen were crossing a swamp. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> French, the French language;</span><span class="definition_fr"> le français. <span class="example"><span class="example_lc">An franse se en matou. An kreyòl se en popa chat.</span><span class="example_en">In French it's a 'tomcat'. In Creole it's a [popa chat]. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Aswaye-vou, se franse. No di asit.</span><span class="example_en">'Assoyez-vous' is French (for 'sit down'). [In Creole] we say 'asit'. (<span class="variant_code">CA</span>) ♦Ma <em>pas connin comment yé pélé Low Hell en français..</em>I don't know what they call Low Hell in French. (<span class="variant_code">T40</span>) •<span class="headword">bon franse </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); bon fronse (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Good French, proper French (often used of Cajun in contrast to Creole);</span><span class="definition_fr"> bon français, français correct (souvent utilisé en parlant du cadien par opposition au creole). <span class="example"><span class="example_lc">Tou vyè moun ye te konnen parle kreyòl e bon franse osi.</span><span class="example_en">All the older people could speak Creole and good French too. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">frap-dabòr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); flaptabo (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Deerfly;</span><span class="definition_fr"> taon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En flaptabo, se en ti tan. Li mòrdi.</span><span class="example_en">A deerfly is a little fly. It bites. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> The Acadians of Avoyelles Parish (term used by the residents of False River);</span><span class="definition_fr"> les Acadiens de la Paroisse d'Avoyelles (terme utilisé par les habitants de la Fausse Rivière). (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">frapan</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Striking;</span><span class="definition_fr"> frappant.</span> <em>♦Ah!Mo bien regretté yé pas fini statue Kellogg! Si vous té voir pattes là qui déjà faites, cé té frappant avec quene nous Gouvernair..</em>I'm really sorry they haven't finished the statue of Kellogg. If only you could see the feet that were already finished, the resemblance to our Governor was striking. (<span class="variant_code">T34</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">frape</span> <span class="pos">v.tr.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); frap (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); frapè (<span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> To hit, strike;</span><span class="definition_fr"> frapper.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li kouri en kote, peche cha-la frape li.</span><span class="example_en">She ran to one side to keep from hitting him with her car. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Zeklè frape kabann-sa-a.</span><span class="example_en">Lightning struck the house. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Men divan-la te tro fo pou li e li frape on en chiko.</span><span class="example_en">But the wind was too strong for it and it hit a stump. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To reach, arrive at (a place);</span><span class="definition_fr"> atteindre, arriver à (un endroit). <span class="example"><span class="example_lc">Kan li frape sa mezon li tonbe dan lachanm-l.</span><span class="example_en">When he reached his house he collapsed in the room. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To strike, assail, overtake;</span><span class="definition_fr"> atteindre, frapper.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kon li sèzi, se, sifre frape li</span><span class="example_en">When it (the flower) wilts is when the cold strikes it. (<span class="variant_code">PC</span>) 4.<span class="definition_en"> To knock;</span><span class="definition_fr"> frapper.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Keken ap frape apre lapòrt. Va war ki se.</span><span class="example_en">Someone is knocking on the door. Go see who it is. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lirive kote en gro lamezon e li frape on la pòrt.</span><span class="example_en">He arrived at a big house and he knocked on the door. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fraz</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Sentence;</span><span class="definition_fr"> phrase.</span> <em>♦CéFrançoése qui dicté moin dernier phrase là..</em>It is Frances who dictated that last sentence to me. (<span class="variant_code">T34</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">fre</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); frèt (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">BT</span>); frwa (<span class="variant_code">MO</span> 60). Cold; froid. <span class="example"><span class="example_lc">Li fe fre isi dan livè.</span><span class="example_en">It's cold here in winter. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En bon vèr dolo fre, se bon kan ye fe cho.</span><span class="example_en">A nice glass of cold water, that's good when it's hot. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> REM: Given the similarity of reflexes of French <span class="example"><span class="example_lc">froid</span><span class="example_en">and <span class="example"><span class="example_lc">frais</span><span class="example_en">in Louisiana, the two words appear to have partly merged. <span class="example"><span class="example_lc">♦Lidit li li té content oua li trouvé quéque morceau dibois pou fait difé, pasqué yé fait bien frette.</span><span class="example_en">He told her he was very happy that she had found a piece of wood to make a fire because it was very cold. </span><span class="example_code">(FO T27)</span></span> •<span class="headword">vini fre </span><span class="pos">v.phr.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To get cool;</span><span class="definition_fr"> (se) refroidir. <span class="example"><span class="example_lc">Vou wa disik si vou bwi li, safe m a toumen en zafè epe, e la, ska l a vini fre, li kou an boul, ansonm, ave siro.</span><span class="example_en">You see, when you boil sugar, it makes it turn thick, and then when it cools it forms little balls of syrup. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo vini fre. Ye te f e fre deyòr la.</span><span class="example_en">I got cold. It was cold out. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •tchwe (li) fre <span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To kill cold;</span><span class="definition_fr"> tuer raide.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Anmeriken-la trape so fizi e tire li an trèvè so kò. Li tchwe li fre.</span><span class="example_en">The American grabbed his gun and shot him through his body. He killed him cold. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fre</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); frèt (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Cold;</span><span class="definition_fr"> froid.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Fre-la tchouwe ye, byen pròch.</span><span class="example_en">The cold almost killed them (the sugar cane stalks). (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Lapé laissé moin mouri faim et frette dihors.</span><span class="example_en">He's letting me die of hunger and cold outside. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Cold, flu, influenza;</span><span class="definition_fr"> rhume, grippe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen en gro fre an so lèstoma. Le e touse.</span><span class="example_en">He has a cold in his chest. He is coughing. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fre</span><sup>3</sup> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Cost, charge, expense;</span><span class="definition_fr"> frais, coût. <span class="example"><span class="example_lc">♦Mannejè-la va peye le fre lakour.</span><span class="example_en">The manager will pay the court costs. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">frèch</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); frich, frech (<span class="variant_code">PC</span>); fre (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Fresh;</span><span class="definition_fr"> frais.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tou le smenn ye se tchwe en kochon, e nou se gen frich.</span><span class="example_en">Every week they used to kill a pig. We would have fresh meat. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li fe li-mèm frèch pou kapab galope pli vit.</span><span class="example_en">She freshened herself up to be able to run faster. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> ♦ <span class="example"><span class="example_lc">Gay are cilà té fé bon lavianne fraîche.</span><span class="example_en">That fellow (i.e. that bull) would give good fresh meat. (<span class="variant_code">T8</span>) 2.<span class="definition_en"> Cool;</span><span class="definition_fr"> frais.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye fe frèch jodi.</span><span class="example_en">It's cool out today. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li trape divan fre.</span><span class="example_en">He caught the cool breeze. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">frèch</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); frech (<span class="variant_code">PC</span>); lafrèch (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Cool breeze;</span><span class="definition_fr"> brise rafraîchissante. <span class="example"><span class="example_lc">Enave en bòn frèch on larivyèr.</span><span class="example_en">There was a cool breeze off the river. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">pran lafrech </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To enjoy the breeze, get some fresh air;</span><span class="definition_fr"> prendre le frais.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M asit an lagalri pou pran lafrèch.</span><span class="example_en">I'm sitting on the porch to get some fresh air. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">rete pann la e li prann lafrrch tou la rout.</span><span class="example_en">He remained hanging there the whole way, enjoying the breeze. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">dòn lafrèch </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To provide shade;</span><span class="definition_fr"> donner de l'ombre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dibwa-sa-a ap dòn lafrèch.</span><span class="example_en">This tree is providing shade. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Litemps pou nous planté calbasse auras cabane, pou yé donne nous lafraiche en bas yé gros laliane.</span><span class="example_en">It is time for us to plant squash around the house for them to give us shade under their tall vines. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">frechman</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cool;</span><span class="definition_fr"> rafraîchissant, frais. <span class="example"><span class="example_lc">Li gen pou et frechman dèmen maten.</span><span class="example_en">It's going to be cool tomorrow morning. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fredèn</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Prank;</span><span class="definition_fr"> fredaine.</span> <em>♦Ça fait Compair Lapin consenti resté avec so femme jisqua li mouri et c'est comme ça li marié avec tout so frédaine..</em>So Brer Rabbit agreed to stay with his wife until she died, and so that's how he got married, with all of his pranks. (<span class="variant_code">FO T15</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">fredi</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To cool down;</span><span class="definition_fr"> (se) refroidir. <span class="example"><span class="example_lc">Demòv. Te kite dolo-la fredi, bwa pa li cho la, bwa li fre.</span><span class="example_en">They would let the water cool off. They didn't drink it hot, they drank it cool. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Tan-la ap fredi. S ap ale fe fre aswa-la.</span><span class="example_en">The weather is cooling down. It's going to be cold tonight. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To freeze, chill;</span><span class="definition_fr"> glacer, geler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sa li wa a pe pre si pa de li, kan li leve so latet, fredi li avek lapè.</span><span class="example_en">What he saw about six steps from him froze him with fright. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To cool down;</span><span class="definition_fr"> refroidir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si to manje tro cho, to gen pou fredi li, pou to konen manje li.</span><span class="example_en">If your food is too hot, you have to let it cool down so you can eat it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">frekantasyon*</span> <span class="pos">n.</span> frekatasyon, frikantasyon (<span class="variant_code">PC</span>). Company, visitors; invités, de la visite. <span class="example"><span class="example_lc">Ye ye pa gen frekatasyon.</span><span class="example_en">They don't have any company. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">frekante</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); frikante, frekonte, frekant, frèkante (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To see, visit;</span><span class="definition_fr"> fréquenter, rendre visite à.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou frekant pa a souvon paskœ nou pa gen labarkasyon.</span><span class="example_en">We don't get together often because we have no transportation. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M ap ale frekante mo piti-ye an vil.</span><span class="example_en">I'm going to visit my children in New Orleans. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Faut quitté tout zonnair la yé, plus fréquenté moun qui coquin.</span><span class="example_en">You have to leave all of your honor, and not frequent disreputable people. </span><span class="example_code">(T31)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">frèn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); flenn, frenn (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Ash;</span><span class="definition_fr"> frêne. <span class="example"><span class="example_lc">Ni chenn ni flenn.</span><span class="example_en">Neither the oak tree nor the ash tree. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To koup dibwa frèn pou brile dan fouye poulivè.</span><span class="example_en">You cut ash trees to bum in your fireplace for the winter. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •frenn pikon <span class="example"><span class="example_lc">n,phr.</span><span class="example_en">Prickly ash, toothache tree; frêne piquant. <em>(Zanthoxylon clova.</em>. <em>♦[Pou ] mal o don, fe twa en chik avek frenn pikon e met sa si to don..</em>For a toothache, get a chaw of prickly ash and put it on your tooth. (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">frengan</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Frisky, high-spirited, lively; fringant. <span class="example"><span class="example_lc">Moun te pli frengan.</span><span class="example_en">People were more high-spirited (in those days). (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Piti-la tro frengan. Larèt pa.</span><span class="example_en">The child is too lively. He doesn't stop. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">frèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>).</span><span class="definition_en"> Brother;</span><span class="definition_fr"> frère.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En swar, mo frèr e mo t ap fume, lapip a tonbe partèr.</span><span class="example_en">One evening my brother and I were smoking. The pipe fell to the ground. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li t ape babiy e e mo frèr.</span><span class="example_en">He was fussing at my brother. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Katafo te lœ plis vye dan le trwa ti frè.</span><span class="example_en">Catafo was the oldest of the three little brothers. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fret</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Freight train;</span><span class="definition_fr"> train à fret.</span> (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">char fret </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Freight train;</span><span class="definition_fr"> train à marchandises, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">char</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> Freight, load;</span><span class="definition_fr"> fret, cargaison.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En charabon se pou charye fret.</span><span class="example_en">A four-wheeled cart is for carrying freight. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">frèz</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); frez (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Strawberry;</span><span class="definition_fr"> fraise.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En dezè plen ave frez.</span><span class="example_en">A strawberry patch. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan to plant to frèz-ye.</span><span class="example_en">When you plant your strawberries. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fri</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Fruit;</span><span class="definition_fr"> fruit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou te toujou gen nou fri.</span><span class="example_en">We always had our fruit. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo manj en ta fri. Mo lenm en morso banàn, en morso depòm.</span><span class="example_en">I eat a lot of fruit. I like a pièce of banana, a pièce of apple. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦En ave de fri on lil.</span><span class="example_en">There was some fruit on the islands. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fri</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To fry;</span><span class="definition_fr"> faire frire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Biskwi fri</span><span class="example_en"> Fried biscuits. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo fri pa dezwit. Mo lenm pa dezwit fri. Mo manj pa sa.</span><span class="example_en">I don't fry oysters. I don't like fried oysters. I don't eat them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Fride ked ra e frote avek ye.</span><span class="example_en">Fry some rattails and mb yourself with those. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">frijidèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); frijidè (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Refrigerator;</span><span class="definition_fr"> réfrigérateur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dzifa-lœ va gate o stov si to me pa sa karemon don frijidè-lœ.</span><span class="example_en">The rice dressing will spoil on top of the stove if you don't immediately put it in the refrigerator. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Freezer;</span><span class="definition_fr"> congélateur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen entande pou DEFROST mo frijidèr. Mo va atann juska sa fe cho.</span><span class="example_en">I intend to defrost my freezer. I'm going to wait until it's hot out. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">frikase</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); frikasèi (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Fricassee, stew;</span><span class="definition_fr"> fricassée, ragoût. <span class="example"><span class="example_lc">Pour li, Tchoupoule, c'tait dans ein fricassée et li jamais passé son temps à jongler comment parler.</span><span class="example_en">For him, Tchoupoule was in a fricassee and he never spent time wondering how to talk. </span><span class="example_code">(DC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Fwa dir se bon dan frikase kochon.</span><span class="example_en">Pig's liver is good in pork fricassee. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">frikase</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To fricassee;</span><span class="definition_fr"> faire une fricassée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">O vou kwi kirey konm nenpòt ki, vou ka fe enn SAUCE o frikase li.</span><span class="example_en">Oh, you cook squirrel like anything else, you can make a sauce or fricassee it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">friko</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Food;</span><span class="definition_fr"> nourriture.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Bouki li té fé so frico et li avé so famie manzé yé vante plin tou lazoumée.</span><span class="example_en">Brer Bouki made his food, and he and his family ate their fill all day long. </span><span class="example_code">(T6)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Dish made of grilled inner organs;</span><span class="definition_fr"> plat composé d'abats grillés.</span> <em>En friko? Sa sòr dan en lavach. To kou achte lavyànd, l a dòn twa en ti bout le fwa, le mou, latche..</em>A [friko]? It comes from a cow. You go buy meat, he'll give you a little piece of the liver, the lungs, the tail. (<span class="variant_code">PC</span>) 3.<span class="definition_en"> Stew;</span><span class="definition_fr"> ragoût. <span class="example"><span class="example_lc">Mo fe en friko patat pou manje aswa pou soupe.</span><span class="example_en">I made a potato stew to eat tonight for dinner. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">friksyonnen</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To rub;</span><span class="definition_fr"> frotter, frictionner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo friksyonnen li avèk SALVE kan li gen en rim an so lèstoma.</span><span class="example_en">I mb salve on him when he's got a cold in his chest. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] mal de gòrj, to fliksyonn avek di swif e di penpèrment..</em>For a sore throat, you mb (your neck) with tallow and peppermint. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">frim</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Fame;</span><span class="definition_fr"> renommée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Savan Missié Kabri, ki konm tou gri-gri, sé pas krivin pour frime.</span><span class="example_en">Wise Mr. Goat who knows every charm, he's not writing for fame. </span><span class="example_code">(TN)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">friskata</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Banana shrub;</span><span class="definition_fr"> espèce de plante.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To gen le friskata andan kabann-na.</span><span class="example_en">You have banana shrubs in the house. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">frison</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); frisan (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Chill, chills;</span><span class="definition_fr"> frisson.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dite laflè siro te ban pou frison.</span><span class="example_en">Elderberry leaf tea was good for chills. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To byen fre kan to gen frisan. T ap tranble.</span><span class="example_en">You're very cold when you have the chills. You're trembling. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Jist oir li ça donn ' moin frisson, c'est lamaison Dénise.</em> Just seeing it gives me chills, that's Denise's house. (<span class="variant_code">T11</span>) •<span class="headword">frison potrin </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); fichan potrin, fison d pòtrin, fison potrin, fison pòltrin (<span class="variant_code">PC</span>); frisant potrin (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Pneumonia;</span><span class="definition_fr"> pneumonie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si vou gonn deyò vou pa gen kapo ou ka trape frison potrin.</span><span class="example_en">If you go out (and) you don't have a coat you can catch pneumonia. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou frison potrin met de sonsi pou tire dison ontour kote sa kalme to ladoulè.</span><span class="example_en">For pneumonia, put on some leeches to draw the blood, that will calm your pains. [<em>'frisson potrine '].</em>(<span class="variant_code">LA</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">frize</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); frizle (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Kinky, nappy, frizzy;</span><span class="definition_fr"> crépu.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Moun gen ye cheve-ye frize.</span><span class="example_en">There are some people with kinky hair. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Curly;</span><span class="definition_fr"> frisé, bouclé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa, men sa gen cheve drwat men li li gen so cheve-ye frize.</span><span class="example_en">That one has straight hair, but the other one has curly hair. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li gen latèt frize.</span><span class="example_en">She has very curly hair. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">frize</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To curl (hair);</span><span class="definition_fr"> friser (les cheveux). <span class="example"><span class="example_lc">L e frize se chveu.</span><span class="example_en">She is curling her hair. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">L ap frize mo chve-ye.</span><span class="example_en">She is curling my hair. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Tigue té farô com ein pan et té apé frizé so moustace.</span><span class="example_en">Brer Tiger was as dressed up as a peacock, and he was curling his moustache. </span><span class="example_code">(T8)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To braid;</span><span class="definition_fr"> natter, tresser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">L e frize se chveu</span><span class="example_en"> She's braiding her hair. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">frode</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To mess up, ruin, botch;</span><span class="definition_fr"> gâcher, bousiller. <span class="example"><span class="example_lc">Si to pa mèt tou kikchoj pou fe baryèr-la, l ap ale rouye e l ap ale kase. Li se pa dire. To frode li.</span><span class="example_en">If you don't put in everything to make the fence, it's going to rust and it's going to break. It won't last. You messed it up. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fròm</span> <span class="pos">prep.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); fòm (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> From;</span><span class="definition_fr"> de.</span> <em>Aben, aò to fròm ?.</em>Well, where are you from? (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Moun klè. To pròch pa ka fe la diferans fròm blan.</span><span class="example_en">Light-skinned blacks. You almost can't tell them apart from white people. (<span class="variant_code">PC</span>); <em>Tou le pre-midi li te marche mon fròm isi drwèt-la-la o <span class="variant_code">ST</span>. FRANCIS..</em>Every afternoon he accompanied me from here to St. Francis. (<span class="variant_code">NE</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fromaj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Cheese;</span><span class="definition_fr"> fromage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To fe fromaj e lakrèm dile lavach.</span><span class="example_en">You make cheese with the cream of cow's milk. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lidit yé li té acheté di beurre, fromage et biscuit.</span><span class="example_en">He told them that he had bought butter, cheese and biscuits. </span><span class="example_code">(FO T4)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Head cheese;</span><span class="definition_fr"> fromage de tête. <span class="example"><span class="example_lc">No te pran HOGSHEAD la nou fe fromaj.</span><span class="example_en">We took the pig's head and we made (head) cheese. (<span class="variant_code">PC</span>) <em>♦Pensez donc yé té gagnin des tas énormes de chorisses, de fromage de cochon, de pain maïs, dé patates, mo pas connin ça li té pas gagnin..</em>Think about it, they had enormous piles of sausage, head cheese, cornbread and potatoes. I don't know what they didn't have. (<span class="variant_code">T40</span>) •<span class="headword">latèt fromaj </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Head cheese;</span><span class="definition_fr"> fromage de tête. cf. <span class="example"><span class="example_lc">tèt</span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fromi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); froumi (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); formi (<span class="variant_code">NE</span>); fròmi, fronmi (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Ant;</span><span class="definition_fr"> fourmi.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To gen garde fe atansyan si se en marangwen o si se en fromi, avan to tchouwe li.</span><span class="example_en">You have to check and see if it's a mosquito or an ant before you kill it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si to jis touche en tal froumi rouj, ye va sòrti e grenpe apre twa e mòrd twa.</span><span class="example_en">If you just touch a red ant hill, they'll come out and climb on you and bite you. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Lioi dans do l(eau ain pauv piti fourmi, dibout, en hau ain copeau, et qui tapé débat pou sauver so la peau..</em>He saw in the water a poor little ant standing on a wood shaving, which was struggling to save its skin. (<span class="variant_code">T18</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">fromon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Wheat;</span><span class="definition_fr"> froment.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Topron en kiyèr la farin fromon e to deley li don dolo ked.</span><span class="example_en">You take a spoonful of wheat flour and you dissolve it in lukewarm water. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fron</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); fran (<span class="variant_code">PC</span>); lafron (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Forehead;</span><span class="definition_fr"> front.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen en mark d anvi an son fron.</span><span class="example_en">He has a birth-mark on his forehead. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo mete en Sèrvyèt e vinèg an so lafron e sa koupe so lajyèv.</span><span class="example_en">I put a towel with vinegar on his forehead and it broke his fever. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mojà touié plin moune avé mo fron; si mouen cogné toi, ma fanne to caboche an piti moceau.</span><span class="example_en">I've killed a lot of people with my forehead; if I strike you, I will break your little head to pieces. </span><span class="example_code">(T2)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fronse</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To gather;</span><span class="definition_fr"> froncer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen en rob avèk en volan tou fronse.</span><span class="example_en">She had a dress with gathered flounces. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦So jipons, yé gaignin dé volan tou froncé avec la dentel.</span><span class="example_en">Her petticoats, they have gathered flounces of lace. </span><span class="example_code">(WO)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fronté</span><sup>1</sup> (<span class="variant_code">CA</span>); frannte (<span class="variant_code">CA</span>). —<span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Sassy, insolent, cocky;</span><span class="definition_fr"> effronté.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To tro fronte avèk to moman. l fo pa to parl kòm sa e to moman.</span><span class="example_en">You are too sassy with your Mama. You mustn't talk to your Mama like that. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Toblié parlé créol; mo oua ça. Epi asteur, effronté, to tutéié to Mamrie..</em>You've forgotten how to speak Creole. And now, sassy one, you're calling your Mamrie 'tu'. (<span class="variant_code">ME</span>) —<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">In a sassy way;</span><span class="definition_fr"> d'une manière effrontée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo di li pou li arète fe sa parske sete pa byen. Li repon mo bèk frannte. L ape fe so frannte avèk man. Mo babiye li.</span><span class="example_en">I told him not to do that because it wasn't good. He answered me back in a sassy way. He backtalked me (so) I scolded him. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fronte</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); frante (<span class="variant_code">PC</span>); frannte (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Impertinence;</span><span class="definition_fr"> impertinence.</span> •fe (so) frannte <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To backtalk, be sassy, talk back;</span><span class="definition_fr"> répondre insolemment, être effronté. <span class="example"><span class="example_lc">L ape fe so frannte avèkman. Mo babiye li.</span><span class="example_en">He backtalked me. I scolded him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦To koné mo zamé lémé fé fronté avé blan</span><span class="example_en"> You know that I've never liked to be sassy with white folks. </span><span class="example_code">(T12)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">frote</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); frèt (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To rub;</span><span class="definition_fr"> frotter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li frote so lamen avek savon.</span><span class="example_en">She rubbed her hands with soap. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo frote mo lamen parskè ye fre.</span><span class="example_en">I'm rubbing my hands because they're cold. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Li metté garçon la on litte et li frotté li si tant, qué piti la réveillé..</em>He put the little boy on the bed and rubbed him so much that the little boy awoke. (<span class="variant_code">FO T20</span>) 2.<span class="definition_en"> To scrub;</span><span class="definition_fr"> laver à la brosse, frotter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le chodyèr gen pou dèt frote e rense.</span><span class="example_en">The pots have to be scrubbed and rinsed. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">v.refl.</span> <span class="definition_en">To rub oneself;</span><span class="definition_fr"> se frotter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En lang on se li to t fròt avek.</span><span class="example_en">Salve is what you rub yourself with. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦[Pou] demonjezon, vou me la sonn e di sel e vou fròt vou avek sa..</em>For the itch, you mix ashes and salt and you rub yourself with that. (<span class="variant_code">BI</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">froteuz</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Washboard used as a rhythm instrument;</span><span class="definition_fr"> planche à laver utilisée comme instrument de musique.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La li te bat la froteuz e pi li te chante.</span><span class="example_en">And he started to play the washboard and sing. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">frotwar</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); frotwa (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Washboard;</span><span class="definition_fr"> planche à laver.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en frotwa pou lave lenj.</span><span class="example_en">I've got a washboard for washing clothes. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Washboard used as a rhythm instrument;</span><span class="definition_fr"> planche à laver utilisée comme instrument de musique.</span> (<span class="variant_code">BT</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">froubi</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); frobi (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To scrub, mop (the floor);</span><span class="definition_fr"> fourbir, laver (le plancher). <em>Te gen froubi leu planche, nouzòt pa gen le <span class="variant_code">MO</span>P, non. No te kouri an no-kenn jnou ave en RAG, mo te froubi..</em>We had to scrub the floor and we didn't have a mop. We had to get down on our knees with a rag and scrub. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">froufrou</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Wild, rowdy;</span><span class="definition_fr"> sauvage, chahuteur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">L ape sotaye. Li froufrou.</span><span class="example_en">He's jumping around. He's rowdy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fume</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); fimen, fim (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); fumen, fum (<span class="variant_code">PC</span>); fimè (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To smoke (tobacco);</span><span class="definition_fr"> fumer (du tabac). <span class="example"><span class="example_lc">En swar, mo frèr e mo t ap fume, lapip a tonbe partèr.</span><span class="example_en">One evening my brother and I were smoking. The pipe fell to the ground. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <em>Li te gen en <span class="variant_code">CA</span>NCER andan so kò, se fimen ki fe sa..</em>He has cancer in his body, it's smoking that caused it. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou lopresyon fimen koma konm di taba, sa geri opresyon.</span><span class="example_en">For asthma, smoke jimson weed like tobacco, that will cure asthma. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To smoke (meat);</span><span class="definition_fr"> fumer (de la viande). <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen p alime koton mayi-ye pou fimen pwason ou chawi ou landoui.</span><span class="example_en">I've got to light the corncobs to smoke fish or raccoon or sausage. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fumye</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); limye (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Fertilizer, manure;</span><span class="definition_fr"> fumier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tou moun FERTILIZE jou jordi. Ye f e pa rekòt si ye pa mete fimye anndan lan.</span><span class="example_en">Everyone fertilizes nowadays. They wouldn't harvest if they didn't put down some fertilizer. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Me fimye apre to plant. Li va grosi byen.</span><span class="example_en">Put fertilizer around your plant. It will grow well. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou la roujol pron di fimye mouton e fe en di te avek sa, sa fe di byen.</span><span class="example_en">For measles take some sheep dung and make a tea with that, that will help. <em>['fimier'].</em>(<span class="variant_code">LA</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fumye</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> fimye (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To fertilize;</span><span class="definition_fr"> fertiliser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te plant defev pou fe fimye, li te fimye pou trwaz an la.</span><span class="example_en">They planted beans as fertilizer, they worked as fertilizer for three years. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fuzi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> fizi (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Rifle, shotgun;</span><span class="definition_fr"> fusil.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vyeu nòm-la te gen en fizi.</span><span class="example_en">My old man had a rifle. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> ♦L/ <span class="example"><span class="example_lc">oua ein bougue avec ein fisil qui t'apé viser ein gros calencro.</span><span class="example_en">He saw a guy with a rifle aiming at a big buzzard. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> •<span class="headword">fizi deu kou </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); fizi de kou (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Double-barrelled shotgun; fusil à deux coups. <em>To konnen pa en fizi deu kou? I te kase la, te mèt te deu kartouch..</em>You don't know double-barrelled shotguns? They're divided there in the middle, you put in your two cartridges. (<span class="variant_code">BT</span>) •<span class="headword">fizi en kou </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Single loader;</span><span class="definition_fr"> fusil à un coup.</span> •<span class="headword">fizi si kou </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Automatic rifle, shotgun;</span><span class="definition_fr"> fusil à six coups, fusil automatique.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En bagèt, se en fizi si kou. To kapab tire si fwa.</span><span class="example_en">A 'baguette' is a six-shot rifle. You can fire it six times. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fuziye</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To shoot;</span><span class="definition_fr"> fusiller.</span> <em>♦Kofair péhi cila lib si ein bon Radiko pa gaigné droâ fiziyé ein dam Rébail tan-zan-tan pou mizé nou zot?.</em>Why is the country free if a Radical doesn't have the right to shoot a damn rebel from time to time just for fun? (<span class="variant_code">T16</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">fuziyman</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Shooting;</span><span class="definition_fr"> fusillement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mosir kan Kongre Laid a tandé nouvail cila, la vautré Marciman pou Radiko ki fé fizilman là.</span><span class="example_en">I'm sure that when the Congressman has heard the news, he will wallow in the thanks of the radicals who did the shooting. (T 16)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fwa</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Time (instance, occasion);</span><span class="definition_fr"> fois.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo deja chache de kokodri. Sète kat fwa, sen fwa, trap ye vivan.</span><span class="example_en">I've been alligator hunting. It was four or five times. We caught them alive. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Trwa fwa par jou.</span><span class="example_en">Three times a day. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ena de fwa mo pa konen dòrmi le swa.</span><span class="example_en">There are times when I can't sleep at night. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Inave enn fwa enn fonm te gen en ti bebe.</span><span class="example_en">There was once a woman who had had a baby. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> •<span class="headword">a la fwa </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> At a time, at once;</span><span class="definition_fr"> à la fois.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo vann trwa a la fwa.</span><span class="example_en">I sold three at a time. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M ap mèt jich enn a la fwa.</span><span class="example_en">I'm just putting in one at a time. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Aumême moment lafenête brisé en mille morceaux et dolo commencin entré comme si mille robinets té ouvri à lafois</span><span class="example_en"> At the same time the window broke in a thousand pieces and water began to come in as if 1000 faucets had been turned on at once. (<span class="variant_code">T40</span>) <span class="headword"><subentry>• de-fwa </subentry></span><span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); na-le-fwa, zon-de-fwa, zon-le-fwo (<span class="variant_code">NE</span>); ena-de-fwa (<span class="variant_code">CA</span>); lefwa, na-dè-fwa, enon-le-fwa (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sometimes;</span><span class="definition_fr"> quelquefois.</span> <span class="example"><span class="example_lc">De-fwa sa sòr on kreol parske la mo choke.</span><span class="example_en">Sometimes it comes out in Creole because I'm mad. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> •<span class="headword">enn fwa </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); èn fwa, oèn fwa (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Once, one time;</span><span class="definition_fr"> une fois.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena enn fwa nou kou on djob...</span><span class="example_en">One time we went on a job... </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Latcheu Caïman té si long, et li t apé trainé tant, qué mo manqué craser li plus d'ein fois.</em> The alligator's tail was so long, and it was dragging around so much that I nearly crushed it more than once. (<span class="variant_code">T40</span>) •<span class="headword">en lot fwa </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Another time;</span><span class="definition_fr"> une autre fois.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo sère mo lafisèl pou sèrvi en lot fwa.</span><span class="example_en">I saved my string to use another time. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •Ena enn fwa. <span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Once upon a time;</span><span class="definition_fr"> il était une fois.</span> •'Eine fois, bonne fois' <span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">Once upon a time;</span><span class="definition_fr"> il était une fois.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Eine fois, bonne fois, yé té gain ein t'it bougue à force li té béte yé té pélé li Jean Sotte.</span><span class="example_en">Once there was a boy who was so stupid that they called him Foolish John. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> <span class="headword"><subentry>•fwa-sa-la </subentry></span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> At that time;</span><span class="definition_fr"> à ce moment-là. <span class="example"><span class="example_lc">Li gen en gro pòltrès. Mo te gen trant on fwa-sa-la.</span><span class="example_en">He has a big photograph of me. I was thirty at that time. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Fwa-sa-la, mo t ap ale o magazen.</span><span class="example_en">At that time I was going to the store. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">lez-ot fwa </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); don lez-ot fwa, ondon lez-ot fwa (<span class="variant_code">NE</span>); dezòt foua (<span class="variant_code">MO</span> 60); lòt fwa (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Formerly, in the olden days;</span><span class="definition_fr"> autrefois.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Jòrdi le piti pa kòm ondon lez-ot fwa.</span><span class="example_en">These days kids are not like they used to be. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Konm lòt-fwa kan nou te piti, mo monmon te fe nouzòt de chimij avèk de sak d farin.</span><span class="example_en">When we were children, our mother made us shirts out of flour sacks. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Einjou</span><span class="example_en"> dan taw <span class="example"><span class="example_lc">lézot foi, Compair Bouki couri dîné côté so ouasin Compair Lapin.</span><span class="example_en">One day long ago, Brer Bouki went to have dinner at his neighbor's, Brer Rabbit. </span><span class="example_code">(T2)</span></span> •<span class="headword">plen le fwa </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); plen de fwa (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Often, many times;</span><span class="definition_fr"> souvent, maintes fois.</span> <em>Èna plen le fwa, dibwa dekonn-lan pa gen chikro..</em>Many times the sugar cane stalk has no sucrose. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Plen de fwa, mo bliy sa m ap ale fe.</span><span class="example_en">Often I forget what I'm going to do. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">souvant fwa </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">Often, oftentimes;</span><span class="definition_fr"> souvent, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">souvan</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> [Multiplication], Times; fois. <span class="example"><span class="example_lc">Trwa fwa trwa nèf.</span><span class="example_en">Three times three is nine. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fwa</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); dufwal (<span class="variant_code">PC</span>); lefwa (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Liver;</span><span class="definition_fr"> foie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo lem le jwa kochon, do mo lèm pa le fwa bef</span><span class="example_en">I like pork liver, but I don't like beef liver. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M ap boure mo kana pou THANKSGIVING. Mo mèt diri e fwa e jijie pou fe en far.</span><span class="example_en">I'm stuffing my duck for Thanksgiving. I put rice, liver and gizzards to make a stuffing. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li gen le fwa malad.</span><span class="example_en">He has liver problems. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> REM: This word is often used in the plural. The unagglutinated form <span class="example"><span class="example_lc">fwa</span><span class="example_en">is rare in <span class="variant_code">PC</span>. ♦Ma <em>acheté ain morço lé foie pou yé lunch..</em>I bought a bit of liver for their lunch. (<span class="variant_code">WO</span>) •<span class="headword">fwa blan </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Lungs;</span><span class="definition_fr"> poumons.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le fwa blan sa se plus dan vo do.</span><span class="example_en">The lungs are higher up in your back. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="headword">fwa dir </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Liver (of a pig);</span><span class="definition_fr"> foie (de cochon). <span class="example"><span class="example_lc">Fwa dir, se bon dan frikase kochon.</span><span class="example_en">Pig's liver is good in a pig fricassee. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">fwa mou </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Lungs (of a pig);</span><span class="definition_fr"> poumons (de cochon). <span class="example"><span class="example_lc">No manj pa fwa mou-la paske sa gen pa gou kom fwa dir. Se le pomon du kochon. Se pa manjab.</span><span class="example_en">We don't eat the lungs because they don't have any taste like the liver has. Those are the lungs of the pig. They're inedible. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">fwa nwar </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Liver;</span><span class="definition_fr"> foie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Fwa nwar kole ora vo kœr.</span><span class="example_en">The liver is around your heart. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fwa</span><sup>3</sup> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Faith;</span><span class="definition_fr"> foi.</span> •<span class="headword">ak de fwa </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Act of faith;</span><span class="definition_fr"> acte de foi.</span> (<span class="variant_code">PC</span>) •'Bonne foi, bonne foi.' <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">[Opening formula used by storytellers]. REM: Fortier 1887:116 says: «The negro narrator begins his story with the words: «bonne foi, bonne foi!» good faith, good faith! which signify that what is going to be said is strictly true.»</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fwataj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Whipping;</span><span class="definition_fr"> fouettage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En bon fwataj.</span><span class="example_en">A good whipping. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fwatèz</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); fòtèz (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Blue runner snake, coach whip snake;</span><span class="definition_fr"> espèce de serpent.</span> (<em>Zamenis flagelliformis). En fwatèz vyen dèryèr twa e si li trap twa, l ap ale taye to lajanm e so tche..</em>A coach whip comes up behind you and if he catches you, he'll whip your leg with his tail. (<span class="variant_code">CA</span>) REM: The Random House Dict, identifies the coach whip snake as <span class="example"><span class="example_lc">Masticophis flagellum.</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fwaye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); foye (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); fwayè, fòyè (<span class="variant_code">PC</span>); fouye (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Fireplace, hearth;</span><span class="definition_fr"> foyer, cheminée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou mè nou dibwa dan nou fwaye.</span><span class="example_en">We put our wood in the fireplace. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To koup dibwa frèn pou brile dan fouye pou livè.</span><span class="example_en">You cut ash wood to bum in the fireplace in the winter. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lato pronn li e to ponn li don to fwaye.</span><span class="example_en">You take it and hang it in your fireplace. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fwèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>); fwet (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Whip;</span><span class="definition_fr"> fouet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kou chache en fwet mo gen taye twa.</span><span class="example_en">Go get a whip, I'm going to beat you. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Liprend ein bon fouette et li taillé so femme jisqua li té perde connaissance.</span><span class="example_en">He took a good whip and he beat his wife until she lost consciousness. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> •<span class="headword">fwèt a bef </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bullwhip;</span><span class="definition_fr"> fouet à boeuf.</span> 2.<span class="definition_en"> Whip (part of a flower);</span><span class="definition_fr"> fouet (partie d'une fleur). <span class="example"><span class="example_lc">Nave en pye d flœr ke lapèle en bouke mariye, e pi te fe de gran fwèt, de grann flèch, e pi de tou pitit flœr blan.</span><span class="example_en">There was a flower they called a bridal bouquet, it made big whips, big spires, and then tiny little white flowers. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fwète</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); fwate (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); fouète (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To whip;</span><span class="definition_fr"> fouetter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To pa bon. Mo vafwate twa e balèn-la.</span><span class="example_en">You're not good. I'm going to whip you with the switch. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Menlòt-la te konnen fwate nouzòt tou tan.</span><span class="example_en">But the other one used to whip us all the time. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To whip, stir, beat;</span><span class="definition_fr"> fouetter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo krwa pa li fouète li ase lantan.</span><span class="example_en">I don't think he beat it long enough. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To thin (a liquid);</span><span class="definition_fr"> éclaircir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa se pou fwate to disan.</span><span class="example_en">That is to thin your blood. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fwin</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); fwenng, fwing (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Louisiana weasel;</span><span class="definition_fr"> belette de Louisiane.</span> (<em>Mustela narboricensis arthuri). En fwing, lapo-la vo bon larjan. T a kòrche li ta a gen ABOUT petet venn-senk pyas pou li..</em>A weasel, the fur is worth a lot of money. If you skin it you'll get maybe twenty-five dollars for it. (<span class="variant_code">PC</span>) <em>♦Pouça, to ben menti, to connin ben ké hibou, fouine avé blette apé manzé tou poule, é to vini di cé moin..</em>You are a liar, you know very well that the owls, the polecats and the weasels are eating all the chickens, and you come and say it is 1.<span class="definition_en"> (<span class="variant_code">FO 1887</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fyanse</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); fionse (<span class="variant_code">NE</span>); fiyanse (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1, Fiancé(e); fiancé(e). <span class="example"><span class="example_lc">Sa se mo fyanse. M ap ale marye li. Dan JANUARY, li sra mo madam.</span><span class="example_en">That's my fiancée. I'm going to marry her. In January, she'll be my wife. (<span class="variant_code">CA</span>) 2, Girlfriend; copine, petite amie. (<span class="variant_code">PC</span>) REM: Speaker at <span class="variant_code">PC</span> considered this a French term. On <span class="variant_code">CA</span> this term is used to refer to the girl; the boy is called <span class="example"><span class="example_lc">promi.</span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fyanse</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To become engaged;</span><span class="definition_fr"> se fiancer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa se mo bag li dòn man kan no fiyanse.</span><span class="example_en">That's the ring he gave me when we got engaged. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Michié Macaque vini fiancé avec Mamzelle la, et soi so mariage li invité so zami pou souper la.</span><span class="example_en">Mr. Monkey became engaged to the lady, and the evening of his marriage he invited his friends to supper there. </span><span class="example_code">(FO T9)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fyèl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>); fyel (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Gall, bile;</span><span class="definition_fr"> fiel, bile.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enanfyel dan bef mo pans.</span><span class="example_en">There is gall in steers, I think. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo bwa in mèdsin e se amè konm dzi fyèl.</span><span class="example_en">I drank a medication and it's bitter like gall. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To ot en fyèl apre fwa kochonfwa chawi, fwa lapen, fwa kirey.</span><span class="example_en">The take out the bile from pig's liver, raccoon liver, rabbit liver, squirrel liver. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kon to gen en pikon pron dolo la ki don fyel bef epi fe en kataplonm avek la farin mayi.</span><span class="example_en">When you have a thorn (in your skin), take some of the water that is in bull gall and make a poultice with corn flour. <em>['fiel'].</em>(<span class="variant_code">LA</span>) 2.<span class="definition_en"> Gall bladder;</span><span class="definition_fr"> vésicule biliaire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">El spère tro ta pou fe wète so fyèl.</span><span class="example_en">She waited too long to have her gall bladder removed. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fyèr</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Proud;</span><span class="definition_fr"> fier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Na zon don ye-la ki te ramase. Lèz-la ki te petèt pa tro fyèr.</span><span class="example_en">Some of them took up a collection. Perhaps it was those who weren't too proud. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li t ape marche kòm en pon. Li te si fyèr.</span><span class="example_en">He was strutting like a peacock. He was so proud. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ein jou yé té gagnin ein joli fille mais li té fière.</span><span class="example_en">One day they had a pretty daughter, but she was proud. </span><span class="example_code">(FO T19)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fyèv</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lafyèv (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">CA</span>); lafyev (<span class="variant_code">PC</span>); lafiyèv (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Fever;</span><span class="definition_fr"> fièvre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye sre bave en ta, galope kom en ptit fort fyèv.</span><span class="example_en">They were drooling a lot and running something like a strong little fever. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se pron kalomel pou lafyèv, epi disel.</span><span class="example_en">They used to take calomel for fever, and some salt. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To mèt en tèrmomèt anba so lalang pou wa koman ho so lafyèv ye.</span><span class="example_en">You put a thermometer under his tongue to see how high his fever is. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li va galope en lafiyèv.</span><span class="example_en">He is going to run a fever. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou lafyèv e en piti ki gen mal blon.</span><span class="example_en">For the fever and for a child with sores in the mouth. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> •<span class="headword">koupe lafyèv </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To break a fever;</span><span class="definition_fr"> faire tomber, couper, la fièvre, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">koupe</span><span class="example_en">•<span class="headword">gro lafyèv </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); gros fyèv (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> High fever;</span><span class="definition_fr"> forte fièvre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ti garson-sa-a gen en gro lafyèv.</span><span class="example_en">That boy has a high fever. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">lafyèv ho </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); lafyev ho (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> High fever;</span><span class="definition_fr"> forte fièvre.</span> L <span class="example"><span class="example_lc">ap brile e lafyèv. Li gen lafyèv ho.</span><span class="example_en">He's burning up with a fever. He's got a high fever. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">lafyèv frisan </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); fyèv frison (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Chills;</span><span class="definition_fr"> refroidissements.</span> <span class="example"><span class="example_lc">L ap tranble. Li gen lafyèv frisan.</span><span class="example_en">He's shaking. He's got the chills. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">fyev skarlatin </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Scarlet fever;</span><span class="definition_fr"> fièvre scarlatine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen lafyev skarlatin.</span><span class="example_en">She has scarlet fever. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">fyèv lant </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Slight fever;</span><span class="definition_fr"> fièvre lente.</span> <em>♦[Pou] fyèv lant, pronn di te mongilye (en narb konm en peche) e fe en di te pou bwar trwa fwa par jou ont to repa-ye..</em>For a slow fever, take some marsh elder tea (a tree like a peach tree) and make a tea to drink three times a day between meals. (<span class="variant_code">BI</span>) <em>•.</em>afyèv tranasont <span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Slight fever;</span><span class="definition_fr"> fièvre lente.</span> <em>♦[Pou] malaria ou lafyèv tranasont, to pronn di mongilye e pi to fe en gro pake..</em>For malaria or the slow fever, take some marsh elder and make a big bundle. (<span class="variant_code">BI</span>) •<span class="headword">lafyèv tifoid </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lafyèv tifòid (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Typhoid (fever);</span><span class="definition_fr"> fièvre typhoïde. <span class="example"><span class="example_lc">Piti-la trape lafyèv tifoid. Lamezon te karantinen.</span><span class="example_en">The child caught typhoid fever. The house was quarantined. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">lafyèv malèrya </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); lafyev merelya (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Typhoid (fever);</span><span class="definition_fr"> fièvre typhoïde, •<span class="headword">fyèv deu ra </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Typhoid (fever);</span><span class="definition_fr"> fièvre typhoïde, •<span class="headword">lafyèv jòn </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Yellow fever;</span><span class="definition_fr"> fièvre jaune.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lafyèv jón se kan to zye-ye tou jón e to lafigir osi.</span><span class="example_en">Yellow fever is when your eyes are all yellow and your face too. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Temperature;</span><span class="definition_fr"> température.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Prann to lafièv.</span><span class="example_en">To take someone's temperature. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fyòl</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Phial, flask;</span><span class="definition_fr"> bouteille, fiole.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦En bas nabe yé tout qualité flairs dans moune té la; quand ein moune té respiré c'est comme si yé té débouché ein fiole lessence dans ein la chambre.</span><span class="example_en">Under the trees there was every kind of flower in the world. When someone breathed it was as if they had opened a bottle of perfume in a bedroom. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fyon</span> <span class="pos">n.</span> •<span class="headword">'fé so fion' </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To put on airs;</span><span class="definition_fr"> se donner des airs.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bourriquet là oua cété pa le peine, li pran so chimin, mé li té pa si bête fé so fion avé so geste comme li té coutime.</span><span class="example_en">Donkey saw that he could do nothing, so he went away; but he was not so stupid as to put on airs as he usually did. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">fyout</span> <span class="pos">int.</span> <span class="definition_en">Rats!</span><span class="definition_fr"> Fichtre!</span> <em>♦Tan yé rivé dézième zalon, Compair Chivreil siflé: foute!.</em>When they arrived at the second goal, Brer Deer whistled, 'Rats!' (<span class="variant_code">T5</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">gabari</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Model, mould;</span><span class="definition_fr"> gabarit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Dahomey ramassé ein morceau laterre gras, couri pran gabari serrure là et avan dix hères soné li dijà bâclé ein vagnan laclé</span><span class="example_en"> Brer Dahomey picked up a piece of clay, went to take a mould of the lock, and before ten o'clock he had already forged a nice key. </span><span class="example_code">(T6)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gabrièl </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">CA</span>). Nightgown; chemise de nuit. <span class="example"><span class="example_lc">M anvi dòrmi. M ap mèt mo gabrièl. M ap gann kouche.</span><span class="example_en">I feel like sleeping. I'm putting on my nightgown and I'm going to bed. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> REM: Acrolectal speakers on <span class="variant_code">CA</span> say <span class="example"><span class="example_lc">kamizòl.</span><span class="example_en"><span class="example"><span class="example_lc">♦Li fé li ain gabrielle rause et ain otte move.</span><span class="example_en">She made herself a pink nightgown and another mauve one. </span><span class="example_code">(WO)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gachèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>); gajèt (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Trigger;</span><span class="definition_fr"> gâchette. <em>Al la gajèt!.</em>Pull the trigger! (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen so fizi armen e li te gen so dwa anlè gachèt-la e li te pare pou tire.</span><span class="example_en">He had his shotgun loaded and he had his finger on the trigger and he was ready to shoot. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gagne</span> <span class="pos">v.tr.</span> gangne, ganyen, genyen, genye, gengn, gonyen (<span class="variant_code">PC</span>); gonye (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>); gongnen, gangnen (<span class="variant_code">CA</span>). 1.<span class="definition_en"> To gain, win;</span><span class="definition_fr"> gagner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">T a pètèt genye en pe e petet pèd en pe.</span><span class="example_en">You might win some, you might lose some. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo gongnen on lalotri.</span><span class="example_en">I won the lottery. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lipromet donn li enn pyas si li se ganyen so lakous.</span><span class="example_en">He promised to give him a dollar if he won the race. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">ganyen on </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To gain ground on;</span><span class="definition_fr"> gagner du terrain sur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Katafo-ye galope vit, men li te ganyen on ye.</span><span class="example_en">Catafo and his brothers ran quickly, but he was gaining ground on them. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •ganyen (so) lavi <span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To make a living;</span><span class="definition_fr"> faire une vie.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">vi</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> To beat (a team or player), score;</span><span class="definition_fr"> l'emporter sur, marquer (un point, etc.). <span class="example"><span class="example_lc">Mon gonye twa mo gen le meyeu nonm ka twa.</span><span class="example_en">I beat you. I have better men (players) than you do. (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">To konen gonn. To fouti twa. To p ap ale gangnen.</span><span class="example_en">You can leave. You're sunk. You're not going to win. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gaj</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Pledge, security;</span><span class="definition_fr"> gage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mobésoin dé trois mois crédit, juqu'à Pâques là, juqu'à les jours grandit, mo baillé vous in gage, in vaillant laguitare.</span><span class="example_en">I need three months' credit until Easter, until the days are long. As a pledge I will give you a nice guitar. </span><span class="example_code">(T1)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gal</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lagal (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Scabies, mange (on a dog or cat);</span><span class="definition_fr"> gale.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Chyen-la plen lagal. Li pèrd so pwal-ye.</span><span class="example_en">The dog is full of mange. He's losing his fur. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gal</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span> •<span class="headword">nwa gal </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Gall-nut; noix de galle, cf. <span class="example"><span class="example_lc">nwa</span><span class="example_en"></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gala</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Gala, celebration;</span><span class="definition_fr"> gala, fête. <span class="example"><span class="example_lc">♦Blanc et pi noir, yé dansé bamboula. Vous pas jamais voir ain plus grand gala.</span><span class="example_en">Blacks and whites alike danced the bamboula. You've never seen a bigger celebration. </span><span class="example_code">(T10)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">galdri</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lagaldri (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); garli, lagardri, lagarli (<span class="variant_code">PC</span>); legalri, legaldri, legardli (<span class="variant_code">CA</span>); lagalri (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); galri (<span class="variant_code">MO</span> 60). Porch, veranda; véranda. <span class="example"><span class="example_lc">Ti boug-leu kouri kote lamezon-non, e li monte an lagarli.</span><span class="example_en">The little boy ran towards the house, he climbed onto the porch. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt en garde-fou an mo legaldri devan pou peche piti-ye tonbe deyò</span><span class="example_en"> I put a railing in front on my porch to prevent children from falling off. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Lapin soté on la garlie ouké tou mamzels ye té apé tende li avé Compair Bouki.</span><span class="example_en">Brer Rabbit jumped on the porch where all of the girls were waiting for him with Brer Bouki. </span><span class="example_code">(T3)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gale</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Mangy;</span><span class="definition_fr"> galeux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To pli gale k en chyen.</span><span class="example_en">You're more mangy than a dog. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Libimin tout chiens yé et paillé yé tout, jis ein pove chien galé.</span><span class="example_en">He beat all of the dogs and scattered them all, just a poor little mangy dog. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">galèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); galenren, galen (<span class="variant_code">PC</span>); galè (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Planer, sander;</span><span class="definition_fr"> raboteuse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ti pœ ize èn galèr ou ti pœ sèrvi enn lim ou ti poure sèrvi en kouto, enn hach, ti poure sèrvi plusieuz afèr pou taye leu bwò.</span><span class="example_en">You can use a planer, you can use a file or you could use a knife, an axe, you can use several different things to cut wood. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">galere</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); galerè (<span class="variant_code">PC</span>); galère (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To plane;</span><span class="definition_fr"> raboter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Te pran trwa kat laplanch. Ye gen galè, ye galize li, galerè li, ye mizure li.</span><span class="example_en">They took a few boards. They had a planer and they smoothed it, planed it and measured it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">galèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Yeast cake;</span><span class="definition_fr"> levure en cube, en tablette.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt mo is tranpe dan dolo e mo pran en pe lafarin e mo fe en lapat mou e sa se la galèt e to lès li leve ouchka demen maten e la to mèt lafarin pou dirsi li pou fe dipen.</span><span class="example_en">I put my yeast to soak in water and I take a little flour and I make a soft dough and that's a yeast cake, and you let it rise until tomorrow morning and then you put in flour to harden it to make bread. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Vagina;</span><span class="definition_fr"> vagin.</span> <em>Tite fillefaut ti soigne to galette, faut ti garder ça tout nette, nhomme-yé l'aimain ça ben serré, si non tu connais 't va payer..</em>Little girl, you must take good care of your vagina, you must keep it very clean, men like it to be tight, if not you know you'll pay. (<span class="variant_code">DC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">galimacha</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); galimatcha (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Mess, hodge-podge, jumble, mixture of all sorts of things; gâchis, mélange de toutes sortes de choses, fatras. <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt si-tèlman en ta difèran jardinaj andan mo frikase sa toumen an galimatcha</span><span class="example_en"> I put so many different vegetables into my fricassee that it turned into a hodgepodge. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">galize</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To plane;</span><span class="definition_fr"> raboter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen galè, ye galize li, galerè li ye mizure li.</span><span class="example_en">They had a planer and they smoothed it, planed it and measured it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">galo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Gallop;</span><span class="definition_fr"> galop.</span> •<span class="headword">gron galo </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Full gallop;</span><span class="definition_fr"> grand galop.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦AlòBourike parti gron galo.</span><span class="example_en">So Donkey took off at full gallop. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Business;</span><span class="definition_fr"> commerce.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo fiy gen so galo pou limèm.</span><span class="example_en">My daughter runs her own business. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">galon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Gallon;</span><span class="definition_fr"> gallon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Te gen en lakruch, ven-senk galon plen.</span><span class="example_en">They had a pitcher, twenty-five gallons full. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Dan tan lachechrès, no te va chèrche dolo dan pi artezyen e no mèt gro danmijan sen galon antèr treno.</span><span class="example_en">In periods of drought, we would go get water in the Artesian well. We would put a big five gallon jug on the land sled. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kon to gen mal o zye met flè rozye don en galon dolo epi bat to zye on don la.</span><span class="example_en">When your eyes are sore put rosewater in a gallon of water and then flush your eyes with that, <em>['gallon'].</em>(<span class="variant_code">LA</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">galope</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>); galòpe (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); galòp, galpe (<span class="variant_code">PC</span>); galop (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To run;</span><span class="definition_fr"> courir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To peu pa galope avek mwen, Torti, parske mo galop tro vit.</span><span class="example_en">You can't run with me, Turtle, because I run too fast. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Dolo-le e galope vit vit vit. Kouran-la fò.</span><span class="example_en">The water is flowing very fast. The current is strong. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Liparti galope, mais tayo té oir li.</span><span class="example_en">He started to run, but the hounds had seen him. </span><span class="example_code">(T23)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To run for office;</span><span class="definition_fr"> présenter sa candidature.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa fe LINCOLN galope pou prèzidon.</span><span class="example_en">So Lincoln ran for president. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen en nelèksyon. Ye ape galope pou cherif.</span><span class="example_en">They're having an election. They're running for sheriff. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">galope pou plas </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To run for office;</span><span class="definition_fr"> présenter sa candidature.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena pa pèson ki e galope pou plas astè.</span><span class="example_en">There is no one running for office now. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To run, function;</span><span class="definition_fr"> marcher, fonctionner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Moulen e galope tou le jou.</span><span class="example_en">The mill runs every day. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo lapandil ap galope byen. Li pèr jamen lèr.</span><span class="example_en">My clock is working well. It never loses time. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 4.<span class="definition_en"> To gallop;</span><span class="definition_fr"> galoper.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li monte on so jumon e li parti galope.</span><span class="example_en">He got on his mare and he galloped off. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 5.<span class="definition_en"> To flow, run;</span><span class="definition_fr"> courir, couler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dolo-sa-la e galope anndan larivyè laba.</span><span class="example_en">That water runs into the river down there. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 6.<span class="definition_en"> To run into;</span><span class="definition_fr"> frapper, heurter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Cha-la galope anndandibwa-la.</span><span class="example_en">The car ran into the tree. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo galope andan la tab e mo fe mo mal.</span><span class="example_en">I ran into the table and I hurt myself. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 7.<span class="definition_en"> To go out with, date;</span><span class="definition_fr"> sortir avec, fréquenter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To galope ave en fanm èna tou kalite nonm ki e galpr e li.</span><span class="example_en">You go out with a woman, all kinds of men are going out with her. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 8.<span class="definition_en"> To go;</span><span class="definition_fr"> aller.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo galope kote mo frè.</span><span class="example_en">I went over to my brother's. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To run (bases, in baseball);</span><span class="definition_fr"> faire le tour (des buts, dans le jeu de baseball). <span class="example"><span class="example_lc">Kon ye fini galope ye BASE, si ye gonye ye mak sa.</span><span class="example_en">When they've finished running their bases, if they scored a point they mark it. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To chase, run after;</span><span class="definition_fr"> poursuivre, courir après.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen de chyen, chen-yen ye te galòpe lapen.</span><span class="example_en">He had two dogs, the dogs chased rabbits. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">an galòp </span><span class="pos">adj.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> In heat, rutting;</span><span class="definition_fr"> en rut.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan ina en mal, alon di ki l an galòp, me la, sila ka jumon an galòp, to dan l traka avèk en chval.</span><span class="example_en">When you've got a malé animal, let's say he's rutting, or when you've got a mare in heat, you've got a problem with a horse. (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">En chyen kònen santi lwen kan en chyen an galòp.</span><span class="example_en">A dog can smell far when another dog is in heat. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To run, manage, tend (a store, a business, etc.); gérer, tenir (un magasin, etc). <span class="example"><span class="example_lc">Mo galope laletri sèz an.</span><span class="example_en">I ran the dairy for sixteen years. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 4.<span class="definition_en"> To run, operate;</span><span class="definition_fr"> faire fonctionner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lasikleri a dòn nouzòt JOBS', t èna pa nonm pou galope lasikleri.</span><span class="example_en">The sugar mill gave us our jobs, there were no men to run the sugar mill. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 5.<span class="definition_en"> To run (a fever);</span><span class="definition_fr"> avoir (de la fièvre). <span class="example"><span class="example_lc">Ye sre bave en ta, galope kom en ptit fort fyèv.</span><span class="example_en">They were drooling a lot and running something like a strong little fever. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Y ap galope lafyèv trwa ou kat jou deja.</span><span class="example_en">They've been running a fever three or four days already. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li va galope en lafiyèv.</span><span class="example_en">He is going to run a fever. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">galopœr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Runner;</span><span class="definition_fr"> coureur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se pa fasil pou to trap en kokodri a la kours, paski kan i va ale l pou galope i lèv, e pi i bon galopœr.</span><span class="example_en">It's not easy for you to catch an alligator running, because when he starts to run he gets up, and he's a good runner. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gamèl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> ganmèl (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Mess tin, porridge bowl;</span><span class="definition_fr"> gamelle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Etdans coin-là, mo gamell.</span><span class="example_en">And in the corner, my porridge bowl. </span><span class="example_code">(T32)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Round end (of a watermelon);</span><span class="definition_fr"> Bout arrondi (du pastèque). <span class="example"><span class="example_lc">To fini manje en ganmèl demlan-la.</span><span class="example_en">You've finished eating the watermelon end piece. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ganach</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Old fool, old fogey;</span><span class="definition_fr"> ganache.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pitit milâte là, Guichard, qui té toujours ein vié ganache.</span><span class="example_en">The little mulatto, Guichard, who was always an old fogey. </span><span class="example_code">(T38)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ganar</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Buzz (from drinking alcohol);</span><span class="definition_fr"> cuite, état d'être éméché (après avoir bu de l'alcool). <span class="example"><span class="example_lc">♦Tan yé fini boâ, Compair Cabri té gagné ein famé ganarre.</span><span class="example_en">When they had finished drinking, Brer Goat had a nice buzz going. </span><span class="example_code">(T8)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ganbye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); ganmbye (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cigarette rolling paper;</span><span class="definition_fr"> papier à cigarettes.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gar-de-zyeu</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); gar-de-zye (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Blinder;</span><span class="definition_fr"> oeillère.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mèt gar-de-zye an chval pou ye garde drwat.</span><span class="example_en">Put the blinder on the horses so they look straight ahead. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gar-manje</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); gar-monje (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Larder, pantry (cupboard for storing dishes or food);</span><span class="definition_fr"> garde-manger. <em>En gar-monje? Se pou met to laveseyl, to fourchet e to kiyè-ye, to vèr, sa to bwa andon. Sa va dan lakizin..</em>A cupboard? It's for storing your dishes, your forks and spoons, your dishes, what you drink out of. It goes in the kitchen. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦En a bon manje dan gar-manje.</span><span class="example_en">There are good things to eat in the food cupboard. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">garaj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Garage;</span><span class="definition_fr"> garage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt mo AUTOMOBILE dan garaj oto.</span><span class="example_en">I put my car in the garage. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Divan-la jete mo garaj.</span><span class="example_en">The wind knocked over my garage. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">garanti</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Guarantee, assurance;</span><span class="definition_fr"> assurance, garantie.</span> <em>Mais cher, c'est comme ça dans la vie, ti peut prend garanti-là à COCODRIE!.</em>But cher, it's like that in life, Alligator gives you a guarantee! (<span class="variant_code">DC</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">garanti</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); garonti (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To guarantee, assure;</span><span class="definition_fr"> garantir, assurer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo garanti twa, aben apre mo-tchèn mari mouri, kabann plen piti, mo gen tou sa mo bezonn.</span><span class="example_en">I guarantee you, after my husband died, the house was full of kids, but I had everything I needed. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦C'est bon, dit Néléphant, mo garanti toi ma sorti lavache la ou ben la corde a cassé'.</span><span class="example_en">It's good, said Elephant, I guarantee you I'll get the cow out or else the rope will break. </span><span class="example_code">(FO T1)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gard</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); gad (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Guard;</span><span class="definition_fr"> garde.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Keken k ap gète se en gard.</span><span class="example_en">Someone who is watching is a guard. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Rwa-la te met de gard pou espere pou Fran Koken.</span><span class="example_en">The king had put out some guards to wait for Franc Coquin. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">'fé la gard' </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To keep watch, pay close attention;</span><span class="definition_fr"> faire bien attention, veiller.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Doctair Macaque avé Bourriquet té f é la gard tou tan pasqué yé yé té pa capab blié coman compair Lapin té trompé yé si ben dan so procés.</span><span class="example_en">Dr. Monkey and Bourriquet watched all the time, because they could not forget how Compair Lapin had tricked them during his trial. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span> •mèt on (so) gad <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To notify;</span><span class="definition_fr"> avertir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">N apele le e vini pou li mèt li on so gad, la li sa pare pou vou dèmen.</span><span class="example_en">We will call and notify her, that way she'll be ready for you tomorrow. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gard-soley</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); gar-soley (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); gad-solèy (<span class="variant_code">PC</span>); gad-soley (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Sun bonnet;</span><span class="definition_fr"> garde-soleil. <span class="example"><span class="example_lc">En bone se pou en ti bebe. En gard-soley se pou soley ou divan. Ti jîy mèt gard-soley.</span><span class="example_en">A bonnet is for a baby. A sun bonnet is for the sun or the wind. Little girls wear sun bonnets. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">garde</span><sup>1</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To keep;</span><span class="definition_fr"> garder.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li garde larjan mo dòn li.</span><span class="example_en">He kept the money I gave him. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To kapab garde chapo-sa-a-la. Mo dòn twa chapo-la.</span><span class="example_en">You can keep that hat. I'm giving you the hat. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Gardé sécret c'est ein bêtise.</span><span class="example_en">To keep a secret is silly. </span><span class="example_code">(T11)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">garde</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); gard (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>); gad (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); gar (<span class="variant_code">PC</span>); ga (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>); gade (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To look at, watch;</span><span class="definition_fr"> regarder.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te kouri asi pour garde konmon mo tape danse la vals.</span><span class="example_en">They all ran to sit down and watch how I was dancing the waltz. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ga konman li e bafre.</span><span class="example_en">Look how he's stuffing himself. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nom-sa-la kanbre. Garde-li koman li kanbre kan li march.</span><span class="example_en">That man is bow-legged. Look at him, how bowlegged he is when he walks. (<span class="variant_code">CA</span>) <em>♦Michié Loup gros gavion li si content bafré qui li jamain gardé ça qui l apé mangé..</em>Mr. Wolf is a big eater, he likes to stuff himself so much that he never looks at what he's eating. (<span class="variant_code">T19</span>) Conjug: a) an gardan <span class="example"><span class="example_lc">pres.part.</span><span class="example_en">Looking; en regardant. <span class="example"><span class="example_lc">♦Limarche tou alantou li an gardan li ben pròch.</span><span class="example_en">He walked all the way around it looking at it closely. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> b) gar <span class="example"><span class="example_lc">v.imper.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">BT</span>); ga (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); garde (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); rœgad, gade (<span class="variant_code">PC</span>); gad (<span class="variant_code">MO</span> 60). Look! Regarde! Regardez! <em>To wa le hayon kroche? Gar! Tou partou, gar! Konm ma fiy a HOUSTON, èl ete menne lenj isi..</em>You see the clothes hanging up? Look, everywhere, look. My daughter in Houston brought them here. (<span class="variant_code">BT</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Gagaye, mo fi, cou pélé to mouman.</span><span class="example_en">Look, my girl, go call your mama. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> •Ga li la! <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). There he (she) is! Le (la) voilà! •Ga ye la! <span class="pos">v.phr.</span> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> There they are!</span><span class="definition_fr"> Les voilà!</span> •<span class="headword">ga twa </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Watch out; Attention!</span><span class="definition_fr"> <em>Dorte gen di 'ga twa, e. Vini fouye to va pa parle, non! '.</em>Dorothy said, 'Look, he wants to come and dig, and you're not to say anything!' (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">garde pou </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); gad pou (<span class="variant_code">BT</span>); gade pou (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1) To look for; chercher. <span class="example"><span class="example_lc">Mo garde tou partou pou mo lamont. Mo te pa kapab trouve li.</span><span class="example_en">I've looked everywhere for my watch. I can't find it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2) To pay attention to; faire attention à. <em>[Si] li pele mwa en neg, mwa mo pe e gade pou sa mwen..</em>If he calls me a nigger, I won't pay any attention to it. (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> To look, appear, seem;</span><span class="definition_fr"> avoir l'air, sembler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa gad mal.</span><span class="example_en">That looks bad. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sa gard drol. Se safe to t ap ri.</span><span class="example_en">That looks funny. That's why you were laughing. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •gad byen pou (so) laj <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To look good for one's age;</span><span class="definition_fr"> porter bien son âge. <em>Li gad byen pou son laj, en?.</em>She looks good for her age, doesn't she? (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">gard byen </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To look good;</span><span class="definition_fr"> avoir I'air bien.</span> <span class="example"><span class="example_lc">O to gard byen.</span><span class="example_en">You're looking good. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">garde kòm si </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To look as if;</span><span class="definition_fr"> avoir l'air, sembler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mari gard kòm si li malad.</span><span class="example_en">Mary looks like she's sick. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> •<span class="headword">gad parèy </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To look alike, the same;</span><span class="definition_fr"> se ressembler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye gad parèy.</span><span class="example_en">They look alike. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To concern;</span><span class="definition_fr"> regarder, concerner.</span> •Sa pa garde twa. <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">Sa gard pa twa. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>. It's none of your business, It doesn't concern you; Cela ne te regarde pas. <em>♦Ça pas gardé toito tendé, dit Jean Sotte, tois e 'est chien pou jappé dans la cour..</em>'That's none of your business, do you hear?' said Foolish John. 'You're just a dog to bark in the yard. ' (<span class="variant_code">FO T18</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gardeu-fou</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); gade-fou, gardè-four (<span class="variant_code">PC</span>); garde-fou (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Railing;</span><span class="definition_fr"> garde-fou. <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt en garde-fou an mo legalri devan pou peche piti-ye tonbe deyò.</span><span class="example_en">I put a railing on my porch in front to prevent the children from falling off. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gardœr-deu-vèseyl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cupboard;</span><span class="definition_fr"> placard (de cuisine).</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gardyen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Guard, warden;</span><span class="definition_fr"> gardien.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En prizonnen tue so gardyen.</span><span class="example_en">A prisoner killed his guard. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Alagardien lageole.</span><span class="example_en">There's the prison warden. </span><span class="example_code">(T10)</span></span> •<span class="headword">lanj gardyen </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Guardian angel;</span><span class="definition_fr"> ange gardien, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">nanj</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> Babysitter, nurse;</span><span class="definition_fr"> babysitter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Piti-la li gen en bon gardyen ki okipe li kan so paran pa la.</span><span class="example_en">The child has a good sitter who takes care of him when his parents aren't there. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <em>♦Joula méme moman la vini, li pélé gadgienne la dans in coin, li tiré en bas so romaine in gros couteau et li di li: - Molé to tchué mo fille. Lapé vini plis joli qué moin..</em>That day the same mama came. She called the nurse into a comer, pulled a knife out from under her dress and said, 'I want you to kill my daughter. She's getting prettier than me.' (<span class="variant_code">FO T16</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">garfètœr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Caulker;</span><span class="definition_fr"> calfat.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gargali</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Gargle;</span><span class="definition_fr"> liquide à gargariser, gargarisme.</span> <em>♦[Pou] mal de gòrj, fe en gargali avek di sel e vineg..</em>For a sore throat, make a gargling solution with salt and vinegar. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">gargalize</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To gargle;</span><span class="definition_fr"> se gargariser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gargalize mo lagòrj evèk vinèg pou mo mal de gorj</span><span class="example_en"> I gargled (my throat) with vinegar for my sore throat. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Pi la gagalize to gòrj.</span><span class="example_en">And then gargle with it. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gargàn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); gargan, gargonn (<span class="variant_code">CA</span>); gargony (<span class="variant_code">CA</span>); gargann (<span class="variant_code">PC</span>); gargana (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Throat;</span><span class="definition_fr"> gorge.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La gargony, la, to val, sa se la lœ manje pas.</span><span class="example_en">The throat, there, when you swallow that's where your food passes. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo manje tro. Mo plen ouchka kote mo gargan.</span><span class="example_en">I ate too much. I'm stuffed to the gills. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Marévéyé avé ein lasouafe ki té apé graté mo gargane.</span><span class="example_en">I woke up early with a thirst that was scratching my throat. </span><span class="example_code">(T16)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Adam's apple;</span><span class="definition_fr"> pomme d'Adam.</span> (<span class="variant_code">CA</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gargoton</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>); gargotan (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Throat;</span><span class="definition_fr"> gorge.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To pran en kouto, to koup li anba so gargoton e to seny li.</span><span class="example_en">You take a knife, you cut him under the throat, and you bleed him. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Adam's apple;</span><span class="definition_fr"> pomme d'Adam.</span> (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">garni</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To decorate, trim;</span><span class="definition_fr"> garnir, décorer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo garni mo latwalèt e bebèl-la.</span><span class="example_en">I decorated my dresser with knicknacks. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Liporté jipon garni.</span><span class="example_en">She wears a lined underskirt. </span><span class="example_code">(WO)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">garoche</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To throw;</span><span class="definition_fr"> jeter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Garrochez yé moyèr à vilain 'méricain.</span><span class="example_en">Throw off their ways of being ugly Americans. </span><span class="example_code">(DC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">garofye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); garòfye, grofye (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Water or swamp locust;</span><span class="definition_fr"> garaufier, caroubier.</span> (<em>Gleditsia aquatica). Fevye, st en dibwa, garòfye ki pa gen- enn o de grofye..</em>The honey locust is a tree which only has one or two thorns. (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> Thom (of the locust tree);</span><span class="definition_fr"> épine, piquant (du caroubier). <span class="example"><span class="example_lc">To kou mâche on en garofye, l a pike twa.</span><span class="example_en">If you step on a thorn it will prick you. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Tit Jean oua li té gain ein garofié et li desçonne et li sorti garofié-la..</em>Little John saw that he had a thorn in it, so he came down and removed the thorn. (B D)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">garote</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To kick;</span><span class="definition_fr"> donner des coups de pieds.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo se garote twa si-tèlman to sa kra en siklôn k ap pase disi twa.</span><span class="example_en">I would kick you so much that you'll think a cyclone is passing over you. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gars</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); gas (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bitch;</span><span class="definition_fr"> garce, salope.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vyey gas.</span><span class="example_en">Old bitch. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">garson</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); gason (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Boy;</span><span class="definition_fr"> garçon. 27 <span class="example"><span class="example_lc">garson te Chaken gen trwa pyas.</span><span class="example_en">The boys each had three dollars. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦En fois yavé dé ti garçons qui té vive dans ein lamaison avec fléve dréte derrière..</em>Once there were two little boys who lived in a house with a river right behind it. (<span class="variant_code">FO T22</span>) <span class="headword"><subentry>•garson-d-onnè </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); gason-d-onèr (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Best man;</span><span class="definition_fr"> garçon d'honneur. <span class="example"><span class="example_lc">Bononm-la se so BEST MAN, e gason-d-onèr-la se sa ki ansonm ave fiy-d-onè-la.</span><span class="example_en">That guy is the best man, and he is the one who will be with the maid of honor. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Lendemin tout moune té réini et yé célébré la noce Compair Lapin avec Mamzelle Lapin Blanc et Compair Renard té so premier garçon d'honnair..</em>The next day everyone got together and celebrated the marriage of Brer Rabbit to Mrs. White Rabbit, and Brer Fox was his best man. (<span class="variant_code">FO T15</span>) •<span class="headword">ti garson </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> (Baby) boy;</span><span class="definition_fr"> petit garçon. <span class="example"><span class="example_lc">Se en ti garson.</span><span class="example_en">It's a boy! </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye t ole en ti garson me ye i en ti fiy.</span><span class="example_en">They wanted a baby boy but they had a baby girl. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="headword"><subentry>•ti-garson </subentry></span><span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Grandson;</span><span class="definition_fr"> petit-fils. cf. <span class="example"><span class="example_lc">ti-garson</span><span class="example_en">•<span class="headword">vye garson </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bachelor;</span><span class="definition_fr"> célibataire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Anfin se en vye garson.</span><span class="example_en">Well, he's an old bachelor. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Son;</span><span class="definition_fr"> fils.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen trwa gason, e senk fiy. Mo se en gro famiy.</span><span class="example_en">I had three boys and six girls. I've got a big family. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <em>♦Tougaçons lézot rois..</em>All of the sons of the other kings. (<span class="variant_code">T7</span>)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">garsonyèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bachelor's quarters, boys' room;</span><span class="definition_fr"> garçonnière. <span class="example"><span class="example_lc">Le garsonyèr, se la ou ye te gen sa pou le garson, te pa kouche ave fiy dan mèm mezon.</span><span class="example_en">The bachelor's quarters is where the boys slept, they didn't sleep in the main part of the house with the girls. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gaspiye</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>); gaspye, gaspi (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To waste;</span><span class="definition_fr"> gaspiller.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te ja gaspye en kartouch pou aryen.</span><span class="example_en">I've already wasted a cartridge for nothing. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To jis ap gaspiye manje. To lès sa gate.</span><span class="example_en">You're just wasting food. You let it spoil. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To spend;</span><span class="definition_fr"> dépenser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">T ap gaspiye larjan-la pou achte sa to pa bezonn.</span><span class="example_en">You're spending money to buy things you don't need. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Fame la té fait ça pou so mari sorti so chimin et pou li capabe gaspiller so largent..</em>The woman did that to get her husband out of the way and so she'd be able to spend his money. (<span class="variant_code">FO T24</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gate</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To spoil, rot;</span><span class="definition_fr"> pourrir, gâter. <span class="example"><span class="example_lc">Se dan livè ye te konnen tchwe kochonlete se tro cho. Lavyann-la a gate e fe to malad'.</span><span class="example_en">It's in the winter that they killed pigs, summer is too hot. The meat would spoil and make you sick. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Dzifa-lœ va gate o stov si to me pa sa karemon donfrijidè-lœ.</span><span class="example_en">The rice dressing will spoil on top of the stove if you don't immediately put it in the refrigerator. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou mal o don met en chik taba otor don ke gate.</span><span class="example_en">For a toothache, put a chaw of tobacco around the tooth that is rotting. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> •<span class="headword">gate dèriè </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To be very attached to;</span><span class="definition_fr"> tenir beaucoup à.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Piti-lœ toujou te gate dèriè so papa.</span><span class="example_en">The child was always too attached to his father. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To destroy, ruin;</span><span class="definition_fr"> détruire, miner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">E gate tou jenn moun-ye.</span><span class="example_en">(Drugs) are mining young people. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Si to me tro disèl dan to dirito pa konen manje li. To gate li.</span><span class="example_en">If you put too much salt in your rice you can't eat it. You mined it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Moconnin vou haï Compair Lapiné moin aussite, pasqué li gaté mo nom..</em>I know that you hate Compair Lapin, and I also, because he has sullied my name. (<span class="variant_code">FO 1887</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gato</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cake;</span><span class="definition_fr"> gâteau. <span class="example"><span class="example_lc">Li te kònen kwi, e fe gato.</span><span class="example_en">She knew how to cook and make cakes. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M achte en gato. Li te toufe e li te bon.</span><span class="example_en">I bought a cake. It was ready-made and it was good. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Liprend ein grand panier gateaux qui té poisonnin.</span><span class="example_en">He took a big basket of cakes that were poisoned. </span><span class="example_code">(FO T18)</span></span> •<span class="headword">gato banann </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Banana cake;</span><span class="definition_fr"> gâteau aux bananes. •<span class="headword">gato chokola </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Chocolate cake;</span><span class="definition_fr"> gâteau au chocolat, •<span class="headword">gato deponm </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Apple cake;</span><span class="definition_fr"> gâteau aux pommes, •<span class="headword">gato jiromon </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Pumpkin cake;</span><span class="definition_fr"> gâteau à la citrouille. •<span class="headword">gato koko </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); gato kokon (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Coconut cake;</span><span class="definition_fr"> gâteau à la noix de coco. <span class="example"><span class="example_lc">Gato koko, gato deponm, mo fe gato tou</span><span class="example_en"><span class="example"><span class="example_lc">karamèyl, and tou zafè-sa-ye.</span><span class="example_en">Coconut cakes, apple cakes, caramel cakes, I make all of that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">gato labwi </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Custard cake;</span><span class="definition_fr"> gâteau au flan, •<span class="headword">gato limon </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Lemon cake;</span><span class="definition_fr"> gâteau au citron, •<span class="headword">gato patat dous </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Sweet potato cake;</span><span class="definition_fr"> gâteau aux patates, •<span class="headword">gato roule </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Jelly roll;</span><span class="definition_fr"> espèce de petit gâteau à la confiture. •<span class="headword">gato siro </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Symp cake;</span><span class="definition_fr"> gâteau au sirop. <span class="example"><span class="example_lc">Gatosiro-lœ fou mon en deronjmon.</span><span class="example_en">That symp cake gave me diarrhea. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="headword">gato sitron </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Lemon cake;</span><span class="definition_fr"> gâteau au citron. •<span class="headword"> ti gato </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Cookie;</span><span class="definition_fr"> petit gâteau, biscuit.</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gavyon</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Glutton, gourmand;</span><span class="definition_fr"> gourmand, glouton.</span> <em>♦Michié Loup gros gavion, li si content bafré qui li jamain gardé ça qui Ilapé mangé..</em>Mr. Wolf is a big glutton, he is so happy to feed his face that he never looks at what he is eating. (<span class="variant_code">T19</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">gavyon</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Throat;</span><span class="definition_fr"> gorge.</span> ♦Am <span class="example"><span class="example_lc">jour ain gros dézo croché dans so gavion.</span><span class="example_en">One day a big bone got caught in his throat. </span><span class="example_code">(T18)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gavyònen</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To wander, roam aimlessly;</span><span class="definition_fr"> errer, rôder. <span class="example"><span class="example_lc">To jich en bonn-aryen. To pa konen sa t ole fe. To jich ap gavyònen tou partou.</span><span class="example_en">You're just a good-for-nothing. You don't know what you want to do. You're just wandering about aimlessly. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gayar</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); gaya (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Healthy, in good health;</span><span class="definition_fr"> en bonne santé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La mo vini la pou kou doktè. Mo san pa mon gaya, san pa mon byen.</span><span class="example_en">I came there to see the doctor. I don't feel healthy, I don't feel well. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ti-la te malad, me li gayar astèr.</span><span class="example_en">The child was sick, but he's healthy now. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand li vini gaillard, li mandé so fame pardon.</span><span class="example_en">When he was back to health, he asked his wife for forgiveness. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> •<span class="headword">pa gayar </span><span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Having one's period, menstruating;</span><span class="definition_fr"> qui a ses règles.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Me pour enn dam se swa li pa gayar ou byen li endispoze.</span><span class="example_en">But for a woman she is either said to be having her period or to be indisposed. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gayar</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); gaya (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Guy, fellow;</span><span class="definition_fr"> mec, gars.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Gayar te fe sa parske li te gen larjon.</span><span class="example_en">The guy did it because he had money. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sa se gaya ki tchoue nòm-la. Se gaya-sa-a ki fe sa.</span><span class="example_en">That's the guy who killed the man. It's that man who did it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sa se gayar-la ki vole larjan dan labank.</span><span class="example_en">That's the guy who stole money from the bank. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Gayare cilà té fé bon lavianne fraîche.</span><span class="example_en">That fellow (i.e. that bull) gives good fresh meat.(<span class="variant_code">T8</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gaz</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Gas;</span><span class="definition_fr"> gaz.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Gaz olyè d lwil.</span><span class="example_en">Gas instead of oil. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li mèt en zalimèt dan gaz e sa fe dife.</span><span class="example_en">He put a match in gas and it made a fire. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gazèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); gazet (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Newspaper;</span><span class="definition_fr"> journal.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gade en peu gazèt, me mo te p ole li li.</span><span class="example_en">I looked at the newspaper a little bit, but I didn't want to read it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Maintnant mo oulé vous publié dans vous gazette mo pli responsabe pour statue Miché Kellogg.</span><span class="example_en">Now I want you to publish in your newspaper that I am no longer responsible for the statue of Mr. Kellogg. </span><span class="example_code">(T34)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gazolin</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Gasoline;</span><span class="definition_fr"> essence.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se nòt gazolin pi dizeul pou mèt sa dan le machin.</span><span class="example_en">That is our gasoline and diesel to put in the engines. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kon li refredi to met de kirelye gazolin e to bras tou sa byen onsonm.</span><span class="example_en">When it cools down you put in three spoonfuls of gasoline and you mix them together well. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gazon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Wild grass;</span><span class="definition_fr"> gazon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa kraz le gazon.</span><span class="example_en">(The harrow) crushes the grass. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Zèrb gazon se move pou koupe. Se dir pou koupe.</span><span class="example_en">Wild grass is hard to cut. It's hard to cut. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou la rat malad, to pas to pye gòch onho di gazon. E la to ronvèrs gazon-la.</span><span class="example_en">For a sick spleen, pass your left foot over some grass, and kick the grass over. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ge</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Happy;</span><span class="definition_fr"> gai, heureux, content.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan keken dòn twa kekchoj, to ge.</span><span class="example_en">When someone gives you something, you're happy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Litro joli! s'écria Mamrie; ga comme li gai, comme lapé ri..</em>'He is too cute!' cried Mamrie. 'Look at how happy he is, and how he is laughing.' (<span class="variant_code">ME</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">gem</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); gelm (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Game;</span><span class="definition_fr"> jeu.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se en gem fronse, gem pou le kadjen. Te pèl sa boure.</span><span class="example_en">It's a French game, a Cajun game, they called it Bourré. (<span class="variant_code">PC</span>); <em>Piti-la ap jwe JACK(S). Se en gem..</em>The child is playing jacks. That's a game. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gem*</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> gim (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); gayim (<span class="variant_code">BT</span>); gèm, genm (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Gamecock, fighting cock;</span><span class="definition_fr"> coq de combat.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa ba antre ye kòm si se de gro gim.</span><span class="example_en">They fight amongst themselves as if they were gamecocks. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To wa èna diferan kòk</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">Enen en ti kòk ye pel en ti genm. En vye ti kòk. Ti zafè-sa-a ka bat, li ka bimen en gro kòk.</span><span class="example_en">You see there are different kinds of cocks. There's a little cock they call a little gamecock. A little old cock. That little thing can beat a big cock. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gen pou</span> <span class="pos">v.aux.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); gen pour (<span class="variant_code">PC</span>); gap (<span class="variant_code">NE</span>); genp (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> [Necessity]. To have to, must; devoir, avoir à. <span class="example"><span class="example_lc">Le chodyèr gen pou dèt frote e rense.</span><span class="example_en">The pots have to be scrubbed and rinsed. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si li kroch o milye, to gen pou drwati li.</span><span class="example_en">If it's crooked in the middle, you have to straighten it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Alors li gagnin pou payé ça..</em>Then he'll have to pay for that. (<span class="variant_code">FO T1</span>) 2.<span class="definition_en"> [Hypothesis]. Must; devoir. <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye rive la ou enn ave en nonm mò. Ye te konnen kekenn te gen pou vini la.</span><span class="example_en">They arrived to where there was a dead man. They knew someone would show up soon. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 3.<span class="definition_en"> [Future]. To be going to, will; aller (+infinitif). <span class="example"><span class="example_lc">♦Mape parti on en gran voyajœ. Mo pa konnen kan mo gen pou toumen.</span><span class="example_en">I'm leaving to take a big trip. I don't know when I'll be back. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 4.<span class="definition_en"> [Possibility]. <span class="example"><span class="example_lc">No te gen pou ale me no chanje no nide.</span><span class="example_en">We were supposed to go but we changed our minds. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Tou lòt-ye seye e ye te pe pa. Kanman mwen mo gen pou fe sa?.</em>All of the others have tried and they couldn't do it. How am I supposed to do it? (<span class="variant_code">JR</span>)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gen</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); gengn, gany, ga (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To have;</span><span class="definition_fr"> avoir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pròch tou le jou nou gen difèran mènyou.</span><span class="example_en">Almost every day we have a different menu. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mogagnin ein lavache qui bourbé au ras la mer.</span><span class="example_en">I have a cow which is stuck in the mud near the sea. </span><span class="example_code">(FO T1)</span></span> REM: A speaker at <span class="variant_code">ST</span> remembers that in her youth people would say <span class="example"><span class="example_lc">gagne</span><span class="example_en">for 'to have'. At present, the latter has come to be perceived as a different verb. The form <span class="example"><span class="example_lc">gengn</span><span class="example_en">at <span class="variant_code">PC</span> is only used by acrolectal speakers, •<span class="headword">gonye èk </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To trick, fool;</span><span class="definition_fr"> tromper, décevoir.</span> <em>Si zòt te ole lenj, zòt pa konè komon pou gonye èk en Jwif !.</em>If you wanted clothes, you wouldn't know how to trick a Jew. (<span class="variant_code">NE</span>) •<span class="headword">gen don sa tèt </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To «have in one's head», to have an active imagination; avoir une vive imagination. <span class="example"><span class="example_lc">Wi, to gen don ta tèt pou jongle tou le zafè-sa-lœ.</span><span class="example_en">You have quite an active imagination to think of all these things. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="headword">gen kekenn </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To be involved with, have an affair with s.o.; avoir une affaire avec qn. <em>Èl gen so bo-frè!.</em>She's having an affair with her brother-in-law ! (<span class="variant_code">BT</span>) •<span class="headword">gen li byen </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To have it good;</span><span class="definition_fr"> avoir la vie facile, avoir une situation facile à vivre.</span> <em>La ye gen li byen avek tou machin ye <span class="variant_code">gen.</span>.</em>Now they've got it good with all those machines they've got. (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">ye gen </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); yè gen, ye genn (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> There is/ are; il y a. <span class="example"><span class="example_lc">Aben, ye te gen kabouch, pètèt de kabouch, on cha, èn pou blan e èn pou</span><span class="example_en">•wa. Well, there was a caboose on the train, maybe two cabooses, one for whites and one for blacks. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen en ta zwazo dan narb chèn vèr.</span><span class="example_en">There are a lot of birds in the live oak tree. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ein fois yavait ein l'Irlandais sou qui té passé coté ein piti la rivière ou yé té gagnin boucou crapauds.</span><span class="example_en">Once there was a drunk Irishman who was passing near a river where there were a lot of toads. </span><span class="example_code">(FO T5)</span></span> •To gen mo. <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). You've got me; Je ne sais pas/ Je donne ma langue au chat. <span class="example"><span class="example_lc">To gen mo astè, m pa konne sa-la.</span><span class="example_en">You've got me there, I don't know that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •Li pa gen aryen. <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">BT</span>). There's nothing wrong with him; Il n'a rien. •Li pa gen tou. <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">BT</span>). He's not all there. Il est faible d'esprit. 2.<span class="definition_en"> To be (an age);</span><span class="definition_fr"> avoir (un âge). <em>Ki laj to gen?.</em>How old are you? (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen kat-ven-trwa zan.</span><span class="example_en">I'm eighty-three. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Limandé Jean Malin qui l'age li té gagnin.</span><span class="example_en">She asked Clever John how old he was. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To have under one's control, in one's power;</span><span class="definition_fr"> avoir sous son emprise, avoir bien en main.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si to gen en moun kwa sa, to gen li.</span><span class="example_en">If you get someone to believe in that (i.e. voodoo), you've got him. (<span class="variant_code">PC</span>) 4.<span class="definition_en"> To get (s.o. to do sth.); faire faire (qch à qn). <span class="example"><span class="example_lc">Mo seye gen li montre mon, pou parle on sèrpan e tou kichò.</span><span class="example_en">I tried to get him to show me how he talks to snakes and all. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>. —<span class="pos">v.mod.</span> 1.<span class="definition_en"> Should;</span><span class="definition_fr"> devoir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan en fanm koulè te fe kèkcho li pa ganfè, ye se taye li.</span><span class="example_en">When a colored woman did something she wasn't supposed to do, they would whip her. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To have to;</span><span class="definition_fr"> avoir à, devoir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te gen bat pou sa.</span><span class="example_en">They had to fight for that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> [Future]. To be going to, will; aller (+infinitif). <span class="example"><span class="example_lc">Fwa-sa-la, si to pa gète li, li gen chmen en MAJORITY.</span><span class="example_en">This time, if you don't watch him, he will win a majority. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ligen neye mwen pou sa.</span><span class="example_en">He's going to drown me for that. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 4.<span class="definition_en"> To get, become;</span><span class="definition_fr"> devenir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen blese o mon djob,</span><span class="example_en">I got hurt on the job. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">genble</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>: <span class="variant_code">PC</span>); genmble (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); genb (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To gamble;</span><span class="definition_fr"> jouer (pour de l'argent). <span class="example"><span class="example_lc">Nou genble pou en pe larjan. Men tan mo te BACK OF TOWNno te gen en CLUB, no te genble pou bon larjan.</span><span class="example_en">We play for a little money. But when I lived in the black part of town, we had a club and we played for good money. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">geng</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Group, bunch, gang;</span><span class="definition_fr"> bande, groupe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena en geng nom debout-la dan kwen-la.</span><span class="example_en">There's a group of men standing there in the comer. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">genon</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">She-monkey; guenon, singe femelle. <span class="example"><span class="example_lc">♦Jour là, c'était ein jour de fête, li té avec ein vié guénon.</span><span class="example_en">That day was a holiday, and he was with an old she-monkey. (<span class="variant_code">T34</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gep</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); djèp (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); djep (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Wasp;</span><span class="definition_fr"> guêpe. <em>Sa ki te pase la? Ste en djèp..</em>What just went by? That was a wasp. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Djep-la pike mo ti boug. Li krie.</span><span class="example_en">The wasp stung my little boy. He screamed. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">nik djèp </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Wasp nest;</span><span class="definition_fr"> nid de guêpes.</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>), lagèr (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); gè, lagè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> War;</span><span class="definition_fr"> guerre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le vyeu lida, sa toujou kontraye pou lagèr. Ka-mèm inave lagèr, la pe te signen, me sa toujou kontraye.</span><span class="example_en">The old leaders continued on with the war. Even when peace had been signed, they kept the war going. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen en garson ki te ale dan lagèr. Li te tchwe dan lagèr.</span><span class="example_en">I had a son who went to war. He was killed in the war. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Favè ye te pa bon avon lagè.</span><span class="example_en">The Favets were no good before the war. </span><span class="example_code">(DU)</span></span> •<span class="headword">'fait la guerre' </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To make war, fight a war;</span><span class="definition_fr"> faire la guerre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lioua yé té apé préparé pou fait la guerre.</span><span class="example_en">He saw that they were preparing to make war. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> •<span class="headword">kou lagè </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); ale lagèr (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To go to war;</span><span class="definition_fr"> aller à la guerre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nonm-l e kouri lagè.</span><span class="example_en">The men are going to war. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sinou kouri dan ladjaire Meskick.</span><span class="example_en">If we go to war in Mexico. </span><span class="example_code">(T17)</span></span> •<span class="headword">gèr sivil </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> The Civil War;</span><span class="definition_fr"> la Guerre de Sécession.</span> <em>Dan vyeu tan, nave dez esklav, e ye fe èn gèr sivil', e leu monn bat, to kòmpran?.</em>In the old days there were slaves, and they had a Civil War, and people fought, you understand? (<span class="variant_code">PC</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">geri</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To heal, get better;</span><span class="definition_fr"> guérir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen en bobo. Li geri byen.</span><span class="example_en">I had a sore. It healed well. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> ♦Quand <span class="example"><span class="example_lc">li voir la main Blanche apé sai gnin, li jiste soufflé en ho là, la main guéri.</span><span class="example_en">When he saw Blanche's hand was bleeding, he just breathed on it and the hand healed. </span><span class="example_code">(T30)</span></span> •<span class="headword">vini geri </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To heal, get better;</span><span class="definition_fr"> guérir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">E la kan so pous vini geri, so pous te gro. Te geri ALL RIGHT.</span><span class="example_en">Then when his thumb got better his thumb was big. It was healed all right. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To cure;</span><span class="definition_fr"> guérir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo konen geri to bobo to gen apre to janm avèk lagrès poul. To me souf andan lagrès poul-la. Sa geri.</span><span class="example_en">I know how to cure your wound you've got on your leg with chicken fat. You put sulphur in the chicken grease. It heals. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pougeri mal de tet, met en krapo vont on lè on to latet; kon l a fe kwak to sa geri.</span><span class="example_en">For a headache, put a frog belly-up on your head. When it croaks you will be healed. (<span class="variant_code">BD</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gerison</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cure;</span><span class="definition_fr"> guérison.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena pa gerison.</span><span class="example_en">There's no cure. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Pou maladi-sa-a-la ena gerison.</span><span class="example_en">For that disease there's a cure. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gète</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); gete (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); get (<span class="variant_code">PC</span>); gèt! (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To watch, look at;</span><span class="definition_fr"> regarder.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo lenm gète tèlèvizyon. Mo lenm gète me zanfon jwe laplòt.</span><span class="example_en">I like to watch TV. I like to watch my children play baseball. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <em>Gète!.</em>Look! (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Zans boutik yé apé guété en ho ca com chuite guété souri.</span><span class="example_en">The people in the store were watching us like a cat watches a mouse. </span><span class="example_code">(T17)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To watch, keep an eye on;</span><span class="definition_fr"> surveiller, regarder.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se ize pou fe mè to gen gete li peche li brile do.</span><span class="example_en">(A roux) is easy to make, but you have to watch it to keep it from burning, though. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">To gen piti an le galdri. Mo gen pou gète li pa pou li tonbe.</span><span class="example_en">You've got a child on the porch. I've got to watch him so he don't fall. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Torti, tan pri, vini guété Compair Lapin ki volé tou to dézef.</span><span class="example_en">Brer Tortoise, please corne and keep an eye on Brer Rabbit who stole all of your eggs. </span><span class="example_code">(T4)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To spy on;</span><span class="definition_fr"> surveiller, regarder furtivement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nouzòt te e gete ye dan krak.</span><span class="example_en">We would watch them through a crack. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 4.<span class="definition_en"> To watch out, be careful;</span><span class="definition_fr"> faire attention.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Gete. Ena keken dèryèr to do e li ap ale fou twa.</span><span class="example_en">Be careful. There's someone behind your back and he's going to hit you. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">geule</span> <span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To yell, shout;</span><span class="definition_fr"> gueuler, crier, pousser un cri, hurler.</span> <em>♦Dansso lit li t'apé guélé «Oh ga! là-bas ce grand macaque!.</em>'' In his bed he was shouting, 'Oh, look at the big monkey!' (<span class="variant_code">T37</span>) 2.<span class="definition_en"> To cry;</span><span class="definition_fr"> pleurer.</span> <em>♦Quand li té plis ca penser li hélé: Mo pas ca! Mo pas ca! -et li commencé guéler..</em>When he could no longer think he began to shout 'I can't! I can't!' and he began to cry. (<span class="variant_code">BD</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">gid</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lagid (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Rein;</span><span class="definition_fr"> guide, rêne. <span class="example"><span class="example_lc">Kan li RIDE chfal-la li tchòm le gid-ye.</span><span class="example_en">When he rides a horse he holds onto the reins. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M ap tyen mo gid apre mo boge.</span><span class="example_en">I'm holding the reins on my buggy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Rope;</span><span class="definition_fr"> corde.</span> <em>Vou gen lagid-la, vw e sere l, la ou fou l partè ou mare 1.<span class="definition_en">.</span></em>You have the rope, you tighten it, you throw (the pig) to the ground and you tie it up. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Lali prann en la gid, mare li dan kou a Nelefan.</span><span class="example_en">Then he took a rope, tied it to Elephant's neck. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gide</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); gid (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To guide, steer;</span><span class="definition_fr"> guider.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Te kroche le chenn pour le mile hal, èn gra flèch on bwa pour ye gid leu wagon.</span><span class="example_en">For the mules to pull the wagon, you attach the chains to a big wooden tongue to steer the wagon. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; M <span class="example"><span class="example_lc">ap gide ran-la pou wa si li drwa.</span><span class="example_en">I'm guiding the row to see if it's straight. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yekontinwe marche pou en bon bout e la nonm ki te apwonte li-menm pou gide ye rete e di,</span><span class="example_en">'<span class="example"><span class="example_lc">anon wa si nou tou la</span><span class="example_en">'. They continued walking for a good while, and then the man who had appointed himself to guide them stopped and said, 'Let's see if we're all here.' (<span class="variant_code">JR</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gilen </span><span class="example"><span class="example_lc">onom</span><span class="example_en"> Clink! Cling, guiling! <em>♦Compair Bouki pran ein sac lazan blan dan so poce et li voyé li on Iatabe guiling! guiling!.</em>Brer Bouki took a sack of change from his pocket and threw it on the table, clink! clink! (<span class="variant_code">T3</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gimòv</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Marshmallow;</span><span class="definition_fr"> guimauve.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Fe en siro avek la rasin gilmòv, e bwa sa trwa fwa par jou.</span><span class="example_en">Make a syrup with marshmallow roots, and drink that three times a day. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ginen</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">From Africa;</span><span class="definition_fr"> africain.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Dahomey té ein vié zancien nègue guinain ki té rété lot côté bayou</span><span class="example_en"> Brer Dahomey was an old African black man who lived across the bayou. </span><span class="example_code">(T6)</span></span> REM: The word 'ginen' is attested in Haitian Creole with the meaning 'African'. In Louisiana, since the word is not recognized by our modern speakers, it is difficult to know whether the word meant specifically 'from Guinea,' or more generally 'from Africa' .</p> |
|
|
<p><span class="headword">gitar </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">BT</span>); gita (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>). Guitar; guitare. <span class="example"><span class="example_lc">Mo popa te konnen jwè en gita.</span><span class="example_en">My dad used to play the guitar. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Enave en benn la mizik avèk en komen, gita e tanmbou.</span><span class="example_en">There was a music band with a trumpet, guitars, drums. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mobaillé vous in gage, in vaillant la guitare</span><span class="example_en"> As a pledge, I will give you a nice guitar. </span><span class="example_code">(T1)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gize</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To sharpen, whet;</span><span class="definition_fr"> aiguiser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lave vou avek dolo lamel. Pondon va pe gize en kouto, trape dolo ki tonm onmba.</span><span class="example_en">Wash yourself with grindstone water. When you're sharpening a knife, catch the water as it falls. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">glase</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To freeze;</span><span class="definition_fr"> congeler, glacer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se tou nètwaye, glase.</span><span class="example_en">It's all cleaned and frozen. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Toumo sang glacé dans mo veine.</span><span class="example_en">All my blood froze in my veins. </span><span class="example_code">(T39)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To ice, frost (a cake);</span><span class="definition_fr"> glacer (un gâteau). <span class="example"><span class="example_lc">To glase li blan blan blan blan. To gen glase to gato, apre to fini fe li.</span><span class="example_en">You ice your cake really white. You've got to ice your cake after you've made it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">glasyè</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Refrigerator;</span><span class="definition_fr"> réfrigérateur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en ta rèstan dan glasyè.</span><span class="example_en">I've got a lot of leftovers in the refrigerator. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Freezer, icebox;</span><span class="definition_fr"> glacière, congélateur.</span> (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">glims</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Headlamp used for hunting at night;</span><span class="definition_fr"> lampe qu'on attache à la tête pour la chasse nocturne. <span class="example"><span class="example_lc">Mo fe lachach ou mo ale peche krebis tou lànwi avèk en glims alantour mo latèt.</span><span class="example_en">I go hunting or I go crawfish fishing with a lamp around my head. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">glimse</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To hunt (deer) with a headlamp;</span><span class="definition_fr"> faire la chasse (au chevreuil) à la lampe. <span class="example"><span class="example_lc">T ape marche e la t apèrswa en chèvrey apre vini desi twa. To va glimse chèvrey-la e marche en ti peu pli pre me li va pa galope. Li va rèste trankin.</span><span class="example_en">You're walking along and you see a deer coming towards you. You shine your light on the deer and walk a little closer. It won't run off but will remain still. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">glise</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en">To slip, slide;</span><span class="definition_fr"> glisser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li glise an laglas-la.</span><span class="example_en">He slipped on the ice. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ena dolo an planche-la. Fe tansyon. T ap ale glise.</span><span class="example_en">There's water on the floor there. Be careful, you're going to slip. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lapen gete Bouki pi li di, «Ga konm to gra», e li seye chte dolo cho on Bouki me dolo-la glise.</span><span class="example_en">Rabbit was watching Bouki and he said, 'Look how greasy you are!» and he tried to throw hot water on him but the water slid right off. (<span class="variant_code">LA</span>) 2.<span class="definition_en"> To sneak in;</span><span class="definition_fr"> se glisser dans.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦So Majesté Roi Carnaval apé rivé Mardi prochain. Faut mo glissé moin dans so bal sans personne connin arien.</span><span class="example_en">His Majesty King Carnaval is arriving next Tuesday. I have to sneak into his ball without anyone knowing it. </span><span class="example_code">(T33)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">glwar-o-pèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); glwar-o-pè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Gloria Patri, Glory Be;</span><span class="definition_fr"> Gloire au Père.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Motret o non ti bebe-la, e mo di en Nòtr Pè, en Sali Mari e mo di en glwar o pè.</span><span class="example_en">I treat in the little baby's name, and I say an Our Father, a Hail Mary and a Gloria Patri. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gnòmgnòm</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); myanm-myanm (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Food;</span><span class="definition_fr"> nourriture.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gnòmgnòm</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); myanm-myanm (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To eat;</span><span class="definition_fr"> manger.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li t ape myanm-myanm. Sete bon.</span><span class="example_en">He was eating. It was good. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">go-enn-konm</span> <span class="pos">v.phr.</span> •<span class="headword">donn pou go-enn-konm </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To tell s.o. off, to send s.o. packing; dire ses quatre vérités à qn, passer un savon à qn. <span class="example"><span class="example_lc">Mo donn èl pou go-enn-konm.</span><span class="example_en">I told her off. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gòb</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Gob, chunk, piece;</span><span class="definition_fr"> morceau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vou ote en gro gòb.</span><span class="example_en">You remove a big gob. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To koupe en gro gòb apre gato-la.</span><span class="example_en">You cut a big chunk out of the cake. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">goble</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Glass, glass with stem;</span><span class="definition_fr"> gobelet, verre, verre à pied.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo se bwa deu gobie dolo fre.</span><span class="example_en">I would drink two glasses of cold water. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Jean Malin qui té apé vidé divin dans so goble.</span><span class="example_en">Clever John, who was pouring wine in the goblet. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">goch</span><em><sup>1</sup> adj..</em>(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); gòch (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>). 1.<span class="definition_en"> Left;</span><span class="definition_fr"> gauche, de gauche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen pou ote mwa en ti kataral dan mo zyeu gòch.</span><span class="example_en">They have to remove a small cataract from my left eye. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> ; <span class="example"><span class="example_lc">Nom-sa-la goche. Li fe tou kikchoj e so lamen goch.</span><span class="example_en">That man is left-handed. He does everything with his left hand. (<span class="variant_code">CA</span>) <em>♦Lâché-mouen, ti négresse, o ben mo va fou toi on to jié avé mo lot la main. Li fou li. - Bim! La main goche collé oussi..</em>Let me go, little black girl, or else I'll hit you in your eyes with my other hand. He hit her, bam! His left hand stuck too. (<span class="variant_code">T2</span>) •<span class="headword">kote gòch </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> On the left side;</span><span class="definition_fr"> à gauche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">So kè an kote gòch parèy konm vou-tchen.</span><span class="example_en">His heart is on the left side just like yours. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦En haut so la tête li té gagnin deux peignes: un gros peigne du côté gauche, et ein peigne fin du côté draite..</em>On top of her head she had two combs: a big comb on the left side, and a thin comb on the right side. (<span class="variant_code">T40</span>) 2.<span class="definition_en"> Awkward, clumsy;</span><span class="definition_fr"> gauche, maladroit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand Jean Sotte rivé coté lé roi yé prend ri a force Jean té paraite gauche.</span><span class="example_en">When Foolish John arrived at the king's they started laughing because he looked so awkward. </span><span class="example_code">(FO T18)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">goch</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); gòch (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Left;</span><span class="definition_fr"> gauche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Toumen a gòch.</span><span class="example_en">Turn to the left. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Plis loinencore plis loin, passé a droite, passé a gauche.</span><span class="example_en">Further, still a little further, go to the right, go to the left. </span><span class="example_code">(FO T3)</span></span> •<span class="headword">a la goch </span><span class="pos">adj.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Awkward, clumsy;</span><span class="definition_fr"> maladroit, gauche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Moun-sa-la en ta a la goch.</span><span class="example_en">Those people are very awkward. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">goche</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Left-handed; gaucher. <span class="example"><span class="example_lc">Mo goche.</span><span class="example_en">I'm left-handed. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Nom-sa-la goche. Li fe tou kikchoj e so lamen gòch.</span><span class="example_en">That man is left-handed. He does everything with his left hand. (<span class="variant_code">CA</span>) <em>♦Et mo té fort comme d'jab pasqué mo té gauché, c'est vrai: moun qui gauché toujours plis fort, yé dit..</em>And I was as strong as the devil because I was left-handed, it's true: left-handed people are always stronger, they say. (<span class="variant_code">T27</span>)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">godich</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Simpleminded, stupid, dumb;</span><span class="definition_fr"> godiche, stupide, bête. <span class="example"><span class="example_lc">♦Ainmari godiche vini mandé postiche, qui té servi so femme, pou fé label dame.</span><span class="example_en">A simpleminded husband came to ask for a wig which his wife could use to turn herself into a beautiful woman. (T 10)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">godron</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Tar;</span><span class="definition_fr"> goudron.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En ti bònòm godron se pou trape demouch.</span><span class="example_en">A tar baby is for catching flies. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bouki ranje en ti bonnonm godron e met li ora pwi-la.</span><span class="example_en">Bouki made a little tar man and set him up near the well. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Dirt;</span><span class="definition_fr"> saleté, crasse.</span> <em>Godron? Se la salite..</em>[godron] means 'dirt'. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">godrone</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> godrannen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To tar;</span><span class="definition_fr"> goudronner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li godroné, li godroné li si tan jika li té noi comme négresse guinain.</span><span class="example_en">He coated her in tar until she was as black as an African black girl. </span><span class="example_code">(T2)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To dirty, get dirty;</span><span class="definition_fr"> (se) salir. <span class="example"><span class="example_lc">Lamezon-la godrannen.</span><span class="example_en">The house is all dirty. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To be sticky;</span><span class="definition_fr"> être poisseux. <span class="example"><span class="example_lc">To lenj tou godrannen e siro.</span><span class="example_en">Your clothes are all sticky with syrup. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gogo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Buttocks, ass;</span><span class="definition_fr"> fesses, cul.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena moun ka di sa se vo gogo, ena moun ka di sa se vo dèryè. Vo ka di sa se mo tchi, o kekichò konm sa.</span><span class="example_en">There are people who call that your butt, there are people who say it's your behind. You can say it's your 'ass' or something like that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li blije pasedan so gogo pou ale kote so boyo.</span><span class="example_en">He has to go in through the backside to get to the intestines. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gòl</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Brain;</span><span class="definition_fr"> cerveau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To lagòl.</span><span class="example_en">Your brain. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gòl</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Thrashing pole;</span><span class="definition_fr"> gaule.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To monte anndan pakangnen-la aven en gòl.</span><span class="example_en">You climbed into the pecan tree with a thrashing pole. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gole</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To thrash;</span><span class="definition_fr"> gauler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se èn gòl pou gole de pakangnen.</span><span class="example_en">That' a thrashing pole for thrashing pecan trees. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gòlf</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Gulf of Mexico;</span><span class="definition_fr"> Golfe du Mexique.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vou lwe le gro bato, vou bezwen en gro zafè konm sa pou kouri laba dan gòlf.</span><span class="example_en">You rent a big boat, you need a big thing like that to go out in the Gulf. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gòm elastik</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Rubber band;</span><span class="definition_fr"> élastique.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Cepas avec treize escalins que mo capab acheté gome élastique gros corne Miché Kellogg.</span><span class="example_en">I can't buy a rubber band as big as Mr. Kellogg for thirteen bits. </span><span class="example_code">(T34)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gòm</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lagòm (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lagonm, lagoum (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Gum, sap from a gum tree;</span><span class="definition_fr"> gomme, sève d'un gommier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En kopal fe lagonm.</span><span class="example_en">A sweet gum tree produces gum. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ena en zafèr jón ki vyen apre dibwa-ye kòm en lagòm.</span><span class="example_en">There's this yellow stuff on the trees like sap. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Gum tree;</span><span class="definition_fr"> gommier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Bwa-sa-a se en lagòm.</span><span class="example_en">That tree is a gum tree. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Chewing gum;</span><span class="definition_fr"> chewing-gum. <em>Toujou en gad pou lagonm. So momon di, èskè to monnde to tant pou lagòm-la?.</em>He is always looking for some chewing gum. His mother says to him, 'Did you ask your aunt for some chewing gum?' (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">L ap chike lagòm.</span><span class="example_en">She's chewing gum. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou jonsiv gonfle, pron en rasin refò e to chik sa konm lagonm.</span><span class="example_en">For swollen gums, take a horse-radish root and chew it like gum. (<span class="variant_code">LA</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gon</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Hinge;</span><span class="definition_fr"> gond, penture, charnière.</span> <em>♦Mocapab racomodé ain lessieu é tou ça qui cacé dan ain voiture: croché, vérou, charnière, gon, piton..</em>I can repair an axle and anything that is broken on a car; hooks, bolts, hinges, eyebolts. (<span class="variant_code">ME</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">gòn</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); gonn (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); gon (<span class="variant_code">PC</span>); gon (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To go, leave;</span><span class="definition_fr"> aller, partir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si vou gonn deyò vou pa gen kapo ou ka trape frison-potrin.</span><span class="example_en">If you go outside and you don't have a coat on you can catch pneumonia. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo las. M ap gonn kouche.</span><span class="example_en">I'm tired. I'm going to bed. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To die;</span><span class="definition_fr"> mourir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vou konnen vou gen tchouwe men nou dè gen gonn, tchyen tchyen.</span><span class="example_en">You can kill me if you want, but then we will both die, well well. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gonbo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); gòmbo, ganmbo, gambo (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Okra;</span><span class="definition_fr"> gombo (légume). (<em>Hibiscus esculentis). Kon en piti te gen en deklou, ye te pran en flè on en gòmbo. E f e en katapla, mèt sa on la..</em>When a child had a boil they would take the flower from an okra plant and make a poultice to put on it. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mon konmons achte du gonbo e de patat su l chmen.</span><span class="example_en">I started to buy okra and (sweet) potatoes by the roadside. (<span class="variant_code">BT</span>) •<span class="headword">gonbo klo </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Okra;</span><span class="definition_fr"> gombo (légume), •<span class="headword">pye gòmbo </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Okra plant;</span><span class="definition_fr"> plante de gombo.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To plant lagrenn-na, li lev. Ka li lev li fe en filè La flè-la la li grosi. La to ka kou kase li, se sa ye pèl en pye gòmbo, li fe gòmbo.</span><span class="example_en">You plant the seed, and it grows. When it grows it produces a flower. The flower gets bigger. Then when you break it off, that's what they call an okra plant. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Gumbo ;</span><span class="definition_fr"> gombo.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tann ichka to prechke pare, pou TURN to gòmbo OFF anvon to met to chevret anndan pase to kònen t a kwi ye a fe ye tro di.</span><span class="example_en">Wait until your fire under your gumbo is almost out before adding your shrimp, because cooking them too long makes them hard. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pi yé bâfré gombo avé dou ri yé vante plin.</span><span class="example_en">Then they ate their bellies full of gumbo and rice. </span><span class="example_code">(T3)</span></span> •<span class="headword">dibwa gonbo </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Sassafras tree;</span><span class="definition_fr"> sassafras (arbre), •<span class="headword">gòmbo blan </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> «White gumbo», made without meat or seafood; «gombo blanc», fait sans viande ni fruits de mer. <em>Se jis en gòmbo blan, to pa met aryen anndan 1.<span class="definition_en"> To pa met de chevret aryen dtou andan..</span></em>That's just a 'white gumbo', you don't put anything in there. You don't put shrimp or anything in there. (<span class="variant_code">PC</span>) <em>•.</em>onbo chawi <span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Raccoon gumbo;</span><span class="definition_fr"> gombo au raton laveur.</span> <em>♦Ouâ li apé manzé gombo çaoui avé zambalaya..</em>Saw him eating raccoon gumbo and jambalaya. (<span class="variant_code">T3</span>) <em>•.</em>onbo dlo <span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Gumbo;</span><span class="definition_fr"> gombo.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vou fe en ti rou, vou me sa avèk la poul, de sosis, et pi si vou gen dòt choz vou pe mèt e pu vou me sa a bouyir sa saapèl en gonbo dlo.</span><span class="example_en">You make a little roux, you put that with chicken, sausage, and then if you have anything else you can add that and then you boil it, that's called a gumbo. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="headword">gonbo fevi </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); ganbo fèvi, gonbo fèvi, gòmbi fevi, ganmbo fevi (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1) Okra; gombo (légume). (<em>Hibiscus esculentis). Moun koulè lèm pa gonbo fèvi bwi, se le blan ki lèm sa..</em>Colored folks don't like boiled okra, it's white people who like that. (<span class="variant_code">PC</span>) REM: Speakers at <span class="variant_code">PC</span> disagree argue about how to say 'okra.' One claims it is either <span class="example"><span class="example_lc">ganmbo fevi</span><span class="example_en">or just <span class="example"><span class="example_lc">fevi,</span><span class="example_en">while another claims it is only <span class="example"><span class="example_lc">fevi.</span><span class="example_en"><em>♦[.</em>ou<em>] vomisman, to bouy trwa flè gonmbo fevi e to fe li bwa en ti tas a kafe..</em>For vomiting, boil three okra leaves and make (the sick person) drink a little coffee cup of it. (<span class="variant_code">BI</span>) 2) Okra gumbo; 'gombo', soupe faite avec du gombo. <span class="example"><span class="example_lc">Aben to kònè ka to fe en gòmbo fevi, to ka me sosis, chevret, enon moun ti fe li avet lavyàn bef.</span><span class="example_en">You know, when you make an okra gumbo, you can add sausage, shrimp, there are people who make it with beef. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se en zardinaj sa osit. Vou pœ fe li etoufe epi an gonbo fevi.</span><span class="example_en">(Okra) is a vegetable too. You can stew it or make an okra gumbo with it. (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">To koup to fevi. To mèt sa dan chodyèr e de lagrès. To touf li byen, zongnon e tou. To gen pou ote filan-la. Kan li tou sòrti, to mèt dolo e la to fe en gonbo fevi.</span><span class="example_en">You cut up your okra. You put it in a pot with grease. You smother it well with onions. You have to remove the slime. When it's all gone, you add water and then you make an okra gumbo. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">gonbo file </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> File gumbo (a gumbo made with sassafras powder used as a thickening agent instead of okra);</span><span class="definition_fr"> gombo filé (gombo fait à la base de sassafras en poudre au lieu de gombo). (<span class="variant_code">CA</span>) •<span class="headword">gòmbo kribis </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); gonmbo kribis, gonmbo de zekrebis (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Crawfish gumbo;</span><span class="definition_fr"> gombo aux écrevisses.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enon plen moun k en fe gòmbo kribis, o wi, gòmbo kribis se en gòmbo osi.</span><span class="example_en">There are a lot of people who make crawfish gumbo, oh yes, crawfish gumbo is a gumbo too. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">gòmbo tcheuvrèt </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); gonmbo chèvrèt (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Shrimp gumbo;</span><span class="definition_fr"> gombo aux crevettes.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vié pa Djion té porté li ein pé gonbo févi pou ranzé so gombo civrete.</span><span class="example_en">Old Pa John brought him some okra to fix a shrimp gumbo. </span><span class="example_code">(T14)</span></span> •<span class="headword">gonbo vèr </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Vegetarian gumbo, green herb gumbo;</span><span class="definition_fr"> gombo aux légumes, gombo vert, gombo aux herbes.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Fégombo vert, mo vieil; cé jordi vandrédi, no va fé mègue.</span><span class="example_en">Make a vegetarian gumbo, old pal; today is Friday, we will abstain from meat. </span><span class="example_code">(T6)</span></span> •<span class="headword">gonbo zèrb </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Vegetarian gumbo;</span><span class="definition_fr"> gombo aux légumes.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Gonbo zèrb, to fe sa avèk tou kalite jardinaj.</span><span class="example_en">Vegetarian gumbo, you make that with all sorts of vegetables. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 3, Louisiana Creole; créole louisianais. <span class="example"><span class="example_lc">Kan to parl kòm nouzòt, to parl gonbo.</span><span class="example_en">When you speak like us, you speak Creole. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gonf</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Swollen;</span><span class="definition_fr"> gonflé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo bimen so ladjèl byen. Li te tou gonf. Li te ble-nwa.</span><span class="example_en">I hit his mouth well. It was all swollen. It was black and blue. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Mojisse assite coté di feu, apé trempé mo pié dan ain baké do lo, à force yé gonfe!.</em>I just sit by the fire, soaking my feet in a big bucket of water, so swollen are they. (<span class="variant_code">WO</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">gonfle</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Swelling;</span><span class="definition_fr"> gonflement, enflure.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Jus parle o li fe lapriyè. Tou gonfle-la gonn.</span><span class="example_en">He just spoke or said a prayer (over the sick mule). All of the swelling is gone. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gonfle</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To swell;</span><span class="definition_fr"> (se) gonfler. <span class="example"><span class="example_lc">Ena ki gen ye zye gonfle. Sa gonfle anba ye zye.</span><span class="example_en">There are some people who have swollen eyes. It's swollen under their eyes. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nouzòt soufèr avèk nou palèt. Li tonbe e li te vini gonfle. Sa te fe mal kan nou te vale.</span><span class="example_en">We suffered with our palate. It fell and it would get swollen. It hurt when we swallowed. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> REM: The idea is that the palate or actually the uvula gets red and swollen and hangs lower when one is sick with a sore throat. <span class="example"><span class="example_lc">♦Nave en chwal ki te mouri, li te gonfle gro konm en tonmbo.</span><span class="example_en">There was a horse that was dead, it was swollen up like a tomb. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To rise;</span><span class="definition_fr"> lever.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La ka ye a fe ye lapat ase di aben ye genn met i dan yepenn, e lès li gonfle.</span><span class="example_en">And when the dough was hard enough, well, they had to put it in a pan and let it rise. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To run toward aggressively, charge;</span><span class="definition_fr"> se mer vers.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Men enn dan gro-ye gonfle on li an ba e li te blije sòrti dan en oura</span><span class="example_en"> But one of the big ones charged at him and he had to get out fast. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gòre</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Piglet;</span><span class="definition_fr"> goret.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tigoret la li té prosse tro gra pou moune manzé.</span><span class="example_en">The little piglet was almost too fat for people to eat. </span><span class="example_code">(T14)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gòrj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>); gòj (<span class="variant_code">PC</span>); lagòrj (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lagòj (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Throat;</span><span class="definition_fr"> gorge.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye pe fonn so lagòrj.</span><span class="example_en">They could slit his throat. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo tou anrouwe dan lagòrj. Mo trape rim.</span><span class="example_en">I'm all hoarse in my throat. I caught a cold. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo lagòj fe mal.</span><span class="example_en">My throat hurts. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Galgalise to gòrj.</span><span class="example_en">Gargle your throat. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gòrje</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); godre, gojle (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Mouthful, swallow, gulp;</span><span class="definition_fr"> gorgée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo bwa en gòrje diven jodi-la.</span><span class="example_en">I drank a swallow of wine today. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦La mo f e li bwa dolo-la don trwa gòrje.</span><span class="example_en">Then I made him drink that water in three mouthfuls. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gòs</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); gos, gous (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> (Cotton) boll;</span><span class="definition_fr"> capsule (du cotonnier). <span class="example"><span class="example_lc">To pran gòs-la ki ouvè la.</span><span class="example_en">You pick the boll which is opened. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">gòs koton </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cotton boll;</span><span class="definition_fr"> capsule du cotonnier.</span> 2.<span class="definition_en"> Clove (of garlic);</span><span class="definition_fr"> gousse (d'ail). (<span class="variant_code">PC</span>) <em>♦'des gosses de Tail [de gòs delay]'.</em>(<span class="variant_code">BI</span>) •<span class="headword">gòs lay </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Clove of garlic;</span><span class="definition_fr"> gousse d'ail, •<span class="headword">gòs chalot </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Clove of shallot;</span><span class="definition_fr"> gousse d'échalote.</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gou</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Taste;</span><span class="definition_fr"> goût. <span class="example"><span class="example_lc">Ye pa dou, ye pa eg, ye yenk pa gen gou.</span><span class="example_en">They are not sweet, they are not bitter, they just don't have any taste. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo fe lasos tomat, mo mèt bazili. Sa dòn bon gou.</span><span class="example_en">When I make tomato sauce, I put in basil. It gives a good taste. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">goudlòk</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Good luck;</span><span class="definition_fr"> bonne chance.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo ja tannde ye pran en ve krapo pou fe goudlòk. Ye se kite l dan soley ouska li cheche, e fou li dan poch pou goudlòk.</span><span class="example_en">I've heard they would take an old toad for good luck. They would put it in the sun until it dried, and put it in their pocket for good luck. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword"> 'gain goude loque' </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To have good luck, be lucky;</span><span class="definition_fr"> avoir de la chance.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité pas ca héler mai li té gain goude loque.</span><span class="example_en">He couldn't shout but he was lucky. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">goudou</span> <span class="pos">onom.</span> <span class="definition_en">Thud!</span><span class="definition_fr"> Patapoum!</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vié Madame Torti marché goudou, goudou.</span><span class="example_en">Old Mrs. Tortoise plodded along, thud! thud! (<span class="variant_code">T26</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gouf</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Dull;</span><span class="definition_fr"> émoussé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan i va vini gouf ti devis e pi ti menn o BLACKSMITH. I kony e pi i me on pon ankòr.</span><span class="example_en">When it gets dull you unscrew it and take it to the blacksmith. He hammers it and makes it sharp again. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">goujon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Mud catfish, yellow catfish;</span><span class="definition_fr"> espèce de poisson-chat. <em>(Leptops olivaris). Mo lenm pa goujon. Se pa en pwason pou moun manje..</em>I don't like mud catfish. It's not a fish for people to eat. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">goulo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Neck (of a bottle);</span><span class="definition_fr"> goulot.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En boutey gen en ti goulo me en pobon se larj.</span><span class="example_en">A bottle has a small neck but a jar is wide. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou fou</span><span class="example_en">' <span class="example"><span class="example_lc">Réna'd-la onnedans, yé servit lavionne-la dans ein gros djogue 'vec ein long goulot.</span><span class="example_en">To make fun of Fox, they served the meat in a big jug with a long narrow neck. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">goulou</span> <span class="pos">onom.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Glug;</span><span class="definition_fr"> glouglou.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Debouche li mo bwa 'goulou goulou goulou.</span><span class="example_en">' I uncorked it and drank, glug glug glug. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gouloupya</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Gourmand, glutton;</span><span class="definition_fr"> glouton, gourmand.</span> <em>♦Pou ça li fait, gouloupia la té bien content..</em>For what he had done, the glutton was very happy. (<span class="variant_code">T19</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">gourd</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> goud (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Gourd;</span><span class="definition_fr"> gourde.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Moun manj pa goud.</span><span class="example_en">People don't eat gourds. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Dollar;</span><span class="definition_fr"> dollar.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mogain dix gourdes bosse té doit moin et li vauyé moin.</span><span class="example_en">I have ten dollars that the boss owed me and that he sent to me. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gourman</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); gourmon (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Gluttonous;</span><span class="definition_fr"> gourmand, glouton.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo po ole èt gourmon.</span><span class="example_en">I don't want to be gluttonous. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan to manj tro, to gourman. To tro chyen twa.</span><span class="example_en">When you eat too much, you're a glutton. You're too much of a pig. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bouki té connin Jean Sotte té gourmand et li té mangé pou sire dans gateaux yé.</span><span class="example_en">Bouki knew that Foolish John was a glutton, and that he would surely eat the cakes. </span><span class="example_code">(FO T18)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gout</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Drop;</span><span class="definition_fr"> goutte.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Te gen en gran jar, chak jwa mo se kouri dan lamagazen-la mo se pran mon en ti gout.</span><span class="example_en">She had a big jar, and every time I went into the storeroom I took a little drop of it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Jich mèt en gout lèsans vonniy dan gato.</span><span class="example_en">Just put a drop of vanilla extract in the cake. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Lapin té pa gagné ein goute do lo pou boi.</span><span class="example_en">Brer Rabbit did not have a drop of water to drink. </span><span class="example_code">(T2)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">goutchyè</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Gutter;</span><span class="definition_fr"> gouttière.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Fouy en trou a la goutyèr e met li on don la e kouv li.</span><span class="example_en">Dig a hole in the gutter and put it in there and cover it. [ <span class="example"><span class="example_lc">'gouttière</span><span class="example_en">'] (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">goute</span><sup>1</sup> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); gout (<span class="variant_code">PC</span>); gou (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To taste;</span><span class="definition_fr"> goûter. <span class="example"><span class="example_lc">La sa te goute bon.</span><span class="example_en">This tasted good. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Goute si to frikase ase sezonen.</span><span class="example_en">Taste to see if your fricassee is seasoned enough. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To taste;</span><span class="definition_fr"> goûter, déguster. <span class="example"><span class="example_lc">Mo ka goute lay-la.</span><span class="example_en">I can taste the garlic. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand yé gouté la couit yé cou liché yé doigts.</span><span class="example_en">When they taste the syrup they lick their fingers. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">goute</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To drip;</span><span class="definition_fr"> dégoutter, tomber goutte à goutte.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ti poure penture te volich. Konm sa, kan laplu tonmb, li rantra pa anndan. Li tonmb e li gout disu en-e-lòt.</span><span class="example_en">You can paint your weatherboarding. That way, when it rains it doesn't come in. The drops fall from one to the next. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gouvènœr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); gouvnœr, gouvèrnè (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); gouvèrnen (<span class="variant_code">PC</span>); gouvèrnèr (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Governor;</span><span class="definition_fr"> gouverneur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te marye e la fiy a gouvnœr, Gouvènœr Mouton a Lafayèt</span><span class="example_en"> He was married to the daughter of Governor Mouton in Lafayette. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Cé té frappant avec quene nous Gouvernair</span><span class="example_en">They bear a striking resemblance to those of our own governor. </span><span class="example_code">(T34)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Driver (of a cart);</span><span class="definition_fr"> chauffeur de charrette, charretier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Gouvernair charrett 'la descende tout' suite pou 'ramassé moin.</span><span class="example_en">The driver came down right away to pick me up. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gouvèrne</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To govern;</span><span class="definition_fr"> gouverner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Limarié avec fille lé roi, li prend so place et c'est li qui té gouverné pays la après.</span><span class="example_en">He married the king's daughter, he's the one who took his place and governed the country after. </span><span class="example_code">(FO T18)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gouvèrneumon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); gouvèrnmon (<span class="variant_code">NE</span>); gouvèrneman (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); gouvèrnman (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Government;</span><span class="definition_fr"> gouvernement.</span> <em>Leu gouvèrneumon voye twa isi p fe sa?.</em>Did the government send you here to do that? (<span class="variant_code">PC</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">gozye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Pelican;</span><span class="definition_fr"> pélican.</span> (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> Throat;</span><span class="definition_fr"> gorge.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Zozo-la gen en gro gozye. Li konen vale de gro pwason.</span><span class="example_en">That bird has a large throat. It can swallow big fish. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ein dézos 'croché dans so gosier.</span><span class="example_en">A bone got stuck in his throat. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gra</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Fat;</span><span class="definition_fr"> gras, gros.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Disik fe mo gra e mo p ole èt gra. Disik angrès.</span><span class="example_en">Sugar makes me fat and I don't want to be fat. Sugar is fattening. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Einne fois, yé té gain ein gros coquin desrat tout gras, qui jonmain fait carême</span><span class="example_en"> Once there was a big thieving rat who had never observed Lent. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Fatty, greasy;</span><span class="definition_fr"> gras.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To pa ka monje graton-la. Li pa bon, li tro gras e li di.</span><span class="example_en">Then they didn't eat crackling. It's too fat and it's hard. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Man, mo manj pa sosis granchoj. Mo trouv sa en ti peu gra.</span><span class="example_en">I don't eat much sausage. I find that somewhat greasy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Enmoso la vyonn gras.</span><span class="example_en">A piece of fatty meat. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gra</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Animal fat;</span><span class="definition_fr"> graisse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Gra ki sòtchi an kochon-lan.</span><span class="example_en">The fat that comes from a pig. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> gradjanm <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); granjanm (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Back of the knee;</span><span class="definition_fr"> j arret, l'arrière du genou.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La gradjanm se sa ki separ la kwis et pui le janm.</span><span class="example_en">The back of the knee is what separates the thigh from the lower leg. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gradwe</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); gradiye (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To graduate;</span><span class="definition_fr"> recevoir son diplôme. <span class="example"><span class="example_lc">En dan nyes mo mari-ye te e gradwe.</span><span class="example_en">One of my husband's nieces was graduating. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Piti-la ap gradiye demen swa. L ap ale komanse travay.</span><span class="example_en">The child is graduating tomorrow night. He's going to start work. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">grafignur</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Scratch;</span><span class="definition_fr"> égratignure.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vousorti vou latête tou vivan dan mo ladjeule, san seuleman mo dents fé vou ain grafignure.</span><span class="example_en">You got your head out of my mouth alive without my teeth even making a small scratch on you. </span><span class="example_code">(ME 90)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">grafiyen</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); granfignen, grafignen, granfiye (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To scratch;</span><span class="definition_fr"> égratigner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se ROUGH, si to pase to lamen an-o la sa peutet a grafiyen.</span><span class="example_en">It's rough, if you pass your hand over it it might scratch you. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Piti-la grafiyen li apre pikan apre rozye-la.</span><span class="example_en">The child scratched himself on a thorn on the rosebush. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Men Konpè Tig sote on li e bimen li, li grafinye li on tou so kò jiska li tchwe li.</span><span class="example_en">But Brer Tiger jumped on him and beat him, he scratched him all over his body until he killed him. <em>['grafinié'].</em>(<span class="variant_code">DU</span>) 2.<span class="definition_en"> To strum, play (a stringed instrument);</span><span class="definition_fr"> gratter, jouer de (un instrument à cordes). <span class="example"><span class="example_lc">Mo grafiyen mo gita</span><span class="example_en"> I strummed my guitar. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gran </span><span class="example"><span class="example_lc">adj</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); gron (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); gron (<span class="variant_code">NE</span>); grann (<span class="variant_code">PC</span>). 1.<span class="definition_en"> Tall;</span><span class="definition_fr"> grand.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pli gran ke mon.</span><span class="example_en">He's taller than I am. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se en fiy ki basèt. Li pa gran.</span><span class="example_en">She's a short girl. She's not tall. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ein té tro piti, lote té tro grand.</span><span class="example_en">This one was too short, that one was too tall. </span><span class="example_code">(FO T19)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Big;</span><span class="definition_fr"> grand.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen en grann moustach.</span><span class="example_en">He has a big mustache. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> REM: The forms with finally <span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en">attested at <span class="variant_code">PC</span> and by <span class="variant_code">NE</span> are generally feminine. <span class="example"><span class="example_lc">♦Auboute pont la, coté yé, li fait ein grand parc.</span><span class="example_en">At the end of the bridge, next to them, he made a big park. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> •<span class="headword">gran lapre-midi </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">In mid-afternoon; en plein après-midi. cf. <span class="example"><span class="example_lc">apre-midi</span><span class="example_en"><span class="headword"><subentry>• gran-maten </subentry></span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">Early in the morning, just before sunrise;</span><span class="definition_fr"> de bon matin, juste avant le lever du soleil, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">maten</span><span class="example_en">•<span class="headword">Gran Lak </span><span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Grand Lac. 3.<span class="definition_en"> Great;</span><span class="definition_fr"> grand.</span> <em>♦Ah!ça té peiné moin beaucoup de regardé ein si grand homme, et de dire qu'en rien du tout, li té va banane-concomme..</em>It grieved me a lot to see such a great man, and to know that in no time at all he had gone completely nuts. (<span class="variant_code">T37</span>) 4.<span class="definition_en"> Great- (in kinship terms); arrière (dans les termes de parenté). <span class="example"><span class="example_lc">Se so gron-gron-gron-piti.</span><span class="example_en">They are his great-great-grandchildren. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Gran-tiz-anfan.</span><span class="example_en">Great-grandchildren. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gran-gou</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Hunger;</span><span class="definition_fr"> faim.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dantan gran gou, patate pa gagnin lapo.</span><span class="example_en">When one is very hungry, one does not peel the sweet potato. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gran-maman*</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> gron-momon (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); gran-mòmon, gran-momon (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Grandmother;</span><span class="definition_fr"> grand-mère. <span class="example"><span class="example_lc">Mo gron-momon e mo gron-popa ne isit.</span><span class="example_en">My grandmother and my grandfather were bom here. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gran-mèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); gran-mè, gran-men (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Grandmother;</span><span class="definition_fr"> grand-mère. <span class="example"><span class="example_lc">Me mo te gen mo gran-mè e mo gan-pè, ye ye te konne kante kant pou Pa Lapen e tou kichò.</span><span class="example_en">But I had my grandmother and my grandfather, they used to tell stories, about Brer Rabbit and all that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gran-ouvè</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); gran-ouvèr (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Wide open;</span><span class="definition_fr"> grand ouvert.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lantan pase mo se janmen fèrmè mo lapòt. Kite li gran ouvè.</span><span class="example_en">A long time ago I never used to shut my door. I kept it wide open. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo lapòrt rèste gran ouvèr tou lanwit yèr oswa.</span><span class="example_en">My door was wide open the whole night last night. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gran-papa</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); gron-papa (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Grandfather;</span><span class="definition_fr"> grand-père. <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa konnen mon gron-momon. Mo konnen mon gran-popa.</span><span class="example_en">I didn't know my grandmother, but I know my grandfather. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Bouki ka pé fé so vantor, li té choual pou mo gran popa.</span><span class="example_en">Brer Bouki who boasts so much was my grandfather's horse. </span><span class="example_code">(T13)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gran-paran</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Grandparent;</span><span class="definition_fr"> grand-parent, gran-pèr <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); gran-pè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Grandfather;</span><span class="definition_fr"> grand-père. <span class="example"><span class="example_lc">Mo kouri veye mo gran-pèr.</span><span class="example_en">I want to attend the wake for my grandfather.</span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gran-piti</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); gron-piti (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Grandchild;</span><span class="definition_fr"> petit-enfant. <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen senk fiy</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">e de gason, e mo gen plen gran-piti.</span><span class="example_en">I have five daughters and two sons, and I have a lot of grandchildren. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="headword"><subentry>•gron-gron-gron-piti </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Great-great-grandchild; arrière-arrière-petit-enfant. <span class="example"><span class="example_lc">Se so gron-gron-gron-piti.</span><span class="example_en">They are his great-great-grandchildren. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">granchoj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); granchoj, granchò (<span class="variant_code">PC</span>); granchòz (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> •pa ... granchoj <span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Not much;</span><span class="definition_fr"> pas grand-chose. <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa fe granchoj yèr.</span><span class="example_en">I didn't do much yesterday. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Dòktè-la fe mo lopèrasyon, mè li di mon navè pa granchòz lachans.</span><span class="example_en">The doctor performed the operation, but he said I didn't stand much of a chance. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Si tot l'hiver vinili pas gagné grand'chose.</span><span class="example_en">A soon as winter came, he didn't have very much. </span><span class="example_code">(T1)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">grandè</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> grondœ (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Size;</span><span class="definition_fr"> grandeur, pointure, taille.</span> <em>♦Mamet nenpòt grondè souye son fose. repons: jis ramase li la e met li la..</em>I'll put on any size shoe without effort. Answer: Simply pick it up here and place it there (on a table). (<span class="variant_code">DU</span>) •<span class="headword">tire on grondœ </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To act like a bigshot;</span><span class="definition_fr"> frimer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye lèm tire on grondœ devon le moun e ye pa gen aryen.</span><span class="example_en">They act like bigshots in public and they don't own anything. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">grandi</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); granndi, grandi (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To grow up;</span><span class="definition_fr"> grandir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo garson di l a èt en doktè kan l a grandi.</span><span class="example_en">My son says he'll be a doctor when he grows up. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Piti-la grandi tro vit pou so laj.</span><span class="example_en">The child is growing up too fast for his age. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To grow;</span><span class="definition_fr"> pousser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">AS le e granndi ye kanntine laboure la.</span><span class="example_en">As it (the sugar cane) grows you continue to cultivate it. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Mobésoin dé trois mois crédit, juqu'à Pâques là, juqu'à les jours grandit.</span><span class="example_en">I need two or three days of credit, until Easter, until the days start to get longer. </span><span class="example_code">(T1)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">granman</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Quite;</span><span class="definition_fr"> assez, tout a fait.</span> <em>Mo gen p peye l asirans pou lamezon, pou so char, pou so TRUCK, pou lavi. Sa se granman ase!.</em>I have to pay the insurance on the house, on his car, on his truck, and on life. That's quite enough! (<span class="variant_code">CA</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">grannd-fiy</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); grann-fiy, gran-fiy (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Granddaughter;</span><span class="definition_fr"> petite-fille. <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en ti grannd-fiy, en ti gran</span><span class="example_en"><em>ti-fiy, en ti-fiy:.</em>I have a granddaughter. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">grantèr</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); grantèz (f). (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Conceited, vain;</span><span class="definition_fr"> fat, vaniteux.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">grantèr</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Glare;</span><span class="definition_fr"> éclat, éblouissement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lagrantèr fe mo zye mal.</span><span class="example_en">The glare is hurting my eyes. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">grap</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Cluster, bunch (e.g. of berries); grappe. <span class="example"><span class="example_lc">En chougra sa sanm lameriz. Sa gen de grap e se mèm koulèr ke lameriz.</span><span class="example_en">Pokeberry looks like wild cherries. It has clusters of berries and it's the same color as wild cherries. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gras</span> <span class="pos">n.</span> 1.<span class="definition_en"> Pardon;</span><span class="definition_fr"> grâce. <em>♦Lipardonnin tou ça ki té condanné dan pénitentiaire. Cau li donnin yé la grace, li di yé couri boi dolo dan pi la..</em>He pardoned all that were in the penitentiary. When he granted their pardon, he told them all to go and drink the water of the well. (<span class="variant_code">FO 1887</span>) 2.<span class="definition_en"> Favor;</span><span class="definition_fr"> service.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Popa, mo gagnin ein grace pou mandé vou.</span><span class="example_en">Papa, I have a favor to ask you. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">grate</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To scrape;</span><span class="definition_fr"> gratter, racler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou grate so sabo wa si te en deklou k t anndan.</span><span class="example_en">We scraped his shoe to see if he had a nail in it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Litendé Compair Taureau apé béglé et gratté la terre et voyé la poussière en haut so dos.</span><span class="example_en">He heard Brer Bull bellow and scrape the earth and throw dust on his back. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To scratch;</span><span class="definition_fr"> gratter.</span> L <span class="example"><span class="example_lc">ap grate li parskè defromi rouj pike li.</span><span class="example_en">He's scratching himself because red ants bit him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Blanche, tan pri, mo piti, gratté mo dos.</span><span class="example_en">Blanche, please, my child, scratch my back. </span><span class="example_code">(T30)</span></span> •grate (so) latet <span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To scratch one's head;</span><span class="definition_fr"> se gratter la tête. <em>Kofèr t ap grate to latèt? To gen depou andan-la?.</em>Why are you scratching your head? Have you got lice on it? (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Anon wa, di Bouki an gratan so latet.</span><span class="example_en">«Let's see,» said Bouki, scratching his head. (<span class="variant_code">JR</span>) 3.<span class="definition_en"> To strum, play (a stringed instrument);</span><span class="definition_fr"> gratter, jouer de (un instrument à cordes). (<span class="variant_code">NE</span>) 4.<span class="definition_en"> To grate;</span><span class="definition_fr"> râper. <span class="example"><span class="example_lc">Vou ka grate li met dan TOMATO KETCHUP.</span><span class="example_en">You can grate it (i.e. radish) and put it in ketchup. (<span class="variant_code">PC</span>) 5.<span class="definition_en"> To scale (a fish);</span><span class="definition_fr"> écailler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo grate mo patasa pou ote zekay.</span><span class="example_en">I scaled my sunfish to take the scales off. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 6.<span class="definition_en"> To skin (a catfish or other fish which has no scales);</span><span class="definition_fr"> écorcher (un poisson sans écailles). <em>Men to grate li, chè!.</em>But you skin it! (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">To jich grate pou ote lagli-la.</span><span class="example_en">You just skin it to take off the slime. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 7.<span class="definition_en"> To scrape (a hog's skin, to remove the hair);</span><span class="definition_fr"> racier (la peau d'un cochon, pour enlever les poils). <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen pou chode li pou grate kren apre kochon-la.</span><span class="example_en">I have to scald it to scrape the hair off the pig. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 8.<span class="definition_en"> To strike (a match);</span><span class="definition_fr"> frotter (une allumette). <span class="example"><span class="example_lc">E graten en zalimet.</span><span class="example_en">And we struck a match. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li grate zalimèt-la pou limen dife.</span><span class="example_en">He struck a match to light a fire. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gratèl</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Itch;</span><span class="definition_fr"> démangeaison, gale.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Gratèl fe en la gres avek di souf e la gres kochon. grese byen avek sa.</span><span class="example_en">For the itch, make a grease with sulfur and pig fat. Grease yourself up well with that. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">graton</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Crackling (pieces of fried fat);</span><span class="definition_fr"> cretons (morceaux de graisse frits). <span class="example"><span class="example_lc">Ye te pran diswif bef ye te fe en graton.</span><span class="example_en">They used to take beef tallow and make cracklings. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gravwa</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Gravel;</span><span class="definition_fr"> gravier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La, ye vini, ye mèt de gravwa deusu, sa a pa dure.</span><span class="example_en">Then they came along and put gravel down, that didn't last. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En cheumen gravwa.</span><span class="example_en">A shell road. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gref</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Office of the clerk of the court;</span><span class="definition_fr"> greffe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se pare konm si t ole kouri dòn kekenn kekkichò to gen met li dan gref pa dan gref dan ASSESSOR'S OFFICE pou di to dòn li kekkichò.</span><span class="example_en">It's like if you want to give someone something you have to go declare it in the clerk of the court, not the clerk, the assessor's office. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">greg</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lagrèg (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); grèg (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Drip coffee pot;</span><span class="definition_fr"> cafetière à filtre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo lagrèg kafe te sal e mo lave li pou fe kafe bon maten.</span><span class="example_en">My coffee pot was dirty and I washed it so I could make coffee this morning. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">greg kafe </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Coffee pot;</span><span class="definition_fr"> cafetière.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">grègnen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60); grignen, griyen(<span class="variant_code">PC</span>); grengnen, grenyen (<span class="variant_code">CA</span>); grenye (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Barn, granary;</span><span class="definition_fr"> grange, grenier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pa Tòm tè galòpe nèt an grègnen.</span><span class="example_en">Pa Tom ran straight into the bam. (<span class="variant_code">MO</span> 60) 2.<span class="definition_en"> Attic;</span><span class="definition_fr"> grenier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen en gro djòg. Tan ste vye mezon an laplanch laj-ye, te kou va kachye l an grignen o anmba lèskalye.</span><span class="example_en">They had a big jug. In the days that houses had those big wide boards, they would hide it in the attic or under the stairs. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo t ap grenpe an grengnen. Mo tonbe anba lechèl-la.</span><span class="example_en">I was climbing up into the attic. I fell off the ladder. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Litan en lachenn grouye on so grenyen.</span><span class="example_en">He heard a chain rattling in his attic. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">grek</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Spike on the fins of a catfish;</span><span class="definition_fr"> pointe piquante sur les nageoires du poisson-chat. <span class="example"><span class="example_lc">Lagrek-la, wi. Men li granfignen. Sa granfignen twa.</span><span class="example_en">The spikes, yes. But they will scratch you. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gremite</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To crumble;</span><span class="definition_fr"> s'émietter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa konen ou sa ye lapyèr-la astèr-la me eusot di ke sete kase si par ti morso. Sa gremite.</span><span class="example_en">I don't know where the stone is now, but they say it broke into so many tiny pieces. It crumbled. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gren</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Craziness, unprovoked anger;</span><span class="definition_fr"> folie, colère non-provoquée. •<span class="headword">gen en gren d foulri </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To be mad at s.o. for no good reason; être fâché contre qn sans raison évidente. <span class="example"><span class="example_lc">Li gen gren. Li gen en gren d foulri.</span><span class="example_en">He is mad at me for no good reason. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gren</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Grain;</span><span class="definition_fr"> grain, •<span class="headword">disel a gro gren </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Coarse grained salt;</span><span class="definition_fr"> sel à gros grains, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">disèl</span><span class="example_en">•<span class="headword">diri gren lon </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Long grain rice;</span><span class="definition_fr"> riz à grains longs.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">diri</span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">grenad</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); gadnad, grènad (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Pomegranate;</span><span class="definition_fr"> grenade.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pans to ja wa grènadz. O lan chèmen, i pann kòm sa, grènad.</span><span class="example_en">I think you've already seen pomegranates along the road, they hang down like that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To trouv grenad dan bwa-la. Ye vyen jón kan se tan pou manje ye.</span><span class="example_en">You find pomegranates in the woods. They get yellow when it's time to eat them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Raisins apé grimpé, grénades apé grossi.</span><span class="example_en">The grapes are climbing, the pomegranates are getting big. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Passion fruit, may pop;</span><span class="definition_fr"> fruit de la grenadille, du fruit de la passion.</span> (<span class="example"><span class="example_lc">Passiflora incamata</span><span class="example_en">. (<span class="variant_code">PC</span>) REM: According to Holmes 1990: 107, <span class="example"><span class="example_lc">liane de grenade</span><span class="example_en">is the name of the passion flower plant, <span class="example"><span class="example_lc">grenade</span><span class="example_en">of the fruit; he says the pomegranate is called <span class="example"><span class="example_lc">grenadine</span><span class="example_en">in Louisiana French.</span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">grènaj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> grennaj (<span class="variant_code">PC</span>); (in sense 2:) grennwa (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Seed;</span><span class="definition_fr"> graine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En grènaj se kichò te e plante, se plante lagrèn koton o lagrenn mayi, se en grennaj to pel sa. Tou kichò gen en grenaj. Lagrenn koton, lagrenn mayi, lagren defèv plat, lagrenn gòmbo.</span><span class="example_en">A seed is something you're planting, if you're planting cotton seed or corn seed you call it a seed. Everything has a seed. Cotton seed, corn seed, butter bean seed, okra seed. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Machine for shelling com;</span><span class="definition_fr"> égreneuse.</span> (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">grenn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); lagrenn (<span class="variant_code">PC</span>); grèn (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Seed;</span><span class="definition_fr"> graine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan to plant koton to plann lagrenn-ye tou dilon.</span><span class="example_en">When you're planting cotton you plant the seeds all along. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To plant to grenn-ye. Kan ye lèv safe en flè. Li ron e li jón e li gen grenn andan-la. Ye manj grenn flè solèy.</span><span class="example_en">You plant your seeds. When they grow it makes a flower. It's round and yellow. People eat sunflower seeds. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">lagrenn koton </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cotton seed;</span><span class="definition_fr"> graine de coton.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lagrenn koton. Lagrenn-la dan blan-la.</span><span class="example_en">The cotton seed. The seed is in the white part. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">grenn moutard </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Mustard seed;</span><span class="definition_fr"> graine de moutarde.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pou trape fifole, ye te gen en tami e ye te mèt grenn moutard anba-la.</span><span class="example_en">To catch a will-o-the-wisp, they would get a sieve and they would put mustard seeds on the bottom of it. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Febouyi de grenn moutard e donn a bwar jiska la po vini mwèt.</span><span class="example_en">Boil some mustard seeds and give that to the sick person to drink until the skin becomes moist. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Seed, pit, stone (of fruit);</span><span class="definition_fr"> noyau, pépin, graine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En soko, li gen en ti lagrenn, li gen en lekòch on la.</span><span class="example_en">A muscadine grape, it has a seed inside and a shell outside. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Grain, kernel (of com, rice, sugar);</span><span class="definition_fr"> grain (de maïs, riz, sucre). <span class="example"><span class="example_lc">En grenn mayi.</span><span class="example_en">A kernel of com. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li koup lagrenn-lan plu fen.</span><span class="example_en">He grinds the grains of sugar up finer. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lileve tou dousman e ranpli so pòch-ye avek de grenn mai fwa-sa-la. Li semen lagrenn mai-la tou di lon la rout.</span><span class="example_en">He got up slowly and filled his pockets with grains of corn this time. He sowed the grains of corn all along the road. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 4.<span class="definition_en"> Sprinkle, light rain;</span><span class="definition_fr"> bruine, crachin, brume.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lagrenn e tonmbe.</span><span class="example_en">A light rain is falling. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 5.<span class="definition_en"> Testicles;</span><span class="definition_fr"> testicules.</span> <em>Enn etalonn ti peu pa gade tou lez etalon. Ti wa se grenn ? En nonm vyen la-leu, i koup avèk en kouto, e pi ote se grenn..</em>A stallion, you can't keep every stallion. You see his testicles? A man comes along with a knife and cuts them off and removes his testicles. (<span class="variant_code">BT</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">grenn-a-vole</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); grenn-a-vwale (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> American lotus, water chinquapin, duck acorn;</span><span class="definition_fr"> volée, espèce de nénuphar blanc.</span> (<em>Nelumbo lutea Pers.) Chevrey lenm grenn-a-vwale. Ye manj sa..</em>Deer like water chinquapin. They eat that. (<span class="variant_code">CA</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">grennen</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); glennen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To crystallize (of sugar);</span><span class="definition_fr"> se cristalliser (en parlant du sucre).</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">grenni</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); grèni (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Midwife;</span><span class="definition_fr"> sage-femme. <span class="example"><span class="example_lc">Se ye ki te mennen piti-ye, se grèni ki mennen tou mo senk fiy-ye, e mo de garson.</span><span class="example_en">They're the ones who delivered the kids, it's the midwives who delivered my five daughters, and my two sons. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="headword"><subentry>•grèni-trape-ti-bebe </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Midwife;</span><span class="definition_fr"> sage-femme.</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">grennyole</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); grennile (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To granulate;</span><span class="definition_fr"> granuler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M ap ale grennile mo disik pou fe mo gato.</span><span class="example_en">I'm going to granulate sugar to make my cake. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">grenpe</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); granpe (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To climb;</span><span class="definition_fr"> grimper.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li granpe dan dibwa-la.</span><span class="example_en">He climbed up the tree. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si to jis touch en tal fromi rouj, ye va sòrti e grenpe apre twa e mèrd twa.</span><span class="example_en">If you just touch a red ant hill, they'll come out and climb on you and bite you. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lapen li te malen, li grenpe don kre mirye jiska o bout miry e-la.</span><span class="example_en">Rabbit was cunning, he climbed into the hollow of a mulberry tree all the way to the tip of the tree. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">grense</span> <span class="pos">v.tr.</span> •<span class="headword">'grincer so dents' </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To grind one's teeth;</span><span class="definition_fr"> grincer ses dents.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compère lou comancé rire é grincer so dents.</span><span class="example_en">Brer Wolf began to laugh and to grind his teeth. </span><span class="example_code">(ME 90)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">grès</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); lagres (<span class="variant_code">PC</span>); lagrès (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Fat, grease, lard, shortening;</span><span class="definition_fr"> graisse, matière grasse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kataplanm se kan to gen en bobo, to me sa an en lenj, nenpòt ki lagres.</span><span class="example_en">A poultice is when you have a wound, you put any kind of grease on a piece of cloth. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To koup to fevi. To mèt sa dan chodyèr e de lagrès.</span><span class="example_en">You cut up okra. You put it in a pot with grease. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Safe Bouki roule don en kenn lagrès pou li te kapo flote.</span><span class="example_en">So Bouki rolled in a can of grease so that he would be able to float. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> •<span class="headword">lagrès kanfre </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Camphorated oil;</span><span class="definition_fr"> huile camphrée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te sèrvi lagrès kanfre pou kolik pou frote ti bebe an so ti vant.</span><span class="example_en">They used to use camphorated oil for colic to rub babies on their little stomachs. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">grèse</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); grèsè (<span class="variant_code">PC</span>); grese (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To grease;</span><span class="definition_fr"> graisser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ka grèsè l ave en peu lagres oben en peu dubè foure li dan stov.</span><span class="example_en">You can grease it up with a little grease or a little butter and put it in the stove. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Ça, cé lagresse zozo paradis; couri gressé vou lahace avé li et di vou famme coupé vou cou; ça pa pé fé vou mal..</em>That is the fat from the bird of paradise; go grease your axe with that and tell your wife to cut off your head; it will not harm you. (<span class="variant_code">T8</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">gri</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Gray;</span><span class="definition_fr"> gris.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen zyè manyè gri.</span><span class="example_en">He has grayish eyes. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Chèvè gri.</span><span class="example_en">Gray hair. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ena langan gri pou depou dan latèt.</span><span class="example_en">There's a gray ointment for lice on one's head. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mochaudiè gris remplies limiè.</span><span class="example_en">My grey kettles are filled with light. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gri</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Screen;</span><span class="definition_fr"> grille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen lapòrt an gri pa pou moustik vini andan lamezon.</span><span class="example_en">I've got a screen door so mosquitoes don't come in the house. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword"> baryè an gri </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Screen fence;</span><span class="definition_fr"> barrière en grille, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">baryèr</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gri</span><sup>3</sup> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To abound, be plentiful;</span><span class="definition_fr"> foisonner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pakann gri konm sa on laté.</span><span class="example_en">Pecans were all over the ground like that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">grif</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Claw;</span><span class="definition_fr"> griffe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En grif ou enn onng.</span><span class="example_en">A claw, or a nail. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">So grif-ye grafiyen mon.</span><span class="example_en">His claws scratched me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Bouki voyé so griffe on li et halé li dan so sac.</span><span class="example_en">Brer Bouki struck out at him with his claws, pulled him into his sack. </span><span class="example_code">(T6)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">grif</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); grifonn (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); grifòn (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Griffe, the offspring of a black man and a mulatto woman;</span><span class="definition_fr"> enfant d'un noir et d'une mûlatresse. <span class="example"><span class="example_lc">Fonm-sa-la li pa nwa. Li pa blan. So disan mele blan e nwa. Li grifonn.</span><span class="example_en">That woman is not black. She's not white. Her blood is mixed black and white, she's a griffe. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo ja tande pale en grif, se pen en blan. Sen en moun kòm twa. Se en moun monyè jonat to kone. En grif. En grifòn. Li li pa toutafen en milat.</span><span class="example_en">I' ve heard of a griffe, that's not a white person. That's a person like you. That's a person who's yellowish in color, you know. A griffe. That's not a white person. A griffe. He's not quite a mulatto. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Pancore 'oir in griffonne comme ça, comparabe a mo belle Layotte..</em>I haven't seen a griffe like that, comparable to my beautiful Layotte. (<span class="variant_code">GC1</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">grife</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To scratch, claw;</span><span class="definition_fr"> griffer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Coutez moin, mo zamis, pas jouez avec big-bock, pasqué y a griffé toi et porté toi bad lock.</span><span class="example_en">Listen to me, my friends, don't play with Big Bock, because he will scratch you and bring you bad luck. </span><span class="example_code">(T25)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">grifye</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60). Court clerk; greffier.</p> |
|
|
<p><span class="headword">grigri</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); gigri (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Spell, charm, grigri;</span><span class="definition_fr"> gris-gris, charme, sort, sortilège. <span class="example"><span class="example_lc">Ena bon grigri e move grigri.</span><span class="example_en">There are good spells and bad spells. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Vye tan pase, se tou ye krwa andan, ye vye grigri.</span><span class="example_en">In the olden days, that's all they believed in, their old spells. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Alors Jean Malin trouvé trois dézef hibou et li porté yé coté Compair Lapin qui fait so grigris avec di lait ein femelle cabri noir.</span><span class="example_en">Then Clever John found three owl eggs and carried them to Brer Rabbit's who made a grigri with the milk of a black female goat. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span> •<span class="headword">mete en grigri </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To cast a spell;</span><span class="definition_fr"> jeter un sort.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kon mo te piti, si nou se fe kekchoj mal ye se konmonse parle pou grigri, ye di ye te mete en grigri on nouzòt.</span><span class="example_en">When I was a child, if we did something bad they would start talking about spells, they said they would put a spell on us. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">L ap mete en grigri an mon parske ye lenm pa mon.</span><span class="example_en">They're casting a spell on me because they don't like me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">grimas</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lagrimas (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Face;</span><span class="definition_fr"> grimace.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen vilen lagrimas. Li te pa kontan.</span><span class="example_en">He had an awful face. He wasn't happy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">an grimas </span><span class="pos">adj.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Making a face;</span><span class="definition_fr"> qui fait une grimace.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li tou an grimas. Li pa gen en vayan figi on lito ka wa li an grimas, li pa satisfe.</span><span class="example_en">He's making a face. He doesn't have a pleasant face. You can see he's making a face, he is unhappy. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">fe enn grimas </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); fe lagrimas (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To make a face, scowl;</span><span class="definition_fr"> faire une grimace.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Piti-afe enn grimas</span><span class="example_en"> The child made a face. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li fe vilen lagrimas.</span><span class="example_en">He scowled. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Moune mouri touzoufé grimace, et mo pa ouâ grimace on so figur.</span><span class="example_en">Dead people are always scowling, and I saw no scowl on his face. </span><span class="example_code">(T3)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">grimase</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To make a face;</span><span class="definition_fr"> faire une grimace.</span> <em>Le e grimase. Li an grimas bo maten-la, sa ennen a twa to an grimas?.</em>He's making a face this morning. What's wrong with you, you're making a face? (<span class="variant_code">PC</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">grimi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); grimiy (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Tiny piece, crumb;</span><span class="definition_fr"> petit morceau, miette.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En ti grimi d vyonn.</span><span class="example_en">A tiny piece of meat. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Dòn-mwa en grimi gato.</span><span class="example_en">Give me a tiny piece of cake. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">grip</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); lagrip (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1-Cold, flu, influenza; grippe, rhume. <span class="example"><span class="example_lc">Sa se ede kase lè grip.</span><span class="example_en">That helped to break up a cold. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo malad'. Mo gen lagrip.</span><span class="example_en">I'm sick. I've got the flu. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen en grip.</span><span class="example_en">I had a case of the flu. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Headache;</span><span class="definition_fr"> mal à la tête. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">griv</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> American robin;</span><span class="definition_fr"> rouge-gorge américain. (<em>Planesticus migratorius migratorius).</em>(<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> Any yellow or red-breasted bird; n'importe quel oiseau à la poitrine jaune ou rouge. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">griyad</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Thin slice of meat;</span><span class="definition_fr"> petite tranche de viande.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen kèk griyad mo mete dan en chodyè e mo kwi.</span><span class="example_en">I had a few small pieces of meat, I put them in a pan and I cooked them. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Salted meat;</span><span class="definition_fr"> viande salée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">O griyadse lavyòn sale sa.</span><span class="example_en">Oh, [griyad], that's salt meat. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Dish made of grilled inner organs;</span><span class="definition_fr"> plat composé d'abats grillés.</span> (<span class="variant_code">PC</span>) 4.<span class="definition_en"> Strips of meat (e.g. seven steaks) cooked in tomato gravy; tranches de viande cuites dans une sauce tomate. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">griyante</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); griyote (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To nibble;</span><span class="definition_fr"> grignoter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo griyante sa. Manje en vye ti bren andan lan.</span><span class="example_en">I nibbled on it, ate just a little bit. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> ; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te pa fen jodi. Mo te jich ap griyante mo manje.</span><span class="example_en">I wasn't hungry today. I was just nibbling at my food. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>• Tan li rivé, li ouâ Compair Bouki apé guignoté ein dizo..</em>When he arrived, he saw Brer Bouki nibbling on a bone. (<span class="variant_code">T4</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">griye</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To grill, roast;</span><span class="definition_fr"> griller, rôtir. <span class="example"><span class="example_lc">Mo rou ape fe griye onho en ti feu.</span><span class="example_en">My roux is grilling over a little fire. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt mo morso lavyann dan mo lapwal e mo griye li.</span><span class="example_en">I put my piece of meat in my frying pan and I grill it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦M'a'trapé tits bougues-yé et m</span><span class="example_en">'a <em>coupé yé dans tits moceaux et ma grillé yé dans mo difé!.</em>I'm going to catch the little boys and cut them in little pieces and grill them on my fire. (<span class="variant_code">BD</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">griyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Cricket;</span><span class="definition_fr"> grillon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tou lanwit griyon-y t ape chante</span><span class="example_en"> All night long the crickets were singing. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">grizat</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); grizad (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Grayish;</span><span class="definition_fr"> grisâtre. <span class="example"><span class="example_lc">E l fèmèl la li pa gen bar nwa la, li grizad, li gri, li tate gri parey konm en rob nwa le gen tat gri.</span><span class="example_en">And the female does not have black stripes, she is grayish, she has gray spots just like a black dress that has gray spots. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo lave mo ròb me li toujou grizat. Li pa lave prop.</span><span class="example_en">I washed my dress but it's still grayish. It didn't wash clean. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">grizonne</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To turn gray;</span><span class="definition_fr"> grisonner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Me chveu te ape grizonne.</span><span class="example_en">My hair was turning gray. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo labarb grizonne.</span><span class="example_en">My beard turned gray. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gro</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); gros (f.) (<span class="variant_code">PC</span>); gros (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Big;</span><span class="definition_fr"> grand, gros.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se en gro danbwa an bitasyon-la.</span><span class="example_en">There's a big swamp on this plantation. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Poul-la so lafal gro e mayi.</span><span class="example_en">That chicken's craw is full of com. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>•Quand li nain, li té pas plis gros qué to pouce. Ça fait, yé pélé li Tit Poucette..</em>When he was bom he was no bigger than your thumb. So they called him Tom Thumb. (<span class="variant_code">BD</span>) •<span class="headword">gro kreol </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Broad Creole;</span><span class="definition_fr"> gros créole, cf.</span> <em>kreyòl. •gro.</em>ladjèl <span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Bigmouth, loudmouth;</span><span class="definition_fr"> gueulard, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">djœl</span><span class="example_en">•<span class="headword">gro lafyev </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">High fever;</span><span class="definition_fr"> forte fièvre, cf.</span> <em>fyèv •gro.</em>lapli <span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Heavy rain;</span><span class="definition_fr"> pluie forte, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">laplui</span><span class="example_en">•<span class="example"><span class="example_lc">gro</span><span class="example_en">larjan <span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">A lot of money;</span><span class="definition_fr"> beaucoup d' argent, cf.</span> <em>larjan •.</em>ro latèt <span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Big-head, conceited; crâneur, vaniteux, cf. <span class="example"><span class="example_lc">tèt</span><span class="example_en">•<span class="headword">gro lòrtèy </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Big toe;</span><span class="definition_fr"> gros orteil, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">òrtèy</span><span class="example_en">•<span class="headword">gro misyeu </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Big shot;</span><span class="definition_fr"> gros bonnet, gros chien.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">misyeu</span><span class="example_en"><span class="headword"><subentry>•gro-moun </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Rich people;</span><span class="definition_fr"> gens riches.</span> cf. <em>monn •.</em>gro-neve <span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Grandnephew;</span><span class="definition_fr"> petit-neveu. cf. <span class="example"><span class="example_lc">neve</span><span class="example_en">•<span class="headword">gro nèg </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Creole as spoken by blacks on the German Coast;</span><span class="definition_fr"> créole parlé par les noirs de la Côte des Allemands. cf. <span class="example"><span class="example_lc">nèg</span><span class="example_en"><span class="headword"><subentry>•gro-papa </subentry></span><span class="pos">adj.phr.</span> <span class="definition_en">Big, big old;</span><span class="definition_fr"> grand.</span> •<span class="example"><span class="example_lc">So jié té apé cléré on ein gro popa carancro ki té jouké on ein vié diboi sec.</span><span class="example_en">His eyes were fixed on a big old black bird which was perched in an old dry tree. </span><span class="example_code">(T6)</span></span> •<span class="headword">gro chyen </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Big shot, large landowner;</span><span class="definition_fr"> gros chien, propriétaire de grandes terres, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">chyen</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> Tall;</span><span class="definition_fr"> grand.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te plu gro ke mon</span><span class="example_en"> They were taller than I was. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Big, important;</span><span class="definition_fr"> grand, important.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lòt boug-la k te jouwe regle pou gro blan-ye.</span><span class="example_en">The other guy who played regularly for the important whites. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 4.<span class="definition_en"> Eldest;</span><span class="definition_fr"> aîné, plus âgé. <span class="example"><span class="example_lc">Mo gro gason</span><span class="example_en"> My oldest boy. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 5.<span class="definition_en"> Fat;</span><span class="definition_fr"> gros, gras.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gro e li gra e li an bon sante</span><span class="example_en"> He is big and fat and in good health. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gro-bèk</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); gran-bek (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Big sun-gazer, American bittern; couac, butor d'Amérique. <em>(Botourus lentiginosus.</em>. <span class="example"><span class="example_lc">Dibwa-mare, se la ou gro-bèk e zegrefe ye nik</span><span class="example_en"> In button-bush is where American bitterns and egrets make their nests. (<span class="variant_code">CA</span>) REM: This bird is also known as <span class="example"><span class="example_lc">garde-soleil, couac, butor</span><span class="example_en">and <span class="example"><span class="example_lc">biorque</span><span class="example_en">in Louisiana (RD), <span class="headword"><subentry>•gro-bèk-preri </subentry></span><span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); gro-bèk-Iapleri (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Big sun-gazer, American bittern; butor d'Amérique, couac. <em>(Botaurus lentiginosus)..</em></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gro-rouj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Solution of crushed red brick and water, used for cleaning and waterproofing;</span><span class="definition_fr"> solution de brique broyée et d'eau, utilisée à nettoyer et à rendre étanche.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">grœnase</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); grennase (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>) grenase (<span class="variant_code">CA</span>); grènase (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To drizzle, rain in a fine mist;</span><span class="definition_fr"> bruiner, crachiner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le e grènase pou fe lapli. Le e tonbe enn de grenn ichka lapli a vini en gro lapli.</span><span class="example_en">A few drops are falling to make rain. A few drops are falling until the rain gets heavy. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li ape grennase.</span><span class="example_en">It's drizzling. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">grœnouy</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); gœrnouy (<span class="variant_code">PC</span>); grenoui, gournoui (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Frog;</span><span class="definition_fr"> grenouille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ti gournoui ye konen sote lwen dan dolo, an latèr.</span><span class="example_en">Little frogs know how to jump far in the water, on land. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye rive kote en ti bayou-la ou enn ave plen de grounouy ki t ape chante.</span><span class="example_en">They arrived at a little bayou with a lot of frogs singing. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">grole</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Half-cooked, hard; moitié cuit, dur. <span class="example"><span class="example_lc">Patat grole, mwòyen kwi en peu.</span><span class="example_en">Half-cooked potatoes. They're only partly cooked. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Grond-Pwent</span> <span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Grande Pointe.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gronde</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To scold;</span><span class="definition_fr"> gronder.</span> <em>♦Mopalé grondé toi pou ça..</em>I'm not going to scold you for that. (<span class="variant_code">ME</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">gront-o</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">NE</span>); grant-o (<span class="variant_code">MO</span> 60). Flood; inondation. <span class="example"><span class="example_lc">♦Ein annain vini quand yé té gain lagrand'eau.</span><span class="example_en">A year came when they had a flood. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gronye</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); grony (<span class="variant_code">PC</span>); gronyen, grongnen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To roll, rumble (of thunder);</span><span class="definition_fr"> gronder, rouler (en parlant du tonnerre). <span class="example"><span class="example_lc">Sa sanmb laplu. Wè, tonnèr-lan grony.</span><span class="example_en">It looks like rain. The thunder is rumbling. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> ♦'<em>Tonnerre grondé, laplie tombé, crapeau crié, ç'ain vié chanson tout moun conain...tout moun qui vié..</em>'The thunders rumbles, the rain falls, the toads cry out,' that's an old song that all old folks know. (<span class="variant_code">T27</span>) 2.<span class="definition_en"> To growl (of animal, stomach, etc.); grogner. <span class="example"><span class="example_lc">To vant jich ap grongnen. Petèt to fen.</span><span class="example_en">Your stomach is growling. Maybe you're hungry. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Féoua dé chien qui tapé grongnin nez a nez</span><span class="example_en"> They saw two dogs who were growling nose to nose. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To grumble, grouse, complain;</span><span class="definition_fr"> grogner, se plaindre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li lèm gronye tou-l-ton kon mo bezenn li pou fe kètchòz pou mò</span><span class="example_en"> He likes to grumble all the time when I need him to do something for me. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 4.<span class="definition_en"> To moan;</span><span class="definition_fr"> gémir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo ti bebe ap grongnen. Mo pa konen si li gen kolik.</span><span class="example_en">My little baby is moaning. I don't know if he's got colic. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gros</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>); gros (<span class="variant_code">CA</span>); gro (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Pregnant;</span><span class="definition_fr"> enceinte.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Esta gros.</span><span class="example_en">Estelle is pregnant. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">L ap ale gen ti bebe. Li gros.</span><span class="example_en">She's going to have a baby. She's pregnant. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">grosèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); grosè (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Size;</span><span class="definition_fr"> grosseur, taille, grandeur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Chwini, vou ouv li konm vou le, lajè. Laès, se en sèl grosè.</span><span class="example_en">On a small harrow you can adjust the width as you like. On a harrow, there's only one size. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>Ki grosèr t ole? Koman gro t ole sa?.</em>What size do you want? How big do you want this? (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Torti kouri chèche so frè ki te menm grosè avek li.</span><span class="example_en">Turtle went to get his brother who was the same size as he was. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">grosi</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1, To grow up (of people); grandir. <span class="example"><span class="example_lc">Mo mari, so-tchenn popa pale meriken avek li kon li l te vini òp, kon li li te e grosi</span><span class="example_en"> My husband, his own father spoke English to him when he was growing up. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To grow;</span><span class="definition_fr"> grandir, pousser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo kafe diven cheri. Se en ti kichò li nwa li grosi an en dibwa.</span><span class="example_en">I can make cherry wine; that is a little black berry that grows on trees. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To plante to patat me ye pa ap grosi.</span><span class="example_en">You planted your potatoes but they're not growing. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Des figues apé vini et ti zoranges aussi, raisins apé grimpé, grénades apé grossi.</span><span class="example_en">Figs are coming out and little oranges also, grapes are climbing, pomegranates are growing. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> •<span class="headword">grosi vayan </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To thrive, grow well;</span><span class="definition_fr"> se plaire (en parlant des plantes), profiter, venir bien. <span class="example"><span class="example_lc">Flèr-la ape grosi vayan.</span><span class="example_en">The flower is thriving. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To get fat;</span><span class="definition_fr"> grossir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">T ap grosi. T ap vini tro gro.</span><span class="example_en">You're getting fat. You're getting too fat. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To grow, raise;</span><span class="definition_fr"> élever.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se di pou grosi ye isit astè. Pa ka grosi depech, ye vyen pa gro.</span><span class="example_en">It's hard to grow them here now. You can't grow peaches, they don't get very big. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">grosri</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lagrosri (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Groceries;</span><span class="definition_fr"> provisions, épicerie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mèt tou ye grosri onho la pi vini o Pon Bro pi delivre sa.</span><span class="example_en">They would put all their groceries on it and come to Breaux Bridge to deliver them. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="headword">fe grosri </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); fe (no) grosri, fe de grosri (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To do the grocery shopping, shop for groceries;</span><span class="definition_fr"> acheter les provisions, faire des courses.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pran tro bokou d tan ka li va fe grosri.</span><span class="example_en">She takes too much time when she goes shopping. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Grocery store;</span><span class="definition_fr"> épicerie, supermarché.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M ap ale o grosri. Mo gen pou achte kafe, disik e lavyann</span><span class="example_en"> I'm going to go to the store to do grocery shopping. I've got to buy coffee, sugar and meat. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Anon ale lagrosri.</span><span class="example_en">Let's go to the grocery store. </span><span class="example_code">(ST)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">De grosri o Pon Bro-la, kan ye te fe enn òrd, ptèt prann ye deu mwò.</span><span class="example_en">The grocery stores in Breaux Bridge, whenever they would fill an order it would take them perhaps two months. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Limené moué dan ein la grosri hé là li fé moué boa sa Méritchiens yé pélé kottel.</span><span class="example_en">He took me into a grocery store and he had me drink what Americans call a cocktail. </span><span class="example_code">(T12)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">grouye</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To move, move around;</span><span class="definition_fr"> se déplacer.</span> <em>T ape grouye en peu dousman. Kofè to pa grouye plu vit ke sa?.</em>You're moving somewhat slowly. Why don't you move faster than that? (<span class="variant_code">CA</span>) ♦Li <span class="example"><span class="example_lc">tan en lachenn grouye on so grenyen.</span><span class="example_en">He heard a chain rattling in his attic. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •grouye (li-) menm <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To get moving, get busy;</span><span class="definition_fr"> se dépêcher. <span class="example"><span class="example_lc">Grouye twa-mèm pli vit ke sa. Depèche.</span><span class="example_en">Move yourself faster than that. Hurry. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Solestama konmons e gronye... Safe li te gen pou grouye li-menm e chèche kichòz pou li monje.</span><span class="example_en">His stomach started growling, so he had to get busy and find something to eat. </span><span class="example_code">(DU)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To rock, sway, shake;</span><span class="definition_fr"> bouger, remuer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦En vilen loragan tonbe on ye. Navir-la grouye plen, men li tchobo en bon bout tan.</span><span class="example_en">A nasty storm came upon them. The ship rocked about, but it held on for a good while. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To shake;</span><span class="definition_fr"> secouer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lontan pase ye te fe matla evèk lapay. Ye gen p pran en baton tou le maten e soukouye li byen. Otreuman se vini tou dyur si to se pa grouye li avèk baton-la.</span><span class="example_en">A long time ago they made mattresses out of straw. They had to take a stick every morning and shake it well. Otherwise it would get hard if you didn't shake it with the stick. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">grouye ye latet </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To shake one's head;</span><span class="definition_fr"> hocher, secouer la tête. <em>To jich ap grouye to latèt. Sa ena e twa? To pa dakòr?.</em>You're just shaking your head. What's the matter with you? You don't agree? (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Limande lòt nèg-ye ou li te kouri konm sa, men ye grouye ye latet e reponn ye te pa konnen.</span><span class="example_en">He asked the other black men where he was going like that, but they shook their heads and said they didn't know. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">grouye so dèryè </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To shake, move (one's behind);</span><span class="definition_fr"> bouger ses fesses.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To gen grouye to dèryè.</span><span class="example_en">You have to move your behind (while dancing). (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> To move;</span><span class="definition_fr"> bouger.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye ka grouye baryè plu fasil avek sa.</span><span class="example_en">They can move the fence more easily with that (i.e. when it's made of iron instead of pickets). (<span class="variant_code">PC</span>) 3.<span class="definition_en"> To make noise;</span><span class="definition_fr"> faire du bruit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pantir-la ape grouye</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">Li bezonn mèt lwil la-desi.</span><span class="example_en">The hinge is making noise. He needs to put oil on it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gru</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Crane (bird);</span><span class="definition_fr"> grue (oiseau). <span class="example"><span class="example_lc">♦Ain lou té accroché ain dézo dan so gosié. Li promette ain gru récompenser li, si li té oulé fourrer so latête laddan é oter dézo-là.</span><span class="example_en">A wolf got a bone caught in his throat. He promised a crane he would make it up to him if he would stick his head in and remove the bone. </span><span class="example_code">(ME 90)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gwalon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); gwalan (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sea gull;</span><span class="definition_fr"> goéland, mouette.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan kou-d-tan ap vini, gwalan-ye ap votije tou partou, kan tan ap boulvèrse.</span><span class="example_en">When the weather is about to change, the sea gulls fly around everywhere, when the weather is changing suddenly. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">gwat</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); lagwat (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Goiter;</span><span class="definition_fr"> goitre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kon se gonfle, to wa sa gonfle, ye pèl sa lagwat, s enn maladi.</span><span class="example_en">When (the throat) is swollen they call that goiter, it's a sickness. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Fonm blan te gen gro lagwat anba so kou. Sete vilen.</span><span class="example_en">The white woman had a big goiter on her neck. It was ugly. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Throat;</span><span class="definition_fr"> gorge.</span> (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">hach</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>); laach, lach, ach (<span class="variant_code">PC</span>); lahach (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Hatchet, axe;</span><span class="definition_fr"> hache.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tayon dè lach.</span><span class="example_en">The blade of an axe. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En lamas, sa gen en lamanch kòm en lahach</span><span class="example_en"> A sledgehammer has a handle like a hatchet. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Ça, ce lagresse zozo paradis; couri gressé vou lahace avé li et di vou famme coupé vou cou; ça pa pé fé vou mal..</em>That is the fat from the bird of paradise; go grease your axe with that and tell your wife to cut off your head; it will not harm you. (<span class="variant_code">T8</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">hache</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To chop (off);</span><span class="definition_fr"> hacher, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">ache </span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">hadiya</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Sloppy, slovenly;</span><span class="definition_fr"> négligé, débraillé.</span> <em>Kofè t ole tchèn to-mèm hadiya konm sa?.</em>Why do you want to carry yourself sloppily like that? (<span class="variant_code">BT</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">hai</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To hate, detest;</span><span class="definition_fr"> haïr, détester, cf. <span class="example"><span class="example_lc">ai</span><span class="example_en"></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">hal</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Butcher's shop;</span><span class="definition_fr"> boucherie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo kouri o la hal-la, o SLAUGHTER HOUSE.</span><span class="example_en">I went to the butcher's, to the slaughterhouse. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">hale</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); ale, al (<span class="variant_code">PC</span>); hal (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To pull;</span><span class="definition_fr"> tirer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vou ale ye met ye ansonm.</span><span class="example_en">You pull them, and put them together. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sa hale nòm-la mèm andan fwaye-la.</span><span class="example_en">That pulled the man even into the fireplace. (<span class="variant_code">MO</span> 60) <em>♦Li[chevrey] trape Lapen par so de zorey-ye e ale on ye jiska ye vini gran konm ye e zordi..</em>Brer Deer grabbed Rabbit by the ears and pulled on them until they were as long as they are today. (<span class="variant_code">JR</span>) 2.<span class="definition_en"> To grab, catch;</span><span class="definition_fr"> saisir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye hal kom-sa apre le piti.</span><span class="example_en">They grab the children like that. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo va hale dufil dan zyeu negwiy.</span><span class="example_en">I'm going to grab the thread in the eye of the needle. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To carry, haul, transport;</span><span class="definition_fr"> transporter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mon mo te ale dekann, dan tan-la to te ale dekann ave wagon.</span><span class="example_en">I used to transport cane, in those days they hauled cane with a wagon. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To gen en tèt konm en bourike. Bourike hal pa pèrsonn. Ti peu tire li, li hal pa.</span><span class="example_en">You're as stubborn as a mule. Mules don't carry anyone. You can pull it, it won't carry anything. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye t ape hale dibwa dan dolo.</span><span class="example_en">They were hauling logs in the water. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lite ape ale de lòg e se konm sa li te fe so la vi.</span><span class="example_en">He was hauling logs and that is how he made a living. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">alè lòg </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Log hauler;</span><span class="definition_fr"> charroyeur de bûches. <span class="example"><span class="example_lc">♦'Mo pa kwa sa mwen,</span><span class="example_en">' <span class="example"><span class="example_lc">alè lòg-ye reponn.</span><span class="example_en">I'don't believe that,' the log hauler answered. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">'halé son tchou' </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To haul one's ass;</span><span class="definition_fr"> se magner, se secouer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">De tous les bords yé descendu pauvre nég-là, li té juste halé son tchou.</span><span class="example_en">From every side they were coming down on the poor black man, he was just hauling his ass. </span><span class="example_code">(DC)</span></span> 4.<span class="definition_en"> To draw out, extract;</span><span class="definition_fr"> retirer, extraire.</span> <em>Lonton pase ki se te pou, dile e dipen? Se te pou le klou? Se te hale le jèrm don le klou?.</em>What were milk and bread used for, in the past? Were they for boils? Did they draw germs out of boils? (<span class="variant_code">NE</span>)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">halo</span> <span class="pos">int.</span> <span class="definition_en">Hey, hallo!</span><span class="definition_fr"> Holà, Hé!</span> <em>♦TanCompair Chivreil rivé côté primié zalon, li hélé: Halo! Compair Torti!.</em>When Brer Deer arrived at the first goal, he yelled, 'Hey! Brer Tortoise!' (<span class="variant_code">T5</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">hamak</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Hammock;</span><span class="definition_fr"> hamac.</span> <em>♦Quand branche la balancé ça idé piti zozos la chanté, comme hamac idé ein homme chanté..</em>When the branch swings it helps little birds to sing, just as a hammock helps a man sing. (<span class="variant_code">FO T20</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">han</span> <span class="pos">int.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Aha!</span><span class="definition_fr"> Aha!</span> <em>Han! Mo te krwar to t ap manje gato-si-la!.</em>Aha! I thought you were eating that cake. (<span class="variant_code">ST</span>) <em>♦Han! met-la di. Se la ou to va tou le swa konm sa..</em>Aha! the master said. That's where you go every evening like that! (<span class="variant_code">JR</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">hanch</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lahanch (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); lahonch (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Hip;</span><span class="definition_fr"> hanche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo tonbe e fe mo lahanch mal.</span><span class="example_en">I fell and hurt my hip. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">hape</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To seize, grab;</span><span class="definition_fr"> happer, saisir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yétous les dés ensembe oi ain dézouite par ter, ain dans yé happé li, et dit c'était pou li.</span><span class="example_en">They both saw an oyster on the ground, one of them grabbed it and said it was his. </span><span class="example_code">(T24)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">hapskat</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Hopscotch;</span><span class="definition_fr"> marelle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Hapskat, ye te sote konm sa.</span><span class="example_en">Hopscotch, they jumped like that. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se en jeu. To sot ant de mòso dibwa. Se hapskat.</span><span class="example_en">It's a game. You jump between two pieces of wood. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">harase</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Worn-out, exhausted; surmené, épuisé. <span class="example"><span class="example_lc">♦Comme to ouar moin là, mo harrassée avec l'ouvrage.</span><span class="example_en">Just like you see me there, I'm worn out from work. </span><span class="example_code">(WO)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">hayon</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> Old clothes;</span><span class="definition_fr"> vieux habits.</span> <em>To wa le hayon kroche? Gar!.</em>You see the clothes hanging up? (<span class="variant_code">BT</span>) 2.<span class="definition_en"> Rag;</span><span class="definition_fr"> haillon, chiffon.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60) <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité gagné nainc vié zaillons anho li, ki té santi pi com cocodri.</span><span class="example_en">He had on only old rags that smelled worse than an alligator. </span><span class="example_code">(T7)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">hayonnen*</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> hongnonnen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Ragged, tattered;</span><span class="definition_fr"> hailloneux, en haillons.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si keken gen lenj tou hongnonnen, se vilen.</span><span class="example_en">If someone has clothes that are all tattered, it's ugly. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">he</span> <span class="pos">int.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); e (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Hey!</span><span class="definition_fr"> Hé, Holà!</span> <em>He! Sa t ape fe la-ba? Eou t ap ale?.</em>Hey! What are you doing over there? Where are you going? (<span class="variant_code">ST</span>) <em>♦Hé! hé! Compair Lapin, ça ta pé fé là?.</em>Hey! Brer Rabbit, what are you doing there? (<span class="variant_code">T2</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">helaye</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To yell, shout, make a racket;</span><span class="definition_fr"> gueuler, chauter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mèt-d-ekol-la li gen en ti sifle e kan li sif piti-ye arèt helaye, fe ye komèrs.</span><span class="example_en">The schoolteacher has a whistle, and when he whistles, the children stop yelling. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">hele</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); ele (<span class="variant_code">PC</span>); hele (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>); el (<span class="variant_code">PC</span>); hèl (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To yell, call out, shout;</span><span class="definition_fr"> crier, pousser un cri, hurler.</span> <em>Ye ele an mon, koman sa va?.</em>They called out to me, 'How's it going?' (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">No te ape hele e leko t ap retoumen a nouzòt.</span><span class="example_en">We were yelling and the echo was coming back to us. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Hele apre piti-le. Fe ye arète voye kayou apre en-a-lòt.</span><span class="example_en">Yell at those kids. Make them stop throwing stones at each other. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Aswa kan t a tann nouzòt hele, vini kote kabann e y a donn twa soupe ousi.</span><span class="example_en">Tonight, when you hear us yelling, come in to the cabin and they will give you some dinner too. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">hèle en kri </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To yell, shout, call out;</span><span class="definition_fr"> crier, pousser un cri, hurler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo te hèle en kri onho, li te galope.</span><span class="example_en">When I shouted out to him, he came running up. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To chirp, sing;</span><span class="definition_fr"> chanter, pépier, gazouiller.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enn ki ele la, m pa kònè aou li ye, dan dibwa, kèk plas.</span><span class="example_en">There is one (a mockingbird) singing, I don't know where he is, in the woods somewhere. (<span class="variant_code">PC</span>) 3.<span class="definition_en"> To bray;</span><span class="definition_fr"> braire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mule-la ele.</span><span class="example_en">The mule is braying. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 4.<span class="definition_en"> To cry;</span><span class="definition_fr"> pleurer.</span> <em>♦Ahben ki ça to guignin apé hélé com ça gran bo matin?.</em>Oh, what is wrong with you, to be crying like that so early in the morning? (<span class="variant_code">TM</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">hèrs</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); laès, lahès (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Harrow;</span><span class="definition_fr"> herse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan no te raboure, i rèste de mot, sa fe, nou te kroche de mile, te pase lahèrs disu, sa vini plonnj.</span><span class="example_en">When we plowed, some clumps remained, so we hitched up some mules and passed the harrow over it, and it became even. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">hèrse</span> <span class="pos">v.intr.</span> (<span class="variant_code">PC</span>); èrse (<span class="variant_code">PC</span>); harse (<span class="variant_code">MO</span> 60). To harrow; herser. <span class="example"><span class="example_lc">Mo di, mo m pe trape mile mon, le maten, kouri hèrse pou plante diri.</span><span class="example_en">I said I could go get my mule in the morning, and harrow the ground for planting rice. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">hirle</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To howl;</span><span class="definition_fr"> hurler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye di kan chyen ap hirle leswa, se la mòr.</span><span class="example_en">They say that when a dog howls at night, it means death. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ifo mo di vousote ké si ein cochon connin grognin, chien jappé, loup hirlé, lavache béglé, chaque qualité zanimo gagnin yé tchenne langage.</span><span class="example_en">I must tell you that if a hog grunts, a dog barks, a wolf howls, a cow bellows, each kind of animal has its own language. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">hise</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To raise;</span><span class="definition_fr"> hisser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yéhissé sajfaud pou' so la tête.</span><span class="example_en">They raised a scaffold for his head. </span><span class="example_code">(GC2)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ho </span><span class="example"><span class="example_lc">adj., adv.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">gen.</span>). —<span class="pos">adj.</span> 1.<span class="definition_en"> High, tall;</span><span class="definition_fr"> haut, grand.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Fe tansyon to pa tanmbe la, paske se ho.</span><span class="example_en">Be careful not to fall, now, because it's high. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye ouv Bòne Kare-la pou dolo flev pase kan flev ho, pa pou gen lakrevas.</span><span class="example_en">They open the Bonnet Carré Spillway to let water in when the river is high, so the levee won't break. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Alors l'Irlandais jété li méme dans do l'eau qui té très haut et té vini jisqua so cou. So</span><span class="example_en">the Irishman threw himself into the water that was very high and that came up to his neck. </span><span class="example_code">(FO T5)</span></span> •<span class="headword">dolo ho </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Flood, high water;</span><span class="definition_fr"> inondation, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">dolo</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> High, drunk;</span><span class="definition_fr"> ivre, soûl, éméché. <span class="example"><span class="example_lc">L ap vini ho. Se pa lontan avan li vini sou.</span><span class="example_en">He's getting high. It won't be long until he's drunk. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> — <span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">High;</span><span class="definition_fr"> haut.</span> <em>Youkoun te la. Youkoun vini o bal-leu. Youkoun t ape sote ho konm sa-leu. O wi', 1 t ape fe la kour le fiy-la..</em>Youkoune was there, he came to the dance. Youkoune was jumping this high, oh yes, he was wooing the girls. (<span class="variant_code">BT</span>) •<span class="headword">'hotte et bas' </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">Up and down;</span><span class="definition_fr"> en haut et en bas.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Apégalopé tou la journin, hotte et bas dan gran la manison</span><span class="example_en">(sic) <span class="example"><span class="example_lc">la.</span><span class="example_en">Running around all day, up and down, in that big house. </span><span class="example_code">(WO)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ho</span> <span class="pos">int.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Ho!</span><span class="definition_fr"> Hé!</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">hobo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Hobo;</span><span class="definition_fr"> clochard.</span> <span class="example"><span class="example_lc">L ap marche so sak an so do. Se en hobo.</span><span class="example_en">He's walking with his sack on his back. He's a hobo. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Likontinwe viv konm en hobo pou dezan.</span><span class="example_en">He went on living like a hobo for years. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">hòl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); òl (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Dance hall;</span><span class="definition_fr"> salle de danse.</span> <em>Òl-la plen moun..</em>The hall was full of people. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Se en vayan hol-la. Ye dòn en bal andan.</span><span class="example_en">That's a nice dance hall. They give dances inside. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mocouri fermé mo la malle, et dandy, com ein étourneau, mo descende coté la halle.</span><span class="example_en">I went to shut my trunk, and as spiffed up as a blackbird I went down to the hall. </span><span class="example_code">(T37)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">honm</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Nursing home;</span><span class="definition_fr"> maison de retraite.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen en bo-frè andan honm osi.</span><span class="example_en">She has a brother-in-law in the retirement home also. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">En vye moun lamezon se en honm.</span><span class="example_en">An old person's house is a nursing home. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">hòs</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Side walls of a wagon or truck, raves;</span><span class="definition_fr"> ridelles.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">hou</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Holly;</span><span class="definition_fr"> houx.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦To fe en di te avek de fey en piti narb ye pel le hou.</span><span class="example_en">You make a tea with the leaves of a little tree they call holly. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">hou-wa</span> <span class="pos">int.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Oh!</span><span class="definition_fr"> Oh!</span> <em>Se gaspiy e larjan-seu. To chin pa souvan. Hou-wa!.</em>That is a waste of money. You don't win often. Oh! (<span class="variant_code">PC</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">houdou</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Voodoo, practitioner of voodoo;</span><span class="definition_fr"> vaudou, pratiquant du vaudou, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">voudou </span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">houlale</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To grumble, gripe, complain;</span><span class="definition_fr"> rouspéter, se plaindre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nouzòt te konnen houlale, nou te di 'medikaman mule.</span><span class="example_en"> We used to complain and call it 'donkey medicine'. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">houpla</span> <span class="pos">int.</span> <span class="definition_en">Zing!</span><span class="definition_fr"> Houp-là, hop! <em>♦Tanli rivé côté pon, li tendé zerbe grouyé. Houp-la! li pati galopé..</em>When he arrived at the bridge he heard the grass moving. Houp-la! He took off running. (<span class="variant_code">T7</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">houra</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Hurry;</span><span class="definition_fr"> hâte. •<span class="headword">dan en oura </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">In a hurry, quickly, fast;</span><span class="definition_fr"> à la hâte, vite, rapidement. <span class="example"><span class="example_lc">♦Lirantre an ba magazen-la e li seye fe kochon-ye sorti. Men en dan gro-ye gonfle on li an ba la, e li te blije sorti dan en oura.</span><span class="example_en">He went under the barn and he tried to get the pigs to come out. But one of the big ones charged at him and he was forced to come out in a hurry. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">houra</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.aux.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); oura pou, oura (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To hurry, hurry up;</span><span class="definition_fr"> se dépêcher. <span class="example"><span class="example_lc">Peutèt to gen vini la mo pa la. Sou pou sa te e oura vini.</span><span class="example_en">Maybe you'll come back and I won't be here any more. That's why you have to hurry up and come back. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Hourra! cria un nègre, alà li, là, là!.</em>'Hurry up!' one of the blacks cried. 'There he is! There he is!' (<span class="variant_code">ME</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Iberi</span> <span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> New Iberia;</span><span class="definition_fr"> Nouvelle Ibérie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sete du monn d Ibèri.</span><span class="example_en">It was people from Iberia. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ibou</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); hibou (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Owl;</span><span class="definition_fr"> hibou.</span> <span class="example"><span class="example_lc">L ape asit an en branch kòm en ibou.</span><span class="example_en">He was sitting on a branch like an owl. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>Eski to tande? Ibou-la ape fe koukou..</em>Do you hear? The owl is hooting. (<span class="variant_code">ST</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦So costume té semblé ein lamain énorme avec des doigts crochus, tout comme pattes ein zibou.</span><span class="example_en">His costume looked like an enormous hand with crooked fingers, just like the feet of an owl. </span><span class="example_code">(T40)</span></span> •<span class="headword">hibou gro latet </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); ibou gro latèt (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Florida barred owl (<span class="example"><span class="example_lc">Strix varia alleni</span><span class="example_en">, barred owl (<em>Strix varia varia);.</em>hibou grosse tête. •<span class="headword">ibou a konn </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Great homed owl;</span><span class="definition_fr"> hibou à comes.</span> (<em>Bubo virginianus virginianus). Aben mo mwoyen wa èn enn fwa, ibou a konn..</em>Well, I sort of saw one once, a great homed owl. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ide*</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lidze (<span class="variant_code">NE</span>); lide (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); nide (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Idea;</span><span class="definition_fr"> idée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En bon lide.</span><span class="example_en">A good idea. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nonm blan te gen lide-sa-la.</span><span class="example_en">The white man got this idea. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité gain Vidée sè'vi dipain-la comme li té sè'vi 'tits cailloux-yé.</span><span class="example_en">He got the idea to use the bread as he had used the pebbles. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Mind;</span><span class="definition_fr"> esprit, idée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Petèt sa va vini don mo lide.</span><span class="example_en">Perhaps it will come to my mind. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa konen sa li gen an so lide.</span><span class="example_en">I don't know what he has on his mind. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yete tou kirye pour konnen sa nonm-sa-la te gen dan so lide.</span><span class="example_en">They were all curious to know what the man had in mind. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •fe (so) lide <span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); fe mo nide (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To decide, make up one's mind;</span><span class="definition_fr"> se décider.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si mo fe mo lide, mo va kantini fe sa m ap fe.</span><span class="example_en">If I make up my mind, I'm going to continue doing what I'm doing. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa konen ki rob pou achte. Mo pa kapab fe mo lide.</span><span class="example_en">I don't know which dress to buy. I can't make up my mind. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lite fe so lide pou kouri rann li-menm.</span><span class="example_en">He had decided to go turn himself in. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">chonje nide </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To change one's mind;</span><span class="definition_fr"> changer d'avis.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">chanje</span><span class="example_en"></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">il</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">ST</span>); lil, liyal (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Island;</span><span class="definition_fr"> île. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Fonm-la mennen so de piti-ye on lil-la.</span><span class="example_en">The woman took her two children to the island. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •Lil de Sip <span class="example"><span class="example_lc">proper n.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">BT</span>). Cypress Island; lie des Cyprès. <span class="example"><span class="example_lc">Mo ete ne, mo krwa, a Lil de Sip an kèk-par.</span><span class="example_en">I was bom, I think, somewhere on Cypress Island. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 2.<span class="definition_en"> <span class="pos">place n.</span> <span class="definition_en">The Island (the land between the east bank of False River and the Mississippi, in Pointe Coupee Parish);</span><span class="definition_fr"> I'lle (la terre entre la rive est de la Fausse Rivière et le Mississippi). <span class="example"><span class="example_lc">Mo popa te on Lil.</span><span class="example_en">My father was on the Island. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Grove;</span><span class="definition_fr"> bosquet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo war enn il pen dan mo laplenn.</span><span class="example_en">I saw a pine grove in my field. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">im</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Hymn;</span><span class="definition_fr"> hymne, cantique.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo sœr ole chante en im ke nou te koutmen chante andan legliz</span><span class="example_en"> My sister wants to sing a hymn we used to sing in church. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">imajinasyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Imagination;</span><span class="definition_fr"> imagination.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena du monn ke kra ke euzot vi enn dragon me se pa vre. Se just en imajinasyon. Se pa naturèl.</span><span class="example_en">Some people think they saw a dragon, but it's not true. It's just imagination. It's not natural. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">imèkte</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>); mite (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To sprinkle, moisten;</span><span class="definition_fr"> asperger, arroser, humecter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Me kouri mite lenj-ye.</span><span class="example_en">I'm going to sprinkle the clothes. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">imite</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); enmite (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To imitate;</span><span class="definition_fr"> imiter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kèkfwa a onz-èr mokèr-ye ap imite tou lez ot zozo, en pèrdri, en kardinal.</span><span class="example_en">Sometimes at 11:00, the mockingbirds are imitating all the other birds, a partridge, a cardinal. (<span class="variant_code">CA</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Piti-sa-la enmite so moman pou tou kichoz.</span><span class="example_en">That child imitated her mother in everything. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité connin chanté si bien et imité tout zozo.</span><span class="example_en">He learned how to sing so well, and imitate all the birds so well. </span><span class="example_code">(FO T20)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ina</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); ena (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); na (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); enan, yenon, yena, enon (<span class="variant_code">PC</span>); ena (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> There is (are);</span><span class="definition_fr"> il y a.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena en ta le piti ki pa kone byen parle, pa longle, FRENCH.</span><span class="example_en">There are a lot of kids who don't know how to speak it well, I don't mean English, I mean French. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ena de moun ki fe en karkul.</span><span class="example_en">There are some people who do a calculation. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> ; <span class="example"><span class="example_lc">Na dzi pen, na dzi le, na en pobon djenm onmba frijidè-lœ.</span><span class="example_en">There's bread, there's milk, there's a jar of jam at the bottom of the refrigerator. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ena en ta de miryaj dan syèl-la.</span><span class="example_en">There are a lot of clouds in the sky. </span><span class="example_code">(ST)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye rès pa jus dan la kann. La ou ena dibwa to trouv mokèr dukann.</span><span class="example_en">They don't live just in the cane. You find cane mockingbirds wherever there are trees. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> ♦Mo <span class="example"><span class="example_lc">dijà frémé yé, Compair Bouki, n'a si tan cokins dan tan jordi.</span><span class="example_en">I've already locked them up, Brer Bouki, there are so many thieves today. </span><span class="example_code">(T6)</span></span> •<span class="headword">na pa </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); yena pa, ina pa (<span class="variant_code">PC</span>); ya pa (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> There is (are) not;</span><span class="definition_fr"> il n'y a pas.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Na pa aryen m pa kone fe.</span><span class="example_en">There is nothing I don't know how to do. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ya pa gran moun ki te chache de kokodri.</span><span class="example_en">There aren't a lot of people who hunted alligator. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Samblé mouen mo tas moutons apé vini piti', poutan na pa ki krévé.</span><span class="example_en">It seems to me that my flock of sheep is getting smaller, yet there aren't any that have died. </span><span class="example_code">(T6)</span></span> •<span class="headword">na pa aryen mal </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> There's no harm;</span><span class="definition_fr"> il n'y a pas de mal.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Na pa aryen mal e sa.</span><span class="example_en">There is no harm in that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">na pi </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>); ena pi (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> There's no more;</span><span class="definition_fr"> il n'y en a plus.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Na pi dile. T a bezwen achete dile.</span><span class="example_en">There's no more milk. You'll need to buy milk. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> •sa ena? <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); sa enon? (<span class="variant_code">PC</span>). 'What's wrong?' Qu'est-ce qu'il y a? <em>Mè, i di, mon gason, i di,'sa ena? Sa ena?.</em>'But,' she said, 'my boy, what's wrong? What's wrong?' (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Bouki monde sa ina.</span><span class="example_en">Brer Bouki asked what was wrong. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Since, for, during;</span><span class="definition_fr"> ça fait, depuis. <span class="example"><span class="example_lc">M ap rèste ondon la Louzyòn na diz-on.</span><span class="example_en">I've lived in Louisiana for ten years. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> •<span class="headword">ènan lantan </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); èna lonton (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); na lonton (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> For a long time;</span><span class="definition_fr"> depuis longtemps.</span> <em>Ènan lantan nou la..</em>We've been here for a long time. (<span class="variant_code">PC</span>) 3.<span class="definition_en"> Ago;</span><span class="definition_fr"> il y a.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Fanm-la li mouri enan katr an, senk an.</span><span class="example_en">That woman died four or five years ago. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Les otes fois, yéna longtemps, dans temps yé navé jis ein Bon Djé qui té pélé Michié Zipiter.</span><span class="example_en">In the old days, long ago, in the time when there was just a God named Mr. Jupiter. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> Conjug: a) inave <span class="example"><span class="example_lc">v.imperf.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ènavè (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>); enave (<span class="variant_code">CA</span>); nave (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ènave, inavè, zave (<span class="variant_code">PC</span>). There was (were); il y avait. <em>Ènavè en nòme Dezir Brousar ki tè cherif.</em>There was a man named Désire Broussard, who was the sheriff. (<span class="variant_code">MO</span> 60) <span class="example"><span class="example_lc">♦Yété si content, navé si longtemps yé té pas contré.</span><span class="example_en">They were so happy, they hadn't met up in such a long time. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> b) ena sa <span class="example"><span class="example_lc">v.fut.</span><span class="example_en">ina sa, na sa, nora There will be; il y aura. <span class="example"><span class="example_lc">Na sa en bal demen a La Pousyèr.</span><span class="example_en">There will be a dance tomorrow at La Poussière. (<span class="variant_code">NE</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Sien kok chont avon minwi i nora brouya lonnmen.</span><span class="example_en">If a cock crows around midnight it will be foggy the next day. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> c) t èna (<span class="variant_code">PC</span>); ye t èna, t ena (<span class="variant_code">PC</span>). There was (were); il y avait. <span class="example"><span class="example_lc">Lantan pase t èna pa NO INCOME, t èna pa aryen pou pe.</span><span class="example_en">In the past there was no income, and there were no bills to pay. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ini</span><sup>1</sup> <span class="example"><span class="example_lc">adj</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>). Smooth, even; lisse, égal, uni. <span class="example"><span class="example_lc">To gen bouzouye li avèk dolo, to gen mouye e bouzouye li pou fe li ini. Pou fe li SMOOTH.</span><span class="example_en">You have to use water with your mortar. You have to use water to make the mixture smooth. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ini</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To unite together;</span><span class="definition_fr"> s'unir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Nou zot tous Linionemaine gain pou zini pou bate rebail là yé.</span><span class="example_en">All of us Unionmen have to unite to beat the rebels. </span><span class="example_code">(T12)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">inosan</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Innocent;</span><span class="definition_fr"> innocent.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te krwar ke li te tchwe en nom me li te prouve inosan.</span><span class="example_en">They thought he had killed a man but he was proven innocent. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tout train t'apé mainnain, e'est pou</span><span class="example_en">' <span class="example"><span class="example_lc">fait nous croi to innocent.</span><span class="example_en">All the fuss you're making is to get us to believe that you're innocent. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Crazy;</span><span class="definition_fr"> fou<em>. ♦Eh! pou' la belle Layotte ma mourri 'nocent, oui 'nocent ma mourri..</em>For the fair Layotte I must crazy die, yes crazy I must die. (<span class="variant_code">GC1</span><em>).</em></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ipotèk</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60). Mortgage; hypothèque.</p> |
|
|
<p><span class="headword">ipoteke</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To mortgage;</span><span class="definition_fr"> hypothéquer.</span> <em>♦Fédi moin cé té ain la méson qui té tou hipotéquée, à force li belle!.</em>They say it's a fully mortgaged house, it's so pretty! (<span class="variant_code">WO</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">irin</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lerin (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Urine;</span><span class="definition_fr"> urine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye trouve disan dan so lerin.</span><span class="example_en">They found blood in his urine. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou lentonsyon d irin, bouyi en la men plen de ti sabo, e bwar sa trwa fwa par jou.</span><span class="example_en">For urine retention, boil a handful of little pony-foot, and drink that three times a day. (<span class="variant_code">BD</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">irine</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); irinen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To urinate;</span><span class="definition_fr"> uriner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li bwa tro dolo. Li gen pou irinen.</span><span class="example_en">He drinks too much water. He has to urinate. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] lentonsyon dirin, bouyi nèf grenn kafe vèr, e fe li bwa sa tonk li pa byen irine..</em>For urine retention, boil three green coffee seeds, and make him drink that as long as he isn't urinating well. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">irondèl*</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> zirondèl (<span class="variant_code">PC</span>); zirandèl (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Swallow;</span><span class="definition_fr"> hirondelle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Zirandèl se de ti zwazo nwa ki vyen dan la chimnen, e ye fe tren tou lanwi.</span><span class="example_en">Swallows are little black birds that come into the chimney, and they make noise all night long. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2, Dragonfly; demoiselle, libellule. (<span class="example"><span class="example_lc">Libellula axillena</span><span class="example_en">.</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">is</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lais (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Leavening agent, especially baking powder;</span><span class="definition_fr"> levure, surtout levure chimique.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou me le anddan en gran penn e nòt lais e la nòt sik.</span><span class="example_en">We put them (our ingredients) into a big pan with our yeast and our sugar. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Pou fe to gato, si to pa mèt is andan li, li p ap ale leve.</span><span class="example_en">To make your cake, if you don't put in baking powder, it won't rise. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">is sèk </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Dry yeast;</span><span class="definition_fr"> levain.</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">isi</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); isit (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Here;</span><span class="definition_fr"> ici.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo moman, popa, tou te rete la isit, se sa ki fe mo isi.</span><span class="example_en">My mom and my dad lived here, that's why I'm here. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No gen trwa o kat labank isit la Vachri.</span><span class="example_en">There are three or four banks in Vacherie. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Sa to vini fe isi? rwa-la mannde li depi li wa li..</em>'What are you doing here?' the king asked as soon as he saw him. (<span class="variant_code">JR</span>) •<span class="headword">tou par isi </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); tou par isit (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> All around here;</span><span class="definition_fr"> partout ici.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tou par isit la se kreyòl, tou kreyòl ye se mèm kreyòl.</span><span class="example_en">All around here they speak Creole, they all speak the same Creole. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="headword"><subentry>•isi-la </subentry></span><span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Here;</span><span class="definition_fr"> ici.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦M'a parye twa ennaplis lapen ke kokodri isi-la.</span><span class="example_en">I bet you there's more rabbits than alligators here. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">isi e laba </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); isit e laba (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Here and there;</span><span class="definition_fr"> çà et là. <span class="example"><span class="example_lc">Di de paròl isit e laba.</span><span class="example_en">Say some [Creole] words here and there. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo plante de grenn flœr e mo ku war ye ape grosi isi e laba</span><span class="example_en"> I planted flower seeds and I can see they're growing here and there. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">iskek</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Yeast;</span><span class="definition_fr"> levure.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Gen pou mete iskek andan yefarin.</span><span class="example_en">They have to put their yeast in their flour. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">istwar*</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> listwar (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); zistwar (<span class="variant_code">NE</span>); lèstwar (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Story;</span><span class="definition_fr"> histoire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lès mon rakonte twa listwar d en jwif.</span><span class="example_en">Let me tell you a story of a Jewish man. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M ape rakonte en listwar Se en listwar vre.</span><span class="example_en">I'm telling a story. It's a true story. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Si to crois pas ça, m'a raconter ein nistwa qui va prouver ça mo dit..</em>If you don't believe that, I'll tell you a story that will prove what I'm saying. (<span class="variant_code">BD</span>) 2.<span class="definition_en"> Superstition;</span><span class="definition_fr"> superstition.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen lèstwar ke si se en garson to pwenti; to vant e pwenti, e si se enn fiy to vant e ron.</span><span class="example_en">They have the superstition that if it's a boy your stomach will be pointed, and if it's a girl your stomach will be round. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">iti</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Useful;</span><span class="definition_fr"> utile.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen en galenren isi, se en lafè ki iti.</span><span class="example_en">I had a plane here, it's a thing that is useful. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">itou</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Also, too;</span><span class="definition_fr"> aussi.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kon ye va che mòm, mòm parl sa epi mo popa parl sa itou.</span><span class="example_en">When they go to mom's, she speaks [Creole], and my dad also speaks it. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ivèr*</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> livèr (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); niver (<span class="variant_code">NE</span>); livè (<span class="variant_code">PC</span>); ivè (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Winter;</span><span class="definition_fr"> hiver.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Narb li ki li fe sa rèste ver tou livèr.</span><span class="example_en">The tree that did that for him stayed green all winter. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vaut mié travail l'hiver, l'hiver pas fait moun soué.</span><span class="example_en">It's better to work in the winter, the winter does not make people sweat. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> •<span class="headword">ann ivè </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); dan livè (<span class="variant_code">PC</span>); livèr (<span class="variant_code">BT</span>); dan livèr (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> In winter;</span><span class="definition_fr"> en hiver, ivran <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Drunkard;</span><span class="definition_fr"> ivrogne, soûlard. <span class="example"><span class="example_lc">GRANT sè tè enn ivran, sa rèste sou.</span><span class="example_en">Grant was a drunkard, he stayed drunk. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ize</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Easy;</span><span class="definition_fr"> facile.</span> <em>To ja fe etoufe? Etoufe se ize pou fe..</em>Have you ever made an etouffee? An etouffee is easy to make. (<span class="variant_code">PC</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">j </span><span class="example"><span class="example_lc">pron.subj.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>); ch (<span class="variant_code">PC</span>). I; je. <span class="example"><span class="example_lc">J e plante de nouvo fige.</span><span class="example_en">I planted some new fig trees. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Seul bayou mo ch konnen.</span><span class="example_en">The only bayou that I know of. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> REM: This is an acrolectal form borrowed from Cajun. The usual Creole word is <span class="example"><span class="example_lc">mo.</span><span class="example_en"></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jabote</span> <span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To chatter, jabber;</span><span class="definition_fr"> bavarder, jacasser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye asit on bo chimen e ye pron jabote ek len lòt.</span><span class="example_en">They sat down at the side of the road and they began chatting with one another. </span><span class="example_code">(DU)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jak</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60). Buddy, pal; copain, pote.</p> |
|
|
<p><span class="headword">jakase</span> <span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To chatter, jabber;</span><span class="definition_fr"> jacasser, bavarder.</span> <em>♦Anonassé jacacé comme ça..</em>Come on, stop chattering like that. (<span class="variant_code">ME</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">jakèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Jacket;</span><span class="definition_fr"> blouson, veston.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa te fe frèch. Sa fe mo mèt mo jakèt</span><span class="example_en"> It was cool out. So I put on my jacket. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Macaque là té gagnin so latéte vloppé dans ein mouchoir bleu. En haut so dos ein vié jaquette, et so kilotte li té plein zyeux.</span><span class="example_en">The monkey had his head wrapped in a blue handkerchief, and an old jacket on his back, and his pants were full of holes. </span><span class="example_code">(T36)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jalou</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Jealous;</span><span class="definition_fr"> jaloux.</span> <em>Ènan nòmli jalou jalou fom..</em>There are men, they're very jealous of a woman. (<span class="variant_code">PC</span>); <em>Kan keken vyen jalou apre twa, li ole sa to <span class="variant_code">gen.</span>.</em>When someone gets jealous of you, he wants what you've got. (<span class="variant_code">CA</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">jalouzri</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Jealousy;</span><span class="definition_fr"> jalousie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Fòmye di sa se lamour. Mo se pa si se vre, me neg ye di se jalousi.</span><span class="example_en">The women say it was love. I don't know if it's true, but the men say it was jealousy. </span><span class="example_code">(TP)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jame</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>); jamen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">ST</span>); janmen, zanmè, jonmen, jòm (<span class="variant_code">PC</span>); jemè, jame (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Never;</span><span class="definition_fr"> jamais.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Jichka don trwasyèm liv mo jemè apròn parle longle.</span><span class="example_en">Until third grade I had never learned to speak English. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sa se en manti sa. Mo jamen di sa.</span><span class="example_en">That's a lie. I never said that. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ainchien qui té janmain japé.</span><span class="example_en">A dog that had never barked. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> •jamè si <span class="example"><span class="example_lc">adv. emph.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span>). Never; jamais <span class="example"><span class="example_lc">Mo jamè si wa en chawi don ma vi.</span><span class="example_en">I have never seen a raccoon in my life. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Ever;</span><span class="definition_fr"> jamais.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La pli gron sèrpon ki mo jamè wa.</span><span class="example_en">The biggest snake that I've ever seen. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sanm kòm si, dan le jen jan le kichòw e kouri pli mal kè janmen.</span><span class="example_en">It seems like among young people, things are going worse than ever. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •jamè si <span class="example"><span class="example_lc">adv. emph.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span>). Ever; jamais. <em>Mo krwa pa mo jamè si konè èn tretœz ki te trete <span class="variant_code">CA</span>NCER.</em> I didn't think I have ever known a folk healer who treated cancer. (<span class="variant_code">NE</span>) 3.<span class="definition_en"> Still not;</span><span class="definition_fr"> toujours pas.</span> <em>Li jamè wa Lapen. Lapen laba ape dòrmi!.</em>She still didn't see Rabbit. Rabbit was down there sleeping! (<span class="variant_code">NE</span>)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jan bari</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Cattail, reed-mace; massette, quenouille. (<em>Typha latifolia, Typha angustifolia L.). Tou o lon chemen la ou ena en pe dolo ye gen janbari..</em>All along the road where there's a bit of water, they've got cattails. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jan koupan</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); jan koupon (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Saw-grass (<span class="example"><span class="example_lc">Cladium jamaicense</span><span class="example_en">, southern wild-grass (<span class="example"><span class="example_lc">Zizaniopsis miliacea</span><span class="example_en">; espèce d'herbe qui a une forme longue, fine et pointue. <span class="example"><span class="example_lc">Fo pa to march andan jankoupan. Sa gen zèl rèd e sa va koupe to janm-ye.</span><span class="example_en">You mustn't walk in saw-grass. It's got sharp edges and will cut your legs. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jan</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">People, person;</span><span class="definition_fr"> personne(s), gens. <span class="example"><span class="example_lc">♦Primié kisoz mo oua cé ein ti zenne zan ké mo té zamé kontré dépi ein souar patrouil té trapé moué.</span><span class="example_en">The first thing I saw was a little man that I had not seen since the evening when the patrol caught me. </span><span class="example_code">(T12)</span></span> •<span class="headword">jen jan </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); jèn jan, jenn jan (<span class="variant_code">CA</span>); jœn jon (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Young people;</span><span class="definition_fr"> jeunes gens, les jeunes.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sanm kòm si, dan le jen jan le kichòw e kouri pli mal kè janmen.</span><span class="example_en">It seems like among young people, something is going worse than ever. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Le jœn jon la pleri.</span><span class="example_en">The young people of the swamp. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> REM: The most typical creole word for people in general is <span class="example"><span class="example_lc">monn.</span><span class="example_en"></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Jan</span> <span class="pos">prop.n.</span> <span class="definition_en">John;</span><span class="definition_fr"> Jean.</span> •'Jean des Pois Verts' <span class="example"><span class="example_lc">proper n.</span><span class="example_en">Johnny Green Peas (folktale character); Jean Petits Pois (personnage dans les contes). <span class="example"><span class="example_lc">♦Ein vié négue yé té pélé Jean des Pois Verts té vive dans ein cabane coté palais lé roi.</span><span class="example_en">An old black man they called Johnny Green Peas lived in a house by the king's palace. </span><span class="example_code">(FO T26)</span></span> •Jan Malen <span class="example"><span class="example_lc">proper n.</span><span class="example_en">Clever John (folktale character); Jean Malin (personnage dans les contes). <em>♦Quand Jean Malin té piti li té norphelin et li té pas connin ou couri ou ça pou fait..</em>When Clever John was little he was an orphan and he did not know where to go or what to do. (<span class="variant_code">FO T2</span>) •Jan Sot <span class="example"><span class="example_lc">proper n.</span><span class="example_en">Foolish John (folktale character); Jean Sotte (personnage dans les contes). <span class="example"><span class="example_lc">♦Jean Sotte gardé yé, li taté yé, li té proche envie mordé ladans.</span><span class="example_en">Foolish John looked at them, he felt them, he almost wanted to bite into them. </span><span class="example_code">(FO T18)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">janbèt</span> <span class="pos">n.</span> •<span class="headword">'fout une jambette' </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To trip;</span><span class="definition_fr"> faire trébucher qn, faire un croc-en-jambe à qn. <span class="example"><span class="example_lc">Li fout vieux blanc une jambette, vieux n-homme-là tombé par terre.</span><span class="example_en">He tripped the old white man, the old man fell down. (<span class="variant_code">AN</span>T102)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">janikek</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); jònikek (<span class="variant_code">PC</span>); djènikek (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> L Johnnycake, comcake;</span><span class="definition_fr"> galette de farine de maïs. <span class="example"><span class="example_lc">Jònikek dou</span><span class="example_en"> Sweet johnnycake. <span class="example"><span class="example_lc">Jònikèk fri.</span><span class="example_en">Fried johnnycake. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En janikek se en gato plat ke to fri ou ke to me andan OVEN pou kwi.</span><span class="example_en">A johnnycake is a flat cake that you fry or put in the oven to cook. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tan Madame rRanhoutanivé', Compair Dahomey té dijà boa so kafé, manzé so janicake...</span><span class="example_en">When Mrs. Orangutan arrived, Brer Dahomey had already drunk his coffee, eaten his johnnycakes... </span><span class="example_code">(T6)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Stage plank, kind of gingerbread;</span><span class="definition_fr"> espèce de pain d'épices.</span> <span class="example"><span class="example_lc">El genn figur plat konm en djènikek.</span><span class="example_en">She has a face as flat as a stage plank. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">janm</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); jòm (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>); lajanm (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Leg;</span><span class="definition_fr"> jambe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo monke kase ma jòm</span><span class="example_en"> I almost broke my leg. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo janm ape dòrmi. Mo gen en lakranmp andan mo lajanm e se lour.</span><span class="example_en">My leg is asleep. I've got a cramp in my leg and it's heavy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] kronp don to jonm ou don to lamenmet de lano on kwiv don to dwa-ye ou otour to jonm-ye avek de fisel..</em>For cramps in your leg or your hand, put copper rings on your fingers or around your legs with some string. (<span class="variant_code">BI</span>) •<span class="headword">gen ti janm kòm en ti titis </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To have legs as small as a bird;</span><span class="definition_fr"> avoir de petites jambes minces.</span> 2.<span class="definition_en"> Lower half of leg (between the knee and the foot);</span><span class="definition_fr"> partie inférieure de la jambe (entre le genou et le pied). <span class="example"><span class="example_lc">Janm se iska kote to jœnou.</span><span class="example_en">The leg goes from the ankle to the knee. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">janm an bwa </span><span class="pos">fig.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Peg leg, wooden leg;</span><span class="definition_fr"> jambe de bois.</span> •<span class="headword">janm an lyèj </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Peg leg, wooden leg;</span><span class="definition_fr"> jambe de bois.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li sèr pa beki. Li gen en janm e en janm an lyèj e li march pa parey ke nouzot.</span><span class="example_en">He doesn't use crutches. He has one leg and one wooden leg, and he doesn't walk the same as we do. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">janm krapo </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Frogs' legs;</span><span class="definition_fr"> cuisses de grenouille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Janm krapoo non mo monj pa sa.</span><span class="example_en">Frogs' legs, oh no, I don't eat that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">janmbalaya</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); jòmbalaya (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Jambalaya;</span><span class="definition_fr"> jambalaya.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li bon</span><span class="example_en"> l <em>jòmbalaya!.</em>It is good, the jambalaya! (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Kan to fe en janmbalayato me to zepi e to touf en pe to lavyann e to me diri. Se kofèr ye pèl sa janmbalaya. To gen tou sa melanje ansanm.</span><span class="example_en">When you make a jambalaya, you put your onions and garlic mixture and you smother your meat a bit and you put in rice. That's why they call that jambalaya. You' ve got everything all mixed together. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Api pré midiCompair Bouki passé au ra cabanne Compair Lapinet ouâ li apé manzé gombo Saoui avé zambalaya.</span><span class="example_en">Around noon, Brer Bouki went near Brer Rabbit's house, and saw that he was eating raccoon gumbo with jambalaya. </span><span class="example_code">(T3)</span></span> •<span class="headword">janmbalaya defèv </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Rice and field pea jambalaya;</span><span class="definition_fr"> jambalaya fait de riz et de fèves, riz aux fèves.</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">janmbe</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); janmb (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To walk over;</span><span class="definition_fr"> enjamber.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye se di si en moun janmbe twa to va jamen profite.</span><span class="example_en">They used to say that if a person stepped over you, you would never grow. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Si to jambe en piti on plonche li pe jamen grondi onkor.</span><span class="example_en">If you walk over a child on the floor he won't grow anymore. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">janmbon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); janbon (<span class="variant_code">CA</span>); jonbon (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Ham;</span><span class="definition_fr"> jambon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nave jonbonla vyòn...</span><span class="example_en">There was ham, and meat... </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M ap pran dupen e m ap pran mwen en SLICE janmbon.</span><span class="example_en">I'm taking bread and I'm getting me a slice of ham. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jann</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); jan (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Son-in-law; gendre, beau-fils. <span class="example"><span class="example_lc">Mo jan, li li pran pa disik ditou.</span><span class="example_en">My son-in-law, he doesn't take sugar at all. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo marye mo fiy e sa se mo jann.</span><span class="example_en">I married my daughter off and that's my son-in-law. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jansiv</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); zonsiv (<span class="variant_code">PC</span>); jansif (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Gum (of mouth);</span><span class="definition_fr"> gencive.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Te jansiv.</span><span class="example_en">Your gums. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en depo apre mo jansif. Li fe mo mal.</span><span class="example_en">I've got an abcess by my gum and it hurts me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou jonsiv gonfle pron en rasin refò e to chik sa konm la gonm.</span><span class="example_en">For swollen gums, take a horseradish root and chew that like chewing gum. <em>['gencives'].</em>(<span class="variant_code">LA</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">janti</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Nice;</span><span class="definition_fr"> gentil, sympathique.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li janti.</span><span class="example_en">He is nice. </span><span class="example_code">(HW)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">janvye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); jonvye (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> January;</span><span class="definition_fr"> janvier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dan janvye.</span><span class="example_en">In January. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Prèmye deu janvye to va swate bonjour bon lannen.</span><span class="example_en">On the first of January you go wish Happy New Year. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jape</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To bark;</span><span class="definition_fr"> japper, aboyer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En tayo ti pa bizwenn montre jape.</span><span class="example_en">A hound dog, you don't have to teach him to bark. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ena en chyen k ap jape a onz-è la e mo pa kapab dòrmi.</span><span class="example_en">There's a dog who's barking at eleven o'clock and I can't sleep. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Chen ape jape.</span><span class="example_en">The dog is barking. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ainchien qui té janmain japé.</span><span class="example_en">A dog that had never barked. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Japon</span> <span class="pos">prop.n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Japan;</span><span class="definition_fr"> Japon.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jar</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); ja, dija (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Canning jar;</span><span class="definition_fr"> boîte de conserve, pot. <span class="example"><span class="example_lc">Te gen en gran jar.</span><span class="example_en">She had a big jar. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Djabe té gagnin pou tournin chercher ein la jarre dolo pou taingnin di fé.</span><span class="example_en">The Devil had to go back to get a jar of water to put out the fire. </span><span class="example_code">(FO T19)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jarbye di</span> fwon <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Haystack;</span><span class="definition_fr"> meule de foin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Jarbye di fwon fe fouraj pou zanimo dan livèr.</span><span class="example_en">A haystack is food for animals in the winter. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jarden</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); jaden, charden (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Garden;</span><span class="definition_fr"> jardin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt en ti bònom fe a lapay andan mo jarden</span><span class="example_en"> I put a scarecrow (made of straw) in my garden. (<span class="variant_code">CA</span>); <span class="example"><span class="example_lc">E na te fe en jaden è tou kalte zariko, rouj-ye, blon-ye.</span><span class="example_en">And then he planted a garden with every kind of beans, red ones, white ones. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Mais panga flève. Si li cassé lalvée, adjé maïs, adjé dicane, adjé fossé, barrière, jardin et pis cabane!.</em>But beware of the river! If it breaks through the levee, goodbye com, goodbye sugar cane, goodbye drainage ditches, fences, garden and house! (<span class="variant_code">T27</span>) •<span class="headword">fe jarden </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To do gardening;</span><span class="definition_fr"> faire du jardinage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Elve poul, kochon, lavach, fe jarden.</span><span class="example_en">[We used to] raise chickens, pigs, cows, and do some gardening. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lite konnen fe nouzòt fe jarden.</span><span class="example_en">He would make us do the gardening. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jardinaj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); zèdinaj, zèrdinaj (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Vegetables;</span><span class="definition_fr"> légumes, végétaux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou se plante le patat e le jardinaj, e nou se manje sa.</span><span class="example_en">We planted potatoes and vegetables, and we ate that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt si tèlman en ta diferan jardinaj andan mo frikase sa toumen an galimatcha.</span><span class="example_en">I put so many different vegetables into my fricassee that it turned into a hodge-podge. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jare</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Calf (of leg);</span><span class="definition_fr"> mollet, jarret.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jargònen</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); jargòne (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To chatter, jabber, babble (e.g. of a baby); babiller, jacasser, bavarder. <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa kapab konpran sa li di. Li jich ap jargònen. Parl en pe pli fòr.</span><span class="example_en">I can't understand what he's saying. He's just chattering. Speak a little louder. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Kan li fini, lot Brada monté dan so plasse, et li jargoné com ça....</em>When he finished, the other monk took his place, and he began to babble like this... (T 16)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Jaro</span> <span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Jarreau (a town on False River in Pointe Coupee Parish). <span class="example"><span class="example_lc">Ena Jaro, Jaro se dann bout-la.</span><span class="example_en">There is Jarreau, Jarreau is all the way at the end. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jasmen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); jasèmen (<span class="variant_code">PC</span>); zasmen (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Jasmine;</span><span class="definition_fr"> jasmin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Jasmen se en bwa ke gen gran flèr.</span><span class="example_en">Jasmine is a shrub that has big flowers. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Li] fé ein gran laboucanne ki té santi larose, zasmin avé violette..</em>[He] made a big smoke cloud which smelled of roses, jasmine and violets. (<span class="variant_code">T7</span>) •<span class="headword">jasmen franse </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Night jasmine;</span><span class="definition_fr"> jasmin de nuit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo jamen wa en jasmen franse ki bleu.</span><span class="example_en">I've never seen a blue night jasmine. </span><span class="example_code">(ST)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En jasmen franse le swa sa san bon.</span><span class="example_en">Night jasmine smells good at night. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">je</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); jey, jeu (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Jay, blue jay;</span><span class="definition_fr"> geai, geai bleu.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li mennen en lo tren li-mèm, en je.</span><span class="example_en">It makes a lot of noise, a blue jay. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En je se en zozo bleu e li gen en lavwa fòr.</span><span class="example_en">A jay is a blue bird and it's got a loud voice. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jean</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Giant;</span><span class="definition_fr"> géant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yé oua ein lumière loin, loin, et en minme temps géants vini pou trappé yé.</span><span class="example_en">They saw a light very far off, and at the same time the giants came to get them. </span><span class="example_code">(FO T22)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jeneflik</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To genuflect;</span><span class="definition_fr"> faire une génuflexion.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Chak fwa li di sa, li te jeneflik e li te leve.</span><span class="example_en">Every time he said that, he would genuflect and he would get up. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jenen</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To bother, annoy, disturb, trouble;</span><span class="definition_fr"> gêner, déranger. <span class="example"><span class="example_lc">T ap jenen man. Arèt seray-la.</span><span class="example_en">You're bothering me. Stop the noise. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo jenou s ape jenen mwa.</span><span class="example_en">My knee, it's bothering me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand dé bougue apé génin toi, faut to fait yé batte et tchué yé entre yé.</span><span class="example_en">When two guys are bothering you, you must have them fight and kill each other. </span><span class="example_code">(FO T3)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To have trouble (doing sth.); avoir du mal à. <span class="example"><span class="example_lc">♦»Asteur couri di maman li vini, nou pa gagnin tro tan, mo bien géné pou respiré; mo faible, faible.</span><span class="example_en"> Now go tell marna to come, we don't have much time, I'm having trouble breathing, and I'm very weak. </span><span class="example_code">(ME)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jeneral</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">General;</span><span class="definition_fr"> général.</span> •<span class="headword">an jènèral </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> In general;</span><span class="definition_fr"> en général.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa pan an jènèral se pa tou ki gen sa konm sa se y enn o deu.</span><span class="example_en">That is not in general, it's not everyone who has that, only one or two. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jeneral</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> jènèral (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> General;</span><span class="definition_fr"> général.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Jènèral Chèmœn vyen du sud.</span><span class="example_en">General Sherman came from the South. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Zénéral Chéri Dinde apé konskripté ein gran larmé karant vin mil lome.</span><span class="example_en">General Sheridan was drafting a big army of sixty thousand men. </span><span class="example_code">(T16)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jenerasyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); jènèrasyon (<span class="variant_code">PC</span>); jenèrasyon (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Generation;</span><span class="definition_fr"> génération.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dèrgnè jènèrasyon, ye parle meriken e ye piti.</span><span class="example_en">The last generation speaks English with their kids. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Parents;</span><span class="definition_fr"> parents.</span> <em>To gen moman, popa, jenerasyon? Aou ye res?.</em>Do you have a mother, a father, parents? Where do they live? (<span class="variant_code">PC</span>) 3.<span class="definition_en"> Offspring;</span><span class="definition_fr"> descendance.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To gen en bon bef, to kou mele ave en bon lavach, l a mennen en bon jenerasyon, parey konm en bon nonm ave en bon fonm mennen de bon piti.</span><span class="example_en">If you have a good bull, you mate it with a good cow, it'll have good offspring, just like a good man with a good woman will have good children. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jenga</span><sup>1</sup> <em>adj. (<span class="variant_code">CA</span>)..</em>Spotted, speckled; tacheté, •<span class="headword">poul jengan </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Barred-rock chicken; espèce de poulet gris. cf. <span class="example"><span class="example_lc">poul</span><span class="example_en">•<span class="headword">kòk jenga </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Young speckled rooster;</span><span class="definition_fr"> jeune coq tacheté, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">kòk</span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jenga</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Gingham;</span><span class="definition_fr"> guingan, cotonnade à carreaux, (toile de) vichy. <span class="example"><span class="example_lc">No te fe rob avèk letòf jenga.</span><span class="example_en">We used to make dresses with gingham. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen en rob jenga ke mo lenmen tan kan mo te jenn. Se en vayan letof.</span><span class="example_en">I had a gingham dress which I loved when I was young. It's a pretty material. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Négresse acheter tignon, et pi chimise ginga pou piti négrillon.</span><span class="example_en">The girls bought scarves, and gingham shirts for the little black boys. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jènn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); jenm (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); jèm (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Potato eye;</span><span class="definition_fr"> germe de pomme de terre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Patat anglez-la gen en jenm an-o lé. To va to plant li an to ron. La li gen leve.</span><span class="example_en">The Irish potato has an eye on it. You go and plant it in your row. Then it'll grow. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Sprout, shoot, bud;</span><span class="definition_fr"> bourgeon.</span> (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> Germ;</span><span class="definition_fr"> microbe, germe.</span> <em>Se te hale le jènn don le klou?.</em>Did that remove germs from boils? (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Kan to gen en ple, to gen pou ponse sa pou ote jènn.</span><span class="example_en">When you have a wound, you have to bandage it to get rid of germs. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 4.<span class="definition_en"> Infection (in a sore), core (of a boil);</span><span class="definition_fr"> infection (dans une plaie), coeur (d'un furoncle). <span class="example"><span class="example_lc">Si to pa ote jenm-la anndan, li pe e geri. Me to gen ote jenm-la pou li geri</span><span class="example_en"> If you don't remove the core it won't heal. But you have to remove the core for it to heal. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan to bobo meri, to gen pou preze li e jenm-la soti.</span><span class="example_en">When your sore came to a head, you pressed it and the infection came out. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 5.<span class="definition_en"> Venom (of a snake);</span><span class="definition_fr"> venin (d'un serpent). <span class="example"><span class="example_lc">Pikanke so lake rèste anlèr. Li toujou pare pou pike twa avèk so jènn.</span><span class="example_en">A sting-ray snake his tail is up. He's always ready to sting you with the venom. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jèrmen</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); jarmen (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To sprout, bud;</span><span class="definition_fr"> bourgeonner, germer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Koton-l e jarmenmai-l e jarmen.</span><span class="example_en">The cotton is sprouting, the corn is sprouting. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jèrse</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To chap;</span><span class="definition_fr"> gercer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Duvan fre peu jèrse te lev.</span><span class="example_en">The cold wind can chap your lips. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> ; <span class="example"><span class="example_lc">So ti pipis tou jèrse.</span><span class="example_en">Her little weewee was all chapped. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jèt-dolo</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Fountain, gush of water;</span><span class="definition_fr"> jet d'eau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Nous tous couri à laporte pou sorti mais là encore un autre jet dolo rencontré nous et fou nous tous par terre.</span><span class="example_en">We all ran to the door to go out but then another gush of water met us and threw us to the ground. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jète</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); jete (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">ST</span>); jte (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); dite (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>); jèt (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). To throw; jeter. <span class="example"><span class="example_lc">Kan piti-ye manj, ye jèt manje an planche.</span><span class="example_en">When babies eat, they throw their food on the floor. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Chval-la chte mon.</span><span class="example_en">The horse threw me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo jete laplòt-la, mo wa li.</span><span class="example_en">When I threw the ball, I saw him. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Modi momenm se popre ton pou vye Remi djet so lonmen ye on lè e kite tou kicho.</span><span class="example_en">I told myself it was about time for Old Remus to throw his hands into the air and to leave everything. </span><span class="example_code">(DU)</span></span> •<span class="headword">jete o do </span><span class="pos">v.phr.</span> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To give s.o. a hard time, jump on s.o.'s back; tomber sur le dos à qn. <span class="example"><span class="example_lc">Prèt-lœ jete o ye do pou dèt ta a legliz</span><span class="example_en"> The priest gave them a hard time for being late to church. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To throw away;</span><span class="definition_fr"> jeter a la poubelle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo prèse papy e-la, e mo jète li.</span><span class="example_en">I wadded up the paper and threw it away. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan to fini sise lakann, to jèt leplich.</span><span class="example_en">When you're finished sucking out the sugar cane, you throw out the stalk. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To tear down, demolish;</span><span class="definition_fr"> détruire, démolir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye jète lamiray-la.</span><span class="example_en">They tore down the wall. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Divan-la jète mo garaj. Mo i pou rebati li.</span><span class="example_en">The wind knocked over my garage. I had to rebuild it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To spill, knock over;</span><span class="definition_fr"> renverser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo jète labyè-la.</span><span class="example_en">I spilled the beer. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kofè t ap baskile li. To va fe li mal o to va jte li.</span><span class="example_en">Why are you shoving him around? You're going to hurt him or you're going to knock him over. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jeu</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Game;</span><span class="definition_fr"> jeu.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lantan pase nou te konnen tou kalite jeu.</span><span class="example_en">Long ago we knew all sorts of games. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jeudi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); jèdi, jedi (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Thursday;</span><span class="definition_fr"> jeudi.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Jeudi sen sete deryen soupe a no Sègnèr Jezi Kri.</span><span class="example_en">Holy Thursday was the Last Supper of our Lord Jesus Christ. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sa va rive don la smenn kat jedi.</span><span class="example_en">That will happen in the week of four Thursdays. <em>[jédi(s)'].</em>(<span class="variant_code">DU</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Jezi-Kri </span><span class="example"><span class="example_lc">proper n.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>); Jezu-Kri (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); Jeju-Kri (<span class="variant_code">BT</span>). Jesus Christ; Jésus-Christ. <span class="example"><span class="example_lc">Meday an kaspilèr. En portre a Jeju-Kri òho.</span><span class="example_en">A scapular medal. It has a picture of Jesus Christ on it. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Andan krèch-ye, ye gen chamo e bourik alantour Bebe Jezi</span><span class="example_en"> Inside the crèche scenes, there are camels and donkeys around the baby Jesus. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou arete en ne senye, ekrir non Jezi Kri on krwa don so fron</span><span class="example_en">To stop a bloody nose, write the name of Jesus Christ in the shape of a cross on the person's forehead. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jezye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> zizye (<span class="variant_code">PC</span>), jijie (<span class="variant_code">CA</span>); jije (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); jijye (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Gizzard;</span><span class="definition_fr"> gésier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa l a monje a kouri andan, ye di se sa ki e moule so manje, zizye-la.</span><span class="example_en">Whatever it eats will go in it, they say that's what grinds up its food, the gizzard. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M ap boure mo kana pou THANKSGIVING</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt diri e fwa e jijie pou fe en far.</span><span class="example_en">I'm stuffing my duck for Thanksgiving. I put rice, liver and gizzards to make a stuffing. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo sœr lenmen fe gonbo avèk jije denn ou jije poul me mo pa lenmen jije di tou.</span><span class="example_en">My sister likes to fix gumbo with turkey or chicken gizzards but I don't like gizzards at all. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <em>♦[Pou] vomisman, i fo tchwe en volay e griye ti la po-la ki don jezye la..</em>For vomiting, you must kill a bird and grill the little bit of skin that is in the gizzard. (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jibye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Game;</span><span class="definition_fr"> gibier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen diferan jibye andan so karnasyè.</span><span class="example_en">He had different kinds of game in his game bag. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Zafair couri assé ben dan comanceman; bambail zibié tou faroucé et parti dans lot péhie.</span><span class="example_en">Things went rather well at the start; by and by the game all got scared off and fled to other lands. </span><span class="example_code">(T6)</span></span> •<span class="headword">bo jibye </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Hunk, fine specimen, hot number (male or female) ;</span><span class="definition_fr"> bon parti (homme ou femme). <span class="example"><span class="example_lc">Li byen vayan. Se en bo jibye. Li byen devlope.</span><span class="example_en">He's very good looking. He is a fine specimen. He is well developed. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jig</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Leg;</span><span class="definition_fr"> jambe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen so gro jig-ye.</span><span class="example_en">He has his big legs. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Tigue apé tramblé on so jigues et pa konné parlé</span><span class="example_en"> Brer Tiger was shaking on his legs and couldn't speak. </span><span class="example_code">(T8)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Lower part of a hog's leg;</span><span class="definition_fr"> gigue, partie inférieure de la jambe du cochon, jarret de porc.</span> (<span class="variant_code">ST</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jigo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Leg (of animal);</span><span class="definition_fr"> jambe (d'animal). <span class="example"><span class="example_lc">Jigo-la se lameyèr morso andan lavolay. Mo lenm pa lèstoma-la.</span><span class="example_en">The leg is the best part of the chicken. I don't like the breast. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jigote</span> <span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To wiggle about;</span><span class="definition_fr"> gigoter.</span> <em>♦Licouri pran so mouton ki té apé jigoté dan sac, apé crié: bê! bê!.</em>He ran to get his sheep that was kicking about in the sack crying «baa! baa!» (<span class="variant_code">T6</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">jile</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); jilye (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Vest;</span><span class="definition_fr"> gilet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te van pa kapo e kilot san jile lontan pase. San jile en nom te pa byen chanje.</span><span class="example_en">They didn't sell jackets and pants without a vest long ago. Without a vest, a man wasn't properly dressed. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo frèr chak fwa li abiye, li gen pou mèt so jilye pou li ka mèt so lamant dan so poch.</span><span class="example_en">Every time my brother gets dressed, he has to put on his vest so he can put his watch in his pocket. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jin</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> djin (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Gin;</span><span class="definition_fr"> gin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te van twa en djin FIZZ. Sete SEVEN-UP avèk en djig djin.</span><span class="example_en">They used to sell you a gin fizz. It was 7-Up with a jigger of gin. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou en pwatrinèr, to me de ou trwa zonyon daliz koupe par tronch don en boutey wiski ou jin.</span><span class="example_en">For tuberculosis, you put two or three blackhaws cut into slices into a bottle of whiskey or gin. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jipon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Petticoat, slip, underskirt;</span><span class="definition_fr"> jupon, combinaison (sous-vêtement). <span class="example"><span class="example_lc">To me to jipon e apre to me to jip pou pa ye wa ant to janm-ye</span><span class="example_en"> You put on your slip and then you put on your skirt so they can't see between your legs. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Calalou porté madras, li porté jipon garni.</span><span class="example_en">Calalou is wearing madras cotton, she wears a lined underskirt. </span><span class="example_code">(WO)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jiromon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); juròman, jiranman, jiroman, jironmon, juromon (<span class="variant_code">PC</span>); jiromo, jòromon, jòromo (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Pumpkin;</span><span class="definition_fr"> potiron, citrouille (N. Am.). <span class="example"><span class="example_lc">...To met jironmon, to mèt patat dous, nenpòt ki sa t ole.</span><span class="example_en">...You can put pumpkins, sweet potatoes, anything you want. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Apre to kwi to jòromon to roz li avèk lamiskad e to bras li e en moso dibèr.</span><span class="example_en">After you cook your pumpkin, you sprinkle it with nutmeg and a piece of butter and you stir it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> ♦ Gros <span class="example"><span class="example_lc">giromon dans clos pou cochons, vaches et moun.</span><span class="example_en">Big pumpkins in the field for the pigs, cows and people. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> •<span class="headword">jòromo kou lon </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); jiromo kou lon (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Cushaw, long-necked pumpkin; potiron à cou long, espèce de courge comestible. (<span class="example"><span class="example_lc">Cucurbita moschata</span><span class="example_en">Duchesne). <span class="example"><span class="example_lc">Jòromo kou lon, se kwi dan leplich.</span><span class="example_en">The long-necked pumpkin is cooked in its shell. (<span class="variant_code">CA</span>) •<span class="headword">jiromon patat </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Pumpkin;</span><span class="definition_fr"> potiron, citrouille (N. Am.). REM: Speaker at <span class="variant_code">PC</span> says this is the same thing as pumpkin, but Read (1963:89) equates it with 'cushaw'. Holmes 1990:66 glosses <span class="example"><span class="example_lc">giraumon patate</span><span class="example_en">as 'potato pumpkin'.</span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jironyam</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); juròmyòm (<span class="variant_code">PC</span>); jironmyonm, joronmyonm (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Geranium;</span><span class="definition_fr"> géranium.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou vomisman fe en la tizonn avek jirònyam a la roz e bwa sa. Sa rete vomisman.</span><span class="example_en">For vomiting make a tea with some geraniums and roses and drink that. That will stop vomiting. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> •<span class="headword">jironmyonm dou </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Pointed leaf geranium;</span><span class="definition_fr"> géranium aux feuilles pointues.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Jironmyonm dou sa fe pa deflèr. Sa fe bèl fey.</span><span class="example_en">Sweet geraniums don't make flowers. They make nice leaves. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">jironmyonm pwason </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Multicolored geranium;</span><span class="definition_fr"> géranium multicolore.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jistis</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Justice;</span><span class="definition_fr"> justice.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lontan pase enave pa la jistis. Ye te fe kòm ye t ole.</span><span class="example_en">Long ago there was no justice. They did what they wanted. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦»Ça cé kichoge ki vrai; la jistice épi vou cè comme torti dan conte; torti-là rivé coté bite avan comper chivreil....</em>'' That is something that is true; justice and you are like the turtle in stories; the turtle arrives at the mound before Brer Deer... (<span class="variant_code">ME</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">jle</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); jile (<span class="variant_code">CA</span>); lajle (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Frost;</span><span class="definition_fr"> gelée, gel.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si sikro mont, li bon pou koupe. Sinon, li gen pou atann en bon jle.</span><span class="example_en">If the sucrose level goes up, it's ready to cut. If not, it has to wait for a good frost. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Piti Bouki pa pi rive kote dife paske inave en gro jele deyò.</span><span class="example_en">Bouki's child could not reach the fire because there was a big frost outside. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Jelly;</span><span class="definition_fr"> confiture.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Asmaten mo manje jile e preno avèk en vèr dule.</span><span class="example_en">This morning I ate jelly and prunes with a glass of milk. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo lajle deponm.</span><span class="example_en">My apple jelly. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jle</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); jile (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<em>v.intr. 1.<span class="definition_en">.</span></em>To shiver; frissonner. <span class="example"><span class="example_lc">BUTTERFLY sòrti deor ape jile.</span><span class="example_en">Butterfly went outside shivering from the cold. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Jour là li té fait bien fréte, tout moune yé t'apé gélé.</span><span class="example_en">That day was very cold, everyone was shivering. </span><span class="example_code">(T36)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To freeze;</span><span class="definition_fr"> geler.</span> <em>«Mo près-là pour geler icitte. Mo essayé en bas un log, mais comment? Mo pas chaud encore. Mo va geler..</em>« «I'm nearly freezing here. I've tried to get under a log, but how? I'm still not warm. I'm going to freeze.» (<span class="variant_code">AN</span> <span class="variant_code">T11</span>); <span class="example"><span class="example_lc">No te mèt patat dous andan en pilo. Sete fe avèk latè e difwon e sete la sèl mòyèr patat dous pa jle.</span><span class="example_en">We had sweet potatoes in a stack. It was made with dirt and hay and it was the only way the sweet potatoes didn't freeze. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Te fe fre, li jile.</span><span class="example_en">It was cold out, the cane froze. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To freeze;</span><span class="definition_fr"> geler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si fre vini, li jile li, li heg.</span><span class="example_en">If the cold arrives and freezes it [the sugar cane], it is bitter. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jnou</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); jenou (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); jeunou, jœnou, jounou (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Knee;</span><span class="definition_fr"> genou.</span> <span class="example"><span class="example_lc">L a dòn mwen en chòt dan jounou.</span><span class="example_en">He will give me a shot in the knee. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo krwa mo gen romatis dan mo jenou. Li fe mo mal kan mo marche.</span><span class="example_en">I think I've got arthritis in my knee. It hurts when I walk. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité billé en noir avec ein gros tablier blanc qui té couvri li depuis so zépoles jusqu'à so genoux.</span><span class="example_en">He was dressed in black with a big white apron that covered him from his shoulders to his knees. </span><span class="example_code">(T40)</span></span> •a jnou <span class="example"><span class="example_lc">adv.phr</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>); a jounou (<span class="variant_code">PC</span>). On one's knees, on bended knee; à genoux. <span class="example"><span class="example_lc">M ap ale a jnou. Mo fe mo lapriyè.</span><span class="example_en">I'm going to kneel down. I'm saying my prayers. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Limené li a genoux et pi li dit so paroles yé pou tournin n'homme.</span><span class="example_en">He knelt down and then he said the words to make him turn back into a man. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jòb</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lajòb (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Mumps;</span><span class="definition_fr"> oreillons.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen lajòb. Li te tou anfle apre so kou.</span><span class="example_en">He had the mumps. He was all swollen by his neck. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sila jòb tonm don le sen ou don le parti, bouyi nenpòrt kèl plim e met sa don en po, e met li asi desi sa.</span><span class="example_en">If the mumps go down to the breasts or the private parts, boil any feather and put it in a pot and have the sick person sit on that. [<span class="example"><span class="example_lc">'l</span><span class="example_en"><em>jobe'].</em>(<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jœn</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); jèn (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); jenn (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Young;</span><span class="definition_fr"> jeune.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li si jèn, li dwatèt pèr.</span><span class="example_en">He is so young, he must be afraid. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se mo plu jèn sè.</span><span class="example_en">She is my youngest sister. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo manj pa otan ke mo te manje kan mo te pli jenn.</span><span class="example_en">I don't eat as much as I did when I was younger. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Toujenn garson-ye rive o bal bonnè.</span><span class="example_en">All of the young guys arrived at the dance early. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">plu jèn </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); plu jenn (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Youngest (of siblings);</span><span class="definition_fr"> le cadet, le plus jeune, le benjamin, •<span class="headword">jen jan </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Young people;</span><span class="definition_fr"> jeunes gens, les jeunes, <span class="example"><span class="example_lc">ci.jan</span><span class="example_en">•<span class="headword">jœn onm </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Young man;</span><span class="definition_fr"> jeune homme, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">nòm</span><span class="example_en">•<span class="headword">jœn jou </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Younger days, youth;</span><span class="definition_fr"> jeunesse, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">jour</span><span class="example_en">•<span class="headword">jèn boug </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Young man, boy;</span><span class="definition_fr"> jeune homme.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">boug</span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jœn</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.pl.</span><span class="variants"> jenn (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Young people, children;</span><span class="definition_fr"> enfants, les jeunes.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vye moun-ye di lòt jenn-ye, e sa ki te jenn ye vini ye di ye-kèn piti sa.</span><span class="example_en">Old people told young folks, and young folks went and told their own children. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jœnès</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); jènès (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); jennès, jennèch (<span class="variant_code">PC</span>); jeunèz (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Youth;</span><span class="definition_fr"> jeunesse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dan mo jènès.</span><span class="example_en">In my youth. (<span class="variant_code">MO</span> 60) ; <span class="example"><span class="example_lc">La jeunèz se pir e la vyèyès se tris.</span><span class="example_en">Youth is pure and old age is sad. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Young people;</span><span class="definition_fr"> les jeunes.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La jènès ye pa konnè aryen konm sa ankò.</span><span class="example_en">Young folks don't know things like that anymore. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">joli </span><span class="example"><span class="example_lc">adj.,adv.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); honli (<span class="variant_code">PC</span>); joli (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>). 1.<span class="definition_en"> Pretty, beautiful;</span><span class="definition_fr"> joli.</span> <em>Èn joli mezon..</em>A pretty house. (<span class="variant_code">NE</span>) ; <span class="example"><span class="example_lc">En joli ti fiy.</span><span class="example_en">A pretty little girl. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lapli fini e apre mo wa en joli lark-an-syèl.</span><span class="example_en">The rain finished and after I saw a pretty rainbow. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yété si joli, ké tout moune té oulé marié avec yé.</span><span class="example_en">They were so pretty, everyone wanted to marry them. </span><span class="example_code">(T29)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Nice, pleasant;</span><span class="definition_fr"> agréable.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se en joli boug.</span><span class="example_en">He's a nice guy. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Medium (of meat);</span><span class="definition_fr"> à point.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Roti sa jòli-la.</span><span class="example_en">Roast that till it's medium. (<span class="variant_code">MO</span> 72)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">joliman</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); jolimon, joliman (<span class="variant_code">PC</span>); jolimon (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> A lot, quite a bit, often;</span><span class="definition_fr"> souvent, pas mal.</span> <span class="example"><span class="example_lc">E n te senk sè dan kabann. Men moun-ye te toujou apre mon, e ich te e vini joliman anbete mon osi la-la.</span><span class="example_en">And we were five sisters at home. But people were always after me, and even you are often coming to bother me! </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Rather, quite, very;</span><span class="definition_fr"> assez, très.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En jolimon bon kouchkouch.</span><span class="example_en">A rather good couscous. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo frè joliman malad.</span><span class="example_en">My brother is really sick. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Togen pou dèt jolimon malen pou niche bout chondèl la.</span><span class="example_en">You must have been rather clever to swipe that bit of candle. <em>['joliment'].</em>(<span class="variant_code">DU</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jolye</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Jailer;</span><span class="definition_fr"> geôlier. ♦A <span class="example"><span class="example_lc">la barre jou, jolié la vini ouvri la porte so la prison.</span><span class="example_en">At daybreak, the jailer opened the door of his prison. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jón</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span> (<span class="variant_code">CA</span>); jan (<span class="variant_code">CA</span>); jòn (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">NE</span>); jann (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">CA</span>); jonn (<span class="variant_code">PC</span>); jèn (<span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> Yellow;</span><span class="definition_fr"> jaune.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Narb li ki li fe sa rèste vèr tou livèr. Tou lez ot tòrnen jàn e maron.</span><span class="example_en">The tree that did that for him stayed green all winter. All the others turned yellow and brown. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Koui rou-la jiska sa vyen jèn jèn jèn.</span><span class="example_en">Cook the roux until it gets nice and brown. (<span class="variant_code">MO</span> 60) <em>♦[Pou] koklich, en morso lendyenn jonn tronpe don vinèg e mare don kou en nonfon va onpeche de kent..</em>For whooping cough, a piece of yellow calico soaked in vinegar and tied around the child's neck will prevent coughing fits. (<span class="variant_code">BI</span>) •<span class="headword">la fyèv jonn </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Yellow fever;</span><span class="definition_fr"> fièvre jaune.</span> <span class="example"><span class="example_lc">cf. fyèv</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> Blond;</span><span class="definition_fr"> blond.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Na de chveu blan, na de chveu nwa, ina de chveu jòn, ina de chveu gri.</span><span class="example_en">There is white hair, black hair, blond hair, gray hair. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jón</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); jonn (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Egg yolk;</span><span class="definition_fr"> jaune d'oeuf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To bat to dezef. E to me to lamiskad andan lan, e to disik, bat li byen e jonn dezef, la jonn-lan.</span><span class="example_en">You beat your eggs. And you put your nutmeg in, and your sugar, and beat it well with the egg yolks. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ena moun ke many jich jón-la andan zèf.</span><span class="example_en">There are people who just eat the yolk of the egg. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pouenn foulir pron en demi boutey e met en jonn def on don la.</span><span class="example_en">For a sprained ankle take a small bottle and put an egg yolk in it. [<em>'jaune d'œuf'].</em>(<span class="variant_code">LA</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jonat</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Jaundice;</span><span class="definition_fr"> jaunisse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li vini jén. Le te gen doulèr an so kote. Doktè di ke li gen jonat.</span><span class="example_en">He turned yellow. He had a pain in his side. The doctor said he had jaundice. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jongle</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); jong (<span class="variant_code">NE</span>); jangle (<span class="variant_code">PC</span>); jonng, jonnglle <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To think, reflect, consider, think it over;</span><span class="definition_fr"> réfléchir, penser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen pou jangle en ti bren.</span><span class="example_en">I have to think for a little bit. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lès mo jongle sa li di man. Li di man trant-kat pou so sentur.</span><span class="example_en">Let me think what he told me. He said thirty-four for his waistband. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Lizongle konm li te rich astè, sa se et enteresan pou kouri peye lotel-la pou so dejennen.</span><span class="example_en">He thought that since he was rich now, it would be interesting to go pay for his lunch at the hotel. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •jongle pou (onho) <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To think about;</span><span class="definition_fr"> penser à.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa-fe Pa Bouki komonse jongle onho-la.</span><span class="example_en">So Brer Bouki began to think about it. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> REM: <span class="variant_code">NE</span> notes that <span class="example"><span class="example_lc">pou</span><span class="example_en">is used when the object is a person or people, and <span class="example"><span class="example_lc">onho</span><span class="example_en">when the object is inanimate. —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To think of, come up with, find (an idea);</span><span class="definition_fr"> trouver (une idée, une solution). <span class="example"><span class="example_lc">♦Men li zongle enn manyè pou sove li-menm.</span><span class="example_en">He thought of a way to save himself. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To remember, recall;</span><span class="definition_fr"> se rappeler, se souvenir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kan rwa-la rive, li zongle kichòz li te bliye kote li.</span><span class="example_en">When the king arrived, he thought of something that he had forgotten at home. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To realize;</span><span class="definition_fr"> se rendre compte, réaliser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Likontinwe konte lòt-ye, san zongle ke li te pa konte li-menm.</span><span class="example_en">He continued counting the others without realizing that he hadn't counted himself. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">joni</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); janni, jonni (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To ripen, get ripe;</span><span class="definition_fr"> mûrir. <em>Vou kònen ki se sa en defig? Aben si li lamotche vè, aben la li pa bon monje vou èspere ska li vini janni..</em>Do you know what a fig is? Well, if it is half green then it's not good to eat, you wait until it turns yellow. (<span class="variant_code">PC</span>) —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To turn yellow or brown;</span><span class="definition_fr"> jaunir, brunir.</span> <em>SANDY <span class="variant_code">LA</span>ND-la, l a jonni to koton si to pa konnen sa pou fe..</em>Sandy earth will turn your cotton yellow if you don't know what to do. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Soley joni dra-ye.</span><span class="example_en">The sun yellows the sheets. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To brown (in a frying pan);</span><span class="definition_fr"> (faire) rissoler, faire roussir. <span class="example"><span class="example_lc">Mo fe en rou, ave farin e zonyon, en ti pe lagres, e mo BROWN, mo jonni li.</span><span class="example_en">I make a roux with flour and onions, a little grease, and I brown it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jonis</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lajonis (<span class="variant_code">CA</span>); jònis (<span class="variant_code">PC</span>); lajannis (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Jaundice;</span><span class="definition_fr"> jaunisse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En moun ki malad gen lajannis so lapo vyen joan.</span><span class="example_en">When someone is sick with jaundice, their skin turns yellow. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sito gen la jonnis, bouyi fey peche pi bwa dolo la kon to swaf.</span><span class="example_en">If you have jaundice, boil some peach leaves and drink to your thirst. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jou</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lajou (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Cheek;</span><span class="definition_fr"> joue.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li t ape galope e so lajou te roz</span><span class="example_en"> He was running and his cheeks were pink. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jouèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Player;</span><span class="definition_fr"> joueur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li en jouèr vyolon.</span><span class="example_en">He's a violin player. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">jouèr laplòt </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Baseball player;</span><span class="definition_fr"> joueur de baseball.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se en bon jouèr laplòt.</span><span class="example_en">He's a good baseball player. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">joufle</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Swollen, puffy;</span><span class="definition_fr"> enflé, gonflé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vou gen zye joufle. Ena ki gen ye zye gonfle, sa gonfle anba ye zye.</span><span class="example_en">You have puffy eyes. There are some people who have puffy eyes, it is swollen below their eyes. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">joujou</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Toy;</span><span class="definition_fr"> jouet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To pe pron nenpòrt èkèl joujou t ole.</span><span class="example_en">You can take any toy you want. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> ; <span class="example"><span class="example_lc">Piti-la gen tro joujou o planche.</span><span class="example_en">The child has too many toys on the floor. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Game;</span><span class="definition_fr"> jeu.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sete en joujou osi pou wa ki te kapab fe plis pirwèt d en kou.</span><span class="example_en">It was a game to see who could do the most somersaults in one try. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jouke</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To perch;</span><span class="definition_fr"> jucher, se percher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te jouke desi labaryè kòm en poul dan so joukwa.</span><span class="example_en">He was perched on the fence like a chicken in its roost. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Poul ape jouke</span><span class="example_en"> The chicken is roosting. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lipran so vol et couri jouké on pli gran cype dan diboi.</span><span class="example_en">He took flight and went to perch on the tallest cypress in the woods. </span><span class="example_code">(T8)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">joukwa</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Roost;</span><span class="definition_fr"> juchoir, perchoir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En joukwa, èna l poul kouch le swar.</span><span class="example_en">A roost is where the hens sleep at night. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Andan poulaye, to gen p gen en joukwa pou poul-ye ale kouche.</span><span class="example_en">In the henhouse you have to have a roost for the hens to sleep. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ti poulèt-la te pa kapab monte en ho joukwar.</span><span class="example_en">The little hen was not able to get up on the roost. [<span class="example"><span class="example_lc">'joukwar</span><span class="example_en">'] (<span class="variant_code">TP</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jour</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); jou (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); jòr (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Day;</span><span class="definition_fr"> jour.</span> <em>Kòmen jou sa pran?.</em>How many days does it take? (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Morévé qué dans peu de jours nous té rivé coté Lindine.</span><span class="example_en">I dreamt that in just a few days we had arrived at Lindine. </span><span class="example_code">(T34)</span></span> •<span class="headword">en dan se jou-ye </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> One of these days;</span><span class="definition_fr"> un de ces jours.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En dan se jou-ye to gen pou bezòn li.</span><span class="example_en">One of these days you're going to need him. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">lòt jour </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lòt jou, lo jou (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1) The other day; l'autre jour. <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen en aksidan ke arive mo lòt jou.</span><span class="example_en">I had an accident that happened to me the other day. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sa fe mwen en ta di byen lòt jou kon mo tonnde Monmzel Sali sèmonte twa on piti Favè-ye.</span><span class="example_en">It did me a lot of good the other day to hear Miss Sally lecturing you about the little Favet girls. </span><span class="example_code">(DU)</span></span> 2) Formerly, in the olden days; autrefois. <span class="example"><span class="example_lc">Astè ye gen machin, men dan lòt jou-ye sète lamen. Vou ramase koton ò, tou zafen-sa-ye, ye fe ye avek lamen.</span><span class="example_en">Nowadays they have machines, but in former times everything was done by hand. You picked cotton and all of that by hand. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">pa lòt jour </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Just the other day (lit. not even the other day); que l'autre jour, ce n'est qu'hier que. <span class="example"><span class="example_lc">Ben pa lòt jour ye te tou mile avek ti trèkta-ye, ye te pa gro machin kòm ye gen astè-la.</span><span class="example_en">But just the other day they were using mules and small tractors, they didn't have big machines like they have now. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">par jour </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); par jou (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> By day;</span><span class="definition_fr"> par jour.</span> <em>To manj trwa repa par jou? Dejœnen, dmen e soupe..</em>Do you eat three meals a day? Breakfast, lunch and supper. (<span class="variant_code">PC</span>) <em>♦Pouen move maladi, fe en di te avek la rasin kolon e pronn li trwa ou kat (fwa?) Par jou..</em>For a serious illness, make a tea with [kolon] root and drink it three or four times a day. (<span class="variant_code">BI</span>) •tou (so) jour <span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); tou (so) jou (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> All one's days, life;</span><span class="definition_fr"> toute sa vie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo rès isi tou mo jou</span><span class="example_en"> I've lived here all my days. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">tou le de jour </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); tou le de jou (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Every other day;</span><span class="definition_fr"> tous les deux jours.</span> •<span class="headword">tou le jour </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Every day;</span><span class="definition_fr"> tous les jours.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pan mo lenj an deyòr tou le jour.</span><span class="example_en">I hang my clothes out every day. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦LaGraisse té sorti tou les jou dans eune bel carosse en or.</span><span class="example_en">La Graisse went out every day in a beautiful golden carriage. </span><span class="example_code">(T29)</span></span> •<span class="headword">vye jou </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); vyè jou (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Old age;</span><span class="definition_fr"> vieillesse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye anbetmo astè-la, an mo vyè jou.</span><span class="example_en">They bother me now in my old age. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">jœn jou </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); jenn jour (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Younger days, youth;</span><span class="definition_fr"> jeunesse.</span> <em>Èna plen ki bliyè ye jœn jou..</em>There are a lot who have forgotten their younger days. (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">jour avan </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); jou anvon, jou anvan (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> The day before;</span><span class="definition_fr"> le jour d'avant.</span> •<span class="headword">jour deu tan </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); jou dè ton (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Day;</span><span class="definition_fr"> jour.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kònen rète dè trwa jou dè ton.</span><span class="example_en">I usually stay two or three days. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">jour jòrdi </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); jou jòrdi, jou jordi (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> These days, nowadays, at present;</span><span class="definition_fr"> de nos jours, actuellement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Jou jòrdi se machin, plen machin.</span><span class="example_en">These days they use a tractor. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">jour deu fèt </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Holiday;</span><span class="definition_fr"> jour de fête, jour férié. <span class="example"><span class="example_lc">♦Jour là, c'était ein jour de féte.</span><span class="example_en">That day was a holiday. </span><span class="example_code">(T36)</span></span> •<span class="headword">jour de Pak </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); jour dè Pak, jou de Pak (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Easter Sunday;</span><span class="definition_fr"> jour de Pâques. <span class="example"><span class="example_lc">Ye dòn sa pou piti-la pou jour de pak.</span><span class="example_en">They give that to children on Easter Sunday. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">jour de Nwel </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); jou de Nwel, jour de Nwa, jou de Nwa, jou de Nwal (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1) Christmas Day; le jour de Noël. (<span class="variant_code">PC</span>) 2) New Year's Day; le jour de l'An. (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">Jour deu Lan </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); Jour de Lon (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> New Year's Day;</span><span class="definition_fr"> le Jour de l'an.</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">journen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); la journen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>) jounen (<span class="variant_code">CA</span>); journè (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Day;</span><span class="definition_fr"> journée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En bo journen.</span><span class="example_en">A beautiful day. (<span class="variant_code">MO</span> 60) •<span class="headword">dan la journen </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> During the day, in the course of the day;</span><span class="definition_fr"> (pendant) la journée, le jour. <span class="example"><span class="example_lc">Li travay dan la journen.</span><span class="example_en">He works during the day. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En jasmen franse le swa sa san bon. No te gen jasmen andan partèr-la. Dan la journen, no te pa san li.</span><span class="example_en">Night jasmine smells good at night. We had some in the flower bed. During the day, we couldn't smell it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="headword"><subentry>•tou-d-en-journen </subentry></span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> All at once, overnight;</span><span class="definition_fr"> dans un jour, du jour au lendemain.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To dòn pa la libèrte tou-d-en-joumen.</span><span class="example_en">You don't give [slaves] freedom all at once. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">tou la journen </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); tou la jounen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> All day long;</span><span class="definition_fr"> toute la journée, a longueur de journée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo travay tou la journen, e mo las.</span><span class="example_en">I worked all day long, and I'm tired. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li chike taba tou la jounen. Sa fe so machwa mal.</span><span class="example_en">He chews tobacco all day long. It hurts his jaw. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Ki sa kape ponn tou la joune e le swa li don so trou?.</em>What is it that hangs all day but at night is in its hole? (<span class="variant_code">DU</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">journo</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Newspaper;</span><span class="definition_fr"> journal.</span> ♦Ma <em>pas connin comment yé pélé Low Hell en Français à moins qué ça soit Pays Bas la yé dont journaux parlé quéque fois..</em>I didn't know what they called Low Hell in French, unless it is those Netherlands that they talk about in the newspapers sometimes. (<span class="variant_code">T40</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">joze</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Dressy little jacket open in front and gathered on the bottom;</span><span class="definition_fr"> petite veste ouverte devant et froncée en bas.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lontan pase vyey fonm-ye te mèt en joze kan ye te byen chanje. Joze te gen volan tou-l-tour.</span><span class="example_en">Long ago, women wore a dressy jacket when they get dressed up. The jacket had a flounce all around. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> ♦Ma <span class="example"><span class="example_lc">gaignin pou fini mo josé pou la noce.</span><span class="example_en">I have to finish my dressy jacket for the wedding. </span><span class="example_code">(WO)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Blouse;</span><span class="definition_fr"> corsage.</span> (<span class="variant_code">ST</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Kan nou te ale lekòl nou te abiye andan en lajup avèk en joze.</span><span class="example_en">When we went to school, we were dressed in a skirt with a blouse. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">juen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> jue (<span class="variant_code">PC</span>); jen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> June;</span><span class="definition_fr"> juin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To pran konm da Arkansa ye plan koton dan mwa ki vyen, dan jen.</span><span class="example_en">You take Arkansas for example, they plant cotton next month, in June. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; M <span class="example"><span class="example_lc">ap ale marye li. Li sra mo mari dan jen.</span><span class="example_en">I'm going to marry him. He'll be my husband in June. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦'jein [zyen]'.</em>(<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">juj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); jij (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). Judge; juge. <span class="example"><span class="example_lc">Et Cocodrie gain entas prestige, proche comme si li 'tait ein juge.</span><span class="example_en">And Alligator had a lot of prestige, almost as if he were a judge. </span><span class="example_code">(DC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Jij-la deside, li rann so desizyon e li pardonen li.</span><span class="example_en">The judge decided, and he rendered his decision and he pardoned him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Jij-la rann so desizyon.</span><span class="example_en">The judge gave his verdict. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">juj de pe </span><span class="pos">n.phr.</span> (<span class="variant_code">PC</span>); jij de pe (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); ju de pe (<span class="variant_code">PC</span>); jij d pe (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Justice of the peace;</span><span class="definition_fr"> juge de paix.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye a kou marye e jij de pe men.</span><span class="example_en">They're going to get married by a justice of the peace. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye va tère jij d pe jodi. Li mouri avèk en kansèr.</span><span class="example_en">They're going to bury the justice of the peace today. He died with cancer. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">juje</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); jije (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To judge;</span><span class="definition_fr"> juger.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo va juge bien. Mo oulé juge li bien. Mettez-li côté bûche-là.</span><span class="example_en">I'll judge well. I'll judge him well. Put him beside the log. (<span class="variant_code">AN</span> <span class="variant_code">T11</span>); <span class="example"><span class="example_lc">A lamòr, no Sègnèr Jezi Kri sa la pou juje nouzòt.</span><span class="example_en">At death, our Lord Jesus Christ will be there to judge us. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Moun dwat pa jije dot moun ichka ye marche dan ye souye.</span><span class="example_en">People shouldn't judge other people until they've walked in their shoes. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Nonmrich-la te gen en vye esklav on so plas ki te ben onnet e saj. Tou neg-ye te konnen fe li jije ye traka.</span><span class="example_en">The rich man had an old slave on his plantation who was very honest and wise. All of the blacks used to have him judge their disagreements. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To referee, umpire;</span><span class="definition_fr"> servir d'arbitre, arbitrer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Juje laplòt.</span><span class="example_en">To referee a baseball game. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li jije ke mo te SAFE e mo te pa OUT</span><span class="example_en"> He decided I was safe and I wasn't out. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jujman</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); jijmon, jujmon (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Judgment;</span><span class="definition_fr"> jugement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li fe en fo jujmon.</span><span class="example_en">He made an error in judgement. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li gen bon jujman. Li konen sa l ape fe e sa l ape di.</span><span class="example_en">He's got good judgment. He knows what he's doing and what he's saying. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">julyèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>); julyet, jilyet (<span class="variant_code">PC</span>); jilyèt (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); julièt (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> July;</span><span class="definition_fr"> juillet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">CLIFF di mwen ye miri mwa-sa-lamwa d julyet.</span><span class="example_en">Cliff told me they would ripen this month, in July. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se le kat de julièt. L ape tire en ta de peta.</span><span class="example_en">It's the fourth of July. They're shooting a lot of firecrackers. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Mogain vagnan ti koson dan pak; si to vini oua nou zot pou bal 4 juliete, mo famme di kom ça la farcit li avé douri..</em>I have a nice pig in the sty ; if you come to see us on the Fourth of July, my wife said she will stuff it with rice. (<span class="variant_code">T12</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">jumèl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); jumèil (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> (Female) twin;</span><span class="definition_fr"> jumelle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen en jumèl. Tou le de ne mèm jour.</span><span class="example_en">She's got a twin. They were both born the same day. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> ♦ <span class="example"><span class="example_lc">«Dimin, vou connin, ce ain gran jou, ce jou niversaire vou nessance é kenne momzèl Chant-d'Oisel; fo mo fé vou honair, à vou é à vou jumel.</span><span class="example_en"> Tomorrow, you know, is a big day, it is the anniversary of your birth and that of Miss Birdsong; I have to pay honors to you and your twin. </span><span class="example_code">(ME)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jumo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); jimo (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> (Male) twin;</span><span class="definition_fr"> jumeau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No te pa konen li te gen en jumo.</span><span class="example_en">We didn't know he had a twin. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Jean Sotte réponde li té apé biché l'écorche chéne pou fait la tisane pou so popa qui té malade, li té accouché la veille, so popa té fait dé jumeaux.</span><span class="example_en">Foolish John replied that he was chopping off the oak bark in order to make an herbal tea for his father who was sick, he was in bed since the day before, his father had given birth to twins. </span><span class="example_code">(FO T18)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jumon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>); zoumon (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Mare;</span><span class="definition_fr">jument.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan ina en mal, alon di, ki l an galòp, me la, sila ka jumon an galòp, to dan l traka avèk en chval.</span><span class="example_en">When there is a male horse and let's say he is rutting, and if you come across a mare in heat, you're in trouble with your horse. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li monte on so jumon e li parti galope.</span><span class="example_en">He got on his mare and he galloped off. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Donn li bwa en kirelye di le jumon trwa fwa par jour.</span><span class="example_en">Give him a spoonful of mare's milk to drink three times a day. <em>['jument'].</em>(<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jup</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lajup (<span class="variant_code">ST</span>); lajip (<span class="variant_code">CA</span>); jip (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Petticoat, slip, underskirt;</span><span class="definition_fr"> combinaison (sous-vêtement), jupon. 2.<span class="definition_en"> Skirt;</span><span class="definition_fr"> jupe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No te jamen mèt en jipon san mèt no lajip anba e no te mèt en lajip pardesi.</span><span class="example_en">We would never put on a full slip without wearing a half slip, and we would put our skirt on top. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan nou te ale lekòl nou te abiye andan en lajup avèk en joze.</span><span class="example_en">When we went to school, we were dressed in a skirt with a blouse. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jure</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); jire (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); jur, jour, joure (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To swear, curse;</span><span class="definition_fr"> jurer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Jire, se jire sa mo di la.</span><span class="example_en">What I was saying was cuss words. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li gen piroke andan lakay e li te jich ape jire.</span><span class="example_en">He has a parrot in the house and it was just swearing. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lisote, li fe de kri, li jire a la fen.</span><span class="example_en">He jumped, he shouted, and he cussed at the end. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To curse, swear at;</span><span class="definition_fr"> jurer à.</span> <em>Dèpi mo mari mouri ena en nonm ki vini antour mon mo joure li SON OF A <span class="variant_code">BI</span>TCH!.</em>Since my husband died there is a man who has been coming around me, I cuss at him, son of a bitch! (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Canyé oua compair Lapin la, yé ri, yé jouré li.</span><span class="example_en">When they saw Compair Lapin there, they laughed, they cursed him. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">juri</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Jury;</span><span class="definition_fr"> jury.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enave en prose avèk en juri e moun-la di sete li ki te fe krim-la.</span><span class="example_en">There was a trial with a jury and people said it was he who did the crime. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jurmon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Swear word, dirty word, bad word;</span><span class="definition_fr"> juron, gros mot, grossièreté.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li t ape sèrvi vilen parol. Sete en jurmon. Li te kolèr.</span><span class="example_en">He was using bad words. It was a curse word. He was angry. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">juska </span><span class="example"><span class="example_lc">prep., conj., adv.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ouchka (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ichka (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); chka, ska, ouska (<span class="variant_code">PC</span>); hichka (<span class="variant_code">NE</span>); jichka (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); juchk-, cheka (<span class="variant_code">BT</span>); jiska (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">ST</span>); juchka (<span class="variant_code">CA</span>). Until; jusqu'à. <span class="example"><span class="example_lc">Mo va rèste hichka la smèn ki vyen.</span><span class="example_en">I'm going to stay until next week. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan no te dan Kanada, no te ale dan en bèl lotèl. No rèste le swa juchka landeumen maten.</span><span class="example_en">When we were in Canada we went to a beautiful hotel. We stayed the night until the next morning. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Vou bras sa jiska kouchkouch byen sèk.</span><span class="example_en">You stir it until the couche-couche is real dry. (<span class="variant_code">MO</span> 60); <span class="example"><span class="example_lc">Li gen pou atann jiska demen pou ale an vil.</span><span class="example_en">He has to wait until tomorrow to go to town. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yeboui dolo-la jiska li te bouyonnen.</span><span class="example_en">They boiled the water until it was frothing. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">jichka kote </span><span class="pos">prep.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); jich kote (<span class="variant_code">NE</span>); ouchka kote (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Up to, as far as;</span><span class="definition_fr"> jusqu'à.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo kouri jichka kote batis-la.</span><span class="example_en">I went as far as that building. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo manje tro. Mo plen ouchka kote mo gargan.</span><span class="example_en">I ate too much. I'm stuffed to the gills. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">juska tan </span><span class="pos">prep.</span><span class="variants"> ichka tan (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); juchka-l-tan (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> By the time;</span><span class="definition_fr"> jusqu'au temps où. <span class="example"><span class="example_lc">Ichka tan vye boug-sa-la vini dan bout isit nou gen tan pran li.</span><span class="example_en">By the time that guy comes down here, we'll have had time to gather [prunes]. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">juska tan </span><span class="pos">conj.</span><span class="variants"> ouchka tan (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Until;</span><span class="definition_fr"> jusqu'à ce que.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nounoun fe konm en toupi, li vire, ka li garde li pa wa Nounoun ouchka tan li mante.</span><span class="example_en">Nounoune spun like a top, when he looked around he did not see Nounoune until he had gone up. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">conj.</span> <span class="definition_en">Until;</span><span class="definition_fr"> jusqu'à ce que.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa kouri kom-sa jichka ye joue en nòt dons.</span><span class="example_en">That went on like that until they played another dance. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Diji-la, se siro e disik. Ye kwi sa ouchka sa vini konm en plarin.</span><span class="example_en">The juice is syrup and sugar. They cook that until it becomes like a praline. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Malainmain yé toujoujisqu</span><span class="example_en"><span class="example"><span class="example_lc">à mo dans cercuéil.</span><span class="example_en">I'll love them always, until I'm in my coffin. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> —<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Even;</span><span class="definition_fr"> même. <span class="example"><span class="example_lc">To peu mèt jichka le pat itou ondon gonbo.</span><span class="example_en">You can even put crabs' legs in the gumbo. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Cheka so chyen te p ole wa li on zyeu.</span><span class="example_en">Even his dog didn't want to look him in the eyes. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kan Compair Cabri rivé dan péhi cilà, tou moune té pair li. Jika Compair Tigue ki tramblè kan li kontré avé li.</span><span class="example_en">When Brer Goat arrived in this country, everyone was afraid of him. Even Brer Tiger trembled when he met him. </span><span class="example_code">(T8)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">just</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> jus (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Just, fair;</span><span class="definition_fr"> juste.</span> <em>Èsklavaj se pa jus..</em>Slavery is not fair. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Nòm-la ki galope en lagrosri an Chemen Lak, li jus avèk moun.</span><span class="example_en">The man who runs the grocery store on the Lake Road, he's fair with people. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> •en just innocent; innocent. <span class="example"><span class="example_lc">♦Mapas l'ainmain ouar moun mourant, sirtout quand yé mouri en jiste.</span><span class="example_en">I don't like to see people dying, especially when they are dying innocent. </span><span class="example_code">(T37)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">just</span><sup>2</sup> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); jich (<span class="variant_code">gen.</span>); juch (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); jis, djich (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); djus, is, ich, uch, zus (<span class="variant_code">PC</span>); ji, jus (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Just, only, simply;</span><span class="definition_fr"> juste, seulement, ne .</span>.. que. <span class="example"><span class="example_lc">Nou te sèt frè. Ina uch de ki rès, mo avek èn dan vil.</span><span class="example_en">We were seven brothers. There are only two of us left, myself and one in New Orleans. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo jich sizonen bèf-la e mèt li dan lapwal avèk en ti peu MARGARINE anlèr li.</span><span class="example_en">I just season the beef and put it in the frying pan with a bit of margarine on it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Jich garde ti boug la-ba ape fe en makak deyòr li-mèm</span><span class="example_en"> Just look at that little guy making a clown of himself. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand li voir lamain Blanche apé saignin, li jiste soufflé en ho làla main guéri.</span><span class="example_en">When she saw Blanche's hand was bleeding, she just breathed on it and it healed. </span><span class="example_code">(T30)</span></span> •<span class="headword">jis pa </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); jus pa (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Almost;</span><span class="definition_fr"> presque.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te ve pa mo koupe mo chève. Li jis pa twe man.</span><span class="example_en">He didn't want me to cut my hair. He almost killed me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li te byen malad. Li jus pa mouri.</span><span class="example_en">He was very sick. He almost died. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> •<span class="headword">ich pou </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> If not for, if it weren't for;</span><span class="definition_fr"> si ce n'était pour, sans.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ich pou piti-la sa se pa arive.</span><span class="example_en">If it weren't for the child, this wouldn't have happened. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To have just;</span><span class="definition_fr"> venir de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo sè ich kite, li te pa ka reste paskè so mari malad.</span><span class="example_en">My sister just left, she couldn't stay because her husband is sick. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">justeuman</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">ST</span>); justeman (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); jistemon, jichtemon (<span class="variant_code">NE</span>); jusfaman, jisteman, zisteman (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Precisely, exactly;</span><span class="definition_fr"> justement, précisément.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gaspiye jichtemon trwa pyas.</span><span class="example_en">I wasted exactly three dollars. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li justeman byen fe arete. Mo gen en komisyon pou li.</span><span class="example_en">He did exactly the right thing by stopping. I have an errand for him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li done mwen en kado. Sete justeuman sa mo te bèzwen.</span><span class="example_en">He gave me a gift. It was just what I needed. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Enn etranje vini mannde madam pou louvraj on so plas. Li te jisman bezwon en nonm pou travye pou li, e li prann li pou fe so rekòt.</span><span class="example_en">A stranger came to ask a woman for work on her plantation. In fact, she needed a man to work for her, and she took him on to do her harvest. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Just, only;</span><span class="definition_fr"> seulement, simplement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si to lèv li twa-menm ou si to achèt li, sa fe pa boukou d diferans. La diferans se justeuman pou kite li vini apipre diz-wi mwa avan to dont li.</span><span class="example_en">It doesn't make any difference whether you raise [a horse] yourself or buy it. The difference is only that you have to let it get to around 18 months old before you tame it. (<span class="variant_code">BT</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jwa</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Joy;</span><span class="definition_fr"> joie.</span> <em>Vous connais, ti nèg-ça-là c'tait le roi dans so pays. Li gain la terre, li gain la joie et li parlait couri-mo-gain-vini..</em>You know, that little black man was the king of his own land. He owned land, he had joy, and he spoke Creole. (<span class="variant_code">DC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Chariot te on jwa.</span><span class="example_en">Charlotte was happy. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jwe</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); joue (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>); jou (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); jwè, jouwe (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To play (a game, a trick, etc.); jouer (un tour, à un sport, etc.). <span class="example"><span class="example_lc">Le jèn moun, se jich SOFTBALL y ape joue.</span><span class="example_en">Young people only play softball. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo lenm gète tèlèvizyon. Mo lenm gète me zanfan jwe la plòt.</span><span class="example_en">I like to watch television. I like to watch my children playing ball. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye konprann ke Lapen te jwe en trik on ye. Ye te ben fache.</span><span class="example_en">They understood that Rabbit had played a trick on them. They were very angry. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">jwe kanik </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To play marbles;</span><span class="definition_fr"> jouer aux billes.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou te joue kanik tou-l-tan kan mo te jèn. Nou te tire kanik avèk ti garson-le.</span><span class="example_en">We would play marbles all the time when I was young. We would shoot marbles with the boys. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> •<span class="headword">jwe kart </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); jwe kat (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To play cards;</span><span class="definition_fr"> jouer aux cartes.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou jwe kat tou le mekredi.</span><span class="example_en">We play cards every Wednesday. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">jwe lekòl </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To play school;</span><span class="definition_fr"> jouer à la maîtresse d'école. <span class="example"><span class="example_lc">Nou te jwe lekòl dan lete.</span><span class="example_en">We would play school in the summer. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> •<span class="headword">jwe ti madam </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); jwe ti madanm (<span class="variant_code">CA</span>); jwe madanm (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To play house;</span><span class="definition_fr"> jouer au ménage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Boukou d fwò pitèt le tit fiy pitèt te jwe ti madam. Ti madam, ye te jwe avèk de poupe.</span><span class="example_en">Often little girls would play house. They played with dolls. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan no t ape jwe ti madanm, no mèt de gro soulye e talon, de long rob e en tabliye.</span><span class="example_en">When we played house, we put on big high-heeled shoes, long dresses and an apron. (<span class="variant_code">CA</span>) 2.<span class="definition_en"> To play (a musical instrument);</span><span class="definition_fr"> jouer (d'un instrument). <span class="example"><span class="example_lc">LOUIS ARMSTRONG Te e jouwe, KING TRUMPET, te jwe le kòrne.</span><span class="example_en">Louis Armstrong used to play the trumpet. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To di mon kom-sa to pa bezen travaye, to jou kordeon pou to LIVING</span><span class="example_en"> You told me that you didn't need to work, that you would play the accordeon for a living. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand lé roi vini Jean montré li dézoi la et li dit li, si li jamin bésoin largent dézoi la sré donnin li, si li joué violon.</span><span class="example_en">When the king came John showed him the goose and told him, if he ever needed the money the goose would give him some, if he played the violin. </span><span class="example_code">(FO T26)</span></span> •<span class="headword">jwe lamuzik </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); jouwe lamizik (<span class="variant_code">PC</span>); joué lamizik (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To play music;</span><span class="definition_fr"> jouer de la musique.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te kone jwe bon ti lamuzik</span><span class="example_en"> They used to play some good little music. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>M ale joue la mizik pou mo LIVING, to konpron sa?.</em>I'm going to play music for a living. Do you understand that? (<span class="variant_code">NE</span>) —<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To play;</span><span class="definition_fr"> jouer.</span> <em>[T]o te joue èk ye tou ta vi kon to te piti..</em>You played with them all the time when you were younger. (<span class="variant_code">NE</span>) <em>♦Tigarçon la té apé joué avec coquille et di sabe..</em>The boy was playing with a shell and sand. (<span class="variant_code">FO T20</span>) •<span class="headword">jwe e </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To play around with, fool around with, mess with;</span><span class="definition_fr"> fréquenter, s'amuser avec.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye pe e jwe e negres-sa-la. Negres-sa-a rèkonni par blan e nwa.</span><span class="example_en">They will not mess around with that black woman. That woman is recognized by whites and blacks alike. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jwenn</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); jwèn (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); jwann, jwon, jwonn (<span class="variant_code">PC</span>); jwen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>); jwègn (<span class="variant_code">MO</span> 60); jen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To meet by chance, run into;</span><span class="definition_fr"> rencontrer (par hasard), tomber sur. <span class="example"><span class="example_lc">Nou jwenn e la pli, gro lapli, divan kan nou te e kouri.</span><span class="example_en">We ran into some rain, heavy rain, and wind when we were going. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Set nonm t ape trèvèrse enn fore. Sete enn plas ben foure e ye te pè separe pas ke ye se janmen jwonn onkò.</span><span class="example_en">Seven men were crossing through a forest. It was very dense and they were afraid to get separated because they would never meet up with each other again. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To meet, get together with;</span><span class="definition_fr"> rejoindre, retrouver.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si mo te ka DRIVE AUTOMOBILE la mo te ka jwèn dè an trwa boug-ye dan Chemè Nef.</span><span class="example_en">If I could drive a car I would be able to meet two or three guys in New Roads. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Jwen pa en chatig andan bwa.</span><span class="example_en">Don't go near a wildcat in the woods. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To meet, make the acquaintance of;</span><span class="definition_fr"> faire la connaissance de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo ja tannde pou Lafayet mè mo janmè jwenn li.</span><span class="example_en">I have heard of Lafayette but I have never met him. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jwent</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Joined, clasped;</span><span class="definition_fr"> joint.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Enhau so bra li tchombo so latéte, so lamain yé jointe, é li mouri enfin.</span><span class="example_en">He held his head in his arms, his hands were folded, and he finally died. </span><span class="example_code">(TN)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jwentir</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); jwenti, jwanti, zenti, jante (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Wrist;</span><span class="definition_fr"> poignet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo tonbe desi mo lamen e sa fe mo jwentir mal.</span><span class="example_en">I fell on my hands and it hurt my wrists. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Ankle;</span><span class="definition_fr"> cheville.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo foule mo jwenti.</span><span class="example_en">I sprained my ankle. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Joint (of the body);</span><span class="definition_fr"> jointure (du corps). (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Jwif </span><span class="example"><span class="example_lc">adj., n.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>). Jew, Jewish, Jewish person; juif, Juif. <span class="example"><span class="example_lc">En jwif. Li gen langaj jwif.</span><span class="example_en">A Jewish man will speak the Jewish language. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Navé einjouife ki té boucou lémé grinbek et ki vand li à ein Teksien.</span><span class="example_en">There was a Jewish man who liked money a lot and who sold him to a Texan. </span><span class="example_code">(T13)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">jwon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Joint;</span><span class="definition_fr"> joint.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen romatis e safe si mal tou dan mo jwon.</span><span class="example_en">I' ve got arthritis and it hurts all over my joints. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ka</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Case, instance;</span><span class="definition_fr"> cas.</span> <span class="example"><span class="example_lc">An prèmye ka, mo pa sur si mo dwa ale avèk twa</span><span class="example_en"> In the first case, I'm not sure I should go with you. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> •an (tou) ka <span class="example"><span class="example_lc">prep., conj</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">ST</span>); a tou ka (<span class="variant_code">PC</span>); en tou ka (<span class="variant_code">CA</span>); on ka (<span class="variant_code">NE</span>). —<span class="pos">prep.</span> <span class="definition_en">In case of;</span><span class="definition_fr"> en cas de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kouvè li atouka lapli.</span><span class="example_en">Cover it in case of rain. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">conj.</span> <span class="definition_en">If, in case;</span><span class="definition_fr"> au cas où, si. <em>On ka no genp sòrti, debar lapòrt:.</em>In case we have to leave, unlock the door. (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo te menne en rechans an tou ka mo swe.</span><span class="example_en">I brought a change of clothes in case I sweat. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M ale dòn li di pyas an tou ka li bèzwen li.</span><span class="example_en">I'm going to give him ten dollars in case he needs it. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> •<span class="headword">on tou le ka </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> In any case, anyway;</span><span class="definition_fr"> en tout cas.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te pa konen sa pou fe. On tou le ka, mo di li pou ale.</span><span class="example_en">I didn't know what to do. Anyway, I told him to go. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> •<span class="headword">pou ka </span><span class="pos">prep.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> In case of;</span><span class="definition_fr"> en cas de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ka ena zeklè ou tonnen, t a brile ramo-ye dan to lamezon, sa a proteje to lamezon. Prèt-la beni ye espre pou ka move tan</span><span class="example_en"> It's a palm branch. When there's lightning or thunder, you'll burn the palms in your house, that'll protect your house. Because [on Palm Sunday] the priest blessed them specifically in case of bad weather. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kab</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Rope;</span><span class="definition_fr"> corde.</span> <em>Èk en kab ou enn sentur, se sa ye te taye avèk..</em>With a rope or a belt, that's what they used to whip you with. (<span class="variant_code">BT</span>) 2.<span class="definition_en"> String;</span><span class="definition_fr"> ficelle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Met di sel don en ti lenj klèr. Me li avek en ti kab, la mar li otour so kou.</span><span class="example_en">Put some salt in a clean rag. Put it in with a little piece of string and tie it around his neck, <em>['cab'].</em>(<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kabale</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To cabal, scheme, plot;</span><span class="definition_fr"> cabaler, intriguer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦PaLapen prann en moso lakòd e en baton kat pye long e li parti den dezè. Li chèche jiska li trouve en sonnet. Li kanmanse kabale.</span><span class="example_en">Brer Rabbit took a piece of rope and a stick four feet long, and he went out into the field. He searched until he found a rattlesnake. He began to scheme. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To influence, sway;</span><span class="definition_fr"> influencer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li kabale so momon pou fe sa.</span><span class="example_en">He influenced his mother to do that. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To carouse, party;</span><span class="definition_fr"> faire la fete.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En geng nonm y ap ale bwa e genble. Y ap ale kabale.</span><span class="example_en">A group of men are going drinking and gambling. They're carousing. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kabàn</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kabann, kabonn (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lakabòn (<span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> House, cabin, shack;</span><span class="definition_fr"> maison, cabane, bicoque.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le e vini kote mo kabonn dèmen.</span><span class="example_en">She's coming to my house tomorrow. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li gen en ti kabonn avèk de larich dimyèl e de tan.</span><span class="example_en">He's got a little house with beehives and bees. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Einvié négue yé té pélé Jean des Pois Verts té vive dans ein cabane coté palais lé roi.</span><span class="example_en">An old black man they called John Green Peas lived in a house by the king's palace. </span><span class="example_code">(FO T26)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Shed;</span><span class="definition_fr"> atelier, appentis.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en ti kabàn deyò. Mo mèt sa mo gen bèzòn andan-la.</span><span class="example_en">I have a little shed out back. I put things I need in there. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kabinèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kabinè, kabinet, kabinen (<span class="variant_code">PC</span>); kabine (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); [in sense 5:] kabore, kabare (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Pantry;</span><span class="definition_fr"> office, garde-manger. (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> Bathroom;</span><span class="definition_fr"> salle de bain, toilettes, w.</span>c. <span class="example"><span class="example_lc">Sèrvyet se pou dan kabinèt, e lavet lakuzin.</span><span class="example_en">A bathtowel is for the bathroom, and a dishrag is for the kitchen. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Small room put to various uses;</span><span class="definition_fr"> petite chambre qui sert à des buts divers.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Gen dè lachanm divon e en kabinen dèriyè. Se sa nou te gen pou nou lakizin, en kabinen.</span><span class="example_en">There are two rooms in front and a small room in back. That's what we used for our kitchen. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 4.<span class="definition_en"> Closet;</span><span class="definition_fr"> placard, penderie.</span> (<span class="variant_code">PC</span>) 5.<span class="definition_en"> Kitchen cabinet;</span><span class="definition_fr"> placard de cuisine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M ap debarase mo kabine. M ap jete tou sa ki pa bon andan la.</span><span class="example_en">I'm clearing out my cabinets. I'm throwing away everything that's not good in there. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kabo</span> <span class="pos">onom.</span> <span class="definition_en">Pow!</span><span class="definition_fr"> Paf!</span> <em>Quand il a arrivé là-là, il Sacré gaillard-la un coup de poing. «Cabôf» Ça, c'était les jambes en bas, vous comprends?.</em>When he arrived there he struck the guy with his fist. «Pow!» The legs went down, you understand?» (<span class="variant_code">AN</span> <span class="variant_code">T3</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">kabòch</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Head;</span><span class="definition_fr"> tête. <span class="example"><span class="example_lc">♦Simouen cogné toi, ma fanne to caboche an piti moceau.</span><span class="example_en">If I strike you, I'll break your head into little pieces. </span><span class="example_code">(T2)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kabose</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Hunchbacked;</span><span class="definition_fr"> bossu.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li kabose. Li gen do kabose.</span><span class="example_en">He's hunchbacked. He's got a hunched back. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kabose</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To dent;</span><span class="definition_fr"> cabosser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si to fou li, to kapab kabose to glasyè.</span><span class="example_en">If you hit it, you can dent your refrigerator. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">La Kalòt-la kabose.</span><span class="example_en">The top of the hat is dented. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kabouch</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Caboose;</span><span class="definition_fr"> fourgon de queue (d'un train). <span class="example"><span class="example_lc">Aben, ye te gen kabouch, petèt de kabouch, on cha, èn pou blan e èn pou nwa.</span><span class="example_en">Well, they had a caboose, maybe two cabooses on the train, one for whites and one for blacks. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kabre</span> <span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To rear up (of horse, ass);</span><span class="definition_fr"> se cabrer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Alaain bourrique tendé lamisique, li vini valsé, com quand li cabré.</span><span class="example_en">Then a donkey heard the music and came to waltz, just like when he rears up on his hind legs. </span><span class="example_code">(T10)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kabri</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Goat;</span><span class="definition_fr"> chèvre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye famiy te achte dule kabri pou nouri ye.</span><span class="example_en">Their families bought goat's milk to feed them. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Kid;</span><span class="definition_fr"> cabri, chevreau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mo té ben olé ouâ dan Compair Cabri.</span><span class="example_en">I really want to see Brer Goat's teeth. </span><span class="example_code">(T8)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kache</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kachye (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To hide;</span><span class="definition_fr"> se cacher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li se kou kache dan en lòt pyès.</span><span class="example_en">He went to hide in another room. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li te las kache de lalwa. Li rann li-mèm.</span><span class="example_en">He was tired of hiding from the law. He turned himself in. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Likache dèryè en dibwa li ousi</span><span class="example_en">He hid behind a tree also. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> —<span class="pos">v.refl.</span> <span class="definition_en">To hide;</span><span class="definition_fr"> se cacher.</span> <em>♦Tit Poucette qui té caché li-même en bas lachaise so popa tonne tout ça yé dit..</em>Tom Thumb, who was hiding under his father's chair, heard everything they said. (<span class="variant_code">BD</span>) —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To hide;</span><span class="definition_fr"> cacher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li kache larjan-lapèche mon trouve li.</span><span class="example_en">He hid the money to keep me from finding it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Fomme li ogre qui té pensé li sé ca cacher yé, laissé yé rentrer.</span><span class="example_en">The ogre's wife, who thought she could hide them, let them come in. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> •<span class="headword">an kache </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> On the sly, secretly;</span><span class="definition_fr"> en cachette.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li draiv an kache.</span><span class="example_en">He drives on the sly (since his license was revoked). (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo kouzin ap ale avèk Jan an kache. So paran p ole ye ansanm.</span><span class="example_en">My cousin is going out with John on the sly. Her parents don't want them together. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Malgré Doctair Macaque dan vou confiance, cé li kapé gouvemin en cachette é conseillé tou moune é metté yé en révolte.</span><span class="example_en">Although Dr. Monkey has your confidence, it is he who is governing secretly and advising all your people. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kache-fwèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Hide-the-switch (children's game); jeu d'enfants où l'on cache un fouet. <span class="example"><span class="example_lc">Kache-fwèt, to prande en gran fwèt et la tou kèkenn ale e kache sa figur, epi la two, tu va ale epi kache l fwèt.</span><span class="example_en">Hide the switch, you took a big switch and everyone would hide their faces. Then you would hide the whip. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No va kache fwèt-la. Lezot va chèrche li. Kan ye trouve li, ye va galope dèryè twa pou taye twa.</span><span class="example_en">We go hide the whip. The others look for it. When they find it, they go running behind you to whip you. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Hide-and-seek; cache-cache. <span class="example"><span class="example_lc">Piti-ye t ape kache pou pa en-a-nòt trouve ye. Ye t ape jwe kache-fwèt.</span><span class="example_en">The children were hiding so they wouldn't find each other. They were playing hide-and-seek. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kache-moun</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Hide-and-seek; cache-cache. <span class="example"><span class="example_lc">Kache-moun, tou kekenn nouzòt te kache e pi la yè te konte a dis.</span><span class="example_en">Hide-and-seek, everyone would go hide and then you'd count to ten. (<span class="variant_code">BT</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kachanbo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kachimbo (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Clay pipe;</span><span class="definition_fr"> pipe en terre cuite.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo popa fume en kachimbo, en pip</span><span class="example_en">la<span class="example"><span class="example_lc">tè.</span><span class="example_en">My papa smoked a clay pipe. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> ♦te <em>té apé fimé so caçambo..</em>He was smoking his clay pipe. (<span class="variant_code">T6</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Kachanbo </span><span class="example"><span class="example_lc">proper n.</span><span class="example_en">Cachambo (folktale character); Cachambo (personnage dans les contes). <span class="example"><span class="example_lc">♦Pa Cachambo cé piti kouzin avé kouzin Zan-Loui.</span><span class="example_en">Pa Cachambo is distant cousins with cousin Jean-Louis. (<span class="variant_code">T17</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kacheu</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); kacheuz (f.) (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Secretive;</span><span class="definition_fr"> cachottier.</span> <em>Èl kacheuz. El di pa tou so biznis. E en kacheu se en nonm..</em>She is secretive, she doesn't tell all of her business. And a [kacheu] is a secretive man. (<span class="variant_code">BT</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">kachkach</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Common snipe or Wilson's snipe;</span><span class="definition_fr"> espèce de bécassine.</span> (<span class="example"><span class="example_lc">Gallinago delicata</span><span class="example_en">. <span class="example"><span class="example_lc">Kan to fe li pèr, en kachkach li par tou-d-en-kou.</span><span class="example_en">When you frighten a common snipe, he leaves immediately. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kachkach-nikola</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Hide-and-seek; cache-cache.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kachmir</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Cashmere;</span><span class="definition_fr"> cachemire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en kapo kachmir. Li tchanbon mwen cho.</span><span class="example_en">I've got a cashmere coat. It keeps me warm. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦La palé marié en blan avec ain robe cachemire so nonque fé li cado.</span><span class="example_en">She's going to get married in white with a cashmere dress that her uncle gave her as a gift. </span><span class="example_code">(WO)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kad</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Frame for stretching a quilt to be stitched;</span><span class="definition_fr"> cadre qui sert à étaler une courtepointe afin de la piquer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En kad, ye mète QUILT-la anho la, e fanm-ye tou antour la, ye e koud li ye e pike li.</span><span class="example_en">A frame, they put a quilt on it, and women gathered all around it to sew it and stitch it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo sœr gen en kad pou fe kouvèrt.</span><span class="example_en">My sister has a frame to make quilts. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kadav</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Corpse;</span><span class="definition_fr"> cadavre.</span> <em>♦Pov Michié Oscar. Li shure fé in triste cadavre. Ça qui tchué li?.</em>Poor Mr. Oscar. He sure made a sorry corpse. What killed him. (<span class="variant_code">WO</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">kadjen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kajen (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Cajun (language);</span><span class="definition_fr"> le cadien.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Moun pa parle kadjen otour isit.</span><span class="example_en">People didn't speak Cajun around here. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Cajun;</span><span class="definition_fr"> Cadien.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa se en Kajen ki fe sa.</span><span class="example_en">It's a Cajun who does that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Astèr ke le Kadjen vini tèlmon popilèr tou partou don pei-la, tou kekèn ole dèt le Kadjen.</span><span class="example_en">Now that Cajuns have become popular all over the country, everyone wants to be Cajuns. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kadjin</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Cajun (woman);</span><span class="definition_fr"> Cadienne.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">kadjen</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kadna</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Padlock;</span><span class="definition_fr"> cadenas.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To me en kadna apre ton magazen mayi pa pou pèrsonn rant dan ton magazen mayi pou vole.</span><span class="example_en">You put a padlock on your corn shed so that no one goes in the corn shed to steal. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en kadna anho lapòrt lachanm lavaj pou pèche volœr.</span><span class="example_en">I've got a padlock on the door to the laundry room to prevent robbers. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kado </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>). Gift; cadeau. <span class="example"><span class="example_lc">Li dòn man en kado pou nwèl.</span><span class="example_en">He gave me a Christmas present. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Comme toi cé eune bon fille, mo oulé fé toi cadeau dézef ki parlé.</span><span class="example_en">Since you're a good girl, I want to make you a gift of the talking egg. </span><span class="example_code">(T30)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kadril</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Quadrille;</span><span class="definition_fr"> quadrille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vye moun lontan pase te koutmen danse la kadril.</span><span class="example_en">Old people long ago used to dance the quadrille. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vououâ, Compair Tigue, tou mo zinvités pa gagné latête, fô vou oté vou kenne pou konné dancé dan kadril larenne.</span><span class="example_en">You see, Brer Tiger, all of my guests lack a head; you must remove your own, in order to dance in the queen's quadrille. </span><span class="example_code">(T8)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kafe</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Coffee;</span><span class="definition_fr"> café.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye donn mwen en tas kafe san dusuk.</span><span class="example_en">They...gave me a cup of coffee without sugar. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li bwa so kafe.</span><span class="example_en">He drinks his coffee. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo bwar mo kafe nwar.</span><span class="example_en">I drink my coffee black. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <em>♦Et dans cabane ça bon assise côté di fé avec tous nos pitis quand napé boi café.</em> And in the house it is good to sit by the fire with all of our children when we are drinking coffee. (<span class="variant_code">T27</span>) •<span class="headword">kafe o le </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Café au lait; café au lait. <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa kapab bwar kafe o le pars kè sa boulvèrse mo lèstoma.</span><span class="example_en">I can't drink café au lait because it upsets my stomach. (<span class="variant_code">ST</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Met dile ondon la pou fe piti krwa se kafe o le.</span><span class="example_en">Put milk in it to make the child think it's café au lait. (<span class="variant_code">LA</span>) •<span class="headword">kafe sovaj </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Coffee weed, indigo weed, rattlebush;</span><span class="definition_fr"> indigo sauvage.</span> (<em>Daubentonia drummondii). Kafe sovajli gen de palet parey koum en bin, mè se boukou plu piti..</em>Coffee weed has pods like a bean, but it's much smaller. (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">kafe ver </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Unroasted coffee beans;</span><span class="definition_fr"> café non torréfié.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No t achèt kafe vèr e no te griye no kafe no-mèm.</span><span class="example_en">We would buy unroasted coffee beans and we would roast our coffee ourselves. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kagou</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Out of sorts;</span><span class="definition_fr"> indisposé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To p ole joue. To kagou jodi. Lès mo wa si to gen lafyèv.</span><span class="example_en">You don't want to play. You're out of sorts today. Let me see if you have a fever. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa santi byen jòrdi. Mo santi kagou jòrdi.</span><span class="example_en">I don't feel well today. I feel out of sorts today. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lirete trankil la tou kagou e sa te sanble li te malad.</span><span class="example_en">He remained quiet and out of sorts, and it looked like he was sick. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kaiman</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); kayman (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Alligator;</span><span class="definition_fr"> alligator.</span> <em>(Alligator mississippiensis)..</em><em>♦Latcheu Caïman té si long, et li t apé trainé tant', qué mo manqué craser li plus d'ein fois..</em>The alligator's tail was so long, and it was dragging around so much that I nearly crushed it more than once. (<span class="variant_code">T40</span>) REM: <span class="example"><span class="example_lc">kokodui</span><span class="example_en">is used to the exclusion of kayman in <span class="variant_code">PC</span>.</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kaj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lakaj (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>, <span class="variant_code">ST</span>); de zarkaj (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Cage;</span><span class="definition_fr"> cage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou te konnen pran le poul e mèt dan le kaj.</span><span class="example_en">We used to take hens and put them in cages. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Zozo pa dan so lakaj.</span><span class="example_en">The bird isn't in its cage. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Siyé té mété toi dan ain bon lacage avé bon baro en fer, to sré pa cacé arien.</span><span class="example_en">If they put you in a good cage with good iron bars, you wouldn't be breaking anything. </span><span class="example_code">(ME)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kak</span> <span class="pos">onom.</span> <span class="definition_en">Ha ha!</span><span class="definition_fr"> Ha ha!</span> ♦Kan <em>mo té proce pou parti, mo tandé ti blan yé ri: kak! kak! kak!.</em>When I was just about to leave I heard the little white boys laugh, ha! ha! ha! (<span class="variant_code">T17</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">kaka</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Shit, feces, dung, crap;</span><span class="definition_fr"> caca, merde, crotte.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo wa en ta kaka, chyen-a chye patè, sa se en ta lamèrd.</span><span class="example_en">I see a pile of shit, the dog shit on the ground, there's a pile of dog shit on the ground. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Piti-la li bèmen kaka</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen deranjman.</span><span class="example_en">The child is smeared with crap. He has loose bowels. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •pate kaka<sup>2</sup></span> <span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Pile of dung;</span><span class="definition_fr"> tas de bouse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lavach-la kaka en pate kaka.</span><span class="example_en">The cow made a pile of dung. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •kaka e paye <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). The shit is flying, the shit hit the fan; On est dans la merde.</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kaka</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To defecate, shit;</span><span class="definition_fr"> aller à la selle, déféquer, chier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le zwazo te va monje sa, la i te va kaka olon leu baryè, sa te rèv olon labaryè.</span><span class="example_en">The birds ate that, and then they'd go and defecate along the fences, and that's how it (i.e. the elderberry) grows along fences. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kakasya</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Acacia;</span><span class="definition_fr"> acacia.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou geri kolik f e en tizonn vek grenn kakasya e di sik. Bwa de kiyere kat fwa von to kouche.</span><span class="example_en">For colic, make an herbal tea with acacia seeds and sugar. Drink two spoonfuls before you go to bed. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kakatwar</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Bathroom;</span><span class="definition_fr"> w.</span>c., toilettes. <span class="example"><span class="example_lc">Twa to gen to kakatwar dan lamezon; to pa bizwen le deyòr.</span><span class="example_en">You have a bathroom in the house, you don't need to go outdoors. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kala</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Cala (a kind of sweetened rice cake);</span><span class="definition_fr"> cala (espèce de gateau de riz sucré). <em>♦Françoèse, to raplé to boutic la mo té gagnin rue Perdido, dans temps to té vande cala?.</em>Frances, do you remember the store I used to have on Perdido Street, when you used to sell rice cakes? (<span class="variant_code">T31</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kalabous</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> kabous (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Prison, jail;</span><span class="definition_fr"> prison, geôle. <span class="example"><span class="example_lc">Li dan kabous parskè li vole larjan deu labank.</span><span class="example_en">He's in jail because he stole money from the bank. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> ♦Té <span class="example"><span class="example_lc">méné moin au calaboosse.</span><span class="example_en">They took me to jail. </span><span class="example_code">(T39)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kalakaloun</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Tyke;</span><span class="definition_fr"> môme. <span class="example"><span class="example_lc">Li pi en ti kalakaloun. Li gran.</span><span class="example_en">He's not a little tyke anymore. He's big. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kalalou</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Menstrual blood;</span><span class="definition_fr"> sang menstruel.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo fe li manje kalalou.</span><span class="example_en">I made him eat menstrual blood (to keep him faithful to me). (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kalbas</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kalbas (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Calabash, gourd;</span><span class="definition_fr"> calebasse, gourde.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le kalbas, na pa grant afèr anndan pou manje, paskœ le kalbas ete sèrviti pour pèrse en trou anndan, mèt le bin TO MAKE SHAKERS</span><span class="example_en"> Gourds, there is not much to eat inside, because gourds were used for - you can put a hole in them and put in beans to make 'shakers.' (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">To gen latèt pli di k en kalbas.</span><span class="example_en">You're head is harder than a calabash. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Litemps pou nous planté calbasse auras cabane.</span><span class="example_en">It's time for us to plant gourds near the house. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> •La kalbas swiv lalyòn. <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). (Creole proverb) The apple doesn't fall far from the tree. Like father, like son. Tel père, tel fils. (lit. The gourd follows the vine.)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kaldo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> «Caldo,» Spanish soup made with cabbage, vegetables, meat and sweet potatoes; soupe espagnole faite avec du chou, des légumes, de la viande et des patates. <span class="example"><span class="example_lc">Mo kaldo cho.</span><span class="example_en">My caldo is hot. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kaldron</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kaldran (<span class="variant_code">PC</span>); kaltronn (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Quadroon;</span><span class="definition_fr"> quarteron.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En kaldron, mo kra li trwa ka FROM èt en blan.</span><span class="example_en">A quadroon is a person who is three-quarters white. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo memèr te en kaltronn.Li te lamotche blan lamotche nwa.</span><span class="example_en">My mother was a quadroon. She was half white and half black. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> REM: The AmHer defines this as «a person having one quarter Negro ancestry.» Modern speakers apply the term more loosely to various degrees of racial mixture.</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kalen</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); kalin (f.) (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Lazy;</span><span class="definition_fr"> paresseux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen bon lèkspèryans. Li pa kalen.</span><span class="example_en">He's got good experience. He's not lazy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kalèn</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Boyfriend;</span><span class="definition_fr"> petit ami, copain.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kalen mo sœr te en vayan jèn nom.</span><span class="example_en">My sister's boyfriend was a handsome young man. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kale</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kal (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To sink;</span><span class="definition_fr"> sombrer, couler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To kal trwa fwa e la trazyèm fwa se tou. To neye.</span><span class="example_en">You sink three times and that's all. You drown. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li kale li dan bayou.</span><span class="example_en">He sank it in the bayou. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Navir-la grouye plen, men li tchobo en bon bout tan. Men divan-la te tro fo pou li e li frape on en chiko. Dousman men sirman li kanmanse kale.</span><span class="example_en">The ship rocked alot but it held on for a good while. But the wind was too strong for it and it struck a stump. Slowly but surely it started to sink. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To plunge, dive;</span><span class="definition_fr"> plonger, s'enfoncer.</span> <em>♦Cocodrille dit: -Monté on mo dos, ma traversé toi. Rendi dans milié fléve li calé, li calé en bas dolo et li néyé djabe..</em>The alligator said, 'Climb onto my back, I'll take you across.' Once they had reached the middle of the river, he dove and drowned the devil. (<span class="variant_code">FO T19</span>) —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To swallow;</span><span class="definition_fr"> avaler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Liouvri dézouite la et pis li calé li.</span><span class="example_en">He opened the oyster and swallowed it. </span><span class="example_code">(T24)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To lower;</span><span class="definition_fr"> baisser, descendre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou te koutmen kale en syo dan pu pou trape dolo.</span><span class="example_en">We used to lower a bucket into the well to get water. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <em>♦Compair Dahomey pran ein laficel dans so poche, maré ein caïou dan lot boute et li calé li dan pi..</em>Brer Dahomey took a string from his pocket, tied a pebble around the other end of it, and lowered it into the well. (<span class="variant_code">T6</span>) 3.<span class="definition_en"> To stick, put;</span><span class="definition_fr"> foncer, mettre.</span> <em>I te gen en ti norye pou mèt lœrz epenng e lèz egwiy. Ye se kale l egwiy-l andan 1.<span class="definition_en">.</span></em>She had a little pillow for their needles and pins. They would stick the needles into it. (<span class="variant_code">PC</span>) 4.<span class="definition_en"> To swindle, cheat;</span><span class="definition_fr"> escroquer, frauder.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li kale twa.</span><span class="example_en">He cheated you. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kalifourchon</span> <span class="pos">n.</span> •<span class="headword">o kalifourchon </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">Astride;</span><span class="definition_fr"> à califourchon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li monte o kalifourchon on so lasèl.</span><span class="example_en">He straddled his saddle. </span><span class="example_code">(TP)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Kalifourni</span> <span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); Kaliforni (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> California;</span><span class="definition_fr"> Californie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tou mo gro bann-ye dan Kalifourni.</span><span class="example_en">Most of mine [children] are in California. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kalimason</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kalimasan (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Snail;</span><span class="definition_fr"> colimaçon, escargot. <span class="example"><span class="example_lc">Mo wa kalimason apre en lapli. Kan ye wa twa, ye rant bèk andan kokiy-la.</span><span class="example_en">I see snails after a rain. When they see you, they go back in their shell. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mocompair</span><span class="example_en"> <em>to boucou lémé colimaçons?.</em>My friend, do you really like snails? (<span class="variant_code">T3</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kalin</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Girlfriend;</span><span class="definition_fr"> petite amie, copine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo garson achte en bel lalyans pou so kalin.</span><span class="example_en">My son bought a beautiful wedding ring for his girlfriend. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kalinda</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Calinda (a dance of the Antilles);</span><span class="definition_fr"> calinda (danse antillaise). ♦Com <span class="example"><span class="example_lc">dansé Calinda, chantez, tout moun content.</span><span class="example_en">Go and dance the Calinda, sing, everyone is happy. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kalite</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kalte (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Kind, type, sort;</span><span class="definition_fr"> espèce, sorte, type.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen diferan kalte kana e diferan kalte poul.</span><span class="example_en">There are different kinds of ducks and different kinds of chickens. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nenpòr kalite t ole jordi, t ale gen li.</span><span class="example_en">No matter what kind you want today, you will have it. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lidi twa pou kouri wa an-o e ta wa de kalite manje.</span><span class="example_en">He told you to go upstairs and that you would see two kinds of food. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">ke kalite </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); ki kalite (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> What kind of;</span><span class="definition_fr"> quelle sorte de.</span> <em>Ke kalite louvraj t ape chèrche?.</em>What kind of work are you looking for? (<span class="variant_code">NE</span>) •tou kalite <span class="example"><span class="example_lc">adj.det.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>). All sorts of, all kinds of; toutes sortes de. <span class="example"><span class="example_lc">Bòr-isi to wa tou kalite moun, le milat, le nèg nwar-nwar-nwar.</span><span class="example_en">Here you see all kinds of people, mulattoes and really dark black people. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <em>Mo te fe lasoup avèk tou kalite vèrdir: karòt, tomat....</em>I made soup with all kinds of vegetables: carrots, tomatoes... (<span class="variant_code">CA</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Kan li sou, li sèrvi tou kalite vilen parol.</span><span class="example_en">When he's drunk, he uses all kinds of bad words. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kalkile</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>); karkul, karkule (<span class="variant_code">PC</span>); karkile (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To calculate;</span><span class="definition_fr"> calculer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo karkile to dwa mwa ven pyas.</span><span class="example_en">I calculated you owe me twenty dollars. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦'Konman mo dwa twa? Mo sa gen pou kalkile... '.</em>'How much do I owe you?' the big rich man laughed. 'I'll have to figure it out,' said the manager. (<span class="variant_code">JR</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">kalkontchis </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">PC</span>); kalkanntiz (<span class="variant_code">PC</span>). Small, violet-like plant; calicantuce. (<span class="example"><span class="example_lc">Magnolia fuscata</span><span class="example_en">. (<em>Kalkontchis), li konm enfriskata, mè li viyole. En vye vye vye plan..</em>The magnolia fuscata is like a banana shrub, but it's purple. A really old plant. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kalkul*</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> karkul (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Calculation;</span><span class="definition_fr"> calcul.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena de moun ki fe en karkul.</span><span class="example_en">There are some people who do a calculation. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kalm</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Calm;</span><span class="definition_fr"> calme, tranquille.</span> <em>Tan-la brouyase jòdi-a. Li sipoze pou kalm<sub>f</sub> me enna en gro tan ke e vini..</em>The weather is drizzly today. It's supposed to be calm, but there's a big storm coming. (<span class="variant_code">PC</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">kalme</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> kalmen (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To calm, soothe, relieve;</span><span class="definition_fr"> calmer, soulager.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te si boulvèrse ki nou te gen traka pou kalmen li.</span><span class="example_en">He was so upset we had trouble calming him down. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou frison potrin met de sonsi pou tire dison ontour kote, sa kalme to ladoulè.</span><span class="example_en">For pneumonia, put on leeches to draw the blood out, and that will calm your pain. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kalokenn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Skull;</span><span class="definition_fr"> crâne. <span class="example"><span class="example_lc">Ye mèt de kalokenn e lalimyèr andan-la pou HALLOWEEN.</span><span class="example_en">They put skulls with lights in them for Halloween. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kalomel</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kalomeyl (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Calomel;</span><span class="definition_fr"> calomel.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se pron kalomel pou lafyèv, epi disel.</span><span class="example_en">They used to take calomel for fever, and some salt. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Waste from the sugar-making process, used as a purgative; résidu de la production du sucre, utilisé comme purgatif. <em>Si t ole pirje to pran sa. Kalomeyl, se lakwit:.</em>If you want to purge you take that. «Calomel» is residue from sugar manufacture. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kalosi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Callus;</span><span class="definition_fr"> callosité, durillon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La to gen kòm le kalosi on te pye.</span><span class="example_en">You've got something like calluses on your feet. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kalòt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">ST</span>); karòt (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Crown, top (of a head, a hat);</span><span class="definition_fr"> calotte (du crâne, d'un chapeau). <span class="example"><span class="example_lc">La parti anho, sa se la kalòt.</span><span class="example_en">The top of the head is called the crown. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">La kalòt-la kabose.</span><span class="example_en">The top of the hat is dented. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Punch, slap;</span><span class="definition_fr"> calotte, gifle, coup de poing, claque.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Karòt dèsu ladjèl.</span><span class="example_en">A punch in the mouth. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> ; <span class="example"><span class="example_lc">Man fou twa en kalòt. T ap anbète man.</span><span class="example_en">I'm going to give you a slap. You're bothering me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kalson</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kànson (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Underpants, panties;</span><span class="definition_fr"> caleçon, slip. <span class="example"><span class="example_lc">En kalson se sa ton me anba ton lenj.</span><span class="example_en">Underwear is what you put on under your clothes. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt mo lenj dedsou, mo brasyèr e mo kalson.</span><span class="example_en">I put on my underwear, my bra and my panties. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kalson en nom.</span><span class="example_en">Men's underwear. (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Kalson en fonm.</span><span class="example_en">Women's underwear. (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>) <em>♦Donne moin mo tchilottes, etmo caneçons ça mo prêté toi..</em>Give me my pants and the underwear that I loaned you. (<span class="variant_code">FO T19</span>)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kam</span> <span class="pos">onom.</span> <span class="definition_en">Knock !</span><span class="definition_fr"> Toc !</span> <em>♦Compair Bouki cogné apé lapote kam! kam!.</em>Brer Bouki knocked on the door, knock knock! (<span class="variant_code">T3</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">kamarad</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Comrade, friend;</span><span class="definition_fr"> camarade, ami.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lòri gen en ta kamarad ki pele tou le jour e ye vini vizite osi.</span><span class="example_en">Lori has a lot of friends who call every day and they visit too. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Annon fé camarade é vive tranquille com bon voisin.</span><span class="example_en">Let us be friends and live quietly like good neighbors. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kamilya</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kanmelya (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Camellia (flower);</span><span class="definition_fr"> camélia.</span> (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> Tea made of the camellia flower;</span><span class="definition_fr"> tisane faite des fleurs du camélia.</span> (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kamizòl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Nightgown;</span><span class="definition_fr"> chemise de nuit, camisole.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En fam me en kamizòl.</span><span class="example_en">A woman wears a nightgown. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> REM: In <span class="variant_code">CA</span>, this term is used by acrolectal speakers while <span class="example"><span class="example_lc">gabrièl</span><span class="example_en">is used by basiclectal speakers. <span class="example"><span class="example_lc">♦So jipons, yé gaignin dé volan tou froncé avec la dentel, et so camisole de nuit.</span><span class="example_en">Her petticoats, they have gathered flounces of lace, and her nightgowns. </span><span class="example_code">(WO)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Slip;</span><span class="definition_fr"> jupon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lontan pase, vye dam te fe kamizòl avèk mòlton e ye te mèt sa kòm en jipon anba ye rob.</span><span class="example_en">Long ago, old ladies made slips with flannel and they would wear that like a slip under their dress. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kamomèl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Chamomile;</span><span class="definition_fr"> camomille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kamomèl, sa se en tretman.</span><span class="example_en">Chamomile tea, that's a medical treatment. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou vomisman bouyi konmami don dolo e bwa de ti tas tou le jou.</span><span class="example_en">For vomiting, boil chamomile in water and drink three cups of it a day. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kan</span><sup>1</sup> <span class="example"><span class="example_lc">adv. interr.</span><span class="example_en">ekan (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); ekon, eka (<span class="variant_code">NE</span>). When; quand. <em>Ekan t e mary e?.</em>When are you getting married? (<span class="variant_code">PC</span>); <em>Ekan to va fini ale bòr e babòr?.</em>When are you going to stop running every which way? (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kan</span><sup>2</sup> <span class="pos">conj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); ka (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kon, kont, ekon, eka (<span class="variant_code">NE</span>); kant (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> When;</span><span class="definition_fr"> quand.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kon nou te koupe nouzòt, nou te kour trape en fil nagne.</span><span class="example_en">When we cut ourselves, we went to get a spider web. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan laplu tonm mo fenm me chasi.</span><span class="example_en">When it rains I close my windows. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Quand branche la balancé ça idé piti zozos la chanté, comme hamac idé ein homme chanté..</em>When the branch swings that helps little birds to sing, as a hammock helps a man to sing. (<span class="variant_code">FO T20</span>) 2.<span class="definition_en"> Whereas, while;</span><span class="definition_fr"> tandis que.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pron so char kon mwa mo krwa li se marche.</span><span class="example_en">He took his car whereas I thought he would walk. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kan</span><sup>3</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> kon (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> The group of houses or cabins occupied by workers on a plantation;</span><span class="definition_fr"> ensemble de maisons ou de cabanes occupées par les ouvriers d'une plantation.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Jou la pété so fouet, la oi tout moun dans champ, jisqu'à ti négrillons allé sorti dans camp.</span><span class="example_en">The day he strikes his whip, you'll see everyone out in the field, even the young black boys will go out. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kan pou</span> <span class="pos">prep.</span><span class="variants"> kon pou (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> As for, as concerns;</span><span class="definition_fr"> quant à.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kon pou le plarin, to jame si monje le meyœr.</span><span class="example_en">As for pralines, you've never eaten any better than these. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quant à moin, mo sûr mo zaffair.</span><span class="example_en">As for me, I'm sure of my thing. </span><span class="example_code">(T33)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kan-mèm </span><span class="example"><span class="example_lc">conj., adv.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kon-mèm (<span class="variant_code">NE</span>); ka-mèm (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kan-menm (<span class="variant_code">BT</span>). —<span class="pos">conj.</span> 1.<span class="definition_en"> Although;</span><span class="definition_fr"> bien que, quoique.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ka-mèm li lèd, li gen le vayon monyèr.</span><span class="example_en">Although she's ugly, she is well-mannered. (<span class="variant_code">NE</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Lidi mouen li té treat mouen bon zamiké; kan mem li té pa kandida.</span><span class="example_en">He told me that he would treat me as a good friend; even though he is not a candidate. </span><span class="example_code">(T14)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Even when;</span><span class="definition_fr"> même quand. <span class="example"><span class="example_lc">Le vyeu lida, sa toujou kontraye pou lagèr. Ka-mèm inave lagèr, lape te signen, me sa toujou kontraye.</span><span class="example_en">The old leaders continued on with the war. Even when peace had been signed, they kept the war going. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Even if, even though;</span><span class="definition_fr"> même si. <span class="example"><span class="example_lc">Kon-mèm ye parl pa li, si ye ton kreol, ye apron sa REAL FAST.</span><span class="example_en">Even if they don't speak it, when they hear Creole they learn it real fast. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <em>♦Li di can minme yé donnin li $100,000- li papé récommencé jamin encor, jamin la entrepran ein pareil job..</em>He says that even if they gave him $100,000 he wouldn't start that again, never would he undertake such a job. (<span class="variant_code">FO 1887</span>) 4.<span class="definition_en"> Whether or not;</span><span class="definition_fr"> qu'il en soit ainsi ou non.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan-mèm to va ou to va pa, m ap dòn twa lenvitasyon pou mo lanòs.</span><span class="example_en">Whether or not you come, I'm giving you an invitation to my wedding. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">All the same, even so;</span><span class="definition_fr"> tout de même. <span class="example"><span class="example_lc">Mo swat pa ye fe mo monje li kan-mèm.</span><span class="example_en">All the same, I hope they don't make me eat it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kan lapli tombé zans koulair pa traouail, mé Rébail bligé péhié kan maim.</span><span class="example_en">When the rain falls black folks don't work, but the rebels have to pay them anyway. </span><span class="example_code">(T16)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Kanada </span><span class="example"><span class="example_lc">proper n.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); Kennada (<span class="variant_code">PC</span>). 1.<span class="definition_en"> Canada;</span><span class="definition_fr"> Canada.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo e gòn ON VACATION k'te Kennada.</span><span class="example_en">I'm going on vacation to Canada. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan no te dan Kanada, no te ale dan en bèl lotèl.</span><span class="example_en">When we were in Canada, we went to a beautiful hotel. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Canadian;</span><span class="definition_fr"> Canadien(ne). (<span class="variant_code">NE</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kanadyèn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Canada goose;</span><span class="definition_fr"> oie canadienne, outarde.</span> (<em>Branta canadensis canadensis)..</em></p> |
|
|
<p><span class="headword">kanal</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Canal;</span><span class="definition_fr"> canal.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Laparwas isit gen si tèlman le ti kanal e le ti bout dolo.</span><span class="example_en">This parish has so many little canals and stretches of water. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Dan lete no mèt en vyey rob e no te ale naje dan kanal.</span><span class="example_en">In the summer, we would put on an old dress and we would go swimming in the canal. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Le swa kokodri se kouche dan kanal ora en lamezon.</span><span class="example_en">In the evenings the Alligator would sleep in a canal near a house. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Ditch;</span><span class="definition_fr"> fossé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nouzòt nou pèl è fose mè en Fronse di kanal.</span><span class="example_en">A French speaker will call them canals, but we call them ditches. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kanar</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">gen.</span>); kana (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Duck;</span><span class="definition_fr"> canard.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La bas-kour se le denn, le poul, le kanar, de zwa, de pental, se tou la bas-kour.</span><span class="example_en">Domestic fowl includes turkeys, chickens, ducks, geese, Guinea fowl, all that is domestic fowl. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En mal kana ave en femèl kana.</span><span class="example_en">A male duck and a female duck. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M ap boure mo kana pou THANKSGIVING</span><span class="example_en"> I'm stuffing my duck for Thanksgiving. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Cofaire vo pas mangé, Rénard, vo ti la geole pointi', comme ain ti bec canard.</span><span class="example_en">Why didn't you eat, Fox, your little mouth is pointed just like a duck's beak. </span><span class="example_code">(T20)</span></span> •<span class="headword">kana bèk-si </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> American merganser, saw-bill; harle américain. (<em>Mergus americanus)..</em>•<span class="headword">kana branchi </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Wood duck;</span><span class="definition_fr"> canard des bois, canard branchu.</span> (<em>Aix sponsa)..</em>cf. <span class="example"><span class="example_lc">kanar dibwa</span><span class="example_en">•<span class="headword">kana denn </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kanar denn (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Muscovy duck, musk duck;</span><span class="definition_fr"> canard musqué, canard de Barbarie.</span> (<em>Cairina moschata). Sa se an latè sa, kana denn. Kana denn, se konm en poul..</em>A muscovy duck remains on the ground. It's like a chicken. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦PaNelson a done vou ein pair cana dame.</span><span class="example_en">Pa Nelson will give you a pair of Muscovy ducks. </span><span class="example_code">(T17)</span></span> •<span class="headword">kanar dibwa </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>); kana dibwa (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Wood duck;</span><span class="definition_fr"> canard des bois, canard branchu.</span> (<em>Aix sponsa)..</em>•<span class="headword">kanar dou </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kana dou (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Domesticated duck;</span><span class="definition_fr"> canard domestique.</span> REM: According to LG this is another name for the <span class="example"><span class="example_lc">kanar franse</span><span class="example_en">(q.v.). •<span class="headword"> kanar franse </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kana fronse (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Greenhead Mallard;</span><span class="definition_fr"> malard à tête verte. (<em>Anas platyrhynchos). Kana fronse, ye mwayen jonn, gen de tak nwa, e li gen le plum mwòyen jonn..</em>A mallard duck is yellowish, and it has black spots, and it has yellowish feathers. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Se en gro kanar franse mo tchwe jodi-la pou Nwèl.</span><span class="example_en">It's a big greenhead mallard that I killed today for Christmas. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">kana kreyòl </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Creole duck;</span><span class="definition_fr"> canard créole.</span> <em>[Kana kreyòl], se en betay ki vi on latè, li vi don dolo..</em>A Creole duck, it's an animal that lives on land or in the water. (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">kana mikwonn </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Shoveler duck, spoon-billed duck; souchet. (,<em>Spatula clypeata)..</em>•<span class="headword">kana mile </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Mule duck (a duck bred from a muscovy drake and a mallard, Pekin, or Indian runner duck);</span><span class="definition_fr"> •canard mulet» (hybride d'un canard musqué et d'une cane commune dite cane française). <span class="example"><span class="example_lc">So latet rouj, ka la la, e la-isi la, se gri. Ye pèl sa en kana mile. Se en gro zafè.</span><span class="example_en">His head is red up until about here, and here he is grey. They call that a mule duck. They're pretty big things. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">kanar nwar </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>); kana nwa (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Ring-necked duck, black duck, black jack; canard à col rouge. (<em>Marila collaris). Ye gen en kana nwa. So kou nwa-la e so latet, li gen en bar nwa on so do..</em>There is a black duck. His neck is black like his head, and he has a black stripe on his back. (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">ti kana </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Duckling;</span><span class="definition_fr"> caneton.</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kanay</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Mischievous;</span><span class="definition_fr"> espiègle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To kanay. To vomye arete niche piti-la.</span><span class="example_en">You're mischievous. You'd better stop picking on that child. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Slick, clever, cunning;</span><span class="definition_fr"> malin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan to pèch dan larivyè, ena de vyœ ti tòrti ki vyen anbète lalign. Ye plen koken. Ye kanaykanay</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">kanay.</span><span class="example_en">When you fish in the river, there are little old turtles that come and disturb the line. They're very slick, they're clever clever clever. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ena en kont pou en renar-la. Ye kanay.</span><span class="example_en">There's a story about a fox. They're cunning. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kanay</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Rascal, scoundrel;</span><span class="definition_fr"> canaille, coquin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Et pis pou pas vou cré qué moin cé ein canaille, m apé donne vou chacaine ain joli ti lécaille.</span><span class="example_en">Just so you don't think I'm a rascal, I'll give each of you a pretty little shell. </span><span class="example_code">(T24)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kanayri</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); kanaydrl (<span class="variant_code">CA</span>); kannaydri (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Low-down trick, dirty trick; canaillerie, mauvais tour. <span class="example"><span class="example_lc">Li pran revanch pou kek kanayri ye te fe en-na-lòt.</span><span class="example_en">He took revenge for some low-down trick they did to each other. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kanbiy</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lakanbiy (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Game which involves throwing a knife;</span><span class="definition_fr"> jeu dans lequel on lance un couteau.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kanbre </span><span class="example"><span class="example_lc">adj., adv.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kabre (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); konmbre (<span class="variant_code">PC</span>). —<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Bowlegged;</span><span class="definition_fr"> aux jambes arquées.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To march kabre.</span><span class="example_en">You walk bowlegged. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Bow-legged; arquées (des jambes). <span class="example"><span class="example_lc">Li konmbre.</span><span class="example_en">He's bow-legged. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Nom-sa-la kanbre. Garde-li koman li kanbre kan li march.</span><span class="example_en">That man is bowlegged. Look at him, how bowlegged he is when he walks. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kandi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kanndi, kondi, konndi (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Candy;</span><span class="definition_fr"> bonbon, sucrerie.</span> <em>To se kouri è fiy-la kote latab, achte en bout kanndi <span class="variant_code">PE</span>PPERMINT.</em>. <span class="example"><span class="example_lc">Baton kanndi te lanng konm sa p senk sou.</span><span class="example_en">You would go to the table with the girl to buy a stick of peppermint candy. The stick was about that long for five cents. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Dan Karèm mo fe san kandi.</span><span class="example_en">During Lent, I do without candy. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> •<span class="headword">baton kanndi </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Stick of candy;</span><span class="definition_fr"> bâtonnet (de sucre candi). •<span class="headword">bout kanndi </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Piece of candy;</span><span class="definition_fr"> bonbon.</span> •<span class="headword">morso kandi </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>); mòso kandi (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Piece of candy;</span><span class="definition_fr"> bonbon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En mòso kandi ou en ti gato.</span><span class="example_en">A piece of candy or a cookie. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kandida</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Candidate;</span><span class="definition_fr"> candidat.</span> <em>♦Ki ça ki nou zot kandida?.</em>Who is our candidate? (<span class="variant_code">T12</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">kandjo</span> <span class="pos">n.</span> 1.<span class="definition_en"> Creole slave considered a leader by other slaves;</span><span class="definition_fr"> esclave créole considéré comme chef par les autres esclaves.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Jou là, z'amis, mo s'ra candjo, mo s'ra fier passé prince.</span><span class="example_en">That day, my friends, I will be a leader, I will be prouder than a prince. </span><span class="example_code">(T11)</span></span> 2.<span class="definition_en"> African chief;</span><span class="definition_fr"> chef africain.</span> <em>['candio.</em><em>].</em>(<span class="variant_code">GC1</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">kanèl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lakanèl (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); lakanel (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cinnamon;</span><span class="definition_fr"> cannelle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo rape lakanèl pou mèt dan jòromon.</span><span class="example_en">I grated cinnamon to put in my pumpkin. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] ladipteri, pronn di ven lakanel e bouyi sa avek di soumarouba..</em>For diphtheria, take some cinnamon wine and boil it with some simaruba. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">kanèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Wild cane reed, small bamboo;</span><span class="definition_fr"> canne sauvage, petit bambou.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To pran en kanèt pou fe en lalign pou ale pèche.</span><span class="example_en">You take a small bamboo stalk to make a fishing rod. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">kanèt maron </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Wild cane reed, sort of small bamboo;</span><span class="definition_fr"> petite canne sauvage, espèce de bambou.</span> 2.<span class="definition_en"> Fishing pole;</span><span class="definition_fr"> canne à pêche. <span class="example"><span class="example_lc">Mo t ap ale pèche e mo kanèt lalve.</span><span class="example_en">I was going fishing with my fishing pole on the levee. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kanf</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Camphor (oil);</span><span class="definition_fr"> camphre.</span> <em>♦[Pou] nimoni, mele di konf avek lwil doliv..</em>For pneumonia, mix camphor with olive oil. (<span class="variant_code">BI</span>) •<span class="headword">boul kanf </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Mothball;</span><span class="definition_fr"> boule de naphtaline.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt de ti boul kanf dan mo tirwa-ye dan mo lenj pou peche rave manje li.</span><span class="example_en">I put mothballs in my drawers in my clothes to prevent roaches from eating them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kanfre</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Camphorated;</span><span class="definition_fr"> camphré.</span> •<span class="headword"> lagrès kanfre </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Camphorated oil;</span><span class="definition_fr"> huile camphrée, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">grès</span><span class="example_en">•<span class="headword">lwil kanfre </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Camphorated oil;</span><span class="definition_fr"> huile camphrée, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">lwil</span><span class="example_en">•<span class="headword">'pomade camphrée' </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Camphorated salve;</span><span class="definition_fr"> pommade camphrée, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">pòmad</span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kangrenn*</span> <span class="pos">n.</span> lakògrenn, kangrennen, kongrennen (<span class="variant_code">PC</span>); kongre, lakongren (<span class="variant_code">CA</span>). 1.<span class="definition_en"> Gangrene;</span><span class="definition_fr"> gangrène.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kongre-la se la pwazon to trap andan to pye ou to janm. Se en bobo ki dòn twa kongre. Ye gen pou koupe to pye.</span><span class="example_en">Gangrene is the poison you get in your foot or leg. It's a wound that gives you gangrene. They have to cut off your foot. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Tetanus;</span><span class="definition_fr"> tétanos.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen lakò grenn.</span><span class="example_en">He has tetanus. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si to pike to pat, to konen trape lakongren.</span><span class="example_en">If you pierce your foot, you can get tetanus. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kanko</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Wild purple berry;</span><span class="definition_fr"> une baie sauvage violette.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦No courri dans bois ramassé cancos.</span><span class="example_en">We go to the woods to fetch cancos berries. </span><span class="example_code">(GC2)</span></span> REM: <span class="variant_code">GC2</span> notes that this is the Indian name for this berry.</p> |
|
|
<p><span class="headword">kankrit</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Concrete;</span><span class="definition_fr"> béton.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se fe an kankrit.</span><span class="example_en">It's made of concrete. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kann</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); dikann (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); dikonn, lè konn, lalekann, dekonn, dekann, dekàn (<span class="variant_code">PC</span>); kon, dekon (<span class="variant_code">NE</span>); lekann, lekonn (<span class="variant_code">CA</span>); kan (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Sugar cane;</span><span class="definition_fr"> canne à sucre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo travaye dan koupe le kann, charje le kann.</span><span class="example_en">I worked at cutting the cane, loading the cane. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En fourno, se pou moule dikann dan laskleri.</span><span class="example_en">A furnace is for grinding sugar cane in the sugar factory. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan sik.</span><span class="example_en">Sugar cane. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vié neg dans rang di cane apé toumain la terre avec yé la charrie.</span><span class="example_en">The old blacks in the sugar cane rows were turning the earth with their plows. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> •<span class="headword">'canne maïs' </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Cornstalk;</span><span class="definition_fr"> tige de maïs. <em>Yé trouvé li en haut les cannes maïs..</em>They found him on top of the cornstalks. (<span class="variant_code">AN</span> <span class="variant_code">T15</span>) •<span class="headword"> dekon a ling </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bamboo;</span><span class="definition_fr"> bambou, •<span class="headword">kann chovaj </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Wild cane, reed;</span><span class="definition_fr"> canne sauvage, roseau, •<span class="headword">kann maron </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> dekann maran (<span class="variant_code">PC</span>); dikann maron (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Wild cane, reed;</span><span class="definition_fr"> canne sauvage, roseau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dekann maran-la gran li vyen lanng. E chak ne gen diferan grosè.</span><span class="example_en">The wild cane is tall, it gets long. And each joint is a different size. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">klo dikann </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>) Sugar cane field; champ de canne à sucre, cf. <span class="example"><span class="example_lc">klo</span><span class="example_en">•<span class="headword">pye dekonn </span><span class="pos">n.phr.</span> (<span class="variant_code">PC</span>); pye dekann (<span class="variant_code">PC</span>); pye dikann (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Sugar cane stalk;</span><span class="definition_fr"> tige de la canne à sucre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li fe en pye dekonn.</span><span class="example_en">The bud produces a sugar cane stalk. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">pyès dekann </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Sugar cane field, piece of sugar cane;</span><span class="definition_fr"> champ de canne à sucre; morceau de canne à sucre, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">pyès</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> Cane, walking stick;</span><span class="definition_fr"> canne.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand li vié, li pronne ein déconne et li marché en haut trois pattes.</span><span class="example_en">When he is elderly he gets a cane and walks on three legs. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kannik</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kanik (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kankik (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Marble;</span><span class="definition_fr"> bille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mwò, mo me deu kanik dan l ron; twò, to me k deu kanik dan l ron. La, nou jou.</span><span class="example_en">Me, I put two marbles in the circle. You, you put only two marbles in the circle. Then we play. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nou te joue kanik tou-l-tan kan mo te jèn. Nou te tire kanik avèk ti garson-le.</span><span class="example_en">We would play marbles all the time when I was young. We would shoot marbles with the boys. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ein caillou pas plis grand qué ein piti canique.</span><span class="example_en">A stone no bigger than a marble. </span><span class="example_code">(FO T22)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kanon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>); kano (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Cannon;</span><span class="definition_fr"> canon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mo nèk tonde ye ape tire kanon.</span><span class="example_en">I only heard them firing cannons. </span><span class="example_code">(TP)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Barrel (of a gun);</span><span class="definition_fr"> canon (d'un fusil). <span class="example"><span class="example_lc">To charj lakartouch, to ponmpe li, li va rantre dan leu kano.</span><span class="example_en">You load the cartridge and you cock it, it goes into the gun barrel. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> ; <span class="example"><span class="example_lc">Li gen en ti bout on bout bra fizi-la. E la li gen sa to pel en kano.</span><span class="example_en">There is a little piece on the end of the rifle butt. And that it has what you call a barrel. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M a sakre twa en kou kano fizi.</span><span class="example_en">I'il hit you with the barrel of the shotgun. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kanpagn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kanpangn, kanpongn (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); konpony (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Country, countryside;</span><span class="definition_fr"> campagne.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pou dèt ye fom, ye s ole en fiy la konpony.</span><span class="example_en">To be their wife, they wanted a girl from the country. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Moun la kanpangn.</span><span class="example_en">Country folk. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kanpe</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">ST</span>); konpe (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To stand;</span><span class="definition_fr"> être (se mettre) debout. <span class="example"><span class="example_lc">To te gen pour rèste lampe drèt la.</span><span class="example_en">You had to stay standing right there. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Les autres vieux macaques-là, yé té tous campés à côté.</span><span class="example_en">Those other old monkeys were all standing around. (<span class="variant_code">AN</span> <span class="variant_code">T10</span>2); <span class="example"><span class="example_lc">Plen fwa nou gen pou kanpe dan legliz parskè ye pa gen ase plas pou asi.</span><span class="example_en">A lot of times we have to stand in church because there aren't enough places to sit. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> •<span class="headword">kanpe dan l kwen </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To stand in the comer (as a punishment);</span><span class="definition_fr"> rester debout dans le coin (comme punition). <span class="example"><span class="example_lc">To veu pa koute sa mo t ape di twa. To fe kèkchoz dòt ke to te pa supoze fe, so to va kanpe dan l kwen pour trant minut.</span><span class="example_en">You don't want to listen to what I'm telling you. You did something you're not supposed to do, so you go stand in the comer for thirty minutes. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="headword">kanpe dibout </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To stand up;</span><span class="definition_fr"> se mettre debout.</span> <em>Kanp dibout!.</em>Get up! (<span class="variant_code">BT</span>) •<span class="headword">rèste kanpe </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To remain standing;</span><span class="definition_fr"> rester debout.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo te dan kouvon, mo te toujour gen pou rèste kanpe dan legliz</span><span class="example_en"> When I was in the convent, I always had to remain standing in church. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kansidère</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); kansèdère (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To consider;</span><span class="definition_fr"> considérer.</span> <em>Ye pale kont en nasyon moun, o ye kansèdère ye se le nwa ?.</em>Were they speaking against a race of people, or did they consider themselves black people? (<span class="variant_code">PC</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">kansomen</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To simmer;</span><span class="definition_fr"> cuire à feu doux, mijoter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan t ape fe en frikase, to toufe zepi-ye e to me to lavyann. To lese li kansomen en pe avan to me to dolo.</span><span class="example_en">When you make a fricassee, you smother your onions and garlic mixture and you put in your meat. You let it simmer down a little before you add water. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kantchye</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Rural hide shoe;</span><span class="definition_fr"> chaussure rustique de peau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dans l'ancien temps vié neg coutime metté cantchié, mais tous ti négrillons yé té couri ni-pieds.</span><span class="example_en">In the old days black folks would put on leather shoes, but all the little boys went barefoot. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kantik</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kontik (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Hymn;</span><span class="definition_fr"> cantique.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Bèptis-ye te chant ye-tchèn kantik.</span><span class="example_en">Baptists sing their own hymns. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Chantez cantique, chantez pou bon mouman Bon Djé.</span><span class="example_en">Sing a hymn, sing to the good Mother of God. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kantin</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Canteen;</span><span class="definition_fr"> bidon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Liprann so kantin wiski vide li dan dolo-la.</span><span class="example_en">He took his canteen of whiskey and emptied it into the water. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kantite</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Quantity;</span><span class="definition_fr"> quantité.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Me en kantite dolo dan to diri pou kwi li.</span><span class="example_en">Put an amount of water in your rice to cook it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lioua ein grand quantité des os qui recommencé chanté.</span><span class="example_en">He saw a great quantity of bones begin singing again. </span><span class="example_code">(FO T17)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kantonn</span>. (<span class="variant_code">PC</span>); konton (<span class="variant_code">CA</span>). 1.<span class="definition_en"> Area, region;</span><span class="definition_fr"> région.</span> (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> Small town, village;</span><span class="definition_fr"> village.</span> (<span class="variant_code">CA</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">kantyèm</span> <span class="pos">pron.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kantyenm (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Day, date;</span><span class="definition_fr"> jour, quantième, date.</span> <em>Demen, se kantiem?.</em>What is tomorrow's date? (<span class="variant_code">HW</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Kan ti bebe batize, prèt-la ranj so batistèr e so non, so pap, so moman, so paren, so nenenn e mwa li ne, e kantyèm, e lonnen.</span><span class="example_en">When a little baby is baptized, the priest prepares his baptismal certificate with his name, his dad, his mom, his godfather, his godmother, and the month he was born, the day and the year. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">ki kantyèm </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); ki kantyenm (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> What date;</span><span class="definition_fr"> quelle date.</span> <em>Ki kantyenm li e chodui?.</em>What is the date today? (<span class="variant_code">PC</span>); <em>Ke kantiem no ye?.</em>What is today's date? (<span class="variant_code">HW</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">kapab</span> <span class="pos">v.mod.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kapa (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); kap (<span class="variant_code">LA</span>); kab (<span class="variant_code">NE</span>) ka (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">gen.</span>).</span><span class="definition_en">1.<span class="definition_en"> Can, to be able to;</span><span class="definition_fr"> pouvoir, être capable de, savoir. <em>Nou te senk sè e sèt frè, e se juch mon ki ka parle sa [kreyòl]..</em>There were five sisters and seven brothers in my family, and I'm the only one who can speak it (Creole). (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo pi kapab koud.</span><span class="example_en">I can't sew anymore. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> REM: Acrolectal speakers tend to use <span class="example"><span class="example_lc">kapab</span><span class="example_en"> the forms <span class="example"><span class="example_lc">kab</span><span class="example_en">and <span class="example"><span class="example_lc">ka</span><span class="example_en">are considered basilectal forms (<span class="variant_code">NE</span>: 224). <span class="example"><span class="example_lc">♦Toborgne mo jié, mo pa capa ouâ.</span><span class="example_en">You poked out my eye, I can't see. </span><span class="example_code">(T3)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Quand ti bourgeons yé sorti trop bonne her Fret là capab tchoué yé et jété yé par ter.</span><span class="example_en">When the little buds come out too early, the cold can kill them and make them fall to the ground. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> 2.<span class="definition_en"> May, to be allowed to;</span><span class="definition_fr"> avoir la permission de.</span> <em>Èna pa MUCH ki e maryi. E ye kapab!.</em>They're aren't a lot (of interracial couples) who are married. Yet they are allowed to do it! (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kapare</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To hoard;</span><span class="definition_fr"> accaparer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si mo sè 'caparer ein ti brin di to l'amou, seigneur.</span><span class="example_en">If I hoarded a little bit of your love, Lord. </span><span class="example_code">(DC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kapichon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Pointed hat worn as part of Mardi Gras costume;</span><span class="definition_fr"> chapeau pointu d'un costume de Mardi Gras.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En kapichonsa lonng.</span><span class="example_en">A Mardi Gras hat is long. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Enave de joli kapichon chapo pou Mardi Gra. Li pwenti anlè.</span><span class="example_en">There were some pretty Mardi Gras hats. They're pointed on top. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kapitenn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Captain;</span><span class="definition_fr"> capitaine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dan sèrvis ena de kapitenn, de kaporal, tou kalite.</span><span class="example_en">In the service there are captains and corporals of every kind. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mouché Préval té capitaine bal, so cocher Louis té maite cérémoni.</span><span class="example_en">Mr. Préval was captain of the ball, and his coachman was the master of ceremonies. (<span class="variant_code">T10</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kapkap</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Little green heron;</span><span class="definition_fr"> petit héron vert.</span> (<em>Butorides virescens virescens). Kapkap se en ti zozo.</em> <span class="example"><span class="example_lc">Sa pa gen lavyann. Sa vo pa en kou-d-fizi.</span><span class="example_en">A little green heron is a little bird. It doesn't have any meat. It's not worth shooting. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kapo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Coat;</span><span class="definition_fr"> manteau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Don livèr fo no me no kapo.</span><span class="example_en">In the winter we have to wear a coat. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kapo-sa-la redouble. Li gen en ladoublir.</span><span class="example_en">That coat is lined. It has a lining. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité mette so gros capot dans l'été.</span><span class="example_en">He would wear his big overcoat in the summer. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> •<span class="headword">kapo lapli </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Raincoat;</span><span class="definition_fr"> imperméable.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo konpanni fourni kapo lapli, de bòt e tou.</span><span class="example_en">My company furnishes raincoats, boots, and everything. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">kapo sire </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Raincoat;</span><span class="definition_fr"> imperméable.</span> 2.<span class="definition_en"> Suit jacket, sport coat;</span><span class="definition_fr"> veste.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li t ape ale legliz</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">Alors, li mèt so kilot, so chimij e so kapo.</span><span class="example_en">He was going to church. So he put on his pants, his shirt, and his suit coat. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kapon </span><span class="example"><span class="example_lc">n., adj.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>). —<span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Cowardly;</span><span class="definition_fr"> lâche. <span class="example"><span class="example_lc">Ena de moun ki pè, ye kapon. Mè si vou kapon vou pe e apronn.</span><span class="example_en">There are some people who are afraid, they're cowardly. But if you are cowardly, you can't learn. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen pèr. Sete en kapon.</span><span class="example_en">She was afraid. She was a coward. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Eh ben, couri, d'abord to si capon, bon a rien.</span><span class="example_en">Well, go on, since you're so cowardly, you good-for-nothing. (<span class="variant_code">FO T1</span>) —<span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Coward;</span><span class="definition_fr"> lâche. <span class="example"><span class="example_lc">♦Kapon viv lonton.</span><span class="example_en">The coward lives a long time. </span><span class="example_code">(DU)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kaporal</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Corporal;</span><span class="definition_fr"> caporal.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kaporal-sa-la te move pou solda-ye.</span><span class="example_en">That corporal was mean to the soldiers. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo frè te en kaporal dan larme.</span><span class="example_en">My brother was a corporal in the army. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <em>♦Tougaçons lézot rois so ouazins, avé zénérals, coronels, caporals, tou té olé marié avé li..</em>All of the neighboring kings' sons, and the generals, colonels and corporals, everyone wanted to marry her. (<span class="variant_code">T7</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">kapote</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kapòt (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To fall over;</span><span class="definition_fr"> tomber, capoter, se renverser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La vou vyen ave en kaltivètè, djounya, vou mol li, sa min mèt è peu latè pou pèche li kapote.</span><span class="example_en">Then you come along with a cultivator, a 'Junior', and you mold it, that means you put down some dirt to keep it from falling over. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Liarmé so biscaïen, vizé ben, tiré boum; carancro capoté: wap!.</em>He cocked his biscayen, aimed well; the buzzard fell over: bam! (<span class="variant_code">T6</span>) 2.<span class="definition_en"> To capsize, tip over;</span><span class="definition_fr"> se renverser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M pa ka kouri e chalon paski l a kapote e mon.</span><span class="example_en">I can't go with my boat because it'll capsize. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To turn over, knock over, spill;</span><span class="definition_fr"> renverser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te si kolèr li kapote to chodyèr.</span><span class="example_en">He was so angry he knocked over your kettle. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦E ye kouri kote djòg-la e ye wa ke le te kapote.</span><span class="example_en">And they went to the bottle and they saw that it had been knocked over. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To knock down, knock over;</span><span class="definition_fr"> renverser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kofè vou mèn latè bèk, vou za dèsose li, e la si vou mèn pa latè bèk, è von vyen, l a kapote.</span><span class="example_en">The reason you put earth around it is that you've already laid the roots bare, and if you don't lay some earth, a wind will come along and knock it over. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Licapoté gros chène et raché so labarbe.</span><span class="example_en">He knocked over a big oak and tore off his beard. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To turn over (ground);</span><span class="definition_fr"> renverser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enn chari gen en n orey. La, kan to rant li, le fe latèr kapote konm sa pou fe ton ran juch en bòr.</span><span class="example_en">A plow has an ear. When you go into the ground with it, it throws the dirt to one side to make your row. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kapsil</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Capsule;</span><span class="definition_fr"> capsule.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kar</span><sup>1</sup> <span class="pos">conj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> For, since;</span><span class="definition_fr"> car.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pa vini kar mo te la.</span><span class="example_en">He didn't come since I was there. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mopas connin pou qui raison yé traité moin de cette sorte, car mo té pas dans lamaison que mo trouvé moin à laporte.</span><span class="example_en">I don't know why they treated me that way, but no sooner was I in the house than I found myself back at the door. </span><span class="example_code">(T37)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kar</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kart, kat, ka (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Quarter (fourth part);</span><span class="definition_fr"> quart.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En kart</span><span class="example_en"> A quarter. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nou te gen trwa kar, e nonm-la ki gen, OWN latè-la, li te pran en kat</span><span class="example_en">We took three quarters of the harvest, and the man who owned the land took one quarter. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo t ole achete jich en kar labwat lagrès.</span><span class="example_en">I wanted to buy just a quarter of a jar of shortening. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Met di vineg e tèrebontin oton en ke lòt jiska demi boutey-la e trwa ka plen.</span><span class="example_en">Until the demi bottle is three quarters full. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> •<span class="headword">travay o kar </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To work as a sharecropper paying one quarter of the harvest as rent;</span><span class="definition_fr"> travailler comme métayer dont le loyer se paie avec le quart de sa récolte, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">travaye</span><span class="example_en"> 2.<span class="definition_en"> Quarter (of the moon);</span><span class="definition_fr"> quartier (de la lune). <span class="example"><span class="example_lc">Lalin-la te trwa kar.</span><span class="example_en">The moon was three-quarters full. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Latin en kar, en demi ou trwa kar.</span><span class="example_en">The moon is a quarter, a half, or three quarters. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Watch, guard;</span><span class="definition_fr"> quart, •<span class="headword">fe kar </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To keep watch;</span><span class="definition_fr"> faire le quart.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Solda ape fe kar.</span><span class="example_en">The soldier is keeping watch. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> •A <span class="example"><span class="example_lc">soir m alé fait quart; -mo mait dit mo trop vié.</span><span class="example_en">Tonight I'm going to keep watch; my master says I'm too old. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> 4.<span class="definition_en"> Quarter of a pound;</span><span class="definition_fr"> quart d'une livre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No ramase kar demi pou nou monje.</span><span class="example_en">We gathered a quarter pound of blueberries to eat. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En kar de liv lagrès.</span><span class="example_en">A quarter of a pound of lard. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">karabin</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Rifle, carbine;</span><span class="definition_fr"> carabine, fusil.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Astèr ye pran en karabin ye tir li.</span><span class="example_en">Nowadays they take a rifle and shoot it (i.e. the pig). (<span class="variant_code">BT</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">karakole</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); krakole (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To stagger, totter;</span><span class="definition_fr"> chanceler, tituber.</span> <span class="example"><span class="example_lc">L ape krakole.</span><span class="example_en">He is staggering. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan to sou, tap karakole.</span><span class="example_en">When you're drunk, you stagger. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tigason-la vini ape sote e karikole don kabonn vye nonm-la.</span><span class="example_en">The little boy came along jumping and staggering into the old man's house. [' <span class="example"><span class="example_lc">caricolé</span><span class="example_en">'] (<span class="variant_code">DU</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">karaktèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); karaktè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Character;</span><span class="definition_fr"> caractère.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo lenm to karaktè.</span><span class="example_en">I like your character. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Piti-sa-la gen move karaktèr. Li jich ole bat lòt piti-ye.</span><span class="example_en">That child has a bad character. He just wants to fight the other children. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Mais moune té pas l'ainmin ça a cause de so caractère..</em>But people didn't like that because of his character. (<span class="variant_code">T37</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">karamèyl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); karomèl (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Caramel;</span><span class="definition_fr"> caramel.</span> <em>Gato koko, gato deponm, gato karamèyl, <span class="variant_code">AN</span>D tou zafè-sa-ye..</em>Coconut cakes, apple cakes, caramel cakes, (I make) all of that. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo brile en tas disik e mo mèt dile andan pou fe dile karomèl.</span><span class="example_en">I burned a cup of sugar and I put milk in it to make caramel milk. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Va oi Sirop dans bac et caramel dainmain.</span><span class="example_en">You will see syrup in the bucket and caramel tomorrow. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">karankro</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); karanklo, kanakro, kènankro (<span class="variant_code">PC</span>); karonkro (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Buzzard, vulture;</span><span class="definition_fr"> buse, vautour.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li ote dezye e la li va kote so gogo. Se sa en karankro fe.</span><span class="example_en">He takes out the eyes and then he goes to the backside. That's what a buzzard does. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Karonkro-ye lèd.</span><span class="example_en">Buzzards are ugly. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦En ti monmon apre sa ina en gro kalonklo ki vini.</span><span class="example_en">A moment later a big vulture came along. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> REM: Read notes that this term can designate either the Turkey buzzard (<span class="example"><span class="example_lc">Cathartes aura septentrionalis</span><span class="example_en"> or the Black vulture (<em>Catharista urubu urubu),.</em>both of which are common in Louisiana. (RD 1931: 21).</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">karanmbòle</span> <span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To carom;</span><span class="definition_fr"> caramboler.</span> <em>♦Kan mo sorti, mo té apé karambolé tou koté et mo té samblé ouar plin barik ouski marké 4 JIYET..</em>When I came out I was stumbling around, and I seemed to see a lot of barrels of whiskey marked 'July 4'. (<span class="variant_code">T13</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">karant </span><span class="example"><span class="example_lc">num.card.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); karannt (<span class="variant_code">PC</span>). Forty; quarante. <span class="example"><span class="example_lc">De san karannt pyas.</span><span class="example_en">Two hundred and forty dollars. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Magagé quarante douze lote zanimo pou travail dan mo place.</span><span class="example_en">I have forty twelve other animals to work in my place. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span> REM: Regarding numerals like <span class="example"><span class="example_lc">quarante-douze</span><span class="example_en"> Fortier 1887: 121 says «A strange way of counting of the negroes, but very common.»</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">karantinen</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To quarantine;</span><span class="definition_fr"> mettre en quarantaine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lamezon te karantinen. Ye mete en riban nwa desi lagaldri.</span><span class="example_en">The house was quarantined. They put a black ribbon on the porch. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">karbòlik</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Carbolic;</span><span class="definition_fr"> carbolique.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mosré bien oulé gagnin in peu lacide carbolic.</span><span class="example_en">I would really have liked to have a little carbolic acid. </span><span class="example_code">(T34)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kardap</span> <span class="pos">onom.</span> <span class="definition_en">Thump!</span><span class="definition_fr"> Houp-là, hop! <em>♦Compair Bouki soté diyor, kardap! et li galopé jika li rivé côté Compair Tayot..</em>Brer Bouki came out, thump! and he ran until he arrived at Brer Hound's house. (<span class="variant_code">T3</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kardinal</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); kadino (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Cardinal;</span><span class="definition_fr"> cardinal.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kèkfwa a onz-èr mokèr-ye ap imite tou lez ot zozo, en pèrdri, en kardinal.</span><span class="example_en">Sometimes at 11:00 the mockingbirds are imitating all the other birds, a partridge, a cardinal. (<span class="variant_code">CA</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Kadino-la joli.</span><span class="example_en">The cardinal is pretty. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kare</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Square, squared off;</span><span class="definition_fr"> carré.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enn pyòch, li fil pa li-menm, paski enn pyòch kare.</span><span class="example_en">A hoe doesn't sharpen itself, because a hoe is squared off. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kare</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Square, block (of land);</span><span class="definition_fr"> carré (de terre). <span class="example"><span class="example_lc">Si ye se vini dan lanwit dan en kare, enave pa en pye diri ki te rèste.</span><span class="example_en">If they [locusts] came at night into a patch of land, there wouldn't be a rice plant left. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">kare latè </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Field, patch, piece of property ;</span><span class="definition_fr"> lopin de terre.</span> <em>Komyen pye to gen dan to kare latè?.</em>How many feet do you have in your field? (<span class="variant_code">CA</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Karèm</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Lent;</span><span class="definition_fr"> Carême. <span class="example"><span class="example_lc">Pou Karèm, no gen de trwa semèn lamisyon.</span><span class="example_en">For Lent, we have two or three weeks for retreats. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Dan Karèm plito an mèrkredi e vandredi moun fe mèg.</span><span class="example_en">During Lent, especially on Wednesdays and Fridays, people fast. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Auxblancs faut pas trop to fier, ou ta jamais fini carême.</span><span class="example_en">You must not trust white people too much, or you will never make it through Lent. </span><span class="example_code">(T38)</span></span> •<span class="headword">fe karèm </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To fast, abstain from eating meat;</span><span class="definition_fr"> manger maigre, s'abstenir de manger de la viande.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Einne fois, yé té gain ein gros coquin desrat tout gras qui jonmainfait carême.</span><span class="example_en">Once there was a big fat old rat who had never observed Lent. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">karemon</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Right away, immediately;</span><span class="definition_fr"> tout de suite.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lakoulèr va revini karemon.</span><span class="example_en">The color will come back right away, <em>['quarrément'].</em>(<span class="variant_code">BI</span>) •<span class="headword">drwat karemon </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Right away, immediately;</span><span class="definition_fr"> tout de suite.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si to koup li drwat karemon.</span><span class="example_en">If you cut it right away. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">karese</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); karèse (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To caress, stroke;</span><span class="definition_fr"> caresser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ligarde gro betay-la ki te ape ronfle konm en chat ki kares so met.</span><span class="example_en">He looked at the big animal that was purring like a cat being caressed by its master. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To hug;</span><span class="definition_fr"> serrer dans ses bras.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vini karèse mwen. Se si lontan depi mo war twa.</span><span class="example_en">Come hug me. It's been so long since I've seen you. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kariyòl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Light cart, carriole, carryall;</span><span class="definition_fr"> carriole.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Navé ein zolifée assite dan ein ti cariole tou dorée.</span><span class="example_en">There was a pretty fairy seated in a gilded carriage. </span><span class="example_code">(T7)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kariyon</span> <span class="pos">prop.n.</span> <span class="definition_en">Le Carillon (name of a francophone newspaper of Louisiana);</span><span class="definition_fr"> Le Carillon (nom d'un journal francophone de Louisiane). <em>♦Comdit pitit Carillon la: Bon Dié pas fait négue Congo pou aute chose que Bamboula et, dans bals zombis, zoué banjo..</em>As the Carillon says, God made the black man for no other purpose than to dance the Bamboula, and in the zombi dance, to play the banjo. (<span class="variant_code">T32</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">karkas</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Carcass;</span><span class="definition_fr"> cadavre, carcasse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye karkas bef ye gen pou ponn ye pou koupe ye.</span><span class="example_en">Their beef carcasses they have to hang them to cut them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Apre Krismis nou sèrvi karkas denn pou fe lasoup.</span><span class="example_en">After Christmas, we used the turkey carcass to make soup. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Moinmopa olé à rien... jisse gardé carcasse volaille pou moin demin.</span><span class="example_en">I don't want anything... just keep a chicken carcass for me tomorrow. </span><span class="example_code">(WO)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">karle</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Square fishing net, dip net;</span><span class="definition_fr"> carrelet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Napa se sa vou trap ave karle.</span><span class="example_en">Bait is what you catch with a dip net. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Trap;</span><span class="definition_fr"> piège.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To me karle-la desi latèr. Krebis-ye vini asit andan la. To mèt en ti morso lavyann andan la.</span><span class="example_en">You put the trap on the ground. Crawfish come and sit in it. You put a little bit of meat in it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">karnasyèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); kanasyèr (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Game bag;</span><span class="definition_fr"> carnassière.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan li va lachach, li toujou vini bèk ak kekchoj. So karnasyèr jamen vid.</span><span class="example_en">Whenever he goes hunting, he always comes back with something. His game bag (for hunting) is never empty. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Bouki plimé li, coupé so latête avé so pate, meté li dan so canassière.</span><span class="example_en">Brer Bouki plucked it, cut off its head and its feet, put it in his game bag. </span><span class="example_code">(T6)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">karnaval</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Carnaval, Mardi Gras;</span><span class="definition_fr"> carnaval, Mardi Gras.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Karnaval se Mardi Gra. Se jour avan Karèm.</span><span class="example_en">Carnaval is Mardi Gras. It's the day before Lent. </span><span class="example_code">(ST)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Moun sòrti la-ba dan l nò, vini wa Karnaval.</span><span class="example_en">People came from the North to see Carnaval. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vous connin que roi Canne avale té donné l''ordre qué li té pas oulé qué moune masqué yé en haut Mardi Gras.</span><span class="example_en">You know that King Carnaval gave the order that he does not want people to wear masks on Mardi Gras. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">karo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Diamonds (in cards);</span><span class="definition_fr"> carreaux (dans les jeux de cartes). <span class="example"><span class="example_lc">Kan to joue kart, ye gen karo, kœr, pik, e mo pa konen.</span><span class="example_en">When you play cards, they have diamonds, hearts, spades, and I don't know. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Square, scrap (of material, e.g. to make a quilt); carreau, bout (d'étoffe, par ex. pour faire une courtepointe). <span class="example"><span class="example_lc">Se sa yè pèl vou en kwil sè ave karo. Ye fe sa ave karo. Karo sa min ye ti mòso lenj', ye SEW THAT, ye koud sa ansonm.</span><span class="example_en">What they call a quilt is made with squares of material. They make it with little cloth squares. They sew them together. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>.</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">karòs</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Coach;</span><span class="definition_fr"> carrosse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦LaGraisse té sorti tou les jou dans eune bel carosse en or.</span><span class="example_en">LaGraisse went out every day in a beautiful golden carriage. </span><span class="example_code">(T29)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">karòt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); karot (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Carrot;</span><span class="definition_fr"> carotte.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No te gen pimon-ye, pa pimant cho-ye men nou te gen tou kichoj kòm karòt, e lamoutad, tou zafè-sa-ye.</span><span class="example_en">We had peppers, not hot peppers, but we had everything like carrots, mustard, everything like that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lapen-yen, se sa ye manj, karot.</span><span class="example_en">Rabbits, that's what they eat, carrots. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Choal dit li mangé jisse difoin; Compair Lapin dit li mangé jisse carottes et laitues.</span><span class="example_en">The horse said he ate only hay; Brer Rabbit said he ate only carrots and lettuce. </span><span class="example_code">(FO T11)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Twist, plug of tobacco;</span><span class="definition_fr"> torquette, carotte de tabac.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te fe karòt e sa.</span><span class="example_en">He used to make plugs of tobacco with that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo nonk te fe karot taba an markònen fey-ye. To mèt en pwa desi pou preze taba.</span><span class="example_en">My uncle made plugs of tobacco by stacking the leaves. You put a weight on top to press the tobacco down. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">karp</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); dikap, kap (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Carp, buffalo fish;</span><span class="definition_fr"> carpe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo kwa ye gen barbi, e ye gen dikap, patasa, mo kwa ye gen choupik osi.</span><span class="example_en">I think there are catfish, and there are carp, perch, I think there are mudfish also (in False River). (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">karp blan </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> White or Small-mouthed buffalo fish; espèce de carpe. (<span class="example"><span class="example_lc">Ictiobus bubalus</span><span class="example_en">. •<span class="headword">kap jonn </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Species of buffalo fish;</span><span class="definition_fr"> espèce de carpe.</span> •<span class="headword">karp rouj </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>); kap rouj (<span class="variant_code">PC</span>) 'Red carp', a species of buffalo fish; espèce de carpe. <span class="example"><span class="example_lc">Kap rouch, se en pwason dan gran rivyè-ye.</span><span class="example_en">The 'red carp' is a fish found in big rivers. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">kap soley </span><span class="pos">n.phr.</span> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Species of buffalo fish;</span><span class="definition_fr"> espèce de carpe.</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kart</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); lekart (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Card;</span><span class="definition_fr"> carte.</span> <span class="example"><span class="example_lc">O mè ye gen kat pou medikòmon, gen kat pou doktè.</span><span class="example_en">But they have [credit] cards for medicine, and cards for the doctor. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">jwe kart </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To play cards;</span><span class="definition_fr"> jouer aux cartes, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">jwe</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">karti</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Quartille, a half-picayune, two and a half cents; quartille; demi-picaillon, deux sous et demi. <em>♦»Ki to gaignin là?» «Dibèr, dézef, qua 'ti ri, qua 'ti poive et lagniappe zallumettes.».</em>«What have you got there?» «Butter, eggs, half a nickel of rice, half a nickel of pepper, and for lagniappe matches.» (<span class="variant_code">TN</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kartoch</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Hair bun;</span><span class="definition_fr"> chignon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se pa so cheve natirel. Se en pòstich. To kapab gen en kartoch pòstich</span><span class="example_en"> That's not her real hair. It's a wig. You can get a hair bun wig too. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">karton </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> kaltron (<span class="variant_code">ST</span>). Cardboard; carton. <span class="example"><span class="example_lc">Mo sere lavèsèl dan bwat kaltron.</span><span class="example_en">I keep my dishes in a cardboard box. </span><span class="example_code">(ST)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Moso kaltron.</span><span class="example_en">Piece of cardboard. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mouche pron li, li ronje pat-la avèk ti dibwa e de ti morso karton</span><span class="example_en"> The man took it, and set her leg with a stick and some pieces of cardboard. </span><span class="example_code">(TP)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kartouch</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cartridge (of a gun);</span><span class="definition_fr"> cartouche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To charj lakartouch, to ponmpe li, li va rantre dan leu kano.</span><span class="example_en">You load the cartridge, you pump it, it goes into the barrel. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">E gazet-la e kou frape kartouch-le.</span><span class="example_en">And the hammer hits the cartridge. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li mèt kartouch dan so fizi</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">E la li tire.</span><span class="example_en">He put a cartridge in his rifle and then he fired. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kartye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kartchyeu (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Lodging, quarters;</span><span class="definition_fr"> logis.</span> <em>♦Lidis moin: 'moi sé Sans-Quartier, Henri sè mo nom dé baptême..?.</em>He told me, I'm a homeless one, and Henri is my baptismal name. ' (<span class="variant_code">T38</span>) 2.<span class="definition_en"> Quarter of the moon;</span><span class="definition_fr"> quartier de la lune.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Apre leu preumye kartye a komanse grosi</span><span class="example_en"> After the first quarter it (the moon) starts getting bigger. (<span class="variant_code">PC</span>) 3.<span class="definition_en"> Upper half of the leg (between the hip and the knee), lap;</span><span class="definition_fr"> giron, partie supérieure de la jambe (entre le genou et la hanche). <span class="example"><span class="example_lc">Vyen asi on me kartchyeu.</span><span class="example_en">Come sit on my lap. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">karvèl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Long nail;</span><span class="definition_fr"> clou long.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ina te gen de gro klou. Ye pèle sa de karvèl. Kan to pase sa, sète konm en rato.</span><span class="example_en">There are some that had long nails (as tines), they called them [karvèl]. When you passed it (over the ground) it worked like a rake. (<span class="variant_code">BT</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kas-tèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kas-tet (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Hatchet;</span><span class="definition_fr"> hachette.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa se en kas-tèt.</span><span class="example_en">That is a hatchet. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="headword">mol kas-tèt </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Sledgehammer;</span><span class="definition_fr"> masse, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">mol</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> Hammer;</span><span class="definition_fr"> marteau<span class="example"><span class="example_lc">. ♦Mo l'onde couri cherché un casse-tête et des clous, et avec ein morceau laplanche li bouché trou là.</span><span class="example_en">My uncle went to get a hammer and some nails, and with a piece of wood he plugged that hole. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kasav</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Cassava;</span><span class="definition_fr"> cassave.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Morceau cassave dan bouillon posson cé kichoge ki dou, cé kichoge ki bon.</span><span class="example_en">A piece of cassava in a fish soup is a sweet thing, a good thing. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kasaye</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); kasarye (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To break up, destroy;</span><span class="definition_fr"> détruire, casser en morceaux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Chariot te gen èn vyey mezon, se te tou kasarye.</span><span class="example_en">Charlotte had an old house, it was all in ruins. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Louragon ap pase. Li kasaye tou so lamezon.</span><span class="example_en">The hurricane is passing through. It broke up his whole house. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kase</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); kas (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To break;</span><span class="definition_fr"> se casser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Goble-la kase.</span><span class="example_en">The glass broke. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lakase pi ye tonmbe don la bou avek latche don la men.</span><span class="example_en">The tail broke and they fell in the mud with the tail in their hands. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To break;</span><span class="definition_fr"> casser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li kase goble-la.</span><span class="example_en">She broke the glass. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa kase lalanp-la.</span><span class="example_en">I didn't break the lamp. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lafòrs dolo kas lalve-la e la safe lakrevas.</span><span class="example_en">The force of the water broke the levee and it made a crack. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sito kas en mirwa sa donn twa set on bèd lòk.</span><span class="example_en">If you break a mirror that brings you seven years of bad luck. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> •<span class="headword">fiy ki janmen kase </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Virgin;</span><span class="definition_fr"> vierge, •<span class="headword">kase lalwa </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To break a law;</span><span class="definition_fr"> enfreindre une loi.</span> •<span class="headword">kase lapay </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To break off a friendship;</span><span class="definition_fr"> rompre une amitié.</span> <span class="example"><span class="example_lc">El e kokin...La, mon e èl kase lapay.</span><span class="example_en">She's a thief...Right then and there our friendship ended. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="headword">kase latè </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To break, clear, plow, till land;</span><span class="definition_fr"> défricher, labourer une terre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo se monte trèktè, mo se kouru...mo se kase latè e zafè.</span><span class="example_en">I got on the tractor, I ran it [out into the field]...broke the ground. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •kase (so) kœr <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>); kase (so) kœ (<span class="variant_code">PC</span>); kase (so) kèr (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To break s.o.'s heart; briser le coeur à qn. <span class="example"><span class="example_lc">Konm to parle e mon, to kase mo kœ.</span><span class="example_en">As you spoke to me, you broke my heart. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •kase (so) latèt <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1) To worry, rack one's brains; se tracasser, se casser la tête. <span class="example"><span class="example_lc">♦Mozonglé lontan pou trivé ein magnair pou gaigné ein filé, mé mo kacé mo lataitte pou arien.</span><span class="example_en">I thought a long time to find a way to get a drink, but I racked my brains for nothing. </span><span class="example_code">(T16)</span></span> 2) To hurt oneself, break one's neck; se casser la tête, se faire du mal. <span class="example"><span class="example_lc">Fe tansyon anho lèskalye parske to va kase to latèt si to tonbe.</span><span class="example_en">Be careful at the top of the stairs, because you'll break your neck if you fall. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> •<span class="headword">kase santiman </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To hurt (s.o.'s) feelings; blesser les sentiments (a qn). <span class="example"><span class="example_lc">Mo di li kikchoj ki kase so santiman.</span><span class="example_en">I said something to him which hurt his feelings. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To tear down, demolish;</span><span class="definition_fr"> démolir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye kase la vyey mezon, e pi la ye rebati dan la menm plas.</span><span class="example_en">They tore down the old house and then they built a new one on the same spot. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To clear up, break up (a cold);</span><span class="definition_fr"> casser, enlever (un rhume). <span class="example"><span class="example_lc">Sa te kase rum dan no CHEST.</span><span class="example_en">That would break up a cold in our chest. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 4.<span class="definition_en"> To break, break down, eliminate;</span><span class="definition_fr"> rompre, mettre fin à, éliminer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mouri koulè ye bat, ye kase sa.</span><span class="example_en">Black people fought (against racial segregation), and they put an end to it. (<span class="variant_code">PC</span>) 5.<span class="definition_en"> To break, tame (a horse);</span><span class="definition_fr"> apprivoiser, dompter (un cheval). <span class="example"><span class="example_lc">Chwal-la ankòr chovaj, Li pa kase ankòr,</span><span class="example_en">That horse is still wild. He's not tamed yet. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo neve te lenmen kase chwal maron.</span><span class="example_en">My nephew used to like to tame wild horses. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> 6.<span class="definition_en"> To pick, harvest;</span><span class="definition_fr"> cueillir, ramasser, récolter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen pou kase lepi mayi,</span><span class="example_en">I have to go harvest com. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Anvant dinin faut vous vini idé moin cassé maïs pou mo choal..</em>Before dinner you have to come help me harvest corn for my horse. (<span class="variant_code">FO T4</span>) 7.<span class="definition_en"> To shell, shuck (com);</span><span class="definition_fr"> égrener, éplucher (le maïs). <span class="example"><span class="example_lc">Deja kase mai dan magazen-la, lamotchye mai.</span><span class="example_en">(We had) already shucked half of the corn in the bam. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Leu mèm mai-ye to plant...La to kas ye e to konen kwi ye.</span><span class="example_en">The same corn you plant... Then you shuck them and you can cook them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li kase mayi e mèt en ta pay mayi anho latab.</span><span class="example_en">She shucked corn and put a pile of corn shucks on the table. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kasin</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> kasyen (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Yaupon;</span><span class="definition_fr"> cassinier.</span> (<em>Ilex vormitoria). Demur kasyen se koulœr rouj..</em>Yaupon berries are red. (<span class="variant_code">ST</span>) <em>♦[Pou] rimatis, met la kasin don djin e bwa sa trwa Jwa par jour..</em>For rhumatism, put some yaupon bark in some gin and drink that three times a day. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">kaspèrgou</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kazbrigo (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kasbrigo, gou (<span class="variant_code">PC</span>); kasbirgo (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Freshwater drum fish;</span><span class="definition_fr"> espèce de poisson.</span> <em>(Apodinotus grunniens). Tu me barbutu me le pwason kasbrigo..</em>You put catfish and caspergou (in a court-bouillon). (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Mopas gaingnain temps jordi pou casse-birgot, pasqué y faut mo là quand ya soufflé 'birgot',</span><span class="example_en">I don't have time today for drumfish, because I have to be there when they blow the 'birgot'. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Common sheepshead;</span><span class="definition_fr"> espèce de poisson.</span> <em>(Archosargus probatocephalus.</em><span class="example"><span class="example_lc">.</span><span class="example_en"></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kaspilèr</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Scapular;</span><span class="definition_fr"> scapulaire, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">skapilèr</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kastòr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60); kastò (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Beaver;</span><span class="definition_fr"> castor.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To te gen bwa from fòs rivyè. La la to wa kastò-ye e jwe tou kichò e jwe.</span><span class="example_en">You used to have to drink from False River. And you would see beavers and all playing in it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">katafalk</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> katafal (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Catafalque, cooling board (board on which a body lies for viewing);</span><span class="definition_fr"> catafalque, planche sur laquelle on expose un cadavre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vye tan pase, ye te mèt moun mouri desi en katafal avon ye mèt li dan so sèrkœy.</span><span class="example_en">A long time ago, they would put a dead person on a cooling board before they put him in his casket. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Motrouvé Henri Chrysocalque en haut boute ein poteau fanal, li té gagnin so catafalque.</span><span class="example_en">I found Henri Chrysocalque; he had his catafalque atop a lamppost. </span><span class="example_code">(T37)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">katalpa</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Catalpa;</span><span class="definition_fr"> catalpa.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen mirye, ye gen sirye, ye gen en katalpa.</span><span class="example_en">There's a blackberry tree, there's a wax myrtle, there's a catalpa. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kataplas</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); katapla (<span class="variant_code">PC</span>); kataplad, kataplanm (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Poultice;</span><span class="definition_fr"> cataplasme.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To fe en kataplas e fié fevi pou mèt desi deklou-ye.</span><span class="example_en">You made a poultice out of okra flowers to put on boils. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pouen pye foule ye te konnen fe en kataplonm avek di sel e di vineg.</span><span class="example_en">For a sprained foot they used to make a poultice with salt and vinegar. <em>['cataplome'].</em>(<span class="variant_code">LA</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">katarak</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); katara! (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Cataract;</span><span class="definition_fr"> cataracte.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen pou ote mwa en ti kataral dan mo zyeu gòch.</span><span class="example_en">They have to remove a small cataract in my left eye. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En katarak mèt twa aveg.</span><span class="example_en">A cataract makes you blind. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; Mo <span class="example"><span class="example_lc">zyeu te gen en kataral.</span><span class="example_en">My eye had a cataract. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">katechis</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); katechi (<span class="variant_code">PC</span>); katechich (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">BT</span>); katèchich (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Catechism;</span><span class="definition_fr"> catéchisme.</span> Mo <span class="example"><span class="example_lc">gran-momon monte mon katechi ka mo te gen fe mo prèmyè konmiyon.</span><span class="example_en">My grandmother taught me catechism when I was going to do my first communion. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Catechism class;</span><span class="definition_fr"> cours de catéchisme.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pou swi katechich on nave se gro ròb</span><span class="example_en">la<span class="example"><span class="example_lc">.</span><span class="example_en">For catechism class we had these big robes made of duckcloth. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">katen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); katenn (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Doll;</span><span class="definition_fr"> poupée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pèd so katen.</span><span class="example_en">She lost her doll. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan to fe en katenn, to foure koton andan la.</span><span class="example_en">When you make a doll, you stick cotton inside it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Licouri pran so zouti et li fé ein gro catin avé boi laurié.</span><span class="example_en">He went to get his tools and he made a big doll out of laurel wood. </span><span class="example_code">(T2)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Voodoo doll;</span><span class="definition_fr"> poupée qui sert dans les rites du vaudou.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye se fe le katenn. E si kkœn te lenm pa twa ye se mèt le zegwiy dan la katenn.</span><span class="example_en">They used to make dolls. And if someone didn't like you, they would stick needles in the doll. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">katolik </span><span class="example"><span class="example_lc">n., adj.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>). Catholic; catholique. <span class="example"><span class="example_lc">Vou toun kote legliz katolik an Leklenn.</span><span class="example_en">You turn by the Catholic church in Lakeland. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si to te batize katolik, to gen drwa èt antere la.</span><span class="example_en">If you were baptized Catholic, you have a right to be buried there. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">katòrz </span><span class="example"><span class="example_lc">num.card.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); katòz (<span class="variant_code">PC</span>). Fourteen; quatorze. <span class="example"><span class="example_lc">Li te katòz anne.</span><span class="example_en">He was fourteen years old. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">katr </span><span class="example"><span class="example_lc">num.card.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kat (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>). Four; quatre. <span class="example"><span class="example_lc">Fanm-la li mouri enan katr an, senk an.</span><span class="example_en">That woman died four or five years ago. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Yè tapè pèye de kochon kat sou isi.</span><span class="example_en">They were paying four cents [a pound] for hogs here. (<span class="variant_code">MO</span> 60); <span class="example"><span class="example_lc">No gen trwa o kat labank isit La Vachri.</span><span class="example_en">There are three or four banks in Vacherie. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yavé eune madame ki té gagnin cate filles.</span><span class="example_en">There was a woman who had four daughters. </span><span class="example_code">(T29)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">katre-ven </span><span class="example"><span class="example_lc">num.card.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kat-ven (<span class="variant_code">CA</span>); katreu-ven (<span class="variant_code">PC</span>); katrœ-ven (<span class="variant_code">PC</span>). Eighty; quatre-vingts. <span class="example"><span class="example_lc">Mo te tchwe en kochon ki peze apeple katre-ven liv.</span><span class="example_en">I killed a pig that weighed about eighty pounds. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <em>Katreuven-deu. Katreu-ven-dèz on. Se sa li <span class="variant_code">gen.</span>.</em>Eighty-two. Eighty-two years old, that's how old she is. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Se mo lafèt jodi. Mo fe katre-ven-trwa.</span><span class="example_en">It's my birthday today. I turned eighty-three. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">katre-ven-dis </span><span class="example"><span class="example_lc">num.card.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). Ninety; quatre-vingt-dix. <span class="example"><span class="example_lc">Katre-ven-dis, manke diz an ankò pou fe sant an.</span><span class="example_en">Ninety, I'm ten years short of a hundred. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> • katrœ-ven-diz-nèf <span class="example"><span class="example_lc">num.card.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). Ninety-nine; quatre-vingt-dix-neuf.</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">katriyenm </span><span class="example"><span class="example_lc">num.ord.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>); katriyèm (<span class="variant_code">PC</span>); katrenm (<span class="variant_code">ST</span>). Fourth; quatrième. <span class="example"><span class="example_lc">Mon se katriyenm. Mo mo se katriyenm-la dan nèf-ye.</span><span class="example_en">I'm the fourth, I'm the fourth out of nine children. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •katriyenm (liv) <span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Fourth (grade);</span><span class="definition_fr"> quatrième classe dans le système éducatif américain.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan t ave ale a lekòl e pi fini l katriyenm liv</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">o, endike fini, byen endike katriyenm liv.</span><span class="example_en">When you went to school and you finished fourth grade, your education was over, oh, you were well-educated after fourth grade. (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Nou te dan katriyèm.</span><span class="example_en">We were in the fourth grade. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kavalri</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Cavalry;</span><span class="definition_fr"> cavalerie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦N'officier lé roi a vini chercher choals et milets pou la cavalerie pou fait la djerre.</span><span class="example_en">The king's officers come to get the horses and mules for the cavalry. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kavalye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kabiye (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Male dance partner;</span><span class="definition_fr"> cavalier (partenaire de danse). <span class="example"><span class="example_lc">Kan to danse ave en kavalye, ti jin onm k t e danse ave. Li gen pran to lamen mennen twa kote latab pran to trit.</span><span class="example_en">When you dance with a [kavalye], you know, a young man that you dance with, he has to take your hand and lead you to the table to get your gift. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se mo-ken kavalye sa. To pa konen danse avèk li.</span><span class="example_en">He's my dance partner. You can't dance with him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tan yé fini manzé, tou cavalié pran yé dammes et mêté en place pou dancé.</span><span class="example_en">When they finished eating, all the young men took their women and got in place to dance. </span><span class="example_code">(T8)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Escort, date;</span><span class="definition_fr"> compagnon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo sœr ale dmen avèk so kavalye.</span><span class="example_en">My sister went to dinner with her date. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Jockey, horseman;</span><span class="definition_fr"> jockey.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En kavalye se en ti garson ou enn fiy, kèken onba d san ven liv.</span><span class="example_en">A jockey is a young boy or girl, someone under a hundred and twenty pounds. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kavo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Burial vault;</span><span class="definition_fr"> caveau, sépulture.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To met sèrkey-la anndan kavo-la, la to krouv li.</span><span class="example_en">You put the coffin inside the vault, then you cover it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Safe, vault;</span><span class="definition_fr"> coffre-fort. <span class="example"><span class="example_lc">Li gen so kavo dan so lamiray pou mèt so dòrir e so larjan.</span><span class="example_en">She's got a safe in the wall to put her gold jewelry and her money. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kawenn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kawonn (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kawann (<span class="variant_code">PC</span>); kawèn (<span class="variant_code">CA</span>); kawen (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Freshwater alligator snapping turtle, loggerhead;</span><span class="definition_fr"> tortue alligator d'eau douce qui ressemble à la caouanne.</span> (<em>Machrochelys lacertina). Ye gen toti kawenn-ye..</em>There are loggerhead turtles. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Se en gro kawenn.</span><span class="example_en">It's a big snapping turtle. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tova prend in costume caouène, moin mo sra zétoile du matin.</span><span class="example_en">You will get a snapping turtle costume, and I will be the morning star. </span><span class="example_code">(T33)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Turtle (of any kind);</span><span class="definition_fr"> tortue (de n'importe quelle espèce). (<span class="variant_code">ST</span>) 3.<span class="definition_en"> Vagina;</span><span class="definition_fr"> vagin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Va nètwaye ta kawenn.</span><span class="example_en">Go wash your vagina. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 4.<span class="definition_en"> Head;</span><span class="definition_fr"> tête. <em>♦Yété pa gaignin à faire pou sorti san mo té connin. Mo dja di yé ça mé yé gaignin ain cawaingue ça dur com caïman..</em>They had no business going out without me knowing it. I've told them that but they have a head as hard as an alligator. (<span class="variant_code">WO</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kawtchou</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Rubber;</span><span class="definition_fr"> caoutchouc.</span> ♦Ce <span class="example"><span class="example_lc">moin qui Président pou lasouscription pour statue en caoutchouc Miché Kellogg.</span><span class="example_en">I'm the president of the collection for the rubber statue of Mr. Kellog. </span><span class="example_code">(T34)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kay</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Spotted, speckled;</span><span class="definition_fr"> tacheté.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Chyen kay.</span><span class="example_en">Spotted dog. (<span class="variant_code">MO</span> 60); <span class="example"><span class="example_lc">Mo chyen kay. Li gen tach bren.</span><span class="example_en">My dog is spotted. He has brown spots. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kay</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Meadowlark, field lark;</span><span class="definition_fr"> alouette.</span> REM: RD 1963 : 16-17 defines as quail, for which most speakers use <span class="example"><span class="example_lc">pèrdri;</span><span class="example_en">RD says that the latter term, usually with some modifier, denotes various songbirds, e.g. catbird, lark, thrush.</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kay</span><sup>3</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); lakay (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> House;</span><span class="definition_fr"> maison.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo va kay mwen e mo march vit.</span><span class="example_en">I go home and I walk quickly. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kay-di</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cushaw, long-necked pumpkin; potiron à cou long, espèce de courge comestible. <em>(Cucurbita moschata.</em>Duchesne).</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kaye</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Clabber, curdled milk;</span><span class="definition_fr"> caillé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pou fe du kaye, to egri dile.</span><span class="example_en">To make clabber, you curdle milk. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Cottage cheese;</span><span class="definition_fr"> fromage blanc.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lès dule hegri pou fe du kaye.</span><span class="example_en">Let milk sour to make cottage cheese. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kaye</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Notebook;</span><span class="definition_fr"> cahier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le choz te bomache, mo achte de kaye, de kreyon, de kreyon a lank, de papye e de sizo.</span><span class="example_en">Things were cheap. I bought some notebooks, some pencils, some inkpens, some paper and some scissors. </span><span class="example_code">(HW)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kaye</span><sup>3</sup> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To curdle;</span><span class="definition_fr"> se cailler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye se pran defwa kaye-sa-lœ te gen dolo. Ye se kònen fè en kaye-egoute.</span><span class="example_en">Sometimes they took curdled milk and water. They would make cottage cheese from it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt dile kaye dan mo bren pou fe CREAM CHEESE.</span><span class="example_en">I put curdled milk in my cheese-cloth to make cream cheese. (<span class="variant_code">CA</span>) —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To let spoil;</span><span class="definition_fr"> laisser tourner.</span> <em>♦[Pou] mòrdir sèrpon, pronn blon en deze, kaye li, e met gonmbo file on don la..</em>For a snakebite, take an eggwhite, let it spoil, and put sassafras powder on it. (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kaye-egoute</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kaye (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Cottage cheese;</span><span class="definition_fr"> fromage blanc.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye se kònenfè en kaye-egoute.</span><span class="example_en">They would make cottage cheese from it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Cream cheese;</span><span class="definition_fr"> fromage blanc caillé.</span> (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kaymòl </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>). Softshell loggerhead turtle; espèce de tortue à carapace molle.</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kayou</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); kayoud (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Mutt, dog of mixed breed;</span><span class="definition_fr"> chien de race mixte, cabot.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pèrsòn pè anbète en kayou.</span><span class="example_en">Nobody can upset a mutt. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kayou</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Stone;</span><span class="definition_fr"> caillou.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Latè-sa-a gen en lo kayou.</span><span class="example_en">This soil is full of stones. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye mèt ti kayou dan chemen-la.</span><span class="example_en">They put small stones on the road. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yété gagnin ein caillou pas plis grand qué ein piti canique.</span><span class="example_en">There was a pebble not any bigger than a little marble. </span><span class="example_code">(FO T22)</span></span> •<span class="headword"> kayou lagrèl </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Hailstone;</span><span class="definition_fr"> grêlon. <span class="example"><span class="example_lc">Kayou lagrèl domaj mo char livèr pase.</span><span class="example_en">Hailstones damaged my car last winter. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <em>♦[Pou] mal o zye, to ramas de kayou lagrel, e to gard ye don en boutey pou lave to zye-ye..</em>For sore eyes, you collect hailstones, and you save them in a bottle to wash your eyes with. (<span class="variant_code">BI</span>) 2.<span class="definition_en"> Gravel;</span><span class="definition_fr"> gravier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt kayou dan mo DRIVEWAY</span><span class="example_en"> I put gravel in my driveway. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Chemen pou vini che mwen kouvèr avèk kayou.</span><span class="example_en">The road to my house is covered with gravel. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kaz</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lakaz (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Out-building; dépendance. <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen en gro lakaz dèriyè la to ka mèt sa la.</span><span class="example_en">There's a big out building in back, you can put it there. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kazye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kach-zye, kad-zye (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Blinder;</span><span class="definition_fr"> oeillère.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mete en kazye, sa bouche so zye li pa ka wa twa dèryè, on bridon-la.</span><span class="example_en">Put a blinder on his bridle, that blocks his eyes, he can't see you behind him. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ke</span><sup>1</sup> <span class="example"><span class="example_lc">conj.,adv.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); k (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ki (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kè (<span class="variant_code">PC</span>). 1.<span class="definition_en"> That;</span><span class="definition_fr"> que.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te p ole ke ye te kone mo te parle.</span><span class="example_en">I didn't want them to know I spoke [Creole]. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa sèlman touche li, la l ole manti kote lalwa, di ki mo konyen li, mo mo ensilte li.</span><span class="example_en">I didn't even touch him and he wants to lie to the police and say that I hit him, I insulted him. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li te si boulvèrse ki nou te gen traka pou kalmen li.</span><span class="example_en">He was so upset we had trouble calming him down. </span><span class="example_code">(ST)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te si antandi ke mo pa i lachans pou mèt mo lastik andan mo manch-ye.</span><span class="example_en">I was so busy I didn't have the chance to put the elastic in my sleeves. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> REM: <span class="example"><span class="example_lc">Ke</span><span class="example_en">'que' introduces complement clauses; its use is optional. (<span class="variant_code">NE</span> p. 347). <span class="example"><span class="example_lc">♦Roklo t ape kourtize lafiy a rwa-la e li di li ke li te pa ole li vini wa so lafiy.</span><span class="example_en">Roclos was courting the king's daughter, and the king told him that he didn't want him coming to see his daughter. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Than;</span><span class="definition_fr"> que.</span> <span class="example"><span class="example_lc">L a petèt charje twa plis kè manje-a vo.</span><span class="example_en">He might charge you more than the food is worth. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Madòm Bro plu malad jòrdi ke yèr.</span><span class="example_en">Mrs. Breaux is more sick today than she was yesterday. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité pli gros qu'eine souris, mais pas si gros qu'ein éléfant.</span><span class="example_en">He was bigger than a mouse, but not as big as an elephant. </span><span class="example_code">(T36)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Until, so much that;</span><span class="definition_fr"> jusqu'à ce que, à tel point que.</span> <em>Sa! Vye nonm-la ri ke le lanm koulè dan se zye!.</em>The old man laughed until there were tears flowing from his eyes. (DT) 4.<span class="definition_en"> In order that, so that;</span><span class="definition_fr"> pour que, afin que.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Va la-ba paye le patat, ye tro tou den ta, ke ye pe chèche.</span><span class="example_en">Go spread out the potatoes— they're too heaped together— so they can dry out. (<span class="variant_code">BT</span>) 5.<span class="definition_en"> If;</span><span class="definition_fr"> si.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo achte en char ke mo genyen plou d arjan.</span><span class="example_en">I would buy a car if I had more money. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Only, just;</span><span class="definition_fr"> seulement, ne .</span>.. que. <span class="example"><span class="example_lc">Mwò, mo me deu kanik dan l ron; two, to me k deu kanik dan l ron. La, nou jou.</span><span class="example_en">Me, I put two marbles in the circle; you put only two marbles in the circle, and then we play. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <em>♦Lavou met di gout parigori (si se en piti en n on. En piti si mwa, ke sen gout)..</em>Then you put in ten drops of parigoric, for a child that's a year old. For a six month old child, only five drops. (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ke</span><sup>2</sup> <span class="example"><span class="example_lc">pron. rel.obj.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); ki (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); k (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>). Whom, that, which; que. <span class="example"><span class="example_lc">La tit fiy ke t ape wa la se ma fiy.</span><span class="example_en">The little girl that you see there is my daughter. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Piti ke sa momon mouri res èk mwa.</span><span class="example_en">The little girl whose mama is dead lives with me. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En sasi ki to lèv kòm sa.</span><span class="example_en">A window that you open like this. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo wa en ti garson de isi ke mo te pa wa pou lontan e mo te pa rekonèt li.</span><span class="example_en">I saw a young boy from here that I hadn't seen in a long time and I didn't recognize him. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> REM: According to <span class="variant_code">NE</span> 1985: 162, the use of relative <span class="example"><span class="example_lc">ke</span><span class="example_en">and its forms is borrowed from Cajun and represents one aspect of decreolization. <span class="example"><span class="example_lc">♦Lita pé sauté com chevreuil, qué mouches piqué en Septembre.</span><span class="example_en">He was jumping around like a deer that flies bit in September. </span><span class="example_code">(T39)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ke djab</span>! <span class="pos">int.</span> <span class="definition_en">The devil!</span><span class="definition_fr"> Que diable!</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">djab</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kechòp</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Ketchup;</span><span class="definition_fr"> ketchup.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pronnen sèrvyet e vlope en boutey kechòp ki plen dolo.</span><span class="example_en">Take a napkin and wrap up a bottle of ketchup that's filled with water. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kèk</span><sup>1</sup> <span class="example"><span class="example_lc">adj.quant.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kek (<span class="variant_code">PC</span>). Some; quelques. <span class="example"><span class="example_lc">Mo toujour me kèk chevrèt ondon mo gonbo.</span><span class="example_en">I always put a few shrimp in my gumbo. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mais dans quéque jou, yé te pi gain l'argent.</span><span class="example_en">But in a few days they had no money. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> •<span class="headword">kek mwòyen </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">Somehow;</span><span class="definition_fr"> par un moyen ou un autre, de quelque manière, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">mwayen</span><span class="example_en"></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kèk</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); kek (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Deep-fried bread dough (for making beignets); pâte frite (pour faire des beignets). <span class="example"><span class="example_lc">M ap fe en kek dou.</span><span class="example_en">I'm making a sweet cake. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">kèk a lagrès </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Donut-type pastry; espèce de pâtisserie.</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kèk-fwa</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kek-fwa (<span class="variant_code">PC</span>); kèt-fwa (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Sometimes;</span><span class="definition_fr"> quelquefois.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ka moun e parle franse, se de tan mo konnen sa ye e di kèk-fwa ben pa tro, pa tro.</span><span class="example_en">When people are speaking French, I understand what they are saying sometimes, but not often. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kèkfwa a onz-èr mokèr-ye ap imité tou lez-ot zozo.</span><span class="example_en">Sometimes at 11:00, the mockingbirds are imitating all the other birds. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Mais panga yé la djole; ya mordé toi, quéquefois.</span><span class="example_en">But beware of their mouths, sometimes they will bite you. </span><span class="example_code">(T25)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kèk-par</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); on kèk-par (<span class="variant_code">NE</span>); an kèkpar (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Somewhere;</span><span class="definition_fr"> quelque part.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo ete ne, mo krwa, a Lil de Sip an kèk-par.</span><span class="example_en">I think I was bom somewhere on Cypress Island. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Limandé fame la si li té pas capabe caché li méme en quéque part jouqua dinmain matin.</span><span class="example_en">He asked the woman if he couldn't hide somewhere until the next day. </span><span class="example_code">(FO T19)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kèk-plas</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Somewhere;</span><span class="definition_fr"> quelque part.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pèd mo pòt-mònè. Li bije t kèk-plas.</span><span class="example_en">I lost my wallet. It must be somewhere. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kèk-zafèr</span> <span class="pos">pron.indef.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>); kèk-zafè (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Something;</span><span class="definition_fr"> quelque chose.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te sèr sa pou dòn le moun ki te boukou malad, ki gen fison pòtrin o kèk-zafè.</span><span class="example_en">They gave that to people who were really sick, who had pneumonia or something. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kèkchoz</span> <span class="pos">pron.indef.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kèkichòz (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kèkchoj (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); kèkcho, kekichoj, kekichòw, kèchò, kèkichò, kichò, kichòz (<span class="variant_code">PC</span>); kèchoj, kèkcho (<span class="variant_code">NE</span>); kètchòz (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>); kikchòj, kikchoz (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Something;</span><span class="definition_fr"> quelque chose.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si kèkenn dòn mo kèkcho mo konton.</span><span class="example_en">If someone gives me something I'm happy. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>Mo gen kètchòz sère pou twa, monmon!.</em>I have something put away for you, Missy! (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">To bezwen monje kèkchoj oubyen to va tonbe malad.</span><span class="example_en">You have to eat something or else you'll get sick. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En lamas, to sèr sa pou fan kikchoj.</span><span class="example_en">A sledgehammer, you use it to split something in two. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lisenti quéque choge drole comme si malhére allé rivé.</span><span class="example_en">She felt something strange as if a misfortune were going to happen.</span><span class="example_code">(FO T20)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">'kichauge'</span><span class="example_en">T3); <span class="example"><span class="example_lc">'kisoze', 'kisoz</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span> 1987 passim) 2.<span class="definition_en"> Thing;</span><span class="definition_fr"> chose.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enave de moun ki te res isi, anlantour isi e ye te parl pou tou de kichòz koum sa.</span><span class="example_en">There used to be people who lived around here who talked about all of those things. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Primié kisoz mo oua cé ein ti zenne zan ké mo té zamé kontré dépi ein souar patrouil té trapé moué.</span><span class="example_en">The first thing I saw was a guy whom I haven't seen since the night that the patrol caught me. </span><span class="example_code">(T12)</span></span> •<span class="headword">en lòt kichò </span><span class="pos">pron.indef.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lòt kichoj (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Another thing, something else;</span><span class="definition_fr"> une autre chose, quelque chose d'autre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En lòt kichò ye te kònen sèrvi si to te ge en ple ki te e abouti pou vini myeu, ye te me en rave on sa.</span><span class="example_en">Another thing they used to use when you had a wound that was getting better, they used to put a cockroach on it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">tou kichoj </span><span class="pos">pron.indef.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); tou kèkchoj (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); tou kichò, tou kèkcho (<span class="variant_code">PC</span>); tou kètchòz (<span class="variant_code">NE</span>); tou kikchoz, tou kichoz (<span class="variant_code">ST</span>); tou kikchoj (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> All, everything;</span><span class="definition_fr"> tout.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dan tan-sa-la, tou kichò te bon marche.</span><span class="example_en">In those days everything was inexpensive. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Piti-le parpiye lachanm devan e lese tou kikchoz pou mwa ramase.</span><span class="example_en">The children made the front room a mess and left me to pick everything up. </span><span class="example_code">(ST)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Feri-la travèrs moun, oto, tou kikchoj.</span><span class="example_en">The ferry takes across people, cars, and all kinds of things. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lidi ye tou kichòz te pare e pou jis swiv li.</span><span class="example_en">He told them everything was ready and that they should just follow him. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> —<span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Something else (i.e. extraordinary); terrible, fantastique. <span class="example"><span class="example_lc">E garson a MISS CHANDLER, boys, se kèkchoz, nonm-sa-la. Mo jame wa en nonm smat konm sa.</span><span class="example_en">And Miss Chandler's son, boy, he's something else, that man. I've never seen a man as smart as he is. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kèkenn</span> <span class="pos">pron.indef.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kèken (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); kekenn (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kèkœn, kikenn (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Someone;</span><span class="definition_fr"> quelqu'un.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Bondyeu kòz pa, non, li gen kekèn pou koze ak twa.</span><span class="example_en">God does not speak, no, He gets someone to speak to you. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan se prèmye avri e mo di twa keken ap pele twa me mo manti.</span><span class="example_en">When it's April first and I tell you someone's calling you but I lied. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Toujour ye gen kekenn ki pa konton.</span><span class="example_en">There are always some people who are not happy. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quéqu 'ain mangé nous di bèl</span><span class="example_en">Someone ate our butter! </span><span class="example_code">(BD)</span></span> •kèkœn dòt <span class="example"><span class="example_lc">pron.phr.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>); keken dòt (<span class="variant_code">CA</span>). Someone else, anyone else; quelqu'un d'autre. <em>To mande sa kèkœn dòt deja ?.</em>Did you ask that to anyone else yet? (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo t ape atann e sete mo tour me keken dòt pase devan man.</span><span class="example_en">I was waiting and it was my turn but someone else went in front of me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •tou kèken <span class="example"><span class="example_lc">pron indef</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>); tou kèkenn (<span class="variant_code">NE</span>). Everyone; tout le monde. <span class="example"><span class="example_lc">Mo ti non te Tout. Tou kèken pèl mwa Tout.</span><span class="example_en">My nickname is Toute. Everyone calls me Toute. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Some, a few;</span><span class="definition_fr"> quelques-un(e)s. <span class="example"><span class="example_lc">Ye e ponn kèkenn konm sa.</span><span class="example_en">They're laying a few [i.e. eggs]. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quéquesennes té lévé et lézottes té baissé.</span><span class="example_en">Some were raised up and others were lowered. </span><span class="example_code">(FO T20)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kèl </span><span class="example"><span class="example_lc">adj.interr</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ki (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); ke (<span class="variant_code">NE</span>). Which, what; quel(le)(s). <em>A ki magazen lantour isit moun-ye se achte lez òt zafè?.</em>At what store around here did people buy other things? (<span class="variant_code">PC</span>); <em>Sa tou depan kèl aj li <span class="variant_code">gen.</span>.</em>It all depends how old he is. (<span class="variant_code">BT</span>); <em>Sete pa fe diferans kèl larlijyon li te <span class="variant_code">gen.</span>.</em>It didn't matter what religion he had. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Litapé liché so la lèvre comme li jonglé quel bon dinin la fait.</span><span class="example_en">He was licking his lips thinking about what a good dinner he would have. </span><span class="example_code">(FO T6)</span></span> •<span class="headword">ke kalite </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">What kind of;</span><span class="definition_fr"> quelle sorte de.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">kalite</span><span class="example_en">•<span class="headword">ki kantyenm </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">What date;</span><span class="definition_fr"> quel quantième, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">kantyenm</span><span class="example_en">•kèl lœr li ye? <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">What time is it? Quelle heure est-il? cf. <span class="example"><span class="example_lc">œr</span><span class="example_en">•<span class="headword">ke monyèr </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">How, in what way? Comment? cf. <span class="example"><span class="example_lc">mànyèr</span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kenn</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Canning jar;</span><span class="definition_fr"> boîte de conserve, pot. <span class="example"><span class="example_lc">Mo gran-momon te me sa dan kenn.</span><span class="example_en">My grandmother used to put them (apples) in jars. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Safe Bouki roule don en kenn lagrès pou li te kapa flote.</span><span class="example_en">So Bouki rolled around in a can of grease so that he could float. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kenn</span><sup>2</sup> <span class="pos">pron.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); -tchenn (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); -kèn, -tchèn (<span class="variant_code">NE</span>) -ken (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> [Particle attached to personal pronouns to make possessives]. Own; propre. <span class="example"><span class="example_lc">A mo-kenn ide...</span><span class="example_en">In my opinion... </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nou konne se swa nou manje ou se ye-kenn.</span><span class="example_en">We knew it was either our food or theirs. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mo-kenn piti-ye.</span><span class="example_en">My own children. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> That of, those of, etc.; celui de (etc.). <span class="example"><span class="example_lc">Li te lwe latèr. Li te fe sò-kenn epi kenn a ye.</span><span class="example_en">He rented the land. He cultivated his own and theirs as well. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Ah!mo bien regretté yé pas fini statue Kellogg! si vous té voir pattes là qui déjà faites, cé té frappant avec quene nous Gouvernair..</em>I'm really sorry they haven't finished the statue of Kellogg. If only you could see the feet they made on it, they remind you of those of our own governor. (<span class="variant_code">T34</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kennen</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); kenn (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To can;</span><span class="definition_fr"> mettre en conserve.</span> <em>Te gen kenn feuv plat, te met dipwòv andan l tchobo 1.<span class="definition_en">.</span></em>We had to can butter beans, we always put in some pepper to preserve them. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen p kennen betrav.</span><span class="example_en">I've got to can beets. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kenp</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Camp (temporary residence used during hunting or fishing season);</span><span class="definition_fr"> camp (résidence temporaire utilisée pendant la saison de chasse ou de pêche). <span class="example"><span class="example_lc">Mo ale pase lànwit dan mo kenp-la.</span><span class="example_en">I'm going to spend the night at my camp. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mobliye mo lapip kote mo kenp.</span><span class="example_en">I forgot my pipe at my camp. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kent</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Coughing fit;</span><span class="definition_fr"> quinte de toux.</span> <em>♦[Pou] koklich, en morso lendyenn jonn tronpe don vineg e mare don kou en nonfon va onpeche de kent..</em>For whooping cough, a piece of yellow calico soaked in vinegar and tied around the child's neck will prevent coughing fits. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">kento</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Stack;</span><span class="definition_fr"> tas, pile.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To ramase li e mare l par pake voye li, met li an kento, en milon.</span><span class="example_en">You gather it up, tie it in packets, and throw it on the haystack. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kenz </span><span class="example"><span class="example_lc">num.card.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>). Fifteen; quinze. <span class="example"><span class="example_lc">Li te ne mwa d aout le kenz</span><span class="example_en"> He was born on the fifteenth of August. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Licompté yé et jiste trouvé quinze.</span><span class="example_en">He counted them and only found fifteen. </span><span class="example_code">(FO T17)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kès</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Case;</span><span class="definition_fr"> caisse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te gen deu kès-la plen labyè.</span><span class="example_en">They had two cases that were full of beer. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Leu chati, se konm enn kès. To poure mèt lapòrt, enn pòrt divan, enn pòrt n aryèr.</span><span class="example_en">The wagon-bed is like a box. You can put in a door in front and a door in back. (<span class="variant_code">BT</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kèske sa</span>? <span class="pos">interr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); ki se sa (<span class="variant_code">CA</span>); Sa sa ye (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> What's that? Qu'est-ce que c'est que ça?</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kèstyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kèstchyon (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Question;</span><span class="definition_fr"> question.</span> <span class="example"><span class="example_lc">L e mànde mo tou vye kèstyon lontan pase.</span><span class="example_en">He asks me all these old questions about long ago. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Popamamzelle la mandé zami michié Macaque question on namouré so fille.</span><span class="example_en">The girl's father asked Mr. Monkey's friend questions about his daughter's boyfriend. </span><span class="example_code">(FO T9)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kèstyonen</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kèksyonnen (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To question;</span><span class="definition_fr"> questionner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te gen pran li pou trètmon pou kèksyonnen li pou so maladi.</span><span class="example_en">They had to take him for treatment to question him about his illness. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); ket (<span class="variant_code">PC</span>); lakèt (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Collection;</span><span class="definition_fr"> quête, collecte. <span class="example"><span class="example_lc">Mon m p ole ye fe laket an mon ka m a krève.</span><span class="example_en">I don't want them to take up a collection for me when I die. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">pase lakèt </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To pass the collection plate (in church), take up a collection;</span><span class="definition_fr"> faire la quête, la collecte. •<span class="headword">ramase lakèt </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To pick up the collection plate (in church);</span><span class="definition_fr"> faire la quête, la collecte.</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kètcha</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Catcher (in baseball);</span><span class="definition_fr"> attrapeur (dans le jeu de baseball).</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kete</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To collect money;</span><span class="definition_fr"> quêter, ramasser de l'argent. <span class="example"><span class="example_lc">M ap kete pou kèken ke malad parskè li pa gen larjan.</span><span class="example_en">I'm collecting money for someone who is sick because he doesn't have money. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">keu</span> <span class="pos">n.</span> latche, latcheu (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); tcheu (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>); tche, latchè (<span class="variant_code">PC</span>); lake (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lakeu (<span class="variant_code">CA</span>). 1.<span class="definition_en"> Tail;</span><span class="definition_fr"> queue.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vou TRIM lake en mile HALF E chval-la vou TRIM pa so lake ditou. A</span><span class="example_en">mule's tail you trim in half. You don't trim a horse's tail at all. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>Mo frèr gen en lakeu de en lapen e li di man: Tchanbon sa parskeu sa dòn to bon lachanch..</em>My brother has a rabbit's tail and he told me: Hold on to this because it brings you good luck. (<span class="variant_code">CA</span>) <em>♦Latcheu Caïman té si long..</em>Alligator's tail was so long. (<span class="variant_code">T40</span>) •<span class="headword"> keu chmiz </span><span class="pos">n.phr.</span> latche chmiz, latcheu chmiz (<span class="variant_code">NE</span>); lakeu chmij (<span class="variant_code">BT</span>); tche chimij (<span class="variant_code">CA</span>). Shirttail; pan de chemise. <span class="example"><span class="example_lc">Li t ape donse tèlmon ke so latcheu chmiz t ape sòrti ondeor de so kilòt.</span><span class="example_en">He was dancing so much that his shirttail was coming out of his pants. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> ; <span class="example"><span class="example_lc">Ye te vini laba-la jwe laplòt dan le savonn-l; lakeu chmij e tape voltije dan lèr.</span><span class="example_en">They came to play ball down there in the meadow; their shirt tails were flying in the wind. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Top, greens (of onion, etc.); queue, fane (d'oignon). <span class="example"><span class="example_lc">Latche zonyon.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Lakeu d zongnon.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>) 3.<span class="definition_en"> Handle (of a pan);</span><span class="definition_fr"> manche (d'un poêle). <span class="example"><span class="example_lc">Li gen en gro latcheu.</span><span class="example_en">[The pan] has a big handle. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 4.<span class="definition_en"> Foot of a bed;</span><span class="definition_fr"> pied du lit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lòt bout-la se en latchè-la.</span><span class="example_en">The other end of the bed is called a 'foot'. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 5.<span class="definition_en"> Penis;</span><span class="definition_fr"> pénis.</span> <span class="example"><span class="example_lc">PENIS ye pèl sa latcheu d la nonm.</span><span class="example_en">The penis they call the man's [tcheu]. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <em>♦'la ché [lache]'.</em>(<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">keu-cha* </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> latche-cha, lake-chat (<span class="variant_code">PC</span>); latche-chat (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>). 1.<span class="definition_en"> Cattail, reed-mace; massette, quenouille. (<span class="example"><span class="example_lc">Typha latifolia, Typha angustifolia</span><span class="example_en">L.). 2.<span class="definition_en"> Shingles;</span><span class="definition_fr"> zona.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li so-tchèn sete dan so kou</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">De fwa se annantour WAIST, latche-chat. Se tou de bouton.</span><span class="example_en">His was on his neck. Sometimes you get it around your waist. Shingles makes little bumps. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou latche d chat met di sel don lalimonnad e pi koup latche en chat pou fe li senyen e pi met di son chat-la on don lalimonad.</span><span class="example_en">For shingles, put some salt in lemonade, and then cut the tail off a cat and put some drops of its blood in the lemonade. [<span class="example"><span class="example_lc">'la tché chatte</span><span class="example_en">'] (<span class="variant_code">LA</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">keu-d-ra*</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> tche-d-ra (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Cattail, reed-mace; massette, quenouille. (<span class="example"><span class="example_lc">Typha latifolia, Typha angustifolia</span><span class="example_en">L.). <span class="example"><span class="example_lc">Tche-d-ra se en zafèr j on ke pous dan kanal-la.</span><span class="example_en">Cattail is a yellow thing that grows in the canal. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] tatanòs, to pronn de ked ra e to melonj li avek di taba nwar. To fròt sa byen si monm-la ki malad..</em>For tetanus, you take some cat-tail and mix it well with black tobacco. You rub it on the sick body part. (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ki </span><span class="example"><span class="example_lc">adj.interr.</span><span class="example_en">Which, what; quel(le)(s). cf. <span class="example"><span class="example_lc">kèl</span><span class="example_en"></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ki</span> <span class="pos">pron.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); ki-se (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); ki-se-sa (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); ki-ki, ki-ke, sa, sa-ki, sa-ke (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> <span class="pos">interr.</span> <span class="definition_en">Who, whom;</span><span class="definition_fr"> qui.</span> <em>Ki (ki-se, ki-se-sa, ki-ki) to wa yèr?.</em>Who did you see yesterday? (<span class="variant_code">NE</span>); <em>Ki ke sa-la ?.</em>Who is it? (<span class="variant_code">PC</span>) <em>♦Aie, dit lé roi, mais pou qui to prend moin, Jean Sotte?.</em>Oh,' said the king, 'who do you take me for, Foolish John?' (<span class="variant_code">FO T18</span>) •<span class="headword">ki moun </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Who, whom;</span><span class="definition_fr"> qui.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa kònè ki moun li te, li te gen en mas an so figi.</span><span class="example_en">I couldn't tell who she was, she had a mask on. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>Ki moun ki di twa sa ?.</em>Who told you that? (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Yé té conain qui moun qui té cognain.</span><span class="example_en">They knew who had struck. </span><span class="example_code">(T25)</span></span> 2.<span class="definition_en"> <span class="pos">interr.</span> ki-se-sa, ki-se (<span class="variant_code">PC</span>). What; qu'est-ce que/qui, quoi. <span class="example"><span class="example_lc">Li monde li ki-se-sa li t ape parle pou.</span><span class="example_en">He asked him what he was talking about. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <em>Ye te mèt le zonyon la epi ki?.</em>They put onions in it and what else? (<span class="variant_code">NE</span>) <em>♦Oui, mo connin to pas l'aimin mo l'amouré, cofaire? Qui ça li fait toi?.</em>Yes, I know you don't like my boyfriend, why? What did he do to you? (<span class="variant_code">FO T2</span>) •ki se sa? <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); Ki se? Ki sa? (<span class="variant_code">NE</span>); Ke sa? Ki e sa? (<span class="variant_code">PC</span>). 1) What is that? Qu'est-ce que c'est que ça? <em>Mo kone sa ki monk Bouki. Li di: Ki-se?.</em>'I know what Bouki is missing,' he said. 'What's that?' (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo tannde en seray, mè mo pa ka wa ki-se-sa.</span><span class="example_en">I heard a noise, but I can't tell what it was. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> ♦ <em>«Hey, ga, qui ça ça yé? to cou corché..</em>'' 'Hey, look, what is that? Your neck is scratched.' (<span class="variant_code">T22</span>) 2) Who is that? Qui est-ce? (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>) 3.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">relsubj.</span><span class="example_en">ti (<span class="variant_code">PC</span>). Who, which, that; qui. <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen le piti ki parl kreòl.</span><span class="example_en">In my class I have kids who speak Creole. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Fanm-la ap bat so zye-ye kòm keken ki fòl.</span><span class="example_en">That woman is batting her eyes like a crazy person. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye te gen en bann de dego ki te kònè rèste anlòtour isit.</span><span class="example_en">There were a bunch of Italians living around here. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Cemouen ki trivé yé, yé té doi tou pou mouen.</span><span class="example_en">I'm the one who found them, they should have all been mine. </span><span class="example_code">(T4)</span></span> 4.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">rel.obj.</span><span class="example_en">That; que. cf. <span class="example"><span class="example_lc">ke</span><span class="example_en">•ou ki <span class="example"><span class="example_lc">adv.interr.</span><span class="example_en">[Used in tag questions/ echo questions]. Or what; ou quoi? <em>Kan li tourn, i sa sou ou ki?.</em>When he comes back, will he be drunk, or what? (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kidni</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Kidney;</span><span class="definition_fr"> rein.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye ote enn andan mo kidni ye.</span><span class="example_en">They removed one of my kidneys. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kikiribou</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Dead;</span><span class="definition_fr"> mort.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Liquiquiribou.</span><span class="example_en">He is dead. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kiklit</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>), titlit (<span class="variant_code">PC</span>), kliklik (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Sparrow hawk;</span><span class="definition_fr"> épervier.</span> (<span class="example"><span class="example_lc">Falco sparverius sparverius</span><span class="example_en">.</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kilbite</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To knock over;</span><span class="definition_fr"> culbuter, renverser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le lanm dolo te si ho, ye kilbite ye pirog.</span><span class="example_en">The waves were so high they knocked over their pirogue. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Liquilbité la table, cassé la vaisselle avec gobelets et bouteilles.</span><span class="example_en">He knocked over the table and broke the dishes, glasses and bottles. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To keel over, topple over, fall over;</span><span class="definition_fr"> culbuter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M ape ale mol mo dibwa. To gen pou mol li avèk latèr pou pa li kilbite</span><span class="example_en"> I'm banking up my tree. You have to bank it up with dirt so it doesn't keel over. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo kilbite anba lèskalye e mo f e mo lahanch mal.</span><span class="example_en">I fall down the stairs and I hurt my hip. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kilot</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kilot (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Pants, trousers;</span><span class="definition_fr"> pantalon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mon lenm fe le rob e le blaoz plus ka le kilot.</span><span class="example_en">I prefer to make dresses and blouses rather than pants. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo kilot ap frote apre mo janm.</span><span class="example_en">My pants are rubbing against my legs. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> REM: <span class="variant_code">NE</span> (1985: 114) notes that <span class="example"><span class="example_lc">kilot</span><span class="example_en">refers to everyday pants and <span class="example"><span class="example_lc">patalon</span><span class="example_en">to dressier pants.. <em>♦Chapeau<sub>f</sub> quilottes, linettes, n'habit michié la, tout so butin tombe par terre, et l'amouré la tournin taureau dans la salle a manger..</em>The hat, pants, glasses, the man's suit, all of his things fell to the ground, and the boyfriend turned into a bull in the dining room. (<span class="variant_code">FO T2</span>) •<span class="headword">kilot kòt </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Shorts;</span><span class="definition_fr"> short.</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kinin</span> <span class="pos">n.</span> lakini, lakinin, lakiniy (<span class="variant_code">PC</span>). Quinine; quinine. <span class="example"><span class="example_lc">Lakini men li bon pou bwa.</span><span class="example_en">Quinine is good to drink. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Met en pe di te labsent dou. La vou met de dòz kinin ondon-la.</span><span class="example_en">Put in a little sweet absinth tea. Then you put some quinine on it. ['<span class="example"><span class="example_lc">quinine</span><span class="example_en">] (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kir-dimyèl</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Honeycomb;</span><span class="definition_fr"> rayon de miel.</span> <em>♦[Pou] mal de gòrj, respire laboukonn lakir di myèl..</em>For a sore throat, breathe in the smoke of a [burning] honeycomb. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">kiraj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Smartweed, water pepper;</span><span class="definition_fr"> curage.</span> (<span class="example"><span class="example_lc">Poly g onium spp.</span><span class="example_en"><span class="example"><span class="example_lc">.</span><span class="example_en"><span class="example"><span class="example_lc">♦Kon en bebe paralize e li pa kapab marche, to bouy en ta kiraj don dolo e to beny ti bebe-la onndon sa.</span><span class="example_en">When a baby is paralyzed and it can't walk, boil a lot of smartweed in water and bathe the baby in that. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> •<span class="headword">dolo kiraj </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Mixture of water and smartweed;</span><span class="definition_fr"> mélange d'eau et de curage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dòn ye en ben dan dolo kiraj.</span><span class="example_en">Give them a bath in smartweed water. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kirye</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> kiriye (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Curious;</span><span class="definition_fr"> curieux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Alè lòg ye te kirye pou konnen si bef-ye se parle.</span><span class="example_en">The log hauler was curious to know if the oxen would speak. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kit</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Even, squared away;</span><span class="definition_fr"> quitte.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Asteur nou kitte; mo pu gagnin arien pou fé dan maison cilala.</span><span class="example_en">Now we are squared away; I have nothing more to do in this house. </span><span class="example_code">(ME 91)</span></span> •<span class="headword">'tchonbo kit' </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To acquit;</span><span class="definition_fr"> acquitter.</span> <em>♦Canlé roi tendé ça, li di: «Cé bon, mo contan vouzote di moin ça. To capab couri toi avé compair Lapin, mo tchombo li quitte.''.</em>When the king heard that, he said: «That is all right; I am glad you told me so. You can go with Brer Rabbit, I acquit him.» (<span class="variant_code">FO 1887</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">kit-nwayo</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Freestone (of peaches);</span><span class="definition_fr"> (pêche) dont la chair n'adhère pas au noyau, cf. <span class="example"><span class="example_lc">pèch</span><span class="example_en"></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kite</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kitè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.mod.</span> <span class="definition_en">To let, allow;</span><span class="definition_fr"> laisser, permettre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si moun-ye te fe bal, e mam te pa kite nouzòt kouri, Mam di ouzò pa ka kou bal tou le sanmdi swa.</span><span class="example_en">If people were holding a dance and Mom wouldn't let us go, she'd say 'You can't go to a dance every Saturday night.' (<span class="variant_code">PC</span>) <em>♦Tendé di vent, ma chère, mais c'est pas zouragan: Quite li souflé, pas per, c'est bon di vent printemps..</em>Listen to the wind, my darling, it's not a hurricane; let it blow, it's just a good spring wind. (<span class="variant_code">T27</span>) —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To leave;</span><span class="definition_fr"> quitter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou kite manje-la an latab.</span><span class="example_en">We left the food on the table. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo p ole kite mo mari.</span><span class="example_en">I don't want to leave my husband. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Avan Mari kite lamezon li garde li-mèm dan mirwar pou fe sur li te joli.</span><span class="example_en">Before Mary left the house she looked at herself in the mirror to make sure she was pretty. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bouki quitté so charrette là, et parti cherché premié lapin que li té ouâ.</span><span class="example_en">Bouki left his cart there, and went off to get the first rabbit he saw. </span><span class="example_code">(T9)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To stop, quit;</span><span class="definition_fr"> arrêter. <span class="example"><span class="example_lc">Li bwa pa. Li te konnen bwa labyè, men li jus kitè</span><span class="example_en"> He doesn't drink. He used to drink beer, but he just quit. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Masré quitté lontan, mè mo soeur di moin com ça: «Prin garde to dégrouyé dan place là! «.</em>I would have quit a long time ago, but my sister told me, «Make sure you don't leave that place!» 2.<span class="definition_en"> To leave, go away;</span><span class="definition_fr"> partir, s'en aller.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo sè ich kite, li te pa ka reste paskè so mari malad.</span><span class="example_en">My sister just left, she couldn't stay because her husband is sick. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> ♦A <span class="example"><span class="example_lc">ben, Bouki di kan sete tan pou kite, n'a kouri bwa nou diven astè.</span><span class="example_en">'Well,' Bouki said when it was time to leave, 'we'll go drink our wine now.' (<span class="variant_code">JR</span>)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kivèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); kivet (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Washbowl, washbasin;</span><span class="definition_fr"> cuvette, lavabo.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te lave ye lamen andan kivèt.</span><span class="example_en">They washed their hands in the washbasin. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">po kivyèt </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Washbowl, washbasin, pitcher;</span><span class="definition_fr"> cuvette, lavabo, pichet, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">po</span><span class="example_en">kiyèr <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kiyè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Spoon;</span><span class="definition_fr"> cuiller.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En garmonje s p met ta laveseyl, to fourchet e to kiyè-ye, to vèr, sa to bwa andon.</span><span class="example_en">A china cabinet is for storing your dishes. Your forks and your spoons, your glasses, what you drink out of. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sete si bon li liché so kiyèr.</span><span class="example_en">It was so good he licked his spoon. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Donn en ti ben di ji-la donn en kiyè trwa jwa pa jou.</span><span class="example_en">Give [the sick person] a spoonful three times a day. <em>['cuiller'].</em>(<span class="variant_code">LA</span>) •<span class="headword">'cuiller à raté' </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Teaspoon;</span><span class="definition_fr"> cuiller à thé.</span> ♦7ï <span class="example"><span class="example_lc">kiyè a raté trwa jwa pa jou.</span><span class="example_en">A teaspoon three times a day. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> •<span class="headword">gro kiyèr </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>); gro kiyè (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Tablespoon;</span><span class="definition_fr"> cuiller à soupe, •<span class="headword">kiyèr disik </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>); kiyè disik (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sugar spoon;</span><span class="definition_fr"> cuiller à sucre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To ka mèt sa tan to gen en rim, ONE DROP on en ti kiyè disik.</span><span class="example_en">You can put that (i.e. turpentine) in when you have a cold, one drop on a little sugar spoon. (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">ti kiyèr </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>); ti kiyè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1) Teaspoon; cuiller à thé. (<span class="variant_code">PC</span>) 2) Teaspoonful; cuillerée. <span class="example"><span class="example_lc">Mo m me ti bren kafe avek en annan de ti kiyè disik.</span><span class="example_en">I put a little coffee with one or two teaspoonfuls of sugar. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kiyere</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> kiriye (<span class="variant_code">ST</span>); kilirie, kiliriye (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Spoonful;</span><span class="definition_fr"> cuillerée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mam te dòn mwa en kiliriye lanizèt.</span><span class="example_en">Mom would give me a spoonful of anisette. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bwade kiyere kat fwa von to kouche.</span><span class="example_en">Drink four spoonfuls of that before you go to bed. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kizinyèr</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Cook (f.); cuisinière. <span class="example"><span class="example_lc">♦Eune jou kisinière la dit, li vé pas fait dinin.</span><span class="example_en">One day the cook said that she didn't want to make dinner. </span><span class="example_code">(T29)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">klak</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Hit, blow, slap;</span><span class="definition_fr"> gifle, coup, claque.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bête la fou li ain clac</span><span class="example_en">.. <span class="example"><span class="example_lc">Et, dans yé ti lamain, chacaine té donné ain clac.</span><span class="example_en">The animal struck him... and in their little hands, each one gave a clap. </span><span class="example_code">(T25)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">klake</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To break out;</span><span class="definition_fr"> éclater.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kon BUTTERFLY vini bèk, sa klake èn jile.</span><span class="example_en">When the butterfly came back, a frost broke out. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">klarisye</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To scrape, thin out (cotton, corn);</span><span class="definition_fr"> éclaircir (le coton, le maïs). <span class="example"><span class="example_lc">Pito lèse le tra pye d mayi sa klarisye en kare d mayi. Sa fe plis epi d mayi.</span><span class="example_en">Instead of leaving three stalks of corn, they thinned out the corn field. That made more ears of corn. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kle</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lakle (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Key;</span><span class="definition_fr"> clé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lapriyè se lakle-la.</span><span class="example_en">Prayer is the key. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa konen trouve mo lakle e mo pa kapab rantre.</span><span class="example_en">I can't find my key and I can't get in. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ma donne vou laclé mo gran lécurie.</span><span class="example_en">I'll give you the key to my big stable. </span><span class="example_code">(T6)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Wrench;</span><span class="definition_fr"> clé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kle d charu.</span><span class="example_en">Plough wrench. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">klennen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Brooder, incubator;</span><span class="definition_fr"> couveuse artificielle.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">klèr</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); klè (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Clear (of skies, liquid, etc.); clair (en parlant du ciel, d'une liquide, etc.). <span class="example"><span class="example_lc">Se pa tro Mè</span><span class="example_en"> The skies aren't too clear. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">E gonbo se klèr kòm en lasoup.</span><span class="example_en">A gumbo is as light-colored as a soup. (<span class="variant_code">NE</span>) 2.<span class="definition_en"> Clear, clarified (of cane syrup, etc.); clarifié. <span class="example"><span class="example_lc">Sa ki asè klè, aben li lès li kouri dòt-chò.</span><span class="example_en">(The juice) which is clarified enough, he lets it run elsewhere. (<span class="variant_code">PC</span>) 3.<span class="definition_en"> Light-colored; de teint clair. <span class="example"><span class="example_lc">Mo trouv pa sa isi MUCH, moun klè... To pròch pa ka fe ladiferans FROM blan.</span><span class="example_en">You don't find that here much, light-skinned (African-American) people...You almost can't tell them apart from white people. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Li te pa klè. Li te en ti negriyon.</span><span class="example_en">He wasn't light-skinned. He was a little black boy. (<span class="variant_code">CA</span>) •<span class="headword">milat klè </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Light-skinned mulatto; mulâtre au teint clair. cf. <span class="example"><span class="example_lc">mulat</span><span class="example_en">4.<span class="definition_en"> Light, bright (of the sky);</span><span class="definition_fr"> clair (en parlant du ciel). <span class="example"><span class="example_lc">♦Sili fait noi', si li fait clai', si li fait frette, si li fait chaud, faut pas plérer, faut pas to pé.</span><span class="example_en">If it is dark, if it is light, if it is cold, if it is hot, you must not cry, you must not fear. (B D) —<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Clearly;</span><span class="definition_fr"> clairement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pa wa klè</span><span class="example_en"> He doesn't see clearly. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sozié té fé li mal; li té gagnin pou frotté yé pou oua clair.</span><span class="example_en">His eyes hurt; he had to rub them to see straight. </span><span class="example_code">(T29)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">klèr</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Purified sugar cane syrup;</span><span class="definition_fr"> sirop de canne purifié.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li lach klè-la li voy li kote DOUBLE EFFECT.</span><span class="example_en">He sends the clear (sugar cane) syrup to the double effect boiler. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">klèr</span><sup>3</sup> <span class="pos">n.</span> •<span class="headword">'au clair dé line' </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">In the moonlight;</span><span class="definition_fr"> au clair de lune.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦C'était toujou les soirs mo té volé des prines. Yé té toujou semblé meyer au clair dé line.</span><span class="example_en">It was always in the evening that I stole prunes, they always looked better in the moonlight. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kler</span><span class="example"><span class="example_lc">e v.intr.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>). 1.<span class="definition_en"> To shine;</span><span class="definition_fr"> briller.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lalin-le e klere.</span><span class="example_en">The moon is shining. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mirwa deyò ape klere drwat dan mo zye.</span><span class="example_en">The mirror outside is shining right in my eyes. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Nita c'est ein ti zozo Nafrique qui chanté la nuite quand la lune apé clairé.</span><span class="example_en">Nita is a small bird from Africa who sings at night when the moon is bright. </span><span class="example_code">(FO T20)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To look at;</span><span class="definition_fr"> regarder.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sojié té apé cléré on ein gro popa carancro li té jouké on ein vié dibois sec.</span><span class="example_en">His eyes were looking at a big old buzzard perched on a dry old tree. </span><span class="example_code">(T6)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">klèrinet</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); klarunèt (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Clarinet;</span><span class="definition_fr"> clarinette.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te konnen jouwe ye-tchenn muzik, jwe le viyelon, te gen ye kòrdinet, klèrinet, tanmbou, kòrdeyon.</span><span class="example_en">They used to play their own music, they played the violin, they had trumpets, clarinets, drums, accordeons. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">klèrmon</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Clearly;</span><span class="definition_fr"> clairement.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">klèrsi</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); klèsi (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To clarify (of juice);</span><span class="definition_fr"> s'éclaircir, se clarifier (en parlant de jus). <span class="example"><span class="example_lc">Ka li klèrsi...</span><span class="example_en">When the juice has clarified... </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To clear up (of the weather);</span><span class="definition_fr"> s'éclaircir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tan-la ape Mèrsi.</span><span class="example_en">The weather is clearing. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> ♦ <span class="example"><span class="example_lc">'clèci'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PE</span>) —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To scrape, thin out (cotton, com);</span><span class="definition_fr"> éclaircir (le coton, le maïs). <span class="example"><span class="example_lc">Kan to plant koton to plann lagrenn-ye tou dilon. La kon ye lev ye lev epe. La, ifo skrep, la kan to skrep te e Mèsi li.</span><span class="example_en">When you plant cotton you plant it all along. Then when it grows, it grows in thick, and you scrape it to thin it out. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">klèrte</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); Marte (<span class="variant_code">PC</span>); laklèrte (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Something obvious;</span><span class="definition_fr"> une chose évidente.</span> <span class="example"><span class="example_lc">E kon mo vini kone, se te èn klèrte.</span><span class="example_en">And when I came to know that, it was obvious. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Light;</span><span class="definition_fr"> clarté, lumière.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te e wa en Marte.</span><span class="example_en">I saw a light. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lalenp-la fe bon laklèrte.</span><span class="example_en">The lamp makes a lot of light. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">klians</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Client, customer;</span><span class="definition_fr"> client.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se en pratik lavoka la-ba-la e isi se en pratik medsen. Ye gen plen klians.</span><span class="example_en">It'a a law practice over there and this is a medical practice. They've got lots of clients. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">klo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Field;</span><span class="definition_fr"> champ.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa fe sète nouzòt piti ki te gen ede li andan Mo.</span><span class="example_en">So it was we kids who had to help him in the fields. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">L ap mèt ye difwon an bal dan klo-la.</span><span class="example_en">They're putting their hay into bales in the field. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dé compair yé té apé travaille dans clos ensembe.</span><span class="example_en">The two friends were working in the field together. </span><span class="example_code">(FO T13)</span></span> •<span class="headword">gonbo klo </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Okra;</span><span class="definition_fr"> gombo (légume), cf. <span class="example"><span class="example_lc">gonbo</span><span class="example_en">•<span class="headword">klo dikann </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Sugar cane field;</span><span class="definition_fr"> champ de canne à sucre.</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">klòb</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Club, nightclub;</span><span class="definition_fr"> club, boîte de nuit. <span class="example"><span class="example_lc">Si ti te kouri dan le Mòb ton non te pa konte.</span><span class="example_en">If you went to clubs you had a bad reputation (lit. your name would not count). (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo nonmen li pou èt prezidan no klòb.</span><span class="example_en">I nominated him to be president of our club. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">klòch</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lakròch (<span class="variant_code">PC</span>); laklòch (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Bell;</span><span class="definition_fr"> cloche.</span> <em>Ye te gen en lakròch deyò-la, li se vini vandrèdi, sanmdi maten, 'Penng! Penng! Penng! Penngf ' li se sònen laklòch-la..</em>They had a bell outside, and when Friday or Saturday morning came around, ting! ting! ting! ting! They would ring the bell. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Ye sònen laklòch pou lekol komanse.</span><span class="example_en">They rang the bell for school to begin. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lidit yé té gain pou' 'tacher ein 'tit lacloche 'tou' cou chatte-la.</span><span class="example_en">He said they'd have to fasten a little bell around the cat's neck. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Blister;</span><span class="definition_fr"> ampoule, cloque.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen enn gros klòch an mo pye.</span><span class="example_en">I have a big blister on my foot. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Enn fwa li onpoule to pronn de sizo e to koupe le klòch pou retire dolo-la.</span><span class="example_en">Once it has formed a blister you take scissors and cut the blister to let the water out. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">klòchar</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Bum, hobo;</span><span class="definition_fr"> clochard.</span> <em>Et si Volé d'être le roi de les clochards passer so temps à jouer bourré en derrière le LUMBERYARD, ça c'tété so l'affaire..</em>And if he wanted to be the king of the hobos, and spend his time playing bourré behind the lumberyard, that was his business. (<span class="variant_code">DC</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">klou</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); deklou (<span class="variant_code">gen.</span>); le klou (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Nail;</span><span class="definition_fr"> clou.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En marto sa se pour tache avèk de klou</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">Mo beuzwenn deklou osi pour ranje lachèj.</span><span class="example_en">A hammer is what you need to drive in a nail. I also need nails to fix the chair. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si to klou kroch, to gen pou done li en kou-d-marto pou drwati li.</span><span class="example_en">If your nail is crooked, you've got to hit it with the hammer to straighten it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mol'oncle couri cherché un casse-tête et des clouset avec ein morceau la planche li bouché trou là.</span><span class="example_en">My uncle went to get a hammer and some nails, and with a piece of wood he plugged the hole. </span><span class="example_code">(T40)</span></span> •<span class="headword">klou kare </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Square nail;</span><span class="definition_fr"> clou carré.</span> 2.<span class="definition_en"> Nail, tine (part of a harrow);</span><span class="definition_fr"> dent (d'une herse, etc.). <span class="example"><span class="example_lc">Chwini gen plis dan ke laès, en chwini avek en kultivatè, ye tou diferan. En laès se sa-la ki gen gro deklou.</span><span class="example_en">A small harrow has more teeth than a harrow. A small harrow and a cultivator, they're really different. A harrow is the one that has big tines. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Catch;</span><span class="definition_fr"> prise.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen en SLING, lachenn. To gen en lod, to sère l li gen en pouli</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">E ka l amènè li aou li gen jète li, ye gen en deklou ye jus fou l anndan la, li lache li, lache dekann-ye</span><span class="example_en"> They have a sling, a chain. You've got a load [of sugar cane], you tighten it with pulleys. And when they've got it where they will dump it, there's a catch, you just push it and it releases the cane. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 4.<span class="definition_en"> Boil;</span><span class="definition_fr"> furoncle, clou.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kon en piti te gen en deklou, ye te pran en flè on en gòmbo. E fe en katapla, mèt sa on la. Landmen li se pare pou ouvri.</span><span class="example_en">When a child had a boil, they would take an okra flower and make a poultice with it. The next day it would be ready to open. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Deklou-ye abouti</span><span class="example_en"> Boils come to a head. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">klouk</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Penis;</span><span class="definition_fr"> pénis.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">klouwe</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>); koulye, klouye (<span class="variant_code">CA</span>); koulwe (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); klouwè, klou (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To nail;</span><span class="definition_fr"> clouer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vou me vou lat primyèr. La to klou ta kouvèrtu dèsu.</span><span class="example_en">You put your laths down first, and then you nail your roof shingles to that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Limet sèrkey-la dan lafòs-la e klouwe so kouvè. Mè li klouwe so kapo ousi.</span><span class="example_en">He put the coffin in the grave and nailed its lid shut. But he nailed his coat as well. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kobi</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To dent;</span><span class="definition_fr"> cabosser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Yèr kan t e parti, t e toune tro kour, me to kobi fin disu ton char.</span><span class="example_en">Yesterday when you were leaving you cut it too short and you dented the fender of your car. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">koche</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Coachman;</span><span class="definition_fr"> cocher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sete en gro koche ke t ap galope BUS-la.</span><span class="example_en">It was a big coachman who was running the bus. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mouché Préval té capitaine bal, so cocher Louis té maite cérémoni.</span><span class="example_en">Mr. Préval was captain of the ball, and his coachman Louis was the master of ceremonies. (<span class="variant_code">T10</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kòchmar</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); kouchmar (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Nightmare, bad dream;</span><span class="definition_fr"> cauchemar, mauvais rêvé. (<span class="variant_code">ST</span>) 2.<span class="definition_en"><span class="example"><span class="example_lc">proper n.</span><span class="example_en">Nightmare (folktale character); Cauchemar (personnage dans les contes). <span class="example"><span class="example_lc">Mo jame si</span><span class="example_en"><span class="example"><span class="example_lc">♦èn INCIDENT-sa-la avèk Kòchmar.</span><span class="example_en">I've never had an incident like that with Cauchemar. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kochon</span><sup>1</sup> <span class="example"><span class="example_lc">adj., adv.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>). Dirty, sloppy; sale. <em>Men to kochon, wè!.</em>My, but you're dirty! (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">To labouch tou sal. To tro kochon</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">To manj kochon.</span><span class="example_en">Your mouth is all dirty. You're too sloppy. You eat too sloppily. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kochon</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kochonn (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Pig;</span><span class="definition_fr"> cochon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se parey konm si se de kochonn ki dèriyè lò.</span><span class="example_en">It's as if there were pigs back there. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan to tchou en kochon.</span><span class="example_en">When you kill a pig. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo kouzen elve en ta kochon. Li angrèse ye pou vann pou krismis.</span><span class="example_en">My cousin raised a lot of pigs. He fattened them to sell for Christmas. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Poufe en piti koupe so don pon trwa kro kochon don so kou.</span><span class="example_en">To make a child cut teeth hang three pig's fangs around his neck. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> •<span class="headword">kochon farouch </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Wild boar;</span><span class="definition_fr"> sanglier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M e kou lachach kochon farouch.</span><span class="example_en">I'm going wild boar hunting. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">kochon maron </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Wild boar;</span><span class="definition_fr"> sanglier.</span> <em>♦Cochon marron connin où yé frotté..</em>The wild hog knows on what tree he must rub himself. (<span class="variant_code">FO 1887</span>) 2.<span class="definition_en"> Whore;</span><span class="definition_fr"> putain.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa se vye kochon de fonm. Koke se tou li fe.</span><span class="example_en">She's a whore. All she does is fuck. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kochonnri</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); kochondri, kochandri (<span class="variant_code">PC</span>); lakochandri (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Junk, trash;</span><span class="definition_fr"> camelote, rebuts, objets sans valeur.</span> <em>Èl achte ich la kochonnri èk so lajon..</em>She bought just junk with her money. (<span class="variant_code">BT</span>) 2.<span class="definition_en"> Mess;</span><span class="definition_fr"> gâchis, désordre. <span class="example"><span class="example_lc">T ap nètwaye me t ape fe aryen dòt ke la kochandri. Frote pli prop.</span><span class="example_en">You're cleaning but all you're doing is making a mess. Scrub it cleaner. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Woman of low morals, slut, easy woman;</span><span class="definition_fr"> salope, saligaude, cochonne.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se en kochandri sa.</span><span class="example_en">She's a slut. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kochonyen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Hog pen, pigsty;</span><span class="definition_fr"> porcherie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En kochonyen se en pak kochon.</span><span class="example_en">A pigsty is a hog pen. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kœr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>); kèr, kè (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Heart;</span><span class="definition_fr"> coeur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se enn miskal, pou mo kœr. Mo ète opère pou mo kœr.</span><span class="example_en">That's nutmeg, for my heart. I was operated on for my heart. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Trape enn atak deu kœr.</span><span class="example_en">To have a heart attack. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">So kèr ba tro vit. Li gen batmon-kèr. Li pa regle. Mo-kenn kèr ba dousman.</span><span class="example_en">His heart beats too fast. He's got an irregular heartbeat. It's not regular. My own heart beats slowly. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan to joue kart, ye gen karo, kœr, pik, e mo pa konen.</span><span class="example_en">When you play cards, they have diamonds, hearts, spades, and I don't know. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Moflè, to gagné miyor tchor passé tou zeine zan dan péhi cilà.</span><span class="example_en">My daughter, you have a better heart than all the young people in this land. </span><span class="example_code">(T7)</span></span> •<span class="headword">bon kè </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Good heart;</span><span class="definition_fr"> bon coeur.</span> <em>Si ye te pa gen en bon kè, fifole-ye te konnen <span class="variant_code">MO</span>VE larjan-l, fou li pli fo, kè li te..</em>If they did not have a good heart, the will-o'-the-wisps would move the money, they would bury it deeper than it was before. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Lipardonnin moin dé bon coeur et commencin parlé spectacle.</span><span class="example_en">He for-gave me goodheartedly and began to talk about the show. (<span class="variant_code">T38</span>) •gen (so) kèr an bon kote <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To have one's heart in the right place;</span><span class="definition_fr"> avoir son coeur bien placé, avoir bon coeur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li toujou ap ede keken. Li gen so kèr an bon kote.</span><span class="example_en">He's always helping someone. He's got his heart in the right place. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">kè brile </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); kè brele (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> (To have) heartburn;</span><span class="definition_fr"> (avoir des) brûlures d'estomac. <span class="example"><span class="example_lc">Mo kè brele.</span><span class="example_en">I have heartburn. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="headword"><subentry>•kèr-de-bef </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span> cf. <em>dechou-kèr-de-bèf (at chou).</em>•<span class="headword">move kèr </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); move kè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1) Bad (weak) heart; mauvais coeur. <span class="example"><span class="example_lc">Mo lèm pa tou lagres-sa-la. Gen move kè.</span><span class="example_en">I don't like all that grease. I have a bad heart. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2) Mean-spiritedness, meanness; méchanceté. <span class="example"><span class="example_lc">Li fe pa aryen pou pèrsòn. Li gen move kèr.</span><span class="example_en">He doesn't do anything for anyone. He's mean-spirited. (<span class="variant_code">CA</span>) •<span class="headword">par kœr </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> By heart;</span><span class="definition_fr"> par coeur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo konnen l par kœr.</span><span class="example_en">I know that by heart. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •'pancé dan (so) tchair' <span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To think to oneself ;</span><span class="definition_fr"> se dire.</span> <em>♦Mopancé dan mo tchair: laice mouan kouri tandé novail..</em>I thought to myself, 'Why don't I go hear the news.' (<span class="variant_code">T17</span>) 2.<span class="definition_en"> Core;</span><span class="definition_fr"> trognon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te gen pluche depwar-yè, ye te gen pou koupe lachè-l an depwa-le, kèr-la.</span><span class="example_en">They had to peel the pears, they had to cut out the cores of the pears. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To manj pa kèr de ponm.</span><span class="example_en">You don't eat the apple core. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kòfè </span><span class="example"><span class="example_lc">adv.interr</span><span class="example_en">, <span class="pos">conj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kofè (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kòfèr (<span class="variant_code">BT</span>); kofèr (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Why;</span><span class="definition_fr"> pourquoi.</span> <em>Kòfè m ole monje siton kote rèstoran ò blan ve pa mwen ?.</em>Why would I want so much to eat in a restaurant where the whites don't want me? (<span class="variant_code">PC</span>) <em>Kofè to pa di mwa konbyen moun enave ?.</em>Why didn't you tell me how many people there were? (<span class="variant_code">NE</span>); <em>Kòfèr to march bosi kòm sa avèk zepòl-ye antèr?.</em>Why do you walk hunchbacked like that with your shoulders up? (<span class="variant_code">CA</span>) <em>♦Cofè Bon Djé pas blanchi moin?.</em>Why didn't God make me white? (<span class="variant_code">BD</span>) —<span class="pos">conj.</span> <span class="definition_en">Because;</span><span class="definition_fr"> parce que.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Fo oucitte mo maitresse donne moin ruban, cofair mo oulé fé Emma à Caroline bel tou plin dimin, si tan bel tou moune a admiré yé.</span><span class="example_en">My master's wife also has to give me some ribbon, because I want to make Emma and Caroline beautiful tomorrow, so beautiful that everyone will admire them. </span><span class="example_code">(ME)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kòfre</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To lock up;</span><span class="definition_fr"> enfermer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité kofré dan prizon.</span><span class="example_en">He was locked up in prison. </span><span class="example_code">(T17)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kògnak</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Cognac;</span><span class="definition_fr"> cognac.</span> ♦Mo <span class="example"><span class="example_lc">trouvé li, mais vié cognac té trop saisonné so salade.</span><span class="example_en">I found him, but the old cognac had seasoned his salad too much. </span><span class="example_code">(T37)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kògnen</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); konyen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kongnen (<span class="variant_code">CA</span>); kangnen (<span class="variant_code">PC</span>); konye (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To hit, strike, bump;</span><span class="definition_fr"> cogner, frapper.</span> Mo <span class="example"><span class="example_lc">se konye li si li se pele mwa en fou.</span><span class="example_en">I would have hit him if he had called me crazy. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kongnen laplòt.</span><span class="example_en">To hit the ball. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; Mo <span class="example"><span class="example_lc">konyen mo nokòyo e sa fe mal.</span><span class="example_en">I bumped my ankle and it hurts. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Liparti galopé: pracatap! pracatap! pracatap! et li cogné so latête apé ein diboi: bip!.</em>He took off running, pracatap! pracatap! pracatap! and he hit his head on a tree, whack! (<span class="variant_code">T8</span>) 2.<span class="definition_en"> To reach, arrive at (a place);</span><span class="definition_fr"> atteindre, arriver à (un endroit). <span class="example"><span class="example_lc">Ye konyen chemen-a bourbe.</span><span class="example_en">They arrived at a muddy road. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To knock;</span><span class="definition_fr"> frapper.</span> Mo <span class="example"><span class="example_lc">te e nètwaye lamezonkant li konyen an lapòt.</span><span class="example_en">I was cleaning the house when she knocked on the door. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Moale kote so lamezon e mo konyen konyen. Li repon pa.</span><span class="example_en">I went to his house and I knocked and knocked. He didn't answer. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Likouri konyen on lapòrt.</span><span class="example_en">He went to knock on the door. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kòk</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Eggshell;</span><span class="definition_fr"> coque d'oeuf, •<span class="headword">kòk dezèf mole </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Poached egg cup;</span><span class="definition_fr"> oeuf poché à la coque.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mogen de kòk dezèf mole. To koup anlèr li. To me disèl e to manj sa dan lekay.</span><span class="example_en">I've got poached egg cups. You cut off the top. You put salt and you eat it in the shell. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kòk</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Rooster, cock;</span><span class="definition_fr"> coq.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To wa èna diferan kòk. Ena en ti kòk ye pel en ti genm. Ti zafè-sa-a ka batli ka bimen en gro kòk.</span><span class="example_en">You see there are different kinds of cocks. There's a little cock they call a little gamecock. That little thing can beat a big cock. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; Mo <span class="example"><span class="example_lc">te gen en ta kòk e profèsèr-la opere ye. Ye vini chapon.</span><span class="example_en">I had a lot of roosters and the high school teacher castrated them. They became capons. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Primié kisoze mo té koné anvan cok komancé sonté, mo tandé nome là vini kongné nouzote laporte cabane.</span><span class="example_en">The first thing I knew before the cock began to crow, I heard the man come and knock on our cabin door. </span><span class="example_code">(T13)</span></span> •<span class="headword">kòk batay </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Fighting cock, gamecock;</span><span class="definition_fr"> coq de com-bat. •<span class="headword">kòk dòminik </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Rhode Island red rooster;</span><span class="definition_fr"> espèce de coq rouge.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li mèt so poul-ye a kouve avèk en kòk dominik.</span><span class="example_en">He put his hens to brood with a Rhode Island red rooster. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">kòk jenga </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Young speckled rooster;</span><span class="definition_fr"> jeune coq tacheté, <span class="example"><span class="example_lc">♦lnbel piti coq ginga.</span><span class="example_en">A beautiful speckled rooster. </span><span class="example_code">(T33)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">koke </span><span class="example"><span class="example_lc">v.intr.vulg</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); koku (<span class="variant_code">PC</span>). To fuck, have sex; baiser, avoir des rapports sexuels. M <span class="example"><span class="example_lc">ole koke.</span><span class="example_en">I want to make love. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Koke se tou li fe.</span><span class="example_en">All she does is fuck. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">koken</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>, <span class="variant_code">ST</span>); kokin (f.) (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Crooked, dishonest, thieving;</span><span class="definition_fr"> canaille, malhonnête, voleur. <span class="example"><span class="example_lc">Boug-laye menòt li. Li koken. Ye va mèt li an prizon.</span><span class="example_en">That guy, they're handcuffing him. He's crooked. They're going to put him in prison. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">El e kokin. Nœf pyas pour kat chandèl, e pui la fonm blansi pyas e dmi. E la ape dmande nœf pyas.</span><span class="example_en">She's a thief. Nine dollars for four candles, and the white woman only charges six and a half and here she is charging nine. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bon jours la yé, ma cher, passé a force nous vini coquin.</span><span class="example_en">Those good days are over, my dear, so crooked have we become. </span><span class="example_code">(T31)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Enormous, huge;</span><span class="definition_fr"> énorme, grand.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Einne fois yé té gain ein gros coquin desrat tout gras, qui jonmain fait carême.</span><span class="example_en">Once there was a big old rat who had never observed Lent. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Slick, clever;</span><span class="definition_fr"> malin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan to pèch dan larivyè, ena de vyœ ti tòrti ki vyen anbète lalign. Ye plen koken</span><span class="example_en"> When you fish in the river, there are little old turtles that come and disturb the line. They're very slick. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">koken</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Thief;</span><span class="definition_fr"> voleur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo ede li pou trouve koken-la e li done man en rekonpans.</span><span class="example_en">I helped him find the thief and he gave me a reward. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Modijà frémé yé, Compair Bouki, n'a si tan cokins dan tan jordi.</span><span class="example_en">I've already locked them up, Brer Bouki, there are so many thieves today. </span><span class="example_code">(T6)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kokin</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Thief;</span><span class="definition_fr"> voleuse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se en vye kokin. Li vole en ta.</span><span class="example_en">She's an old thief. She steals a lot. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">koken</span><span class="example_en">(m.).</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kokine</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To swindle, cheat;</span><span class="definition_fr"> escroquer, frauder.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li kokine li.</span><span class="example_en">He cheated him. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kokinri</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Knavishness, roguery;</span><span class="definition_fr"> scélératesse, coquinerie.</span> <em>♦Liprend Compair Lapin pou so premier colombe, et pi après ça yé pende Compair Bouki pou so coquinerie..</em>He took Brer Rabbit as his first overseer, and after that they hanged Brer Bouki for his roguery. (<span class="variant_code">FO T18</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">kokiy</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); koki (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kokil (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kotchiy (<span class="variant_code">PC</span>); kòkiy (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Shell;</span><span class="definition_fr"> coquille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en gro bit kokil andan lakour pou paye.</span><span class="example_en">I've got a big mound of shells in my yard to spread out. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Licouri dan kisine: coquil dézef parpillé tou partou..</em>He went into the kitchen; there were egg shells scattered everywhere. (<span class="variant_code">T4</span>) 2.<span class="definition_en"> Hull (of rice);</span><span class="definition_fr"> cosse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kokiy-ye, le kòch-ye. To ote sa, la to vanté li.</span><span class="example_en">The rice hulls... you remove them and winnow that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">koko</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kokon (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Coconut;</span><span class="definition_fr"> (noix de) coco. <span class="example"><span class="example_lc">Gato koko, gato deponm, mo fe gato tou</span><span class="example_en"> <em>karamèyl, <span class="variant_code">AN</span>D tou zafè-sa-ye..</em>Coconut cakes, apple cakes, caramel cakes, I make all of that. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">M ap rape en koko pou fe en gato.</span><span class="example_en">I'm grating a coconut to make a cake. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">koko-zye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); koko-d-zyeu (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Eyeball;</span><span class="definition_fr"> bulbe de l'oeil.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To gro koko-zye-ye klere.</span><span class="example_en">Your eyeballs are sparkling. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kòkodenn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kokodenn (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Freckles;</span><span class="definition_fr"> taches de rousseur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">So lafigir plen kokodenn. Li gen chve rouj.</span><span class="example_en">His face is covered with freckles. He's got red hair. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo lafigœr plen kokodenn.</span><span class="example_en">My face is full of freckles. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kokodri</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Alligator;</span><span class="definition_fr"> alligator.</span> (<em>Alligator mississippiensis). Sœl po ke ti peu achte, ke i achèt outour, se le kokodri, me ya pa gran moun ki te chache de kokodri..</em>The only skin you can buy around here is alligator, but there aren't a lot of people who hunt alligator. (<span class="variant_code">BT</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou koupe so don-ye, les ti bebe-la mòrd si en don krokodil.</span><span class="example_en">For a child who is cutting teeth, let the baby bite on an alligator tooth. [ <span class="example"><span class="example_lc">'crocodile</span><span class="example_en">'] (<span class="variant_code">BI</span>) 2<span class="example"><span class="example_lc">. prop.n.</span><span class="example_en">Brer Crocodile, Alligator (folktale character); Compère Caïman (personnage dans les contes). <span class="example"><span class="example_lc">♦En jou Pa Lapen rankontre avec Pa Kokodri dan en lapyes lèrb.</span><span class="example_en">One day Brer Dog met Brer Alligator in a grassy field. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Nigger;</span><span class="definition_fr"> nègre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Milatraisse couri dan bal, cocodrie po'té fanal.</span><span class="example_en">Yellow girl goes to the ball, nigger lights her to the hall. </span><span class="example_code">(GC2)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kokòm</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kokanm (<span class="variant_code">PC</span>); kokonm (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Cucumber;</span><span class="definition_fr"> concombre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M kou ramase kokòm.</span><span class="example_en">I'm picking cucumbers. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Pye kokonm-la gen en ta kokonm. Mo lenm kokonm dan salad.</span><span class="example_en">The cucumber plant has a lot of cucumbers. I like cucumbers in salad. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Topa gaignin à rien. To frèt com cocombe qui couché dan la rosée.</span><span class="example_en">There's nothing wrong with you. You're as cold as a cucumber lying in the dew. </span><span class="example_code">(WO)</span></span> <span class="headword"><subentry>•'banane-concomme' </subentry></span><span class="pos">adj.phr.</span> <span class="definition_en">Crazy;</span><span class="definition_fr"> fou, insensé, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">banann</span><span class="example_en">•<span class="headword">kokonm a lodè </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kokonm odœ (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> «Smell-melon», a small, yellow, inedible vegetable-like fruit which grows on vines; un petit fruit jaune immangeable qui pousse sur une plante grimpante. (<em>Cucumis melo). Sa se vye kokonm a lodè ye sa. Ye san bon bon bon mè to monj pa sa..</em>Those are old [kokonm a lodè]. They smell very good but you don't eat them. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kòkòrbye</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kòkòbye, kòkobye (<span class="variant_code">PC</span>); kokobye (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To buck, rear up;</span><span class="definition_fr"> faire le gros dos, se cabrer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En chval ki kòkòbye.</span><span class="example_en">A horse which is bucking. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa konen tchen chval-la. Li kokobye tro.</span><span class="example_en">I can't hold the horse. He's rearing up too much. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To jump around, cavort;</span><span class="definition_fr"> sautiller, cabrioler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Moun-ye e bwa ye gro djòg wiski, labwason e fe gonmbo. Vye moun-ye e vye nonm-ye e kòkòrbye antrœ ye.</span><span class="example_en">The people were drinking their big jugs of whiskey, drinking and making gumbo, and old people were dancing with each other. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kòkòt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kokòt (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); koukou, koukout, kikit (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Vagina;</span><span class="definition_fr"> vagin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Fonm-ye gen kokòt e nom-ye gen pip.</span><span class="example_en">Women have vaginas and men have penises. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kol</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); kòl chimij (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Collar;</span><span class="definition_fr"> col.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To gen en kòl apre to chimij.</span><span class="example_en">You have a collar on your shirt. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Enho chimin ein moune oua djab et dit li: - Donne moin mo cravate, et mo col, ça mo té prêté toi..</em>On the road, a person saw the devil and said, 'Give me my tie and the collar that I lent you.' (<span class="variant_code">FO T19</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">kòl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Glue;</span><span class="definition_fr"> colle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To pèrs en ti trou, to fe ta chviy, e la to me en peu lakòl anndan la, to kal li andan la ave en marto.</span><span class="example_en">You drill a hole, and you make your dowel, and then you put a little glue in there, and you drive it in with a hammer. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">'la colle pacane' </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Praline;</span><span class="definition_fr"> praline.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Clarisse apalé vende pin patate, estoma milate et la colle pacane.</span><span class="example_en">Clarisse is going to sell sweet potato bread, gingerbread and pralines. </span><span class="example_code">(WO)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kole</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kòl (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To stick, get stuck;</span><span class="definition_fr"> poisser, coller.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Zèr-koken li, kan li chèch li kòl an to lenj, li s tach an to lenj.</span><span class="example_en">Cockle bur, when it's dry it sticks to your clothes. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Piti-ye apre ye dòrmi, ye gen souvan popyèr-zye kole ansanm avèk lasir.</span><span class="example_en">Children after they sleep often have their eyelashes stuck together with waxy substance. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Hé! lamain là resté collé!.</em>Hey! The hand remained stuck! (<span class="variant_code">T2</span>) 2.<span class="definition_en"> To land;</span><span class="definition_fr"> atterrir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Balkoton-la flote jiska li kole on en ti lil</span><span class="example_en"> The bale of cotton floated until it landed on a little island. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">kole apre </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> kòl apre (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To stick to, bother;</span><span class="definition_fr"> coller à.</span> <em>Kòl pa apre mon!.</em>Leave me alone! (<span class="variant_code">PC</span>) 3.<span class="definition_en"> To bank up, rebank, place soil around the base of (plants);</span><span class="definition_fr"> rechausser, butter (des plantes). (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kolèj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kolèj (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> School;</span><span class="definition_fr"> école, collège.</span> <em>Li te e monte en kolèj TWO <span class="variant_code">ST</span>ORY HIGH.</em> He was building a school two stories high. (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> Boarding school;</span><span class="definition_fr"> pensionnat.</span> (<span class="variant_code">PC</span>) 3.<span class="definition_en"> College, university;</span><span class="definition_fr"> université.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen plen moun dan ton-sa-la te e fini kolèj</span><span class="example_en"> There were a lot of people in those days who finished college. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mokré li kouri dan gran colèche laFlance.</span><span class="example_en">I think he went to a big college in France. </span><span class="example_code">(T17)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kolèksyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Collection, charity;</span><span class="definition_fr"> collecte, quête, charité. <span class="example"><span class="example_lc">Na pa larjan dan sa. Mo brok. Mo p ole mande kolèksyon an mo do.</span><span class="example_en">There's no money in that. I'm broke. I don't want them to take up a collection for me on my behalf. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Pou Karèm, no gen de trwa semèn lamisyon. Ye fe kolèksyon pou le misyon.</span><span class="example_en">For Lent, we have two or three weeks for retreats. They collect money for the retreats. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kolèkte</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kolekte (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To collect (taxes, a payment);</span><span class="definition_fr"> percevoir (des impôts, un paiement). <span class="example"><span class="example_lc">Nou te kouri pour kolèkte Chaken trant sou, pour tou lavanmidi.</span><span class="example_en">We each went to collect thirty cents for the whole morning. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To take up a collection;</span><span class="definition_fr"> faire la quête, la collecte. <span class="example"><span class="example_lc">Kolèkte larjan.</span><span class="example_en">To collect money (pass the collection plate in church). (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Larjan li kolèkte sa va pou misyonèr-la. Sa rès pa dan la parwas.</span><span class="example_en">The money he collected, it goes to the missionary. It doesn't stay in the parish. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kolèr</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Angry, mad;</span><span class="definition_fr"> fâché, en colère. <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa vini kolèr parskè mo konen li t ap fe fars.</span><span class="example_en">I didn't get angry because I knew he was joking. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kanmo tandé paroi cila à force mo té kolèr, mo sorti mo souyé dan mo pié et mo kouri coucé.</span><span class="example_en">When I heard those words, mad as I was, I took off my shoes and I went to bed. </span><span class="example_code">(T14)</span></span> •<span class="headword">kolèr apre </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To be mad at;</span><span class="definition_fr"> se fâcher contre, être fâché contre. <span class="example"><span class="example_lc">♦Moconnin li colère après moin.</span><span class="example_en">I know he's mad at me. </span><span class="example_code">(FO T3)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kolèr</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); kolè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Anger;</span><span class="definition_fr"> colère.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kon somdi vini, Bouki fe en kou-d-kolèr.</span><span class="example_en">When Saturday came Bouki had a fit of anger. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> •<span class="headword">an kolè </span><span class="pos">adj.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Angry;</span><span class="definition_fr"> en colère.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo an kolè ka ye fe mo sa.</span><span class="example_en">I get mad when they do that to me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Sato vini fe isi? rwa-la mannde li depi li wa li, e ben an kolè..</em>'What did you come hère to do?' the king asked when he saw him, quite angrily. (<span class="variant_code">JR</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">kolibri</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Hummingbird;</span><span class="definition_fr"> colibri.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En kolibri se en ti zozo grouy tou-l-tan.</span><span class="example_en">A hummingbird is a little bird that moves around all the time. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Larenne zozos té voyé so colibri pou porté nouvel.</span><span class="example_en">The queen of the birds sent her hummingbird to carry the news. </span><span class="example_code">(T8)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kolidòr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Corridor, hallway;</span><span class="definition_fr"> corridor, couloir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enave en kolidòr.</span><span class="example_en">There was a hallway. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kolik</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Colic, stomachache;</span><span class="definition_fr"> colique, mal au ventre, mal à l'estomac.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pou kolik, to gen p frote ti bebe an so ti vant e lagrès kanfre.</span><span class="example_en">For colic, you' ve got to rub the baby's little tummy with camphor oil. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Michié Bouki, mo pove gaçon manzé tro boucou gombo çaoui avè zambalaya; ça donne li colik..</em>Mr. Bouki, my poor boy ate too much raccoon gumbo and jambalaya; it has given him colic. (<span class="variant_code">T3</span>) •<span class="headword">gen kolik </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To have an upset stomach;</span><span class="definition_fr"> avoir mal au ventre, avoir mal à l'estomac.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen kolik yèr-o-swa</span><span class="example_en"> I had an upset stomach last night. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kolmoro</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kolmoron (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cormorant;</span><span class="definition_fr"> cormoran.</span> (Family <em>Phalacrocoracidae). En kolmoron se en gro zozo. To fe gonbo ou frikase avèk sa..</em>A cormorant is a big bird. You make gumbo or fricassee with that. (<span class="variant_code">CA</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">kologn</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Cologne;</span><span class="definition_fr"> eau de Cologne.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦En haut latab y avait ain jog, comme jog do l'eau Cologne.</span><span class="example_en">On top of the table there was a jug, like a bottle of cologne. </span><span class="example_code">(T20)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kolonb</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Dove;</span><span class="definition_fr"> colombe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Colombe, ain jour, en haut ain n'harbe dans bois t apé jonglé l'amour.</span><span class="example_en">The dove, one day atop a tree in the woods was thinking about love. (T 18)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">koloni</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Colony;</span><span class="definition_fr"> colonie.</span> ♦Ma <span class="example"><span class="example_lc">roulé tout la colonie.</span><span class="example_en">I've traveled the whole colony. (GCl)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kolonm</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Overseer, foreman;</span><span class="definition_fr"> contremaître, intendant. <span class="example"><span class="example_lc">Kolonm, se en nonm ki on en chval e OVER THE travay on. Li di ye sa ki pou fe e sa ki pa pou fe.</span><span class="example_en">An overseer is a man on horseback who is in charge of the workers. He tells them what to do and what not to do. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Liprend Compair Lapin pou so premier colombe.</span><span class="example_en">He took Brer Rabbit as his main overseer. </span><span class="example_code">(FO T18)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kolòy</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Kerosene, coal oil;</span><span class="definition_fr"> kérosène, pétrole lampant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te fe lalimyè avèk en boutey. Mèt en RAG avèk kolòy den en boutey, e mèt l an en poto, enn la, enn la, enn la, sa se klere ase.</span><span class="example_en">They would make lights with a bottle, put a rag with kerosene in a bottle and put it on a post, one there, one there, and one there. That made enough light. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦[Pou] mòrdir sèrpon, to fe li bwa en kirelye lagres kochon fre e la to enbibe en lenj avek kòl òy e to pas sa si lamòrdir..</em>For a snakebite, you make him drink a spoonful of fresh pigfat and then you soak a cloth in kerosene and wipe it over the wound. [ '<span class="example"><span class="example_lc">cold oil'</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kolta</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>); koltar (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Coal tar;</span><span class="definition_fr"> goudron de houille, coaltar.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Me di kolta disu leu simon, sa fe IT'S A BLACKTOP</span><span class="example_en"> Put some tar on the cement, and then it's a blacktop [road]. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sakre ti nòm koltar-la en kou.</span><span class="example_en">He struck the little tar man. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye f e chmen e BLACKTOP e kolta</span><span class="example_en"> They made the road with blacktop and coaltar. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kolye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lèkolye (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Necklace;</span><span class="definition_fr"> collier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sè en gran lèkolye</span><span class="example_en"> It's a big necklace. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen tro dòrur, desi li. Li te gen en brasle, en kolye dan so kou, de bout-dòrey dan so zorèy.</span><span class="example_en">She had too much gold jewelry on her. She had a bracelet, a necklace on her neck, earrings in her ears. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mo sra done toi quand ma revini ein joli robe et ein collier.</span><span class="example_en">When I get back I'll give you a dress and a necklace. </span><span class="example_code">(FO T20)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Collar (of harness, dog, etc.); collier (d'un harnais, d'un chien, etc.). (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Michié vente plat té oir lamarque collier quand yé fermain gros Boule dans poulailler.</span><span class="example_en">The flat-bellied man had seen the collar marks from when they had locked Boule in the henhouse. (<span class="variant_code">T22</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'collier'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">BD</span>) •<span class="headword">kolye an bwa </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Wooden collar (of a harness);</span><span class="definition_fr"> collier en bois (d'un harnais). <span class="example"><span class="example_lc">Konnen kolye an bwa pardeusu en kolye an po.</span><span class="example_en">(You put a) wooden collar on top of a leather collar. (<span class="variant_code">PC</span>) cf. <span class="example"><span class="example_lc">bwa-kolye</span><span class="example_en">•<span class="headword"> kolye an po </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kolye a po (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Leather collar (of a harness);</span><span class="definition_fr"> collier en peau (d'un harnais). <span class="example"><span class="example_lc">Konnen kolye an bwa pardeusu en kolye an po.</span><span class="example_en">(You put a) wooden collar on top of a leather collar. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kòm </span><span class="example"><span class="example_lc">adv., conj.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); konm (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>); koum (<span class="variant_code">PC</span>); kom (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>). 1.<span class="definition_en"> Like;</span><span class="definition_fr"> comme.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa ruch kòm li.</span><span class="example_en">I'm not rich like him. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kafe sovaj, li gen de palet parey koum en bin, mè se boukou plu piti.</span><span class="example_en">Coffee weed has pods like a bean, but it's much smaller. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Fanm-la ap bat so zye-ye kòm keken ki fòl.</span><span class="example_en">That woman is batting her eyes like a crazy person (<span class="variant_code">CA</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Ye te mèt sa kòm en jipon anba ye rob.</span><span class="example_en">They would wear that like a slip under their dress. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Fiy-ye va ri apre mwen si ye wa twa monte mwen konm on en chwal.</span><span class="example_en">The girls will laugh at me if they see you riding me like a horse. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">konm si konm sa </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kòm si kòm sa (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> So-so; comme ci, comme ça. •<span class="headword">konm sa </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Like that;</span><span class="definition_fr"> comme ça. <span class="example"><span class="example_lc">Mo wa te gen ti pwason armen te lonng konm sa.</span><span class="example_en">I saw there was a little garfish as long as that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Bitudman, leu lanm a enn pyòch e drwòt konm sa.</span><span class="example_en">Usually the blade of a hoe is straight like that. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye bat konm sa ziska lapli tonmbe on ye.</span><span class="example_en">They fought like that until the rain was falling on them. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> When;</span><span class="definition_fr"> quand.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kòm sa arive, to p e kònè sa arive, cha-la si lou.</span><span class="example_en">When it happened you didn't even know it, since the train was so heavy. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dikrepsi, se konm monje dijir pa.</span><span class="example_en">Dyspepsia is when food doesn't digest, <em>['comme'].</em>(<span class="variant_code">BI</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Konm de fet Djab garde an ba, e konm li tonbe dan sak-la Katafo mare ladjel-la.</span><span class="example_en">In fact the Devil looked down, and when he fell in the sack, Catafo tied its opening shut. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> —<span class="pos">conj.</span> <span class="definition_en">As;</span><span class="definition_fr"> comme.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te pran en legid, e, vlopi li osi TIGHT kòm ye te kapab.</span><span class="example_en">They took a rein, and tied it as tight as they could. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">konm kwa </span><span class="pos">conj.</span> <span class="definition_en">As though, as if;</span><span class="definition_fr"> comme si.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mopel si sen mo krwa plis desi, e mo of li konm kwa se pou li ma pe fe tretmon-la e pa pou mwen.</span><span class="example_en">I call upon the saint that I believe in the most, and I offer it as if it was for him I was doing the treatment, and not for myself. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> •<span class="headword">kòm si </span><span class="pos">conj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); konm si (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1) As if, as though; comme si. <span class="example"><span class="example_lc">Sa gard kòm si li malad.</span><span class="example_en">It looks like he's sick. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Te konm si ye te pa kònen li te malad.</span><span class="example_en">It's as if they didn't know he was sick. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kon Lapen wa Lous-la, li kouche pou fe konm si li te mouri.</span><span class="example_en">When Rabbit saw the bear he lay down to act as if he were dead. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> 2) When; quand. <span class="example"><span class="example_lc">Mo epi ma momon e ma sœr, kòm si nou trwa onsom e le piti deor, nou parl no kreol.</span><span class="example_en">Me, my mother and my sister, when we're together and the kids are outside, we speak our Creole. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">koman</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); komon (<span class="variant_code">PC</span>); komon (<span class="variant_code">NE</span>); koman (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> How;</span><span class="definition_fr"> comment.</span> <em>Koman vou vini isi-la?.</em>How did you get here? (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Moun-la ki te gen piroke apran li koman pou jire</span><span class="example_en"> The people who had a parrot taught it how to swear. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Touche le tof-sa-la. Wa koman mou li ye.</span><span class="example_en">Feel this cloth. See how soft it is. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Comment to connain tous bougues-yé to popa?.</em>How do you know all of those guys are your father? (<span class="variant_code">BD</span>) •<span class="headword">komon lonton </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); koman lantan, komon lanton (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> For how long, for how much time;</span><span class="definition_fr"> pour Combien de temps.</span> <em>Komon lonton to ondon la Louzyàn?.</em>How long are you in Louisiana for? (<span class="variant_code">NE</span>) •koman sa s fe <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). How is it that, how does it happen that; Comment se fait-il que. <em>Koman sa s fe, to pa gen Chivi dan dèmi to latet?.</em>How is it that you don't have hair on half your head? (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword"> kònen komon se pou </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To know how to;</span><span class="definition_fr"> savoir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To gen pou kònen komon se pou kwi ye.</span><span class="example_en">You have to know how to cook them. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kòmandan</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Commander, overseer commandant;</span><span class="definition_fr"> commandant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Komandan se li ki gen TROOPS</span><span class="example_en"> The commander is the one who has troops. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Lézot matlo pa bésouan comandan: yé fé tou, divinain tou ça to oté fé, et là ou to oté couri..</em>The other sailors don't need an overseer; they do everything, they guess what you want to do, where you want to go. (<span class="variant_code">T7</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">komande</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To order;</span><span class="definition_fr"> commander.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Fleuve pa loin; comandé moin, ma parti couri néyé moin laddan tou suite.</span><span class="example_en">The river is not far; command me, and I will go drown myself in it right away. </span><span class="example_code">(ME)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kòmandœr</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Overseer;</span><span class="definition_fr"> commandeur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mo pas connin, commandeur, maîtresse dit moin préparé café la, mandé li.</span><span class="example_en">I don't know, commander, the mistress asked me to prepare the coffee, ask her. </span><span class="example_code">(TM)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">komanse</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); konmonse (<span class="variant_code">BT</span>); kanmanse (<span class="variant_code">PC</span>); komans, komanse (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To begin, start;</span><span class="definition_fr"> commencer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M ole wa si ye ja e komanse.</span><span class="example_en">I want to see if the show is starting yet. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo arive leglizye te an plen lamés. Lamès deja komanse.</span><span class="example_en">When I got to church, they were in the middle of mass. Mass had already begun. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Fille la commencé pair.</span><span class="example_en">The girl began to be afraid. </span><span class="example_code">(FO T19)</span></span>; <em>Eh bien, dit mari la, commencé prémier, ti garçon, pasqué c'est toi qui plis jéne..</em>Well, said the husband, you go first, little boy, because you're the youngest. (<span class="variant_code">FO T27</span>) —<span class="pos">v.mod.</span> <span class="definition_en">To begin, start (to);</span><span class="definition_fr"> commencer à.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo konmonse travaye dan enn plas.</span><span class="example_en">I started working somewhere. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li t ap kòrde dibwa e dibwa-la komanse deboule.</span><span class="example_en">He was cording wood and the wood began to tumble. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Licommencin poussé soupir, et fait la cour à eine dame.</span><span class="example_en">He began to sigh and to court a woman. </span><span class="example_code">(T37)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kòmansman</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Beginning;</span><span class="definition_fr"> début, commencement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Y ap koupe dikann. Se kòmansman lalezan.</span><span class="example_en">They're cutting cane. It's the beginning of the harvest. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Zafair couri assé ben dan comanceman; bambail zibié tou faroucé et parti dans lot péhie.</span><span class="example_en">Things went rather well in the beginning; by and by the game all got scared off and left for other countries. </span><span class="example_code">(T6)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">komedyen</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Actor;</span><span class="definition_fr"> acteur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compère Renar entré dans ain boutic comédien, é fouillé dan tou so bitin.</span><span class="example_en">Brer Fox entered an actor's store, and searched through all the goods. </span><span class="example_code">(ME 90)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">komen</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kòmen, konmen (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Common, of low moral character;</span><span class="definition_fr"> commun.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Fòm-ye tro komen, se pou sa ouzòt pa marye.</span><span class="example_en">Those women are too common [i.e. easy], that's why they're not married. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Common;</span><span class="definition_fr"> commun.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se pa si kòmen isi.</span><span class="example_en">That's not so common here. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En tayo se en chyen komen. Li pa gen oken valèr.</span><span class="example_en">A hound is a common dog. It doesn't have any value. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Cheap;</span><span class="definition_fr"> de peu de valeur.</span> <em>Men, to achte zafè-sa-la? Men se en zafè konmen, sa sa pa bon..</em>You bought that? That's a cheap thing, it's no good. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">komèr</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Mrs.; Madame. <em>♦Ah!cé vou, Comaire Ranhoutan! Vou ben matinal, jordi..</em>Oh, it's you, Mrs. Orangutan. You're an early riser today. (<span class="variant_code">T6</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">komèrs</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); komès, kòmès (<span class="variant_code">PC</span>); kòmèrs (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Fuss, trouble, goings on;</span><span class="definition_fr"> histoire(s), tracas, embarras, difficulté. <span class="example"><span class="example_lc">En gran komès.</span><span class="example_en">A big fuss. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mèt-d-ekol-la li gen en ti sifle e kan li sif piti-ye arèt hetaye, fe ye komèrs</span><span class="example_en"> The schoolteacher has a whistle, and when he whistles, the children stop yelling and carrying on. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Mais qué commerce tapé méné, bougue d'animal, réveillé tout moune comme ça?.</em>But what fuss is this, you animal, to be waking everyone up like that? (<span class="variant_code">FO T18</span>) •<span class="headword">fe komèrs </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1) To make trouble; faire des embarras, faires des histoires. (<span class="variant_code">PC</span>) 2) To gossip; dire des commérages. (<span class="variant_code">CA</span>) 3) —avèk To run around with (romantic partners); sortir avec (des partenaires sexuels). <span class="example"><span class="example_lc">Life komèrs avèk tèl e tèl fom me li vè pa so non soti. Li wa en fom diferant tou le swa.</span><span class="example_en">He's running around with this woman and that but he doesn't want his name to come out. He sees a different woman every night. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 4) To make a mess; faire un gâchis. <span class="example"><span class="example_lc">Piti-si-le fe en ta kòmèrs kan ye ranje manje.</span><span class="example_en">These kids make a big mess when they fix food. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> •<span class="headword">menen komèrs </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To cheat on, run around on (one's spouse);</span><span class="definition_fr"> tromper, cocufier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li kolè. So fom ap menen komèrs.</span><span class="example_en">He is angry. His wife is running around on him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Gossip;</span><span class="definition_fr"> commérages, racontars, potins.</span> (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">komèrs de neg </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Unnecessary fuss, gossip;</span><span class="definition_fr"> histoires inutiles, commérages, racontars, potins.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se tro d komèrs de neg. Li toujou ap fe lanbara e sa fe lanbrouy.</span><span class="example_en">It's too much gossiping. She's always making trouble and it causes confusion. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Meddling;</span><span class="definition_fr"> intervention (d'un officieux). (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">komèrsyèz</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Gossip, gossiper;</span><span class="definition_fr"> commère, cancanière.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te komèrsyèz</span><span class="example_en"> <em>Li t ole di twa sa. Li di se sa Ème di..</em>She was a gossiper. She wanted to tell you that. She said that was what Aimee said. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">komèt</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To commit;</span><span class="definition_fr"> commettre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li komèt en krim e ye prizonnen li.</span><span class="example_en">He committed a crime and they imprisoned him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kòmi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Clerk;</span><span class="definition_fr"> commis.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enave en kòmi magazen ki vini e pran to lord.</span><span class="example_en">There was a grocery clerk who would come to take your order. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye rantre dan en boutik olon chemen e konm ye rantre enn dan ye tann konmi-la di, 'Ga trwa Arichmenn. '</span><span class="example_en">They went into a store along the road, and as they went in they heard the clerk say, 'Look, three Irishmen.' (<span class="variant_code">JR</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">komifo</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Proper, respectable, suitable;</span><span class="definition_fr"> comme il faut, convenable.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To fe man en rob komifo. Mo lenm li.</span><span class="example_en">You made me a suitable dress. I like it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Vougagnin ain ti lair si tan comifo! voupopa riche, mo sûr..</em>'You have such a proper appearance. Your daddy must be rich.' (<span class="variant_code">ME</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">kòmin</span> <span class="pos">adj.</span> •depech kòmin <span class="example"><span class="example_lc">n. phr.</span><span class="example_en">Clingstone peach; pavie. cf. <span class="example"><span class="example_lc">pèch</span><span class="example_en"></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kòmisyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); kanmisyon (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Groceries;</span><span class="definition_fr"> provisions.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M'aie o vilaj, mo gain pou achte de komisyon.</span><span class="example_en">I'm going to town. I have to buy some groceries. </span><span class="example_code">(HW)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Enfin, fau nou vite parti, porté nou bagage loin d'ici, péché cribiche, volé poisson, vlopé cala avec to Commission.</span><span class="example_en">Well, we have to leave quickly, and go far from here, and fish for crawfish, and steal fish, and wrap up that rice cake with your groceries. </span><span class="example_code">(T32)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Errand;</span><span class="definition_fr"> commission.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li justeman byen fe arete. Mo gen en komisyon pou li.</span><span class="example_en">He did exactly the right thing by stopping. I have an errand for him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">fe kòmisyon </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To run errands;</span><span class="definition_fr"> faire les commissions.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sete toujou mon pou kote boutik, sete toujou mon pou fe so kanmisyon</span><span class="example_en"> I was always the one who went to the store, I was the one who ran his errands. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Ça fait madame la prend li dans so bel carrosse et ménin li dans so la maison pou fait so commission et servi a tabe..</em>So the woman picked him up in her beautiful carriage and took him home with her to run her errands and serve at her table. (<span class="variant_code">FO T2</span>) kòmisyònèr <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Messenger;</span><span class="definition_fr"> commissionaire, messager.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mais nous pas jamin oua commissionaire nous té voyé coté vous.</span><span class="example_en">But we've never seen the messenger we sent to you. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kòmòd</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); komòd (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Toilet, outhouse;</span><span class="definition_fr"> toilettes, cabinet extérieur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vye tan pase, no te gen kòmòd deyò me no te gen po-d-chanm pou le swa.</span><span class="example_en">In the olden days, we had toilets outside but we had chamber pots for at night. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kòmunye</span> <span class="pos">v.</span> konmiyen, konmignen (<span class="variant_code">PC</span>); komunie, komuni (<span class="variant_code">BT</span>); kòmiyen (<span class="variant_code">CA</span>). —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To take communion;</span><span class="definition_fr"> communier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan ti t mari ti soupoze ale konmiye le jour d avan, resewar la sennt konmiyon.</span><span class="example_en">When you get married you're supposed to go take communion the day before, receive holy communion. (DT); <span class="example"><span class="example_lc">No te blije fe katechis. Mo te gen douz an kan mo kòmiyen.</span><span class="example_en">We had to study catechism. I was twelve when I took communion. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To give communion to;</span><span class="definition_fr"> donner la communion à.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo peu pa kouri legliz. Prèt vini tou le mwa komuni mò.</span><span class="example_en">I can't go to church. The priest comes every month to give me communion. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kòmunyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> kòmiyon (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); lakanmyon, kanmiyon (<span class="variant_code">PC</span>); lakòmiyon, konmiyon (<span class="variant_code">CA</span>); kòminyon (<span class="variant_code">MO</span> 60). Communion; communion. <span class="example"><span class="example_lc">La sennt konmiyon.</span><span class="example_en">Holy Communion. (DT); <span class="example"><span class="example_lc">Pran lakòmiyon.</span><span class="example_en">To take communion. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">la tit kòmiyon </span><span class="pos">n.phr.</span> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Little communion (at age seven);</span><span class="definition_fr"> petite communion (à sept ans), •<span class="headword">lakòmiyon inosan </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Little communion;</span><span class="definition_fr"> petite communion (a sept ans). •<span class="headword">prèmyè komiyon </span><span class="pos">n.phr.</span> (<span class="variant_code">PC</span>); prèmyè kòmiyon (<span class="variant_code">PC</span>); prèmyèr kòminyon (<span class="variant_code">MO</span> 60). First communion; première communion. <span class="example"><span class="example_lc">Mo fe mo prèmyè komiyon.</span><span class="example_en">I did my first communion. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Setè jour mo fè mo prèmyèr kòminyon.</span><span class="example_en">It was the day I had my first communion. (<span class="variant_code">MO</span> 60)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konbine</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Combined;</span><span class="definition_fr"> combiné.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Cocodrie c'est ein gros menteur et comme tout so famille, ein gros pecheur. Ca, combiné avec le fait que Tchoupoule, li té s'en allé.</span><span class="example_en">The Alligator is a big liar and like all of his family, a big sinner. That, combined with the fact that Tchoupoule had gone away. </span><span class="example_code">(DC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konbyen </span><span class="example"><span class="example_lc">adv.interr.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span>); komye (<span class="variant_code">NE</span>); konmyen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); komen, kòmen, komon (<span class="variant_code">PC</span>). How much, how many; Combien. <em>Komon du tan to bèzòn?.</em>How much time do you need? (<span class="variant_code">PC</span>); <em>Konbyen d piti t ale batize?.</em>How many children are you going to baptize? (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Komon d fwa.</span><span class="example_en">How many times. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>Konmyen to peye to souye?.</em>How much did you pay for your shoes? (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Likouri wa Madanm Djab e li mande Djables-la kanman li se charje li pou fe li vini gro konm en chevrey.</span><span class="example_en">He went to see Mrs. Devil, and he asked the she-devil how much she would charge him to make him as big as a deer. (<span class="variant_code">JR</span>); <em>Combien ça fait en tout?.</em>How many does that make? (<span class="variant_code">FO T18</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konchitrwayen</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Fellow citizen;</span><span class="definition_fr"> concitroyen.</span> ♦Vou <span class="example"><span class="example_lc">respectabe conchitroyen.</span><span class="example_en">Your respectable fellow citizen. </span><span class="example_code">(T13)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kondane</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To condemn;</span><span class="definition_fr"> condamner.</span> <em>♦Yétrouvé compair Lapin coupable, é yé condanné li à mort!.</em>They found Compair Lapin guilty and they condemned him to death. (<span class="variant_code">FO 1887</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">kondisyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Condition;</span><span class="definition_fr"> condition.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo t ole vann mo tomobil pou en bon pri parskè li te an bon kondisyon.</span><span class="example_en">I wanted to sell my car for a good price because it was in good condition. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tout chien té trouvé yé sort té malheureux, alors yé voyé ein délégation, ein bande chien pou mandé Bon Djé pou li méliorer yé condition.</span><span class="example_en">All of the dogs found their fate unhappy, so they sent a delegation, a pack of dogs to ask God to improve their condition. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konduit</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Behavior;</span><span class="definition_fr"> conduite, comportement.</span> ♦Cé <em>in procédé ça? cé agi en gentleman ça? mo mandé vous? cé conduite Bertin et Capdeville!.</em>Is that any way to act? Is that acting like a gentleman, I ask you? That's acting like Bertin and Capdeville. (<span class="variant_code">T34</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">kondwi</span> <span class="pos">v.tr.</span> kondi, kondu (<span class="variant_code">CA</span>). To direct, steer, drive; conduire. <span class="example"><span class="example_lc">Djab-la mete so bot de sèt lye pou tante jèn fiy-ye. Se le bòt ki kondi li. San bòt, li te pa kapab kòrsye.</span><span class="example_en">The devil put on his seven league boots to tempt young girls. It's the boots that led him. Without boots he wasn't able to run. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦To va les mwen monte on to do e mo va kondwi twa che Bouki.</span><span class="example_en">You're going to let me climb on your back and I'm going to lead you to Bouki's. <em>['conduit'].</em>(<span class="variant_code">DU</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kone</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); konen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); konnen, konèt, kònen (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To know;</span><span class="definition_fr"> savoir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa kone si li mouri astèr.</span><span class="example_en">I don't know if he's dead now. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa vini kolèr parskè mo konen li t ap fe fars.</span><span class="example_en">I didn't get angry because I knew he was only joking. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te fen kon mo te pa konne ki.</span><span class="example_en">I was hungry like I didn't know what. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> ♦Mo <span class="example"><span class="example_lc">té si peur mo commencé couri sans connin ou mo té pé allé.</span><span class="example_en">I was so afraid that I started to run without knowing where I was going. </span><span class="example_code">(T34)</span></span> •<span class="headword">ka t a fini konnè </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">Before you know it;</span><span class="definition_fr"> en moins de rien, tout d'un coup.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">fini</span><span class="example_en">•<span class="headword">kone mye </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To know better;</span><span class="definition_fr"> ne pas être dupe. <span class="example"><span class="example_lc">Nounoun kone mye ke sa ... Te pe peye l ditoute gen taye li, te gen kongnen li.</span><span class="example_en">Nounoune knew better than that, either he wouldn't get paid at all, or they would beat him up. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">pa konnen mye </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Not to know (any) better;</span><span class="definition_fr"> être ignorant. <span class="example"><span class="example_lc">Te pa konnen mye, ye viv kòm sa.</span><span class="example_en">They didn't know any better, they lived that way. •<span class="headword">kone pa en fout </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Not to know a damn thing;</span><span class="definition_fr"> ne pas être fichu de savoir. •<span class="headword">vini kone </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To realize, find out;</span><span class="definition_fr"> se rendre compte, découvrir, réaliser, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">vini</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> To know, be acquainted with;</span><span class="definition_fr"> connaître. <span class="example"><span class="example_lc">Mo kone sa famiy.</span><span class="example_en">I know his family. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <em>♦Oh! cher', vous pas connait miché Garry I.</em>Oh! dear, you don't know Mr. Gary! (<span class="variant_code">T1</span>) •<span class="headword">fe kone </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To introduce;</span><span class="definition_fr"> présenter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Men mentnan sete mo kouzen ki f e li kone mwen.</span><span class="example_en">Now it was my cousin who introduced him to me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">v.aux.</span> 1.<span class="definition_en"> [Habitual]. <span class="example"><span class="example_lc">Moun te pa konnen malad do konm ye malad astèr-la.</span><span class="example_en">People didn't get sick like they do now though. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te konne trape le kriz kon mo te piti.</span><span class="example_en">I used to have seizures when I was small. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vye moun ye te konnen bouyi lèb poupye pi bwa sa pou lafyev.</span><span class="example_en">Old timers used to boil purslane and drink that for a fever. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To be able to, can;</span><span class="definition_fr"> pouvoir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To konen dòn mo li kòm t ole, di pyas par mwa.</span><span class="example_en">You can give it to me as you want, ten bucks a month. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Moun-sa-la pa konen wa. Ye aveg.</span><span class="example_en">Those people can't see. They're blind. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Banane vini, Michié té pas oulé, li dit la connin pourri trop vite.</span><span class="example_en">Banana came, but the gentleman didn't want her, he said she would rot too fast. </span><span class="example_code">(T29)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To know how to;</span><span class="definition_fr"> savoir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye pa kone parle kreol.</span><span class="example_en">They don't know how to speak Creole. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Gardé sécret c'est ein bêtise qui mo pas connin fait.</span><span class="example_en">Keeping a secret is a foolishness that I don't know how to do. </span><span class="example_code">(T11)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konèkte</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); konnèkte, konnèk (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To connect;</span><span class="definition_fr"> relier, réunir, joindre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se larivyè ki konnèk enn-a-lòt.</span><span class="example_en">It's the Mississippi River that connects the two ends (of False River) to each other. (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> To connect, plug in;</span><span class="definition_fr"> brancher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li galope on lèstrisite e li konnèkte on lèstrisite.</span><span class="example_en">It (the drill) runs on electricity and it is plugged in on electricity. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kònesans</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lakònesans (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); konnèsons (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Consciousness;</span><span class="definition_fr"> connaissance, •'perde connaissance<sup>9</sup></span> <span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To lose consciousness;</span><span class="definition_fr"> perdre connaissance.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Litaillé so femme jisqua li té perde connaissance.</span><span class="example_en">He beat his wife until she lost consciousness. </span><span class="example_code">(T15)</span></span> •son (d) konnèsons <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); san lakònesans (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Unconscious;</span><span class="definition_fr"> sans connaissance.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Konye dan lasèrvèl sa me li son d konnèsons.</span><span class="example_en">Knock (the pig) in the head to put him unconscious. (<span class="variant_code">BT</span>) <em>♦Aïe!ma pé perdu connaissance!.</em>Ouch! I'm losing consciousness. (<span class="variant_code">T32</span>) 2.<span class="definition_en"> Acquaintance;</span><span class="definition_fr"> connaissance.</span> <em>♦Mo assite à côté de li, et pou commencin connaissance, mo mandé li d'ein voix poli, Comment s 'porte vote Excellence?.</em>I sat down next to him, and in order to make his acquaintance, I asked 'How is your Excellence?' (<span class="variant_code">T38</span>) •<span class="headword">fe lakònesans </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To meet, make the acquaintance of;</span><span class="definition_fr"> faire la connaissance de.</span> <em>To fe lakònesans e li deja?.</em>Have you met him yet? (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo fe lakònesans e la personn-la. Li parl byen. Li vayan.</span><span class="example_en">I met the person. She speaks well. She's nice. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konfedere </span><span class="example"><span class="example_lc">n., adj.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>); kofèdere, konnfèdere, konfèdere (<span class="variant_code">PC</span>). — <span class="pos">prop.n.</span> <span class="definition_en">Confederate (soldier of the South during the Civil War);</span><span class="definition_fr"> Confédéré (soldat du sud pendant la Guerre de Sécession). <span class="example"><span class="example_lc">Konnfèdere te konnen kou si moun-ye avek fouchet.</span><span class="example_en">The Confederates used to rush at people with pitchforks. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> ♦ <span class="example"><span class="example_lc">Konfedere fe moun trape frison o Pòr Hudson</span><span class="example_en"> The Confederates made people catch chills at Port Hudson. </span><span class="example_code">(TP)</span></span> —<span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Confederate;</span><span class="definition_fr"> Confédéré.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tonn arjon se te larjon konfèdere, se pa bon, ye prann ta plas. La ye fe èsklav e twa e le nwa.</span><span class="example_en">Your money was Confederate money, it was no good, they took your property and they made slaves of you and the blacks. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konfèse</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kanfèse (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To confess one's sins;</span><span class="definition_fr"> se confesser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To di to pèche. To konfèse ave pret-la.</span><span class="example_en">You tell your sins, you confess to the priest. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nou oblije pou konfese en fwa par mwa dan Karèm.</span><span class="example_en">We have to confess once a month during Lent. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To confess;</span><span class="definition_fr"> confesser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa gen pèche pou konfèse.</span><span class="example_en">I don't have sins to confess. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konfesional</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Confessional;</span><span class="definition_fr"> confessional.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vye mètrès te di mwen fale mo kou konfese. Mo kouri trouve pret-la don konfesional.</span><span class="example_en">The old mistress told me I had to go to confession. I went and found the priest in the confessional. </span><span class="example_code">(TP)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konfèsyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Confession;</span><span class="definition_fr"> confession.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konfirmasyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Confirmation;</span><span class="definition_fr"> confirmation.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mwa d me se mwa d la konfirmasyon. To resevwa sakreman.</span><span class="example_en">May is confirmation month. You receive the sacrament. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konfirmen</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kanntœrne (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Confirmation;</span><span class="definition_fr"> confirmation.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sete en vye katolik. Mon e li fe tou nou konfirmen nou konmiyon. Nou batize katolik.</span><span class="example_en">He was an old Catholic. He and I did our confirmation and our first communion. We were baptized Catholic. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konfirmen</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To be confirmed, receive the rites of confirmation;</span><span class="definition_fr"> être confirmé. <span class="example"><span class="example_lc">Mo fe konfirmen, e mo fe tou mo piti-ye konfirmen, batize katolik marenn e paren</span><span class="example_en"> I did my confirmation, and I had all of my kids confirmed, baptized Catholic with a godmother and a godfather. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si to pa konfirmen, to pa kapab batize en pitL</span><span class="example_en">If you're not confirmed, you can't baptize a child. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konfiske</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To confiscate;</span><span class="definition_fr"> confisquer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mova gagnin tou so l'agent, ké lé roi sra confisqué pou donnin nou zote, si nous dénoncin li.</span><span class="example_en">I shall have all his money which the king will confiscate to give us, if we denounce him. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konfitir</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); konfitur (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Jam;</span><span class="definition_fr"> confiture.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To jich lav li prop e to mèt dolo e disik e li kwi li-mem. Ye pèl sa konfitir jòromo.</span><span class="example_en">You just wash it clean and you put in water and sugar and it cooks itself. They call that pumpkin jam. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Konfitur defig.</span><span class="example_en">Fig preserves. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konfyans</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); konfyons (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Confidence;</span><span class="definition_fr"> confiance.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen dòt boug ki te kouri vini, mè li te gen pli konfyons on mon.</span><span class="example_en">He had other guys coming too, but he had more faith in me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Vieux blanc té gain confiance en vieux nèg-là.</span><span class="example_en">The old white man trusted the old black man. (<span class="variant_code">AN</span> <span class="variant_code">T10</span>3); <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa mefyan. Mo gen konfyons dan twa.</span><span class="example_en">I'm not suspicious. I trust you. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Malgré Doctair Macaque dan vou confiance, cé li kapé gouvemin en cachette.</span><span class="example_en">Although Dr. Monkey has your confidence, it is he who is governing secretly. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kongo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kango, konng (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> <span class="pos">pej.</span> <span class="definition_en">Darky, blacky;</span><span class="definition_fr"> nègre.</span> <em>Kongo! Li di: Me latab pou li, m ole wa li monje chat-la!.</em>'Darky!' he said, 'Set the table for him. I want to watch him eat the cat. ' (<span class="variant_code">NE</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Bon Dié pas fait négue Congo pou aute chose que Bamboula.</span><span class="example_en">God made the black man for no other purpose than the Bamboula dance. </span><span class="example_code">(T32)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Water mocassin;</span><span class="definition_fr"> mocassin (espèce de serpent venimeux). (<em>Ancistrodon piscivorus). Si kongo pike twa, li gen pwazon kapab tchwe twa..</em>If a water mocassin bites you, it has poison that can kill you. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Astè m ole to kouri trape mwen en kongo vivan.</span><span class="example_en">'Now I want you to go catch me a live water mocassin.' (<span class="variant_code">JR</span>) 3.<span class="definition_en"> <span class="pos">place n.</span> <span class="definition_en">The Congo;</span><span class="definition_fr"> Congo.</span> <em>To konnen ou Kango ye?.</em>Do you know where the Congo is? (<span class="variant_code">PC</span>) 4.<span class="definition_en"> Congo (name of a dance);</span><span class="definition_fr"> congo (nom d'une danse). <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité dansé Kongo avek Mari Lavo.</span><span class="example_en">He danced the Congo with Marie Laveau. </span><span class="example_code">(TN)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kongrele</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Congressman;</span><span class="definition_fr"> membre du Congrès.</span> <em>♦Lité apé parolé porlictik et tou ça Kongrelaid apé fé pou nou zot dan Wachetington..</em>He was talking about politics and everything the congressmen were doing for us in Washington. (<span class="variant_code">T16</span>); <em>Na ein Kongrelèsmaine ki trivé ça ein ben bon bile.</em> There was a congressman who thought it was a really good bill. (<span class="variant_code">T16</span>) REM: Both of these terms are from satirical texts. The former term is undoubtedly an intentional play on words with <span class="example"><span class="example_lc">congre laid</span><span class="example_en">'ugly eel'.</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kongrès*</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> kangrès (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Congress;</span><span class="definition_fr"> congrès.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pa pase sa devan Kangrès, sènatèr aryen.</span><span class="example_en">They didn't take that before Congress, the Senate or anything. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Yankee la yé pas bon bitin-Congrés connin ça yé tous yé..</em>Yankees are not a good prize; Congress knows what all of them are. (<span class="variant_code">T31</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">kongri</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kangri, kangru (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Rice and field pea jambalaya;</span><span class="definition_fr"> jambalaya fait de riz et de fèves, riz aux fèves.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vou fe kangri e tou defev.</span><span class="example_en">You can make a rice and pea jambalaya with any kind of peas. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konm</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Roof;</span><span class="definition_fr"> comble, toit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lato pel si non pèrsonn-la trwa fwa pondon ta pe kloue deklou don lakonm lamezon.</span><span class="example_en">Then you invoke the person three times while you're nailing nails into the roof of his house. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konng</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kongn (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Mudpuppy, salamander;</span><span class="definition_fr"> salamandre.</span> (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> Mud eel, lamp eel;</span><span class="definition_fr"> espèce d'anguille.</span> (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konnu</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); koni, konu (<span class="variant_code">PC</span>); kanni (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Hackberry tree;</span><span class="definition_fr"> micocoulier de Virginie.</span> (<span class="example"><span class="example_lc">Celtis laevigata</span><span class="example_en">Wild.) <span class="example"><span class="example_lc">Kanni fe de ti gren jón. To konen manje ye.</span><span class="example_en">Hackberry trees make little yellow seeds. You can eat them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konpagni*</span> <span class="pos">n.</span> konponyi, konponye (<span class="variant_code">NE</span>); konpayi, kanmponyen (<span class="variant_code">BT</span>); kanpangnen, kanponyen, kon-pongn, konmponni (<span class="variant_code">PC</span>); konpangni, kanmpongni, konponyi (<span class="variant_code">CA</span>). 1.<span class="definition_en"> Company, visitors;</span><span class="definition_fr"> de la visite.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo momon o mo popa, si ye se gen kanpangnen, to kònè, piti kòm sa-ye te toujou antou d vyè moun-ye.</span><span class="example_en">My mom and my dad, if they had company, you know, the children always gathered around the adults. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en ta la konponyi jodi. Se mo lafèt.</span><span class="example_en">I've got a lot of company today. It's my birthday. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kon en vye kòk chont on to lagali la konponye gen vini jou-la.</span><span class="example_en">When an old rooster sings under your porch, company will come that day. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Company;</span><span class="definition_fr"> compagnie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si en fom ora la konponyi de le nòm...</span><span class="example_en">If a woman was in the company of a man... </span><span class="example_code">(NE)</span></span> •<span class="headword">tchombo kanmponyen </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); tchenn la konpayi (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To keep s.o. company; tenir compagnie à qn. <span class="example"><span class="example_lc">Li tchombo li kanmponyen.</span><span class="example_en">He kept her company. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>Kon t ale vini tchenn mon la konpayi?.</em>When are you coming to keep me company? (<span class="variant_code">BT</span>) 3.<span class="definition_en"> Company, firm;</span><span class="definition_fr"> société.</span> <em>Mo fiy travay pou en konpangni lavoka a BARONNE <span class="variant_code">ST</span>REET.</em> <span class="example"><span class="example_lc">Se deu, trwa lavoka ansanm.</span><span class="example_en">My daughter works for a law firm on Baronne Street. It's two or three lawyers together. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konparab</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Comparable;</span><span class="definition_fr"> comparable.</span> <em>♦Pancore 'oir in griffonne comme çacomparabe a mo belle Layotte..</em>I haven't seen a griffe like that, comparable to my beautiful Layotte. (<span class="variant_code">GC1</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">konpare</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>); kanpare (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To compare;</span><span class="definition_fr"> comparer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">E la mo demènaje e mo vini Chmen Nœf, se en gro plas kanpare e Jaro</span><span class="example_en"> And then I moved and I came to New Roads, that's a big place compared to Jarreau. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konpèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Comrade, brer;</span><span class="definition_fr"> collègue, camarade, compère.</span> [Title used to address male characters in folktales]. <span class="example"><span class="example_lc">♦Ein jou, dan tan lézot foi, Compair Bouki couri dîné côté so ouasin Compair Lapin</span><span class="example_en"> One day long ago, Brer Bouki went to have dinner at his neighbor's, Brer Rabbit. </span><span class="example_code">(T2)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konpèr-loryo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> konpèr-lòrye (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Sty (on the eye);</span><span class="definition_fr"> compère-loriot, orgelet. <span class="example"><span class="example_lc">Ye di to pis dan chemen to trap en konpèr-lorye. En gro bouton rouj desi to popyèr zye.</span><span class="example_en">They say (if) you pee on the road, you get a sty, a big red pimple on your eyelid. (<span class="variant_code">CA</span>) <em>♦[Pou] konpèr-loryo, krache trwa fwa par tèr, va fe sa pase..</em>For a sty, spit three times on the ground, and you will make it go away. (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konple</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Complete;</span><span class="definition_fr"> complet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Cé mo tour astèr, moin compair Lapin, mo gagnin pou boi, mé ein boi complète.</span><span class="example_en">It is my turn now; 1.<span class="definition_en"> Compair Lapin, I am going to drink, but a complete drink. (<span class="variant_code">FO 1887</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konplen</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); kanplenn, konmplengnen, konplent, kanplen (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To complain;</span><span class="definition_fr"> se plaindre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pa satisfe le e kanplen.</span><span class="example_en">He is not satisfied, he is complaining. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye te vini las tann li konplente.</span><span class="example_en">They got tired of hearing her complain. </span><span class="example_code">(JR)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Tan li procé cabanne Compair Bouki, li comancé plène apé tchombo so vante.</span><span class="example_en">When they approached Brer Bouki's house, he began to complain and hold his stomach. </span><span class="example_code">(T4)</span></span>; '<span class="example"><span class="example_lc">plainde'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">FO T15</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'complainter'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PE</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konplentè</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Complainer;</span><span class="definition_fr"> plaignant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Liespere la jiska lœ vye konplentè rive.</span><span class="example_en">He waited there until the old complainer arrived. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konplike</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To complicate;</span><span class="definition_fr"> compliquer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se konplike fe en rob lamarye.</span><span class="example_en">It's complicated to make a wedding dress. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mocré mo ben compliké tou zafair cila mo olé fé; si Djiabe pa mêlé, tou kichoge a marché drette.</span><span class="example_en">I think I really complicated all the things that I wanted to do. If the Devil wasn't mixed up in it, everything would have gone right. </span><span class="example_code">(T6)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konpliman</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Compliment;</span><span class="definition_fr"> compliment.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En nonm dou ki lèm le fonm. Li kwa li bon pou chèche le fonm. Se pa en konplimon. T ape mèt li DOWN kon to di se en siro.</span><span class="example_en">A womanizer, a 'syrup' is a 'sweet' man who likes women. He thinks it's good to chase women, but it's not a compliment. You're putting him down when you call him a syrup. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo donn twa en bon konpliman kan to menen mo pake. Mo di twa byen mèrsi. Mo kontan to menen sa.</span><span class="example_en">I gave you a nice compliment when you brought my package. I told you thanks. I'm happy you brought that. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Alors Compair Lapin prend marché jisqua li contré néléphant; li salié li et fait li ein joli compliment.</span><span class="example_en">So Brer Rabbit started walking until he met an elephant; he greeted him and paid him a nice compliment. </span><span class="example_code">(FO T3)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konplis</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Accomplice;</span><span class="definition_fr"> complice.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Doctaire Macaque avè so complice Bourriquet tou lé dé sorti dan yé trou é yé vini encor parmi les ote.</span><span class="example_en">Dr. Monkey and his accomplice Bourriquet came out of their hole to mingle with the others. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konpòrte</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To behave;</span><span class="definition_fr"> se comporter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nonm-sa-la konpòrte li byen andan lakonponyi.</span><span class="example_en">That man conducted himself nicely in company. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tant ta comporté bien ma va protégé toi et personne pas allé vini chercher toi icite.</span><span class="example_en">As long as you behave well I will protect you and no one will come looking for you here. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konpozisyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Chemical compound;</span><span class="definition_fr"> composé chimique.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye voy li dan lamannifaktir ao ye fe farin ave ye, ye met en BLEACH, en konpozisyon fe li sòrti blan.</span><span class="example_en">They send it to the factory where they make flour with it (wheat). They put a bleach, a compound to make it come out white. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konpran</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kanpran (<span class="variant_code">CA</span>); konpron (konpron) (<span class="variant_code">NE</span>); konmprann, konmpran, kanprann, konprann (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To understand;</span><span class="definition_fr"> comprendre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Don tou so smart, li toujour konpron aryen.</span><span class="example_en">As smart as he is, he never understands anything. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No pa konprann koman sete. Sete en mistèr.</span><span class="example_en">We don't understand how it happened. It was a mystery. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lapen wa ti bonnonm-la. Li te pe pa konprann ki sete, e li marche tou alantou li an gardan li ben pròch.</span><span class="example_en">Rabbit saw the little fellow. He couldn't understand what it was, and he walked all the way around it looking at it closely. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">fe konmpran </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To explain, teach;</span><span class="definition_fr"> expliquer, enseigner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye di nouzòt, ye asit ye fe nou konmpran ou ye vye PARENT sòti.</span><span class="example_en">They told us, they sat down and explained where their ancestors came from. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">konprann enn-a-not </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To get along;</span><span class="definition_fr"> s'entendre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo enm mo piti-ye. No konprann enn-a-not byen.</span><span class="example_en">I love my children. We get along well. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konpres</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Compress;</span><span class="definition_fr"> compresse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Fe en konprès longan gri pou en deklou.</span><span class="example_en">Make a compress with grey ointment for boils. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] foulir, to kab fe en konpres di sel ou to kab pile de fey morel e met de si..</em>For a sprain, you can make a salt compress, or you can grind up some morel leaves and put that on it. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">konprœnab</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); kanprœnab (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Understanding;</span><span class="definition_fr"> compréhensif.</span> <span class="example"><span class="example_lc">O lil se bon, sè en bon plas pou fe lavi. E tou l monn akòd ye mye. Ye pri kanprœnab, ye kanprann èn-a-lòt mye, mye ke isit.</span><span class="example_en">On the Island is a good place to make a living. And everyone gets along better. They're more understanding, they understand each other better than here. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Understandable;</span><span class="definition_fr"> compréhensible.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Prèt-la fe en bon sèrmon. Li prèch byen. Li te byen konprœnab.</span><span class="example_en">The priest gave a good sermon. He preaches well. He was very understandable. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konpromèt</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To compromise;</span><span class="definition_fr"> compromettre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦E pi cété pou vengé li dé cé compair Lapin té compromette Mamzelle Léonine, so eié; cété ein vrai scandale.</span><span class="example_en">It was to take vengeance on Compair Lapin, who had compromised his daugher, Miss Léonine's, character; that was a real scandal. (<span class="variant_code">FO 1887</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konsan</span> <span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To consent;</span><span class="definition_fr"> consentir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bouki consent et lennemin matin yé gagnin pou parti pu la ville.</span><span class="example_en">Bouki agrees, and the next day they have to leave for town. </span><span class="example_code">(T9)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">'consenti '</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">FO T15</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'consentit'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">BD</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konsekans</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Consequence;</span><span class="definition_fr"> conséquence.</span> •<span class="headword">par konsekans </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">As a result, consequently;</span><span class="definition_fr"> par conséquent.</span> <em>♦Latable té tombin aussi, et alors par conséquence com mo té parterre avant li, mo té couvert de lafaïence..</em>The table had fallen also, and as a result, since I was on the ground before it was, I was covered in pottery. (<span class="variant_code">T39</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">konsèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); konsè (<span class="variant_code">PC</span>); kansèr (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Cancer;</span><span class="definition_fr"> cancer.</span> <em>En ilsen, li blès lèstoma li fe en trou anho la. Èna de moun sa tonm konsè dan vou lèstoma..</em>An ulcer, it wounds your stomach and makes a hole in it. There are some people for whom it turns cancerous. (<span class="variant_code">PC</span>) ; <span class="example"><span class="example_lc">Ye va tère jij de pe jodi. Li mouri avèk en kansèr.</span><span class="example_en">They're going to bury the justice of the peace today. He did with cancer. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konsèrve</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To keep fresh, preserve;</span><span class="definition_fr"> conserver, préserver.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pou konsèrve vou gen chanje dolo.</span><span class="example_en">To keep it fresh you have to change the water. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Pou konsèrve piti pwa, to me sa dan en pobon avèk dolo e to bwi li.</span><span class="example_en">To preserve peas, you put that in a jar with water and you boil it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To save;</span><span class="definition_fr"> garden <span class="example"><span class="example_lc">Mo travay plen, fe plen larjon, mo konsèrve li.</span><span class="example_en">I've worked a lot, made a lot of money, and I've saved it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To conserve;</span><span class="definition_fr"> conserver.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Konm sa moun te ka konsèrve dolo pou ye sèrvi.</span><span class="example_en">That way people could conserve water for them to use. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konsèsyonnèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Large landowner;</span><span class="definition_fr"> propriétaire de grandes terres.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konsèy</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Piece of advice;</span><span class="definition_fr"> conseil.</span> <em>Li dòn twa en bon konsey. Pa ale vole!.</em>He gave you a good pièce of advice. Don't go stealing. (<span class="variant_code">CA</span>) <em>♦Ça fait ein jou Jean Malin té couri coté Compair Lapin pou mandé li ein conseil..</em>So one day Clever John went to Brer Rabbit's to ask him for some advice. (<span class="variant_code">FO T2</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">konsèye</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To advise;</span><span class="definition_fr"> conseiller.</span> <em>♦Cépou ça mo conseillé vou pa fé résistance..</em>This is why I advise you not to resist. (<span class="variant_code">FO 1887</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">konsilte </span><span class="example"><span class="example_lc">v.intr</span><span class="example_en">To consult; consulter. <span class="example"><span class="example_lc">♦Après lé roi avé tou so zami té consilté ensemb, yé trouvé compair Lapin coupable.</span><span class="example_en">After the king and his friends had consulted together, they found Compair Lapin guilty. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konsitman</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Advice;</span><span class="definition_fr"> conseil.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M ap seye dòn twa en konsitman. To kout pa. To va peye pou li pli tar.</span><span class="example_en">I'm trying to give you a piece of advice. You won't listen. You'll pay for it later. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konskripte</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To draft;</span><span class="definition_fr"> appeler sous les drapeaux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Zénéral Chéri Dinde apé konskripté ein gran larmé karant vin mil lome et saintkant-troie gonbotte.</span><span class="example_en">General Chéri Dinde is drafting a large army of 80,000 men and 53 gunboats. (<span class="variant_code">T16</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konsole</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To console;</span><span class="definition_fr"> consoler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan en moun mouri e kan to ap kriye, ye ap anbrase twa e konsole twa.</span><span class="example_en">When someone dies and when you're crying, they hug you and console you. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mova dit toi, c'est nhabitude dans famille Madame Compair Lapin gagnin piti qui noir, c'est quand madame yé pair lanouitte, ainsi consolé toi.</span><span class="example_en">I'll tell you, it's customary in Mrs. Brer Rabbit's family to have black offspring, it's when women are afraid of the night, so be consoled. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konsontiman</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Permission to marry;</span><span class="definition_fr"> permission au mariage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ka i te pare pou marye i te mànde mo moman e popa pou lakonsontiman.</span><span class="example_en">When he was ready to get married he asked for my mother and father's permission. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konstab</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Justice of the peace;</span><span class="definition_fr"> juge de paix.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En konstab, se en juj de pé.</span><span class="example_en">A constable is a justice of the peace. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konstipasyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lakonstipasyon (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Constipation;</span><span class="definition_fr"> constipation.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen lakonstipasyon tou-l-tan. Mo gen pou pran kekchoz pou soulaje man.</span><span class="example_en">I've got constipation all the time. I have to take something to relieve myself. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] konstipasyon, to pronn lekòrch de lonrmgras, e to me li tronpe don dolo. Bwa li konm to le..</em>For constipation, you take elm bark and you put it in water to soak. Drink that as you wish. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">konstipe</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); kanstipe (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Constipated;</span><span class="definition_fr"> constipé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo kanstipe. Mo pa ka kaka.</span><span class="example_en">I'm constipated, I can't move my bowels. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konsyans</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Conscience;</span><span class="definition_fr"> conscience.</span> <em>To konsyans ap trakas e twa. Kofèr? Sa to fe ?.</em>Your conscience is bothering you. Why? What did you do? (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Epi tout marchandise cila la li serré dans conscience Yankee a c'theure.</span><span class="example_en">And now all of that merchandise is locked away in the conscience of the Yankees. </span><span class="example_code">(T34)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kont</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Account;</span><span class="definition_fr"> compte.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si to gen en kredi o magazen, to vyen regle to kont.</span><span class="example_en">If you have credit at the store, you come to settle your account. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> • regle (so) kont <span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To fix, get back at;</span><span class="definition_fr"> se venger sur.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">regle</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kont</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kant (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Story, tale;</span><span class="definition_fr"> conte, histoire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te pa kante kant.</span><span class="example_en">He didn't tell stories. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Anon conter conte pou passer temps anvant nous couri coucher.</span><span class="example_en">Let's tell stories to pass the time before we go to bed. </span><span class="example_code">(FO T27)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Gossip;</span><span class="definition_fr"> racontars, commérage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ape rakonte de kont.</span><span class="example_en">He is telling tales. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">fe kont </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); fe kant (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To gossip;</span><span class="definition_fr"> dire des commérages.</span> <span class="example"><span class="example_lc">T ap fe kant an man e mo vini kolèr.</span><span class="example_en">You're gossiping about me and I'm getting angry. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kont</span><sup>3</sup> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Count (title of nobility);</span><span class="definition_fr"> comte.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Martyrs layé, pi Comte Ory.</span><span class="example_en">The martyrs, and also Count Ory. </span><span class="example_code">(T1)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kont</span><sup>4</sup> <span class="pos">prep.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kant (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Against;</span><span class="definition_fr"> contre.</span> <em>Èskè vou gen kichòw kant sa, ke blan marye e nwa?.</em>Do you have something against blacks marrying whites? (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">No te las e no apiye kont labaryèr-la.</span><span class="example_en">We were tired and we leaned against the fence. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Ça fait pitits-yé qui té cont' la porte tonnedé li et yé crié: Ga nous icite! Ga nous icitef.</em>So the children, who were up against the door, heard him and said, 'Here we are! Here we are!' (<span class="variant_code">BD</span>) •kont lalwa <span class="example"><span class="example_lc">prep.exp.</span><span class="example_en">Against the law; contre la loi. cf. <span class="example"><span class="example_lc">lwa</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> In return for;</span><span class="definition_fr"> contre, en échange de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Bòs-la fourni tou kichò, e twa to fourni to-mèm, kont so-kèn zafè.</span><span class="example_en">The boss furnishes everything, and you supply yourself in exchange for his things. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kontak</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Greenbrier, catbrier;</span><span class="definition_fr"> espèce de ronces vertes.</span> <em>(Smilax ap.</em>. <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou flou, en nimoni e de doulèr, fe en di te avek larasin kontak e enn avek larasin mamou. Mele ye e bwa sa.</span><span class="example_en">For the flu, pneumonia or labor pains, make a tea with greenbrier roots and another with the roots of the coral tree, mix them together and drink that. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kontan</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); konton (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">NE</span>); kantan (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Happy;</span><span class="definition_fr"> content, heureux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo kantan pou fe sa pou twa.</span><span class="example_en">I'm happy do it for you. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M a byen kontan parske si mon lwe li, mon va gen èspwa achte li.</span><span class="example_en">I will be happy because if I rent it, I'll hopefully be able to buy it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Mo té ben content tandé ça vou pélé ein radiko..</em>I was really happy to hear what you call a radical. (T 14)</p> |
|
|
<p><span class="headword">kontante</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To satisfy, indulge, make happy;</span><span class="definition_fr"> contenter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La vèrite va toujou kontante twa. Manti pa.</span><span class="example_en">The truth will always make you happy. Don't lie. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Apré ça, ma di vou ça vou gagnin pou fé. Oui, chère fie, dit Mamrie, ma contanté toi..</em>'After that I will tell you what you must do. Yes, dear girl,' said Mamrie, 'I will indulge you.' (<span class="variant_code">ME</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">kontantman</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); kontontmon (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Contentment;</span><span class="definition_fr"> contentement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li ri la kontontmon.</span><span class="example_en">He laughed from contentment. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye te pa gen kontantman.Ye te fe ye lafigir. Ye te pa an tren pou parle.</span><span class="example_en">They were not happy. They were making faces and they weren't feeling like talking. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konte</span><sup>1</sup> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To tell, recount;</span><span class="definition_fr"> raconter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen mo gran-mè e mo gran-pè, ye ye te konne kante kant pou Pa Lapen e tou kichò.</span><span class="example_en">I had a grandmother and a grandfather, they used to tell stories about Brer Rabbit and all of that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lèse mon konte vouzòt kèkchoj.</span><span class="example_en">Let me tell you something. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <em>To wa laksidan-la kan li arive? Konte mwa sa to wa..</em>You saw the accident when it happened? Tell me what you saw. (<span class="variant_code">CA</span>) <em>♦Alors Bourriquet parti grand galop et quand li rivé coté Lion li dit tout ça Renard té conté li..</em>So the donkey left at a quick gallop and when he arrived at Lion's place he told him everything that Fox had told him. (<span class="variant_code">FO T15</span>) •<span class="headword">konte apre </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To talk about;</span><span class="definition_fr"> médire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pe. Arèt sa. Mo lenm pa kan t ale konte apre lez-ot.</span><span class="example_en">Shut up. Stop that. I don't like it when you tell tales about others. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konte</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kante, kont (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To count;</span><span class="definition_fr"> compter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Piti-la konen konte ichka ven.</span><span class="example_en">The child knows how to count up to twenty. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] poro, to kont ye e to tourn to pous on menm ton..</em>For warts, you count them and you tum your thumb at the same time. (<span class="variant_code">BI</span>) —<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To count;</span><span class="definition_fr"> compter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo di mo apronn konte kreyòl pou mo ka vole to larjan.</span><span class="example_en">I said, ' I learned to count in Creole so I could steal your money.' (<span class="variant_code">PC</span>) <em>♦Kanman vouzòt te? A wit? Non, kontè-la di. Nou te a set e nou jis a sis astè. E li konte onkò pou montre li..</em>'How many of you were there? Eight?' 'No,' said the counter. 'There were seven of us, and now we are only six.' And he counted again to show him. (<span class="variant_code">JR</span>) 2.<span class="definition_en"> To count, matter;</span><span class="definition_fr"> importer, être important, compter. <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa konen ou sa ye astèr-la. Sa kont pi.</span><span class="example_en">I don't know where it (the stone) is any more. It no longer matters. (<span class="variant_code">CA</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Si ti te kouri dan le klòb ton non te pa konte.</span><span class="example_en">If you went to clubs you had a bad reputation (lit. your name would not count). (<span class="variant_code">PC</span>) —<span class="pos">v.aux.</span> <span class="definition_en">To intend to;</span><span class="definition_fr"> compter, avoir l'intention de.</span> <em>♦C'est ben, couté alors: Néléphant conté vini taqué Lion chez li.</em>Okay, listen: Elephant intended to come and attack Lion at his home. (<span class="variant_code">FO T15</span>) •<span class="headword">konte su </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To count on;</span><span class="definition_fr"> compter sur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Adieu, Mamrie; vou connin, mo conté su vou pou couché moin dan mo cercueil</span><span class="example_en"> Goodbye, Mamrie; you know I'm counting on you to lay me in my coffin. </span><span class="example_code">(ME)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kontè</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Person who counts, counter;</span><span class="definition_fr"> compteur, personne qui compte.</span> <em>♦Konman vouzòt te? A wit? Non, kontè-la di. Nou te a set e nou jis a sis astè. E li konte onkò pou montre li..</em>'How many of you were there? Eight?' 'No,' said the counter. 'There were seven of us, and now we are only six.' And he counted again to show him. (<span class="variant_code">JR</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">kontinèlman</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Continually;</span><span class="definition_fr"> continuellement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lapli ape tonbe kontinèlman. Se en gro lavalas lapli</span><span class="example_en"> It's raining continually. It's a real downpour. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kontinue</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); kontune (<span class="variant_code">BT</span>); kontine, kontigne (<span class="variant_code">NE</span>); kantini, kontini (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kanntine, kantinu, kontinu, kantinwe, kontinouwe, kontnu (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.aux.</span> <span class="definition_en">To continue;</span><span class="definition_fr"> continuer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">AS le e granndi ye kanntine laboure la.</span><span class="example_en">As it (the sugar cane) grows they continue to cultivate it. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">L ap chagrinen man. Li kontini repete tou-l-tan la mèm choj.</span><span class="example_en">He's annoying me. He keeps repeating the same thing all the time. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye kontinwe marche e chakenn te resite ye ti bout kreol.</span><span class="example_en">They continued walking, and each one recited his little bit of Creole. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To continue;</span><span class="definition_fr"> continuer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si mo f e mo lide, mo va kontini fe sa m ap fe.</span><span class="example_en">If I make up my mind, I'm going to continue doing what I'm doing. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦TitJean 'merci li et li continié so chimin.</span><span class="example_en">Little John thanked him and continued on his way. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To continue, go on;</span><span class="definition_fr"> continuer, poursuivre son chemin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kontinouwe, kontinouwe chka to kouri kote lalve, ka to riv lalve.</span><span class="example_en">Go on, go on until you come up to the levee. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kontrasyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Building contractor, construction company;</span><span class="definition_fr"> entrepreneur de bâtiments. <span class="example"><span class="example_lc">Travay dan Batan Rouj. Kontrasyan, travay pou en kontrasyon.</span><span class="example_en">I worked in Baton Rouge for a contractor. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kontrayan</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kontrayè (m.), kontrayèz (f.) (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Difficult, contrary;</span><span class="definition_fr"> contrariant, difficile.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Donte, se kan ye kontrayan. To ka donte ye.</span><span class="example_en">'To break' is when they (i.e. the horses) are being difficult. You can break them. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">To tro kontrayèz</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">To parl tro. Si mo di se en kouto, to di se en koute dikann.</span><span class="example_en">You're too contrary. If I say it's a knife, you say it's a cane knife. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kontraye</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To argue;</span><span class="definition_fr"> se disputer.</span> <em>Mo te gen en ta de <span class="variant_code">BO</span>YFRIEND. Mo te bonn danseuz.</em> <span class="example"><span class="example_lc">I te kontraye pou danse èk mon.</span><span class="example_en">I had a lot of boyfriends. I was a good dancer, they got in fights over who would dance with me. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Le vyeu lida, sa toujou kontraye pou lagèr. Ka-mèm inave lagèr, lape te signen, me sa toujou kontraye.</span><span class="example_en">The old leaders continued on with the war. Even when peace had been signed, they kept the war going. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To contradict, say the opposite;</span><span class="definition_fr"> contredire, dire le contraire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M ap di se pa byen. T ap kontraye. To di se byen.</span><span class="example_en">I say it's not good. You say the opposite. You say it's good. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kontrèr</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Contrary;</span><span class="definition_fr"> contraire, •an kontrè <span class="example"><span class="example_lc">adv., conj.</span><span class="example_en">on kontrèr (<span class="variant_code">NE</span>). —<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">On the contrary;</span><span class="definition_fr"> au contraire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Men lyon-la pa sote on li. An kontrè, nonm-la tann li ronfle konm en chat.</span><span class="example_en">But the lion did not jump on him. On the contrary, the man heard him purr like a cat. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> —<span class="pos">conj.</span> <span class="definition_en">Whereas, while;</span><span class="definition_fr"> tandis que, en revanche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">AUDREY ape travaye onaryèr epi Loul onkontrèr l ape bwa so kafe.</span><span class="example_en">Audrey was working out back whereas Louie was drinking her coffee. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kontrisyon</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Contrition;</span><span class="definition_fr"> contrition.</span> •<span class="headword">ak de kontrichyon </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Act of contrition;</span><span class="definition_fr"> acte de contrition.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">akt</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kontrol*</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> kantròl (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Control;</span><span class="definition_fr"> contrôle. <span class="example"><span class="example_lc">Si vou gen li an kantròl.</span><span class="example_en">If you have it under control. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dans tout l'état des zoffices yé prend controle.</span><span class="example_en">In the whole state there are offices taking control. </span><span class="example_code">(T34)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kontrole</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To control;</span><span class="definition_fr"> contrôler. <em>Èiti te kontrole par leu Franse..</em>Haiti was controlled by the French. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konvèrs</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To converse;</span><span class="definition_fr"> converser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">On konvèrs tou-l-tan.</span><span class="example_en">We converse all the time. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konvèrsasyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); konvèsasyon (<span class="variant_code">PC</span>); konvèsasyan, konvasasyon, kouvèsasyon, kanvèsasyon (<span class="variant_code">PC</span>); konvèrzasyon (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Conversation;</span><span class="definition_fr"> conversation.</span> <span class="example"><span class="example_lc">E n a kontine parle nou konvèrzasyon, n a parle don kreòl.</span><span class="example_en">And we went on having our conversation, we were speaking Creole. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <em>To kwa mo anbet e tou moun-y, dòn ye konvèsasyon konm m e dòn twa ? Man anmbet pa e moun-ye..</em>Do you think I bother with those people, that I give them conversation like I'm giving you? I don't bother with those people. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">No te gen en bon konvèrsasyon, man e mo zami-ye. No t ape bavarde.</span><span class="example_en">We had a good conversation, me and my friends. We were chatting. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Likanmanse enn konvèrsasyon avek kokodri.</span><span class="example_en">He started a conversation with Alligator. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">tchobo la konvèrsasyon </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); tchobo la konvasasyon (<span class="variant_code">PC</span>); tchanmbo en konvèsasyan (<span class="variant_code">PC</span>); retim en konvèrsasyon (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To hold a conversation;</span><span class="definition_fr"> tenir une conversation.</span> <span class="example"><span class="example_lc">N e tchobo lakonvasasyon.</span><span class="example_en">We are holding a conversation. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>Koman to kapab retini en konvèrsasyon ? To malad..</em>How can you hold a conversation? You're sick. (<span class="variant_code">CA</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">konvèrti</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Convert;</span><span class="definition_fr"> converti.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li en meyè katolik ke nouzòt. Li en konvèrti. Li te pa elve katolik.</span><span class="example_en">He's a better Catholic than the rest. He's a convert. He wasn't brought up Catholic. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konvèrti</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To convert;</span><span class="definition_fr"> convertir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te konvèrti katolik. Li te pa elve katolik.</span><span class="example_en">He was converted to Catholicism. He wasn't raised Catholic. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">konvnab</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); konvinab (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Proper, respectable;</span><span class="definition_fr"> comme il faut, convenable.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To konvnab.</span><span class="example_en">You are respectable. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Comfortable;</span><span class="definition_fr"> confortable, à l'aise.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa konvnab asit la. I'm</span><span class="example_en">not comfortable sitting here. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kòp</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Cup;</span><span class="definition_fr"> tasse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo garson, li li bwa kafe, men li gen en kòp o bòd li. Li gen en tas o bòd li.</span><span class="example_en">My son drinks coffee, he always has a cup on him. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Topronn a pe pre de kirelye di sel e to me li don en kòp.</span><span class="example_en">You take about two spoonfuls of salt and you put them in a cup. </span><span class="example_code">(BI)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">kòp</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">JR</span>) 2.<span class="definition_en"> Bucket used for transporting sugar from one level to the next in sugar factory;</span><span class="definition_fr"> seau utilisé dans le transport de la canne à sucre.</span> (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kopal </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>). Sweet gum tree; copal. (<em>[Liquidambar styraciflua.</em><span class="example"><span class="example_lc">. Nou te kònen koupe kopal-ye dan, pou fe FIREWOOD</span><span class="example_en"> We used to cut down some sweet gum trees to make firewood. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En kopal se en vayan dibwa. Li mayèr kòm larjan. Li briy. Li gen ti boul ke gen pikon.</span><span class="example_en">A sweet gum is a pretty tree. It's kind of silver. It shines. It's got little balls with stickers. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] demonjezon, fe bouyi lamous kopal..</em>For the itch, boil some sweet gum moss, <em>['copal'].</em>(<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kopi</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Copy ;</span><span class="definition_fr"> copie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand mo sorti pitit lachambe la, mo fé tiré mo photographie; et mo gagnin l'honneur voyé vous in copie.</span><span class="example_en">When I came out of the little room, I had my picture taken, and I have the honor of sending you a copy. </span><span class="example_code">(T34)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kopo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); zekopo (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Wood shaving;</span><span class="definition_fr"> copeau (de bois). <span class="example"><span class="example_lc">No te va ramase kopo la ou ye te koupe dibwa pou limen stov.</span><span class="example_en">We would go collect wood shavings from where they cut wood to light the stove. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo frèr te f e en ti lamezon joujou avèk kopo ki no te ramase apre ye koupe dubwa.</span><span class="example_en">My brother would make a toy house with the wood shavings we would collect after they cut wood. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Piti, sa fe frèt o swa. Zo ramase kopo pou fe en bon dife.</span><span class="example_en">Children, it's cold tonight. You collect wood shavings to make a good fire. </span><span class="example_code">(TP)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kòr</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Corn;</span><span class="definition_fr"> cor.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To gen en kòr an to zòrtey.</span><span class="example_en">You've got a corn on your toe. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kòr</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kò (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Body;</span><span class="definition_fr"> corps.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tou to kò te koupe.</span><span class="example_en">Your entire body was cut. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si disan-la pa ka sèrkile dan to kò, se kekkichò ki peche li sèrkile.</span><span class="example_en">If the blood isn't circulating in your body, there's something that's preventing it from circulating. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No te gen laroujòl kan no te piti. Sa don twa tach rouj tou partou an to kòr.</span><span class="example_en">We had the measles when we were little. It gives you red spots all over your body. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Américan-la trapé so fisil et tiré li en travers so corps.</span><span class="example_en">The American grabbed his rifle and shot him through his body. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Corpse;</span><span class="definition_fr"> cadavre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ka en moun mò, pou fe li dire, ye ponp so san-la an deyò so kòr.</span><span class="example_en">When a person dies, to preserve him, they pump his blood out of his body. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ena plonjèr ki va anba e ye va chèrche pou kòr kan keken neye.</span><span class="example_en">There are divers who go down and they get bodies when someone drowns. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Eh ben, mo fille, ça tolé mo fait avec corps to vié choal blanc?.</em>Well, my girl, what do you want me to do with the body of your white horse? (<span class="variant_code">FO T19</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kòral</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); koray (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Corral;</span><span class="definition_fr"> corral.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye tchen ye vach-ye andan kòral pou gete ye.</span><span class="example_en">They keep their cows in the corral to keep an eye on them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Fèrme vach-ye dan koray.</span><span class="example_en">Pen up the cows in the corral. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kòrbèy</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Basket;</span><span class="definition_fr"> panier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lifait ein corbeille evec plis belle flère layé li té capabe trouvé dans so jardin.</span><span class="example_en">She made a basket with the prettiest flowers she could find in her garden. </span><span class="example_code">(FO T25)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kòrbiyar</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Hearse;</span><span class="definition_fr"> corbillard.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li fé plin largen, cé li qui conduit tou corbillard yé.</span><span class="example_en">He makes a lot of money, he's the one who drives all the hearses. </span><span class="example_code">(WO)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kòrbo</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Crow;</span><span class="definition_fr"> corbeau, corneille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Maît' Corbeau té perché en ein nabbe avec ein fromage dans so</span><span class="example_en">bec. <em>Mr. Crow was perched in a tree with a piece of cheese in his beak. (<span class="variant_code">BD</span>).</em></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kòrch</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Notch;</span><span class="definition_fr"> coche, entaille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lato va si en peche e to fe trwa kòrch si en ti bronch.</span><span class="example_en">Then you go into a peach tree and you make three notches in a little branch. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kòrche</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); koche (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kòche (<span class="variant_code">PC</span>); kòrch (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To scrape, skin;</span><span class="definition_fr"> s'écorcher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li kòrche so jœnou.</span><span class="example_en">He scraped his knee. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lap sengnen. Li kòrche li-mèm.</span><span class="example_en">He's bleeding. He scraped himself. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To skin (an animal);</span><span class="definition_fr"> écorcher (un animal). <span class="example"><span class="example_lc">Kan to tchi kochon-la, to kòrch li pou ote lakwon-la.</span><span class="example_en">When you kill a pig, you scrape it to remove the skin. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En Jwing. Lapo-la vo bon larjan</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">T a kòrche li ta a gen ABOUT petet venn-senk pyas pou li. A</span><span class="example_en">mink. The fur is worth a lot of money. If you skin it you'll get maybe twenty-five dollars for it. (<span class="variant_code">PC</span>) <em>♦Compair Lapin té corché [ti chivreil la] et li metté so la peau en haut so dos..</em>Brer Rabbit skinned [the little deer] and put its hide on his back. (FO T)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kòrd</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lakòd, kòd (<span class="variant_code">PC</span>); lakòrd (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); kòr (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Rope;</span><span class="definition_fr"> corde.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou te mete en kòrd on sak-la, e nou te mèt li on nou lepòl.</span><span class="example_en">We put a rope on that bag, and we put it on our shoulder. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se en bouro ki ap pann li e ki ap koupe kòrd-la.</span><span class="example_en">That's the executioner who's hanging him and who's cutting the rope. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bouki, li, prane in gros la corde et li maré so moman bin, pou li té pas capabe chapé.</span><span class="example_en">Bouki took a big rope and tied his mother well, so she couldn't escape. </span><span class="example_code">(T9)</span></span> <span class="headword"><subentry>•lakòrd-a-lenj </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Clothes line;</span><span class="definition_fr"> étendoir, corde à linge.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou gen en gro lakòd lenj pou tann nou lenj deyò.</span><span class="example_en">We have a big clothes line to hang our clothes outside. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No te gen de pèrch pou leve lakòrd-a-lenj pou chèse pli vit.</span><span class="example_en">We had two poles to lift the clothesline up so to dry quicker. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">lakòd dœ lonbri </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); lakòrd-lanmbri (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Umbilical cord;</span><span class="definition_fr"> cordon ombilical.</span> 2.<span class="definition_en"> String (used in folk healing);</span><span class="definition_fr"> cordelette, ficelle (qui sert dans les traitements traditionnels). <span class="example"><span class="example_lc">Kon mo te foule mo pye, tretœr trete èn kòrd e li fe lapriyèr desi.</span><span class="example_en">When I sprained my ankle, the healer treated a piece of string and he said a prayer over it. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan li ape sòrti lœr ti don, lab-a-malo-la, tu koup li par may e to pas en tit kòr anddan. Tu mar sa dan so kou</span><span class="example_en"> When he [the baby] is starting to grow little teeth, you cut the swamp lily in little pieces, by links, and thread each link on a string. You tie that around his neck. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 3.<span class="definition_en"> String (of a musical instrument);</span><span class="definition_fr"> corde (d'un instrument de musique). <span class="example"><span class="example_lc">Se konm en gitar, me se plu piti, en mèdtin. Ina oui kòrd ape sa.</span><span class="example_en">It's like a guitar, but it's smaller, a mandolin. There are eight strings on that. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 4.<span class="definition_en"> Cord (of wood);</span><span class="definition_fr"> cordée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye peye enn pyas vent-sen sou lakòd.</span><span class="example_en">They paid a dollar twenty-five for a cord of wood. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kòrde</span><sup>1</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To tune (an instrument);</span><span class="definition_fr"> accorder (un instrument de musique). <span class="example"><span class="example_lc">Avan ye komanse joue la mizik, ye te kòrde en-na-lòt ye enstriman pou ye èt ansanm.</span><span class="example_en">Before they began to play, they tuned their instruments so they'd be together. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dans fond lasalle les misiciens t apé cordé yé l'instruments.</span><span class="example_en">At the back of the room the musicians were tuning their instruments. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">korde</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To cord (logs);</span><span class="definition_fr"> corder (des bûches). <em>[Kòrde] wi pye lonng e kat pye la otè. La to gen en kòd..</em>[To cord wood] eight feet long and four feet high. Then you've got a cord of wood. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Kan Pap te gen pou kòrde dibwa, no mete en pike la pou pèche dibwa-la deboule.</span><span class="example_en">When Dad would cord wood, we put a stake there to keep the wood from tumbling. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kòrdon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> String;</span><span class="definition_fr"> ficelle, cordelette.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Antouène, ... don in pé dolo,... cassé tous cordons corset là.</span><span class="example_en">Antoine, in a little water, break all the strings of the corset. </span><span class="example_code">(T32)</span></span> •<span class="headword">kòrdon souye </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); kòrdon soulye (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Shoelace;</span><span class="definition_fr"> lacet.</span> <em>♦Toutso chiveix té rassemblé ça et là dans des tits tats qui té marré avec des cordons soulié..</em>All of her hair was gathered up here and there in little piles tied with shoelaces. (<span class="variant_code">T40</span>) 2.<span class="definition_en"> String tied around the body as a folk cure;</span><span class="definition_fr"> ficelle, cordelette liée autour du corps dans les traitements traditionnels.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se du fil mare double. Se jus en kòrdon pour mèt otour twa konm sa. Mo gen mal o do, sa fe ye pou trète mon pour mon do. Li frèt to kòrdon, don twa li. To me ti antour ta tay.</span><span class="example_en">It's a pièce of string doubled over, it's just string to put around you like that. I have a backache, so they had to treat me for my back. They treat a piece of string and give it to you, and you tie it around your waist. (<span class="variant_code">BT</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou de vèr, ... mo f e lapriyèr si en kòrdon, e ye met sa si ye.</span><span class="example_en">For worms, I say a prayer over a piece of string, and [the sick person] puts it on himself. [ '<span class="example"><span class="example_lc">cordon</span><span class="example_en">'] (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kòrdònye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> kòrdònyen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Shoemaker, shoe repairman;</span><span class="definition_fr"> cordonnier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ein cordonnier dans ein piti la ville té gagnin ein belle fille.</span><span class="example_en">A shoemaker in a tiny village had a lovely daughter. </span><span class="example_code">(FO T21)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Shoelace, lace;</span><span class="definition_fr"> lacet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No t abitid gen boutònyen. To te gen pou gen en kroche pou fèrmen souye. Me avèk kòrdònyen to te jis gen pou lase ye.</span><span class="example_en">We used to have buttons. You had to have a hook to close shoes. But with laces, you just had to lace them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kòrdònyen kòrse.</span><span class="example_en">Girdle laces. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kòrdònyen brasyèr.</span><span class="example_en">Bra laces. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">korèk</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); korèk (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Correct;</span><span class="definition_fr"> correct.</span> <em>Et de jour-ça-là à ça icit, tout quichoge-là passé bien correc'..</em>And from that day until this one, everything has gone quite right. (<span class="variant_code">DC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">To ekri man en lèt e ti te korèk.</span><span class="example_en">You wrote me a letter and it was correct. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Agreed, okay;</span><span class="definition_fr"> d'accord, entendu.</span> <span class="example"><span class="example_lc">O.K, se korèk.</span><span class="example_en">Okay, it's agreed. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <em>Mo wa twa demen ? Se korèk..</em>Will I see you tomorrow? Okay. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kòrèl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Coral;</span><span class="definition_fr"> corail.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mam mete so nepenglèt kòrèl òranj pou ale legliz</span><span class="example_en"> Mom wore her orange coral pin to go to church. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">koreyi</span> <span class="pos">adj.</span> (DT). Rude, ill-mannered; malpoli, mal élevé. REM: Used by Cajuns to refer derogatorily to white Creole speakers. This is a 'fighting word' which may be responded to with blows if used in face to face interactions. (DT 1977: 116).</p> |
|
|
<p><span class="headword">korich</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); kòrich (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Rooster, cock;</span><span class="definition_fr"> coq.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo fiy te gen en gro kòrich pou mèt avèk poul-ye.</span><span class="example_en">My daughter had a big rooster to put in with the hens. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kòrn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> konn (<span class="variant_code">CA</span>); lakonn (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Horn;</span><span class="definition_fr"> come.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En flou. L te kònè pran lakonn en lavach ye te soufle sa konm en gita</span><span class="example_en"> A flute. They would take a cow hom and blow in it, like they play a guitar. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En gro lavach ki gen de lon konn, se en betay andan klo-la.</span><span class="example_en">A big cow with long homs is an animal in the field. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Mécorne là yé cé pa batême catin; si mo také ti, sire la vantré mouen!.</em>But those homs [a bull] are no tea party; if I attack him, he will surely gore me! (<span class="variant_code">T8</span>) •<span class="headword">Lakòn Chevrey </span><span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); Lakòrn Chevrey, Lakòrn Cheuvre (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> (Bayou) Buckhom. <span class="example"><span class="example_lc">Mo sòr laba, Kòm Chevrey.</span><span class="example_en">I come from Buckhom Bayou. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kòrna</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Jamestown weed, jimson-weed; cornard. (<span class="example"><span class="example_lc">Datura stramonium</span><span class="example_en">. <span class="example"><span class="example_lc">Me en kòrna se en bouke.</span><span class="example_en">But a jimson weed is a flower. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou lopresyon fimen korna konm di taba, sa geri opresyon.</span><span class="example_en">For asthma, smoke jimson weed like tobacco, that will cure asthma, [<span class="example"><span class="example_lc">'comar'</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">LA</span>)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kòrne</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kòrdinet (<span class="variant_code">PC</span>); kornèt (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">BT</span>); kòrnen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Trumpet, cornet;</span><span class="definition_fr"> trompette, comet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enave en benn lamizik avèk en kòrnen, gita, tanmbou e labas.</span><span class="example_en">There was a musical band with a trumpet, guitar, drums and bass. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">LOUIS ARMSTRONG te e jouwe KING TRUMPET, te jwe le kòrne.</span><span class="example_en">Louis Armstrong played the trumpet. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kòrnen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Angel trumpet;</span><span class="definition_fr"> espèce de plante.</span> <em>(Brugmansia arborea). En kòrnen se an branch e sa fe de gro flèr blanch kòm en kòrnen..</em>An angel trumpet is in branches and it makes big white flowers like a trumpet. (<span class="variant_code">CA</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">kòrney</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kodnèg (<span class="variant_code">CA</span>); korney (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Crow;</span><span class="definition_fr"> corneille, corbeau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦PaBatice a done vou ain bari mahi, si korney e pa crokè li.</span><span class="example_en">Pa Batice will give you a barrel of com, if the crows don't eat it first. </span><span class="example_code">(T17)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kòronèl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Colonel;</span><span class="definition_fr"> coronel.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te en koronèl andan larme.</span><span class="example_en">He was a colonel in the army. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Tougaçons lézot rois so ouazins, avé zénérals, coronels, caporals, tou té olé marié avé li..</em>All of the other neighbor kings' sons, along with the generals, colonels and corporals, all wanted to marry her. (<span class="variant_code">T7</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">kòrsaj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); kòrchaz (<span class="variant_code">CA</span>); kòchaj (<span class="variant_code">BT</span>); kòrchaj (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Blouse;</span><span class="definition_fr"> chemisier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kòchaj se en BLOUSE ki to peu mèt avèk en jup.</span><span class="example_en">A blouse is a shirt that you can wear with a skirt. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan li bav</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">li sali tou mo kòrsaj.</span><span class="example_en">When he drools, he gets my blouse all dirty. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si se en kòrchaj, li gen en bouton on-o la. Sa se pito pou le fonm. Nouzòt nou pe e WEAR en kòrchaj n a WEAR en chimij.</span><span class="example_en">If it's a blouse it has a button on it. It's more for women, we wouldn't wear a blouse, we'd wear a shirt. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="headword"><subentry>•korchaj-dèsou </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kòchaj-dedsu (<span class="variant_code">BT</span>); kòrchaz dedsou (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1) Sleeveless undershirt; maillot de corps sans manche. (<span class="variant_code">CA</span>) 2) Bra; soutien-gorge. <span class="example"><span class="example_lc">En kòchaj-dedsu, en brasyèr, se sa to me disu te sen.</span><span class="example_en">A bra is what you wear on your breasts. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="headword">kòrchaz dedsi </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Shirt (for men or women);</span><span class="definition_fr"> chemise, chemisier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To kòrchaz li pa gen manch. To me sa desi to lapo. To me to brasyè epi to me to kòrchaz dedsou e apre to me to kòrchaz dedsi.</span><span class="example_en">Your undershirt doesn't have sleeves. You put that on your skin. You put on your bra and then you put on your sleeveless undershirt and after you put on your shirt. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kòrse</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); korse (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Girdle, corset;</span><span class="definition_fr"> corset.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kòrdònyen kòrse.</span><span class="example_en">Girdle laces. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo me mo kalson e apre mo me mo kòrse pou plati mo vant.</span><span class="example_en">I put on my panties and then I put on my girdle to flatten my stomach. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Antouène, ... don in pé dolo,...Cassé tous cordons corset là.</span><span class="example_en">Antoine, in a little water, break the cords of the corset. </span><span class="example_code">(T32)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kòstum</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> kòstim (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Costume;</span><span class="definition_fr"> costume.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Piti-la gen vayan kòstim pou PARADE jòdi.</span><span class="example_en">The child has a nice costume for the parade today. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tova prend in costume caouène, moin, mo s'ra zétoile du matin.</span><span class="example_en">You will wear a turtle costume, and I will be the morning star. </span><span class="example_code">(T33)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Suit;</span><span class="definition_fr"> costume, tailleur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo zami te byen chanje. Li te gen en vayan kòstim.</span><span class="example_en">My friend was well-dressed. She had on a nice suit. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kòstumen</span> <span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To wear a costume;</span><span class="definition_fr"> porter un costume, se costumer, se déguiser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦William pa olé tandé pou mo costumé.</span><span class="example_en">William doesn't want to hear of me wearing a costume. </span><span class="example_code">(WO)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kosyon</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Surety, guarantee;</span><span class="definition_fr"> caution.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Parait qu'en haut ein jour d'élection li té oulé volé labouete, blancs poignin li, et pou caution yé fou li plin dé cent coups de fouette.</span><span class="example_en">It seems that on an election day he wanted to steal the box, The whites seized him, and as a surety they gave him 200 lashes with the whip. (<span class="variant_code">T38</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kòt</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); lekòt (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Rib;</span><span class="definition_fr"> côté. <em>STEW <span class="variant_code">ME</span>AT, sa se le kòt koupe d en longèr d apeupre en pous en pous e dmi an travèr..</em>Stew meat is ribs cut in a width of about an inch or an inch and a half across. (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Kan no f e labouchri no sèr toujour de roti. En roti lalanj, en roti de kòt.</span><span class="example_en">When we have a hog butchering, we always use the roasts; a loin roast or a rib roast. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> ; <span class="example"><span class="example_lc">Li pike mwen dan le kòt avèk so baton.</span><span class="example_en">He stuck me in the ribs with his cane. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Lapin dardé so rakatchas dan côtes Compair Bouki.</span><span class="example_en">Brer Rabbit poked his spurs in Brer Bouki's ribs. </span><span class="example_code">(T3)</span></span> •<span class="headword">kòt a kòt </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Side by side;</span><span class="definition_fr"> côte a côte. <span class="example"><span class="example_lc">Dan lete Pap te kòrde dibwa-la kòt a kòt.</span><span class="example_en">In the summer, Dad would stack the wood side by side. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sa fe en joli pèr lœ nonm e lœ lyon marchan kòt a kòt dan lari.</span><span class="example_en">They made a pretty pair, the man and the lion walking down the street side by side. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> (Pork) chop;</span><span class="definition_fr"> côtelette (de porc). (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kòt</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lakòt (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> River bank;</span><span class="definition_fr"> berge.</span> <span class="example"><span class="example_lc">An ba dè lakòt.</span><span class="example_en">Down the bank. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Anho dè lakòt.</span><span class="example_en">On the bank. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Chevrèt lavaz ye rès apre lakòt dan labatir.</span><span class="example_en">Grass shrimp stay near the shore in the shallow water. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Field;</span><span class="definition_fr"> champ.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se en gro kòt, en pyès dekann.</span><span class="example_en">It's a big field, a patch of sugar cane. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Village, neighborhood;</span><span class="definition_fr"> village, voisinage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mouan ma done vou ein gro mal dame, si mo famme pa tchoué li kan so fiye ki lavil a vini lakotte.</span><span class="example_en">I'll give you a big male turkey, if my wife doesn't kill it when her daughter who is in the city comes back to the neighborhood. </span><span class="example_code">(T17)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Kot-dez-Alman</span> <span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> German Coast;</span><span class="definition_fr"> Côté des Allemands.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kote</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kote (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Side;</span><span class="definition_fr"> côté. <span class="example"><span class="example_lc">Enn chari, li gen en kote konm sa-leu, pi enn orey.</span><span class="example_en">A plow has a side that looks like that, and a mold-board. (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Kan to plant to frèz-ye, to me en plastik chak kote pa pou ye touche latèr-la pa pou li sali ye.</span><span class="example_en">When you plant your strawberries you put plastic on each side so they don't touch the dirt, so it doesn't get them dirty. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Likilé ein ti brin, et pi galopé et cogné ti Tigue dan so côté: bip!.</em>He backed up a little bit, and then ran and struck little Tiger in his side: bop! (<span class="variant_code">T8</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Grant té toujours de nous coté tant qué li té besoin nous votes.</span><span class="example_en">Grant was always on our side as long as he needed our votes. </span><span class="example_code">(T38)</span></span> •<span class="headword">a kote </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1) Nearby; près d'ici. <span class="example"><span class="example_lc">Ena en ki res dan pwarye-la a kote.</span><span class="example_en">There's one [a cardinal] that lives in the pear tree nearby. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2) On the side; sur le côté. <span class="example"><span class="example_lc">En mol kas-tèt. Anlèr se en marto, anba se en kas-tèt e a kote ena en ti kroch e la to kapab rache en deklou avèk sa.</span><span class="example_en">A sledgehammer. On top it's a hammer, on the bottom it's a hatchet, and on the side, there's a little hook you can pull nails out with. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">d en kote </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> On one hand;</span><span class="definition_fr"> d'un côté. <span class="example"><span class="example_lc">Se bon, se mye kè sète. Wi, se mye d en kote.</span><span class="example_en">That's okay, it's better than it was. Yes, on the one hand it's better. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">de kote </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Aside;</span><span class="definition_fr"> de côté. <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en dra dechire. Mo va mèt li de kote pou fe torchon.</span><span class="example_en">I've got a tom sheet. I'm going to put it aside to make rags. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">kote gòch </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">On the left side;</span><span class="definition_fr"> a gauche, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">gòch</span><span class="example_en">•<span class="headword">kòte pou kòte </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> From side to side;</span><span class="definition_fr"> d'un côté à l'autre. <span class="example"><span class="example_lc">Li te sou, li te kouri kote pou kote.</span><span class="example_en">The drunken man was tottering from side to side. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">kote-si kote-la </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">Here and there;</span><span class="definition_fr"> çà et là. <span class="example"><span class="example_lc">♦Lipati mâché, mè so jié apé cléré côté-ci, côté-là, divan, darié.</span><span class="example_en">He started walking, but his eyes kept moving here and there, back and forth. </span><span class="example_code">(T3)</span></span> •<span class="headword">lòt kote </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> The other side of the Atlantic, in Europe;</span><span class="definition_fr"> l'autre côté de l'Atlantique, l'Europe. <span class="example"><span class="example_lc">Repoubliken voye tou larjan l an lòt kote.</span><span class="example_en">Republicans ship all of the money abroad. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kote</span><sup>2</sup> <span class="pos">prep.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); akote, okote, onkote (<span class="variant_code">NE</span>); kote (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> On the side of (when speaking of the family);</span><span class="definition_fr"> du côté de. <span class="example"><span class="example_lc">Tou moun kote mo popa se isi.</span><span class="example_en">All of my family on my father's side is here. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">L enkèt pa tro so paran kote so pèr. Li prefèr so paran kote so mèr.</span><span class="example_en">He doesn't care much for his relatives on his father's side. He prefers his relatives on his mother's side. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Beside, next to;</span><span class="definition_fr"> à côté de. <span class="example"><span class="example_lc">Onkote lamezon ina en pakonye.</span><span class="example_en">Beside the house there is a pecan tree. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Maassite à cotê de li.</span><span class="example_en">I sat down beside him. </span><span class="example_code">(T38)</span></span>; 'A <span class="example"><span class="example_lc">coté de'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T40</span>) 3.<span class="definition_en"> Near;</span><span class="definition_fr"> près de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li rès kote Poche BRIDGE.</span><span class="example_en">He lives near Poché Bridge. (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Enave en gro batay dan MAGNOLIA kote Chmen Flèv.</span><span class="example_en">There was a big battle in Magnolia near River Road. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lioua ein nomme qui té cache dans lachambe sorti et vini chauffer coté difé.</span><span class="example_en">He saw a man who was hiding in the room come out and warm himself by the fire. </span><span class="example_code">(FO T27)</span></span> 4.<span class="definition_en"> In, at, into;</span><span class="definition_fr"> dans, à.</span> <em>Kofè m ole monje siton kote rèstoran ò blan ve pa mwen?.</em>Why do I want so much to eat in a restaurant where the whites don't want me? (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Kote latab.</span><span class="example_en">At the table. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Plilwon ye rantre kote enn òt boutik.</span><span class="example_en">A little further on, they went into another store. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 5.<span class="definition_en"> To;</span><span class="definition_fr"> à.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Fe lalezan se koupe dikann-le. Y a voye li kote moulen-la.</span><span class="example_en">Doing the sugar harvest is cutting the cane. Then they send it to the mill. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 6.<span class="definition_en"> Around, about, approximately;</span><span class="definition_fr"> vers, autour de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lonmen maten avon jour, kote siz</span><span class="example_en"><span class="example"><span class="example_lc">èr, Konpèr Lapen vini ondon l BUS.</span><span class="example_en">The next morning before dawn, around 6:00, Brer Rabbit got onto the bus. (<span class="variant_code">NE</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Côté dix hères.</span><span class="example_en">Around six o'clock. </span><span class="example_code">(T6)</span></span> 7.<span class="definition_en"> At the home of;</span><span class="definition_fr"> chez.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gonn kote mo bèl-sè.</span><span class="example_en">I went to my sister-in-law's house. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye parti kote ye, ben anmize apre labetasri, maigre la riches, de sèrten moun.</span><span class="example_en">They left for home, quite amused by the foolishness of some people, in spite of their wealth. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> —<span class="example"><span class="example_lc">rel.pron.</span><span class="example_en">Where; où. <span class="example"><span class="example_lc">♦Pakété, Compair Bouki; mo tou tan trivé place koté torti pondi dézef.</span><span class="example_en">Don't worry, Brer Bouki; I always find the place where the turtle lays its eggs. </span><span class="example_code">(T4)</span></span> kòtèl <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Cocktail;</span><span class="definition_fr"> cocktail.</span> <em>T ole en kòtèl djin ou en kòtèl wiski?.</em>Do you want a gin cocktail or a whiskey cocktail? (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Liméné moué dan ein lagrosri hé là li fé moué boa sa Méritchiens yé pélé kottel.</span><span class="example_en">He took me into a grocery store and there he made me drink what Americans call a cocktail. </span><span class="example_code">(T12)</span></span> koto <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Hill;</span><span class="definition_fr"> coteau, colline.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dibwa-sala sa se en peche. Pa ti dibwa-sa-la, sa-la ki gen monyè jòn-lan kote gro koto-la laba-la.</span><span class="example_en">That tree is a peach tree. Not this little one here, but the one that is yellowish next to that big hill over there. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sete rar mo te va o magazen koto. Sete lwen.</span><span class="example_en">It was rare for me to go to the store on the hill. It was far. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> <span class="pos">place n.</span> <span class="definition_en">Coteau. <span class="example"><span class="example_lc">Ye pel plas-sa-la Koto.</span><span class="example_en">They call that place Coteau. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> koton mayi <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); koton mayi (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Corncob;</span><span class="definition_fr"> épi de maïs (dont on a enlevé les grains). <span class="example"><span class="example_lc">Ye se pran en bout koton mayi pou bouche lajòg pou pèche dez ensèk.</span><span class="example_en">They would take a corncob to plug the jug to keep insects out. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen p alime koton mayi-ye pou fimen pwason ou chawi ou landoui.</span><span class="example_en">I've got to light the corncobs to smoke fish or raccoon or sausage. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tome di swif si de koton mayi; la to alim sa e fe ye boukane.</span><span class="example_en">You put tallow on corn-cobs; then you light them and make them smoke. (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">koton</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cotton;</span><span class="definition_fr"> coton.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan to plant koton to plann lagrenn-ye tou dilon.</span><span class="example_en">When you plant cotton you plant it all along. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Toutmoun conain qué c'est disique et pis coton qui fé yé vive.</span><span class="example_en">Everyone knows that it's sugar and cotton that keep them alive. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> cf. <em>bal koton, baton koton, bouchon koton, difil koton (atfil), gòs koton, lagrenn koton (at grèn), plòt koton.</em>•<span class="headword">koton pluche </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cotton;</span><span class="definition_fr"> coton.</span> •<span class="headword">koton jòn </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Yellow cotton;</span><span class="definition_fr"> coton jaune.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kòtònad</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); kotonad (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Cotton fabric;</span><span class="definition_fr"> cotonnade.</span> <em>♦Livoyé vous ein démi douzaine paire cou pié; en minme tan li donnin vou ein pétarade, ça té pareil comme si yé té déchiré la cotonnade..</em>He kicked half-a-dozen times with both feet, and made a noise which was as if you were tearing up a piece of cotton fabric. (<span class="variant_code">FO 1887</span>) 2.<span class="definition_en"> Grass snake;</span><span class="definition_fr"> couleuvre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En ti sèrpan kotonad sa pik pa. Trape li. N a fe en kravat avèk li.</span><span class="example_en">A little grass snake doesn't bite. Catch it. We'll make a tie with it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kotongnen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kòtengnen, kotonyè (<span class="variant_code">PC</span>); kòtongnen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Sycamore;</span><span class="definition_fr"> sycomore, faux platane.</span> (<em>Platanus occidentalis). Lache chiko kòtengnen gro konm sa, sa pran ye deu smenn pou ote li dan latè.</em> They were removing a sycamore stump that high, it took them two weeks to uproot it. (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> Southern cottonwood;</span><span class="definition_fr"> liard, peuplier de Virginie.</span> (<em>Populus deltoides virgiana). Dibwa-sa-a se en kotongnen..</em>That tree is a cotton tree. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kou</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1, Neck; cou. <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen lajòb</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">Li te tou anfle apre so kou.</span><span class="example_en">He had the mumps. He was all swollen by his neck. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦C'est ein ver de terre qui mordé li dans so cou en bas so machoire.</span><span class="example_en">An earth worm bit him in his neck below his jaw. </span><span class="example_code">(FO T3)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Neck (of a bottle);</span><span class="definition_fr"> goulot.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se kou-la, se dan kou-la.</span><span class="example_en">The opening is in the neck [of the bottle]. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kou</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Knock, blow, stroke (normal action of sth.); coup. <span class="example"><span class="example_lc">To dòn li de kou-d-chari epi to fou li en kou-d-SPLITTER dan milye, to bòs MIDDLE-la.</span><span class="example_en">You go over it twice with the plow and then you take the splitter through to bust the middle. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Zeine sarpantié monté dan bato et doné ein coup dan siflet ké lafée té doné li.</span><span class="example_en">The young carpenter got into the boat and blew into the whistle that the fairy had given him. </span><span class="example_code">(T7)</span></span> •'coup de main<sup>9</sup></span> <span class="pos">n.phr.</span> (Helping) hand; coup de main. <span class="example"><span class="example_lc">♦C'eté pou aidé moin, donne moin ein coup de main pou charrier di bois pou bati mo cabane.</span><span class="example_en">It was to help me, to give me a hand hauling wood to build my house. </span><span class="example_code">(FO T3)</span></span> •<span class="headword">d en kou </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> In one try;</span><span class="definition_fr"> d'un seul coup.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sete en joujou osi pou wa ki te kapab fe plis pirwèt d en kou.</span><span class="example_en">It was a game to see who could do the most somersaults in one try. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">en bon ti kou </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Quite a lot;</span><span class="definition_fr"> un bon coup, une grande quantité.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo bwi janmbon parskè mo trouv ke li gen en bon ti kou disèl. Kan to bwi li, sa ot en peu disèl-la.</span><span class="example_en">I boil ham because I find that it has quite a lot of salt. When you boil it, that takes out some of the salt. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="headword"><subentry>•kou-d-baton </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Blow, whack with a stick;</span><span class="definition_fr"> coup de bâton. <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa tan mo pete sa branch-l en en kou-d-baton.</span><span class="example_en">I didn't wait, I broke the branch with a whack of a stick. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M ap fou chat-la en kou-d-baton.</span><span class="example_en">I'm giving that cat a whack with a stick. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye sote on li a kout baton e a koutpye, e bimen li jiska li mouri.</span><span class="example_en">They jumped on him with blows from sticks and their feet, and beat him until he died. ['<span class="example"><span class="example_lc">coute baton'</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">DU</span>) <span class="headword"><subentry>•kou-d-esey </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Try, attempt;</span><span class="definition_fr"> coup d'essai, tentative.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye te jis ole aprann parle kreol e ye fe pann ye o premyen kou-d-esey.</span><span class="example_en">All they wanted to do was learn Creole, and they got themselves hanged on the first attempt. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •kou-d-fizi <span class="example"><span class="example_lc">n.exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>). Gunshot; coup de fusil. <span class="example"><span class="example_lc">Kapkap se en ti zozo. Sa pa gen lavyann. Sa vo pa en kou-d-fizi</span><span class="example_en"> A little green heron is a little bird. It doesn't have any meat. It's not worth shooting. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="headword"><subentry>•kou-d-fwèt </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Lash of a whip;</span><span class="definition_fr"> coup de fouet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou fou chval en ti kou-d-fwèt.</span><span class="example_en">We gave the horse a lash with the whip. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yé fou li pli dé cent coups de fouette.</span><span class="example_en">They gave him more than two hundred lashes with the whip. </span><span class="example_code">(T38)</span></span> <span class="headword"><subentry>•kou-d-kolèr </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); kou-d-kolè (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Fit of anger;</span><span class="definition_fr"> colère, coup de colère.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa-fe li di li sa lendi, mè kon somdi vini, Bouki fe en kou-d-kolèr. So</span><span class="example_en">he told him that on Monday, but when Saturday came Bouki had a fit of anger. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="headword"><subentry>•kou-t-kouto </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Blow with a knife;</span><span class="definition_fr"> coup de couteau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li fou Konpè Tig en kout kouto.</span><span class="example_en">He dealt Brer Tiger a blow with the knife. </span><span class="example_code">(DU)</span></span> <span class="headword"><subentry>•kou-d-marto </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Blow with a hammer;</span><span class="definition_fr"> coup de marteau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si to klou kroch to gen pou done li en kou-d-marto pou drwati li.</span><span class="example_en">If your nail is crooked you've got to hit it with the hammer to straighten it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="headword"><subentry>•kou-d-pye </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Kick, blow with the foot;</span><span class="definition_fr"> coup de pied.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tu va ale la l, fout en kou-d-pye.</span><span class="example_en">You go over and kick it. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye sote on li a kout baton e a kout pye, e bimen li jiska li mouri.</span><span class="example_en">They jumped on him and beat him with blows with sticks and with kicks until he died, [<span class="example"><span class="example_lc">'coûte pié'</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">DU</span>) <span class="headword"><subentry>•kou-d-pye </subentry></span><span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kou-pye (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To kick;</span><span class="definition_fr"> donner des coups de pieds.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ka l te dez on, en chwal te kou-d-pye li, e, tou so lamweil te OUT</span><span class="example_en"> When he was two years old a horse kicked him, and all of his brains came out of his head. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M ap ale kou-pye twa dan to tchu To tro move.</span><span class="example_en">I'm going to kick you in the ass. You're so bad. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="headword"><subentry>•kou-d-pwen </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kou-d-pon (<span class="variant_code">PC</span>); kou-d-pwon (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1) Fist; poing. <span class="example"><span class="example_lc">To kou-d-pon.</span><span class="example_en">Your fist. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2) Blow with the fist, punch; coup de poing. <span class="example"><span class="example_lc">Li fou li en kou-d-pwen li KNOCK li OUT COLD.</span><span class="example_en">He punched him and knocked him out cold. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li...saboulé moin de coups de poin, chose qui mo té pas zattende.</span><span class="example_en">He showered me with blows of his fists, a thing that I did not expect. </span><span class="example_code">(T37)</span></span> <span class="headword"><subentry>•kou-d-sab </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Blow with the sword;</span><span class="definition_fr"> coup de sabre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand Bourriquet rivé dans pays Lion so boute la tcheu té tombé a force li té bourlé, li dit c'était dans ein bataille yé té donne li ein coup sabe. When</span><span class="example_en">the donkey arrived in the lion's country, the end of his tail was falling off, so burnt it was, and he said that it was because of a sword blow in battle. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> <span class="headword"><subentry>•kou-d-san </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1) Apoplectic fit; coup de sang. <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou en kou d son vye moun ye te met enn sonsi on chak chwiy di pye. Sonsi la le di son jiska piti chonje koule. Si to pa met sa la li toufe.</span><span class="example_en">For an apoplectic fit, old folks used to put a leech on each ankle. The leeches drew blood until the child changed color. If you don't put those on the child will suffocate. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> 2) Fit of anger; colère, coup de colère. <span class="example"><span class="example_lc">Mo fe en kou-d-san apre piti-la. Li t ap fe sa li te pa gen pou fe.</span><span class="example_en">I got angry at that child. He was doing things he wasn't supposed to do. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="headword"><subentry>•kou-t-soley </subentry></span><span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Sunburn, sunstroke;</span><span class="definition_fr"> coup de soleil.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou geri en dart, to sèrn dart-la avek to pous e to di menm pryèr ke to di pou en kout soley.</span><span class="example_en">For ringworm, you draw circles around the ringworm with your thumb and you say the same prayer that you say for sunstroke. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> <span class="headword"><subentry>•kou-d-tan </subentry></span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Bad weather, storm;</span><span class="definition_fr"> orage, mauvais temps.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te ich o nyounyoun kon safe en kou-d-ton don lanwi.</span><span class="example_en">He was just in his longjohns when the weather was stormy during the night. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan kou-d-tan ap vini, gwalan-ye ap votije tou partoukan tan ap boulvèrse.</span><span class="example_en">When bad weather is coming, the sea gulls fly around everywhere, when the weather is changing suddenly. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="headword"><subentry>•kou-tèt </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Blow with the head;</span><span class="definition_fr"> coup de tête. <em>♦Tokonné voyé cou tête com to popa?.</em>Do you know how to deliver a blow with your head the way your father did? (<span class="variant_code">T8</span>) <span class="headword"><subentry>•kou-t-vòl </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Theft;</span><span class="definition_fr"> vol.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lalwa trape trwa ti garson dan en kou-t-vòl.</span><span class="example_en">The law caught three little boys in the act of stealing. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="headword"><subentry>•tou-d-en-kou </subentry></span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); tou-dèn-èskous, don en kou (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1) Suddenly, all of a sudden; tout d'un coup. <span class="example"><span class="example_lc">Li tonbe tou-d-en-kou.</span><span class="example_en">He fell all of a sudden. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Toudan en kou li wa en sovaj sote dèryè en dibwa.</span><span class="example_en">All of a sudden he saw an Indian jump behind a tree. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2) All at once; tout d'un coup. <span class="example"><span class="example_lc">Le chawi peu pa monje sa tou-d-en-kou kom-sa.</span><span class="example_en">The raccoons can't eat that all at once like that. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Glass, shot, drink;</span><span class="definition_fr"> coup.</span> •<span class="headword"> 'boâ ein kou' </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To drink a shot, take a drink;</span><span class="definition_fr"> boire un coup.</span> <em>♦Me mouan mo té gaigné tro souafe pou santé, ça fé mo kouri boâ ein kou dan flève..</em>But I was too thirsty for my health, so I went to drink a swig in a fever. (<span class="variant_code">T16</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kou-kache</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kou-chèche (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Hide-and-seek; cache-cache.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kouch</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Layer;</span><span class="definition_fr"> couche.</span> <em>Leu chmen isi, sète PAVE[D], e la, ye vini mèt èn kouch BLACKTOP disu..</em>The road here. It was paved, and they came and put a layer of blacktop on it. (<span class="variant_code">BT</span>) 2.<span class="definition_en"> Diaper;</span><span class="definition_fr"> couche, lange.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To chanj sa kouch kan li tranp.</span><span class="example_en">You change his diaper when he's wet. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo i pou mèt de lepengn a kouch pou tyen so kouch.</span><span class="example_en">I had to put two diaper pins to hold his diaper. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kouche</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kouch (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kous (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To put to bed;</span><span class="definition_fr"> coucher, mettre au lit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li dòn ye en ben e apre sa li va mèt ye kouche.</span><span class="example_en">She gives them a bath and after that she puts them to bed. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To flatten;</span><span class="definition_fr"> aplatir.</span> <em>YOU SEE A <span class="variant_code">ST</span>ORM, li kouche li..</em>You see, a storm will flatten it. (<span class="variant_code">PC</span>) —<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To go to bed, sleep;</span><span class="definition_fr"> se coucher, coucher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dek mo se trape lasentur, sa sete min to te gen pou kouri kouche.</span><span class="example_en">As soon as you got punished with the belt, that meant you had to go to bed. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo rès pa isi. M ale kote lotèl pou kouche.</span><span class="example_en">I'm not staying here. I'm going to the hotel to sleep. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo toujour akle lapòrt avan mon gonn kouche.</span><span class="example_en">I always lock the door before I go to bed. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Torti couri coucé, mé li pas dromi beaucoup.</span><span class="example_en">Brer Tortoise went to bed, but he didn't sleep much. </span><span class="example_code">(T5)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To lie, lie down;</span><span class="definition_fr"> se coucher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te kouche an so vant.</span><span class="example_en">He was lying on his stomach. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li kouch toujou dan mèm kote. Li bèzonn èt ranvèrse.</span><span class="example_en">He always lies on the same side. He needs to be turned over. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Licouché par terre divant cabane la.</span><span class="example_en">He lay down on the ground in front of the house. </span><span class="example_code">(FO T27)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To go down (of the sun);</span><span class="definition_fr"> se coucher (en parlant su soleil). <span class="example"><span class="example_lc">Mo lache ka soley e kouche.</span><span class="example_en">I stop working when the sun goes down. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Soley kouche. Se a la brin. Ye fe pa nwa ankòr.</span><span class="example_en">The sun has set. It's dusk. It's not yet dark out. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Solé coucé, Compair Lapin ouâ Compair Bouki apé vini dan ti chantié.</span><span class="example_en">After sundown, Brer Rabbit saw Brer Bouki coming into the little work zone. </span><span class="example_code">(T3)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kouchkouch</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Louisiana dish made of cornmeal dough sweetened with sugar, fried brown and served with milk;</span><span class="definition_fr"> plat louisianais fait de farine de maïs sucrée et rissolée, et servi avec du lait. <span class="example"><span class="example_lc">Mòm te fe nouzòt di kouchkouch.</span><span class="example_en">Mom used to make us couscous. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bouki vonn so momon pou trwa bari kouchkouch dou.</span><span class="example_en">Bouki sold his mother for three barrels of sweet couscous. <em>[.</em>'couchecouche <em>'] (<span class="variant_code">DU</span>).</em></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">koucho</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kouchan (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kouchò, kouchon (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cushaw, long-necked pumpkin; potiron à cou long, espèce de courge comestible. (<em>Cucurbita moschata Duchesne). Lontan pase ye pele sa kouchan me ye pèl sa jòromo kou lon astè..</em>A long time ago they called it a 'cushaw', but nowadays they call it a long-necked pumpkin. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">koud</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); koud-bra (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Elbow;</span><span class="definition_fr"> coude.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo koud-bra ap fe mo mal. Mo joue tro laplòt.</span><span class="example_en">My elbow hurts. I played too much ball. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">koud</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kourd (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To sew;</span><span class="definition_fr"> coudre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo fe de piti pwan kan mo koud.</span><span class="example_en">I make little stitches when I sew. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">coude'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PE</span>) —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To sew;</span><span class="definition_fr"> coudre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To kourd li tour tour.</span><span class="example_en">You sew all around. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mais faut pas li coude chimise yé, jisse tissé yé.</span><span class="example_en">But she musn't sew the shirts, only weave them. </span><span class="example_code">(FO T23)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">koukou</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Cuckoo (bird);</span><span class="definition_fr"> Coucou.</span> <em>T ap tande koukou-la dan dibwa-la ? Se en koukou, en zozo..</em>Can you hear the cuckoo in the woods? It's a cuckoo, a bird. (<span class="variant_code">CA</span>) •<span class="headword">fe koukou </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">To hoot, cuckoo;</span><span class="definition_fr"> faire Coucou.</span> <em>Eski to tande ? Ibou-la ape fe koukou..</em>Do you hear? The owl is hooting. (<span class="variant_code">ST</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Compè Loup té vini maig' comme Coucou à force chiens-yé té swégné moutons-yé.</span><span class="example_en">Brer Wolf was getting as skinny as a cuckoo bird, so well were the dogs watching the sheep. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">koukouroukou</span> <span class="pos">onom.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Cuckoo!</span><span class="definition_fr"> Coucou!</span> <em>♦Pas pélé moin Françoése! -di: coucouroucou..</em>Don't call me Frances, just say cuckoo. (<span class="variant_code">T33</span>) 2.<span class="definition_en"> Cock-a-doodle-doo; cocorico. (<span class="variant_code">ST</span>) <em>♦Allons trouvé McEnery, nous va mandé li bien pardon; et com li pas lé di nous; non, nous va chanté: - quiquiriqui!.</em>Let's go find McEnery, we're going to beg his pardon, and since he doesn't want to tell us, we'll sing 'quiquiriqui'. (<span class="variant_code">T31</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">koulè</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); koulœ, koulè (<span class="variant_code">PC</span>); lakoule (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Stream;</span><span class="definition_fr"> coulée, ruisseau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si en lakoule chèch, se la ye la mye, dan koulè</span><span class="example_en"> If a stream dries out, that's where [mudfish] are the best, in the streams. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>Yé même couri au ras le coulée éyoù le pauvre nège restait..</em>They even went to the stream where the poor guy lived. (<span class="variant_code">DC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Lakoule Rozo.</span><span class="example_en">Coulée Roseau <span class="pos">place n.</span> (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Compè Bouki galpé près lacoulée-la et li gadé li-même dans dolo-la et li oua so lafigui té plein di bè.</span><span class="example_en">Brer Bouki ran to the stream, and he looked at himself in the water and he saw that his face was full of butter. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Small ditch;</span><span class="definition_fr"> petit fossé.</span> <em>Ènan laglas dan koule-la..</em>There is ice in the little ditch. (<span class="variant_code">PC</span>) 3.<span class="definition_en"> Lake, pond, water hole;</span><span class="definition_fr"> lac, étang.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Gen dè moun ki di koulœ, lòt di lak.</span><span class="example_en">There are some people who say 'coulée' and others who say 'lake'. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Ena de sol ki te leve dan milye koule-la.</span><span class="example_en">There are weeping willows which came up in the middle of the pond. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">koulè</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); koul (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To flow, run;</span><span class="definition_fr"> couler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena kikchoj k ap koule anba an glasyè-la.</span><span class="example_en">There is something leaking down in the refrigerator. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Yapé fait chaud toujou: lasouère apé coulé..</em>It's still hot out, the sweat is flowing. (<span class="variant_code">T27</span>) 2.<span class="definition_en"> To run (of the nose);</span><span class="definition_fr"> couler (en parlant du nez). <span class="example"><span class="example_lc">Ye di se lagonm, sa vyen par l fre, so nen koul tou-l-ton nan betay-la.</span><span class="example_en">They say it's mucus, it comes with the cold. That animal's nose is always running. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To leak;</span><span class="definition_fr"> couler, fuir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te rèt dan vyeu lamezon. I te konnen koule e n te bije met dè fè-blon plat, labay, pou trape dolo kan lapli tanm.</span><span class="example_en">I used to live in an old house. It leaked and we had to set out tins and tubs to catch the water whenever it rained. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To strain, filter;</span><span class="definition_fr"> passer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To ramase to ramiriz. To vide l andan bari-la, è to kite li vini eg. E to mèt disik andan l. A t a koule li.</span><span class="example_en">You gather your cherries. You pour them into the barrel, and you let them turn sour. You put sugar in it and you strain it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Poumal o vont bouyi de boul kakasya don dolo pi la koule li e met di sik ondon la e bouyi.</span><span class="example_en">For a stomachache, boil some acacia 'balls' in water, and then strain it and add sugar and boil. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To dig, carve, make a hole (in sth.); creuser, percer un trou (dans qch.). <span class="example"><span class="example_lc">Ye pran en gro LOG, ye koule en trou anndan LOG-la.</span><span class="example_en">They took a big log and carved a big hole in the log. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">koulèr </span><span class="example"><span class="example_lc">n., adj.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); koulè, kòlè (<span class="variant_code">PC</span>); lakoulyèr (<span class="variant_code">MO</span> 72); koulœr (<span class="variant_code">CA</span>). 1.<span class="definition_en"> Color;</span><span class="definition_fr"> couleur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye vè koulè dekann-la.</span><span class="example_en">The buds (of cane) are green, the color of the cane. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Ena pluzyœr koulœr lapen.Ena lapen blan, jón, maran.</span><span class="example_en">There are several colors of rabbits. There are white, yellow, brown rabbits. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kon to gen movez koulè konm labil.</span><span class="example_en">When you have bad color, like bile. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Black person, person of color;</span><span class="definition_fr"> Noir, personne de couleur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">On bout aou mon mo te res, ennave trwa koulè mba mon. Lòt kote, sète tou blon tou dilon.</span><span class="example_en">In the place where I was raised, there were three black people living below me. On the other side it was all white people. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Black (of people);</span><span class="definition_fr"> noir (en parlant des gens). <span class="example"><span class="example_lc">Moun koulè-ye bat, ye kase sa.</span><span class="example_en">Black people fought and defeated that [racial segregation]. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">koulœv</span> <span class="pos">n.</span> koulèv, koulez (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">CA</span>); sèrpan koulèv (<span class="variant_code">CA</span>). Grass snake; couleuvre. <span class="example"><span class="example_lc">En koulèv ale dan poulaye e li sise tou dezèf-ye.</span><span class="example_en">A grass snake went into the henhouse and sucked all the eggs. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">koulwar</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Colander;</span><span class="definition_fr"> passoire.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kounan</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Schooner;</span><span class="definition_fr"> goélette, schooner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yena ein counan si la mer.</span><span class="example_en">There's a schooner out at sea. </span><span class="example_code">(GC2)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">koundja</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Spell, charm, grigri;</span><span class="definition_fr"> gris-gris, charme, sort, sortilège. <span class="example"><span class="example_lc">Mais ein vilain moyèn meté ein counja sur lavie à le nèg.</span><span class="example_en">But a nasty old soul put a spell on the black man's life. </span><span class="example_code">(DC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">koundjay</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> koundja (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Counjaille (a dance);</span><span class="definition_fr"> counjaille (une danse). <span class="example"><span class="example_lc">Kan to dòn en banko, to kwi, to achèt manje, to fe doudous, PIE. To gen diven. Ye jou kart. Ye dans koundja.</span><span class="example_en">When you give a party, you cook, you buy food, you make sweets, pies. You have wine. They play cards. They dance the counjaille. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Bouki té si kontan, li dansé rigodon, kounjail, et bamboula.</span><span class="example_en">Brer Bouki was so happy, he danced the rigadoon, the counjaille and the bamboula. </span><span class="example_code">(T6)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kounout</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kounout (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Penis;</span><span class="definition_fr"> pénis.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">koup</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Cutting edge;</span><span class="definition_fr"> tranchant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa fe kan ti frap disu lakoup, li ba lakoup ke li koup pu.</span><span class="example_en">So when you strike [with the hoe] it dulls the blade until it doesn't cut any more. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Small ditch;</span><span class="definition_fr"> petit fossé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan to fe en lakoup se pou ale dan en kanal pou ote dolo dan klo.</span><span class="example_en">When you make a small ditch, it's to go into the canal to get the water out of the field. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">koupab</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Guilty;</span><span class="definition_fr"> coupable.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li tire li. Li koupab.</span><span class="example_en">He shot him. He's guilty. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Tout ça to capab fait yé va dit to coupab..</em>Whatever you do, they'll say you're guilty. (<span class="variant_code">T24</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">koupan</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sharp;</span><span class="definition_fr"> effilé.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">koupaye</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To cut up;</span><span class="definition_fr"> découper, couper.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te jich ap koupaye papye tou partou.</span><span class="example_en">They were just cutting up paper everywhere. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">koupe</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>); koup (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To cut;</span><span class="definition_fr"> couper.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si to koup twa, trap en lenj, mar li sere, sa va rete.</span><span class="example_en">If you cut yourself, grab a rag and tie it tight, and it will stop bleeding. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye koupe dibwa-la e se tou de branchaj ena la e ye lese ye la.</span><span class="example_en">They cut wood there, and the place is covered with little branches, and they left them there. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Licoupé ein grand perche et pi li monté en haut di bois la.</span><span class="example_en">He cut a big perch and climbed onto the tree. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> •<span class="headword">koup en lalwa </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To break a law;</span><span class="definition_fr"> enfreindre une loi.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vou ka defonn mo pase òrmi mo gen koup en lalwa.</span><span class="example_en">You can keep me from coming in unless I break the law. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">koupe lafyèv </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To break a fever;</span><span class="definition_fr"> faire tomber, couper la fièvre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo mete en sèrvyèt e vineg an so lafron e sa koupe so lafyèv.</span><span class="example_en">I put a towel with vinegar on his forehead and it broke his fever. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou la fyev bouyi ti ben absent don dolo jiska li deten ti pe jonn pi la to bwa trwa ti vè chak jou. Sa koup la fyev-la.</span><span class="example_en">For fever, boil a little absinth in water until the water turns somewhat yellow, and then you drink three glasses a day, that cuts your fever. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> •<span class="headword">koupe an travèr </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To cut across;</span><span class="definition_fr"> traverser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye p ole f e l tòr. Ye koup an travèr. Ye ape koupaye tou mo lakou.</span><span class="example_en">They don't want to go around. They cut through my yard. They're cutting up my whole yard. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">koupe lèb </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); koupe zèrb (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To mow the lawn;</span><span class="definition_fr"> tondre le gazon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li li pi ka koupe lèb aryen kòm sa.</span><span class="example_en">He can't cut the grass any more or anything like that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> • koupe (so) chèveu <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); koupe so chve-ye (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To get (one's) hair cut;</span><span class="definition_fr"> se faire couper les cheveux, •koupe (so) don <span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To teethe, cut teeth;</span><span class="definition_fr"> percer, faire (ses) dents. <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou fe en piti koupe so don pon trwa kro kochon don so kou.</span><span class="example_en">To get a child to start cutting teeth, hang three pig's teeth around his neck. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> •koupe (so) tchi <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To spank, whip;</span><span class="definition_fr"> fesser, donner une fessée à.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vou pètèt tayra li mense la ou te bezòn koupe so tchi.</span><span class="example_en">Maybe you won't beat him, but that's when you ought to whip his ass. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">koupe legaj </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To cut wages;</span><span class="definition_fr"> couper les gages, réduire le salaire.</span> <em>Pou sere larjan ye <span class="variant_code">LA</span>Y OFF en ta moun e ye koupe ye legaj..</em>To save money, they laid off a lot of people and they cut their wages. (<span class="variant_code">CA</span>) 2.<span class="definition_en"> To cut, chop down, fell;</span><span class="definition_fr"> couper, abattre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le e koupe dibwa-la.</span><span class="example_en">He's cutting down a tree. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To cut off, stop, turn off (a machine);</span><span class="definition_fr"> arrêter (une machine). <span class="example"><span class="example_lc">Ye ranpli ye machin ye-mèm. Ye lès li kouri, ka li gen ase ye koup leu.</span><span class="example_en">They fill their machines themselves. They let it [i.e. the syrup] flow, and when there is enough they stop it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 4.<span class="definition_en"> To castrate;</span><span class="definition_fr"> châtrer. <em>Enn etalonn. Ti wa se grenn? En nonm vyen la-leu, i koup avèk en koutoe pi ote se grenn..</em>A stallion. You see his testicles? A man comes along with a knife and cuts them off. (<span class="variant_code">BT</span>) 5.<span class="definition_en"> To operate, perform surgery;</span><span class="definition_fr"> opérer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye e kou koupe an li.</span><span class="example_en">They're going to operate on him. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 6.<span class="definition_en"> To amputate;</span><span class="definition_fr"> amputer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">te gen koupe so janm.</span><span class="example_en">They had to amputate his leg. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">koupèr dekon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); koupè dekon, koupèr (<span class="variant_code">PC</span>); koupeuz a kann (<span class="variant_code">BT</span>); koupèr dikann (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Cane cutter (person or tool);</span><span class="definition_fr"> coupeur de canne à sucre (personne ou outil). <span class="example"><span class="example_lc">Nòm-sa-la te en bon koupèr dekon.</span><span class="example_en">That man was a good cane cutter. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en koupèr anmba SHED-la laba-la.</span><span class="example_en">I have a cane cutter in the shed over there. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Géant-la volé yé papa passequé li té ein bon coupè desconnes.</span><span class="example_en">The giant kidnapped their father because he was a good cane cutter. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kouplè</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kouple (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Hinge;</span><span class="definition_fr"> gond, penture.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kouplè an bwa.</span><span class="example_en">A wooden hinge. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si kouple-la pa ase sere anho la le e kou DRAG-la, l a trennen on plancheli p e frenmen byen.</span><span class="example_en">If the hinge isn't tight enough up there, it (the door) will drag on the floor, it won't close properly. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">koupon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Coupon;</span><span class="definition_fr"> bon d'achat, coupon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan to gen en koupon, to pe mwens.</span><span class="example_en">When you have a coupon, you pay less. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> koupròz <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Copperas;</span><span class="definition_fr"> couperose (sulfate de fer). <span class="example"><span class="example_lc">Koupròz, se konm en disouf.</span><span class="example_en">Copperas, it's like a sulfate. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou di son kle bouyi fey pakaye avek en ti moso koupros e bwa tou le maten kon to leve.</span><span class="example_en">For thin blood, boil some pecan leaves with copperas, and drink some every morning when you get up. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">koupur</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); koupir (<span class="variant_code">CA</span>); koupi, koupye, koupe (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Cut;</span><span class="definition_fr"> coupure.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye mèt kolòy e ye te met tèrbantin on koupe-la. Sa te brul.</span><span class="example_en">They used to put kerosene, and they put turpentine on the cut. That would bum. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To mete en bando an en koupur pou proteje li.</span><span class="example_en">You put a bandage on a cut to protect it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Scar;</span><span class="definition_fr"> cicatrice.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen en gro koupi dan so figi. Kèkenn koupe l avè en kouto.</span><span class="example_en">He has a big scar on his face. Someone cut him with a knife. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kour</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kou (<span class="variant_code">PC</span>); lakou (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lakòr, lakour (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Yard;</span><span class="definition_fr"> cour.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo se peutèt nètwaye to lakouè to se trète mwen byen.</span><span class="example_en">I might clean your yard, and you would treat me well. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No te koutum gen en pi andan lakòr e no te trape no dolo avèk en syo pou mennen andan lamezon.</span><span class="example_en">We used to have a well in our yard and we would get water with a bucket to bring into the house. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité traversé ein lacou ou yé té gaingnin ein gros dinde qui tapé dromi on so perchoir...</span><span class="example_en">He crossed through a big yard in which there was a turkey sleeping on its roost. </span><span class="example_code">(FO T7)</span></span> •<span class="headword">lakour dikann </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); kou le konn (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cane yard (area in front of sugar factory where cane to be ground is stored);</span><span class="definition_fr"> cour a canne (lieu dans une sucrerie où l'on garde la canne avant de la moudre). 2.<span class="definition_en"> Barnyard, farmyard;</span><span class="definition_fr"> basse-cour, cour de ferme. <span class="example"><span class="example_lc">Mo lakou te plen en poul e kochon. Lavach.</span><span class="example_en">My farmyard was full of chickens, pigs, and cows. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">lakou kochon </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Pigsty, hog pen;</span><span class="definition_fr"> porcherie.</span> 3.<span class="definition_en"> Court (of justice);</span><span class="definition_fr"> cour (de justice). <span class="example"><span class="example_lc">Li gen pou ale dan lakour anvan ye pase so santans.</span><span class="example_en">He has to go to court before they pass his sentence. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mannejè-la va peye le fre lakour</span><span class="example_en">The manager will pay the court costs.' (<span class="variant_code">JR</span>) •<span class="headword">lakou suprèm </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">The Supreme Court;</span><span class="definition_fr"> la Cour Suprême. ♦Ma <span class="example"><span class="example_lc">kouri lakou souprèm, ye di mwen zafèr pèrdi.</span><span class="example_en">I'll go to the Supreme Court, they'll tell me the case is lost. </span><span class="example_code">(TP)</span></span> •<span class="headword">mezon d kour </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); mezon lakou (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Courthouse;</span><span class="definition_fr"> palais de justice, tribunal.</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kour</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Courting, wooing;</span><span class="definition_fr"> cour.</span> •<span class="headword">fe lakour </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To court, flirt with, woo;</span><span class="definition_fr"> faire la cour à, courtiser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Youkoun t ape fe lakour le fiy-la.</span><span class="example_en">Youkoune was courting the women there. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Licommencin poussé soupir; Et fait la cour à eine dame.</span><span class="example_en">He began to sigh and to court a lady. </span><span class="example_code">(T37)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kouraj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Courage, bravery;</span><span class="definition_fr"> courage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li fe akrwar li plen kouraj me li pœr.</span><span class="example_en">He pretends he's full of courage but he's afraid. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> •<span class="headword">dòn kouraj </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To encourage;</span><span class="definition_fr"> donner du courage, encourager.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M e ankouraje twa pou fe tel tel kichò to p ole fe li. Sa se me e dòn twa kouraj pou fe li me to p ole.</span><span class="example_en">I'm encouraging you to do such and such a thing but you don't want to do it. That means I'm giving you encouragement to do it but you don't want to. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Toujou quand mo di li bonsoir, li réponne au révoir, ti mo là sa donn'moin couraze, mo fai mié mo l'ouvraze.</span><span class="example_en">Whenever I tell him hello he tells me goodbye. That little word encourages me, I do my work better. </span><span class="example_code">(T11)</span></span> •<span class="headword">pran kouraj </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To take courage;</span><span class="definition_fr"> prendre courage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pran kouraj, sa t ole, sa va vini en jou.</span><span class="example_en">Take courage. What you want will come to pass one day. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Will, courage, feeling of being up to doing something;</span><span class="definition_fr"> courage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa gen kouraj kon mo mo FEEL pa byen.</span><span class="example_en">I don't feel up to anything when I don't feel well. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo dan lamizèr. Mo gen traka. Mo pa gen kouraj.</span><span class="example_en">I'm into a lot of problems. I've got troubles. I have no courage. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Tigue, ki pli brave, pran couraze et parti avè so ti gas son pou couri fé visite à Compair Cabri.</span><span class="example_en">Brer Tiger, who was braver, got up his courage and left with his little boy to visit Brer Goat. </span><span class="example_code">(T8)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Hope;</span><span class="definition_fr"> espoir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yepa wa Batis di tou. Ye pèrd kouraj pou janmen wa li onkò. Ye te sir li te neye.</span><span class="example_en">They could not see Baptiste at all, and they gave up hope of ever seeing him again. They were sure he had drowned. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> kouran <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Current (of a river);</span><span class="definition_fr"> courant (d'un fleuve). <span class="example"><span class="example_lc">Dolo-le e galope vit vit vit. Kouran-la fò.</span><span class="example_en">The water is flowing very fast. The current is strong. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ena en gro kouran dan flèv. Fo pa to va dan flèv. Ena dolo kouran.</span><span class="example_en">There is a big current in the river. You mustn't go in the river. There are water currents. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Courant la té fort, trop fort pou qué yé té passé li a la nage.</span><span class="example_en">The current was strong, too strong for them to swim across. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> •<span class="headword">o kouran </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">Up-to-date, current; au courant. ♦ <span class="example"><span class="example_lc">Compair Lapin té toujou au courant toutesorte nouvelle qué Compair Bouki té raconté li.</span><span class="example_en">Brer Rabbit was always up-to-date on all sorts of news that Brer Bouki had told him. (<span class="variant_code">FO T1</span>) kouraye <span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To chase women (or men);</span><span class="definition_fr"> courir la prétentaine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Yé té gain ein ti vieux nèg là qui jamais té fait arien. Li té rodoyé, li couraillé, li galopé la rue.</span><span class="example_en">There was an old black man there who never did anything. He gallivanted, chased women, roamed the streets. </span><span class="example_code">(DC)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kourbe</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To lower, hang one's head;</span><span class="definition_fr"> baisser la tête. <span class="example"><span class="example_lc">♦Siyé té mété toi dan ain bon lacage avé bon baro en fer, to sré pa cacé arien... to sré courbé to latéte é to sré resté tranquil comme pap la va fé dan eune ou deu jou.</span><span class="example_en">If they put you in a good cage with good iron bars you wouldn't be breaking anything, you would hang your head and remain quiet like the painted finch will in one or two days. </span><span class="example_code">(ME)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kourbouyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); koubiyon (<span class="variant_code">CA</span>); kourbouiyon (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Court-bouillon (stew of fish, tomato and onions); court-bouillon. <span class="example"><span class="example_lc">Ena lontan pase lœ monnjèze lœ kourbouiyon du choupik e de patasa.</span><span class="example_en">A long time ago people made court-bouillon with mudfish and sunfish. (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">koubiyon pwason </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Fish stew;</span><span class="definition_fr"> court-bouillon de poisson. kourèr <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Racehorse;</span><span class="definition_fr"> cheval de course.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Me mo mo toujour ete tro gro pou mont on le kourèr.</span><span class="example_en">I've always been too big to ride a racehorse. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Runner;</span><span class="definition_fr"> coureur.</span> <em>♦Lot,cé bon courore: li galopé com divan, li fé tour la terre comme télégrafe..</em>The other one is a good runner, he runs as fast as the wind. He circles the earth like a telegraph. (<span class="variant_code">T7</span>)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kouri</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>); kouru, kou, koure, k (<span class="variant_code">PC</span>); kour (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To go;</span><span class="definition_fr"> aller.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ka t a vini la, m ole koure e twa a Livonnya, kou charch mo tchek.</span><span class="example_en">When you get here I want to go with you to Livonia to get my check. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo kouri chèrche lamal.</span><span class="example_en">I went to get the mail. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M ape kouri on katreu-ven neuv an.</span><span class="example_en">I am going on 89 years of age. (<span class="variant_code">ST</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Enjou kon mo te kouri Chenmen Nef mo wa en gro boul di fe don chenmen.</span><span class="example_en">One day when I was going to New Roads, I saw a big fireball in the road. </span><span class="example_code">(LA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Jamais ma couri avec toi nille part.</span><span class="example_en">I'll never go anywhere with you. </span><span class="example_code">(FO T1)</span></span> •'couri diable' <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">Go to hell; Au diable! cf. <span class="example"><span class="example_lc">djab</span><span class="example_en">•<span class="headword">kou apre </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kouri apre (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1) To take after; tenir de, ressembler à. <span class="example"><span class="example_lc">Mo di mo piti tou l tan, si vouzòt te pran apre to moman, t e f e en bon SPEAKER. Mo di men to kou pa apre to popo. Ye popo, li parl pa MUCH</span><span class="example_en"> I'm always telling my kids, 'If you take after your mama you'll be a good talker.' But I say, 'Don't take after your papa.' Their papa doesn't talk much. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2) To go look for; aller chercher, partir à la recherche de. <span class="example"><span class="example_lc">Li di l e kou apre en nonm.</span><span class="example_en">He said he was going to look for a man. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">kou achte </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kouri achte (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To go shopping;</span><span class="definition_fr"> faire des achats, faire des courses.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lasmenn ki vyen an, nou gen pou DRIVE dan Batan Rouj, pou kou achte.</span><span class="example_en">Next week we're going to Baton Rouge to do some shopping. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> ♦kou kouche <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kouri kouche (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To go down, set (of the sun);</span><span class="definition_fr"> se coucher (du soleil). <span class="example"><span class="example_lc">Ye te di nouzòt.Si soley te kou kouche nou te pa la, no te janmen toumen</span><span class="example_en"> They told us. If the sun had set and we weren't back yet, we would never get back. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">kouri en kote </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To move aside;</span><span class="definition_fr"> s'écarter, se mettre de côté. <span class="example"><span class="example_lc">Li kouri en kote, peche cha-la frape li.</span><span class="example_en">She went to one side to avoid hitting him with her car. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">kouri pou </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To go on (of time);</span><span class="definition_fr"> s'approcher de (en parlant de l'heure). <span class="example"><span class="example_lc">S ap kouri pou katr œ.</span><span class="example_en">It's going on four o'clock. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="headword">kouri chèrche </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To go get, fetch;</span><span class="definition_fr"> aller chercher, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">chèrche</span><span class="example_en">3.<span class="definition_en"> To run up to, reach (of quantities);</span><span class="definition_fr"> aller jusqu'à, être dans les (en parlant de quantités). <em>Èna k kouri set san liv, si san liv..</em>There are some [bales of cotton] that run [i.e. weigh] up to seven hundred or six hundred pounds. (<span class="variant_code">PC</span>) 4.<span class="definition_en"> To run for office;</span><span class="definition_fr"> présenter sa candidature.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena plen ki, ye di ye e kouri repoubliken.</span><span class="example_en">There are a lot who say they're running Republican. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 5.<span class="definition_en"> To leave;</span><span class="definition_fr"> s'en aller, partir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ka ye e kouri ye fe mon GOODBYE</span><span class="example_en"> When they are leaving they tell me goodbye. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 6.<span class="definition_en"> To pass, go by (of time);</span><span class="definition_fr"> passer, s'écouler (en parlant du temps). <span class="example"><span class="example_lc">Tou sa se kouru sa.</span><span class="example_en">All of that is past now. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 7.<span class="definition_en"> To go on, continue;</span><span class="definition_fr"> continuer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa kouru, sa kouru, sa kouru.</span><span class="example_en">That went on, and on, and on. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">v.aux.</span> [Future]. To be going to, will; aller. <span class="example"><span class="example_lc">♦Lipa di sa li te kouri tidye.</span><span class="example_en">He didn't say what he was going to study. </span><span class="example_code">(JR)</span></span>; <em>M'ape kouri neye twa!.</em>I'm going to drown you! (<span class="variant_code">JR</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kouri-vini</span><sup>1</sup> <span class="example"><span class="example_lc">n.pej.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). Louisiana Creole; créole louisianais. <span class="example"><span class="example_lc">Ye arive a l non kouri-vini.</span><span class="example_en">They came up with the name <span class="example"><span class="example_lc">kouri-vini</span><span class="example_en">for Creole. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kouri-vini</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To go back and forth, come and go;</span><span class="definition_fr"> aller et venir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo latet kone anbete mon. To konnen toumaye, kouri-vini konm sa mo pa abitchwe e sa.</span><span class="example_en">My head bothers me. You know, running around, coming and going like that. I'm not used to that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">donn pou kouri e vini </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To tell s.o. off, to send s.o. packing; dire ses quatre vérités à qn, passer un savon à qn. <span class="example"><span class="example_lc">Mo donn èl pou kouri e vini.</span><span class="example_en">I told her off. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kouròn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> kouronn (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Crown, wreath;</span><span class="definition_fr"> couronne.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt en joli kouronn an mo lapòrt pou Pak.</span><span class="example_en">I put a nice wreath on my door for Easter. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Chacaine té gain ein 'tit couronne en so latête.</span><span class="example_en">Each one had a crown on her head. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kouronaj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Ridge pole (of a roof);</span><span class="definition_fr"> couronnement (d'un toit).</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kourpyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); koudpyon (<span class="variant_code">PC</span>); kourpiyon (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Buttocks, behind, rump;</span><span class="definition_fr"> croupion, fesses.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To trape èn dan dibwa-la en jwèt e to taye ye on ye jonm, taye ye ti koudpyon.</span><span class="example_en">You find a switch in the tree and you whip them on their legs. You whip their little behinds. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Makak di si so kroupyon plime sa pa gade lezot.</span><span class="example_en">Monkey says if his rump is bare, it's nobody's business. <em>['croupion'].</em>(<span class="variant_code">DU</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kours</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lakours (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Race;</span><span class="definition_fr"> course (de vitesse). <span class="example"><span class="example_lc">Chval-la ap galope lakours.</span><span class="example_en">The horse is running the race. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye parti fe ye lakous. Pa Lapen bat li lwon.</span><span class="example_en">They started their race. Brer Rabbit beat him by far. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">prann lakours </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To run away;</span><span class="definition_fr"> se sauver, s'évader.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo wa en sèrpan, mo pran lakours.</span><span class="example_en">When I see a snake, I take off. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sanespere pou tan plis, Pyè leve e li prann lakou.</span><span class="example_en">Without waiting to hear any more, Peter got up and ran away. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">a lakours </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Running;</span><span class="definition_fr"> à la course.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se pa fasil pou to trap en kokodri a lakours.</span><span class="example_en">It's not easy to catch an alligator that's running. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sovaj-la sòrti dèryè dibwa-la alakous.</span><span class="example_en">The Indian ran from behind the tree. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">fe lakous </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To race;</span><span class="definition_fr"> faire la course.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te gen en ti chval. Mo te fe lakous an li.</span><span class="example_en">They had a little horse. I raced with it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">koursaye</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); kousaye (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To flirt, chase (women or men);</span><span class="definition_fr"> courir la prétantaine.</span> <em>MOM, je va me marye aste e si ti me les pa marye je jame koursaye! Me je va koursaye!.</em>Mom, I'm going to get married now, and if you don't let me get married I'll never court anyone. But I will court! (DT)</p> |
|
|
<p><span class="headword">koursayœr*</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> kousayœr (<span class="variant_code">BT</span>); koursayè, koursayèz (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Womanizer;</span><span class="definition_fr"> coureur de jupons.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En kousayœr, en siro, en nonm dou ki lèm le fonm.</span><span class="example_en">A skirt chaser, a womanizer, a 'sweet man' who likes women. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se en koursayè fonm.</span><span class="example_en">He's a skirt-chaser. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kourse</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kouse, kousi, koursi (<span class="variant_code">PC</span>); kòrsye (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> <span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To run fast;</span><span class="definition_fr"> courir vite.</span> <span class="example"><span class="example_lc">San bòt, li te pa kapab kòrsye.</span><span class="example_en">Without seven league boots he wasn't able to chase women. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 1.<span class="definition_en"> To run off, kick out;</span><span class="definition_fr"> chasser.</span> <em>To wa li vini yè, t wa li la ankò? Mo gen kourse li, l e anbete mo tro..</em>You saw him come yesterday and you see that he's still here? I have to run him off, he bothers me too much. (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> To chase;</span><span class="definition_fr"> chasser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En ti VIETNAMESE te e kouse en vyeu ti chyen antour lekòl-la.</span><span class="example_en">A Vietnamese guy was chasing a little old dog around the school. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mopense cé a force chien tayo coursé toi ké to zoreille si longue.</span><span class="example_en">I think it's because the hounds have chased you so much that your ears are so long. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To run, round up (cattle);</span><span class="definition_fr"> rassembler (du bétail). <span class="example"><span class="example_lc">Chval to kousi bèt a kon avek.</span><span class="example_en">The horse that you rounded up cattle with. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kourt</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kout (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Short;</span><span class="definition_fr"> court.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou vizit te kout.</span><span class="example_en">Our visit was short. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Se pou sa latche a Lapen kourt jiska zordi.</span><span class="example_en">That's why the Rabbit's tail is short to this day. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Short (of a person's height);</span><span class="definition_fr"> petit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pli kout ke mon.</span><span class="example_en">He's shorter than me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kourtepwant</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); koutepwent (<span class="variant_code">PC</span>); koutdepwent (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kourtepwan, koutèpwant, koudèpwont, koudèpon, koutèpwon (<span class="variant_code">PC</span>); koutepwant, koutdepwont (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Quilt, bedspread;</span><span class="definition_fr"> courtepointe, couverture piquée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">San e wit an e l ape pike de koutdepwenta so laj la</span><span class="example_en"> A hundred and eight years old, and she's still making quilts at her age. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kourtize*</span> <span class="pos">v.tr.</span> kòrtize, kòrtise (<span class="variant_code">PC</span>). To court, woo; courtiser, faire la cour à. <span class="example"><span class="example_lc">En kòrtize li. Mo gen marye ave li.</span><span class="example_en">I'm wooing her. I'm going to marry her. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Lifait la cour à eine dame. Oui, li commencin courtiser!.</em>He is courting a woman. Yes, he is starting to court! (<span class="variant_code">T37</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">kout</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Colter;</span><span class="definition_fr"> coutre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa koupe latèr an avanlœ kout.</span><span class="example_en">The colter cuts earth in front. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">koute</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kout (<span class="variant_code">CA</span>); koutè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To cost;</span><span class="definition_fr"> coûter. <em>To kònen sa en PINT wiski te kout?.</em>You know how much a pint of whiskey used to cost? (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">To gen mwens me sa koute plus.</span><span class="example_en">You get less but it costs more. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mo mangé binmo boir</span><span class="example_en">' <em>du vin, ça pas coûté arien..</em>I ate well, I drank some wine, that didn't cost me anything. (<span class="variant_code">T11</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kouti</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>); kwèti (<span class="variant_code">BT</span>); kwèt (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Duckcloth, twill;</span><span class="definition_fr"> coutil.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pou swi katechich on nave se gro ròb-la, ne te gen se gro rob kwèti, e ben la, se sa nou te mèt pou kouri o katechis.</span><span class="example_en">For catechism class we had these large robes made of duckcloth, we had to put those on to go to catechism. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="headword"><subentry>•kouti-matla </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); koutir, kwèt (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Mattress ticking (material used to make Spanish moss mattresses);</span><span class="definition_fr"> coutil (étoffe bourrée de mousse espagnole pour la fabrication des matelas). <span class="example"><span class="example_lc">Tou lez an ye pran lamous, ye lav li, tan li an de baryèr pou fèr cheche. Ye mèt li bèk andan lœ kouti-matla.</span><span class="example_en">Every year they would take the moss out, they washed it and hung it on fences to dry. Then they would put it back in the mattress ticking. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kouto</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>).</span><span class="definition_en"> Knife;</span><span class="definition_fr"> couteau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To pran en kouto, to koup li anba so gargoton e to seny li.</span><span class="example_en">You take a knife, you cut him in the throat and you bleed him. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Pou file en kouto, to sèrvi en lalim.</span><span class="example_en">To sharpen a knife, you use a file. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Litiré en bas so romaine in gros couteau et li di li: Molé to tchué mo fille. Lapé vini plis joli qué moin..</em>She pulled out a knife from under her dress and said, T want you to kill my daughter. She is getting prettier than me.' (<span class="variant_code">FO T16</span>) •<span class="headword">kouto a de manch </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Two-handled knife; couteau à deux manches, <span class="headword"><subentry>•kouto-d-kàn </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kouto-dekonn, kouto-dekann (<span class="variant_code">PC</span>); kouto-dikann (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Sugar cane knife;</span><span class="definition_fr"> couteau de canne.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En kouto-d-kàn se pou koupe lekàn</span><span class="example_en"> A cane knife is for cutting sugar cane. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Couteau dicane apé clairé.</span><span class="example_en">The sugar cane knife was shining. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> •<span class="headword">kouto dekoupe </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Carving knife, carver;</span><span class="definition_fr"> couteau à découper.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li prend couteau découpé, pas la peine.</span><span class="example_en">He took a carving knife, but it wasn't worth the trouble. </span><span class="example_code">(FO T10)</span></span> •<span class="headword">kouto diri </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Rice knife, knife for cutting rice;</span><span class="definition_fr"> couteau à riz.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lantan te gen en kouto diri k te kroch.</span><span class="example_en">Long ago we had rice knives that were curved. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">kouto labouchri </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Butcher knife;</span><span class="definition_fr"> couteau de boucher, •<span class="headword">kouto latab </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> kouto a tab (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Table knife;</span><span class="definition_fr"> couteau de table.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Liordonnin metté tortie on la tabe et li prend so couteau la tabe pou coupé li.</span><span class="example_en">He ordered them to put the turtle on the table, and he got out his table knife to cut it open. </span><span class="example_code">(FO T10)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">koutriyez</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kourtriye (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Seamstress;</span><span class="definition_fr"> couturière.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Inave koutriyè, te konnen koud lenj. Mennen mo lenj kote koutriyez-ye.</span><span class="example_en">There were seamstresses, I would take my clothes to a seamstress. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Epi si vu té connin comme mo bonne coiffeuse é bonne couturière!.</em>If you only knew what a good hairdresser and seamstress I am! (<span class="variant_code">ME</span>) 2.<span class="definition_en"> Tailor;</span><span class="definition_fr"> tailleur, couturier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En bon koutriyez</span><span class="example_en"> A good tailor. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> REM: The speaker was referring to a man.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">koutum</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> koutim (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Custom, habit;</span><span class="definition_fr"> coutume, habitude.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Einjou ' li sè ca conter so pitits-yé tou</span><span class="example_en">' <span class="example"><span class="example_lc">jolies places, tou</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">coutimes moune-yé li té oua dans marais-la.</span><span class="example_en">One day he would be able to tell his children about all the pretty places and the customs of people that he'd seen in the swamps. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">koutum</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.aux.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kutim (<span class="variant_code">BT</span>); koutim (<span class="variant_code">NE</span>); koutmen (<span class="variant_code">ST</span>); koutin (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> [To express past habitual action]. Used to; (verbe à l'imparfait). <span class="example"><span class="example_lc">Moun manj pa otan kandi astè kòm kè ye te kutim manje.</span><span class="example_en">People don't each as much candy today as they used to. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> ; <span class="example"><span class="example_lc">No te koutum gen en pi andan lakòr e no te trape no dolo avèk en syo pou mennen andan lamezon.</span><span class="example_en">We used to have a well in our yard and we would get water with a bucket to bring into the house. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nou te koutmen kale en syo dan pu pou trape dolo.</span><span class="example_en">We used to lower a bucket into the well to get water. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <em>Mangé, piti, mangé» (vié mait coutime di ça)..</em>'Eat, child, eat.' The old master used to say that. (<span class="variant_code">T27</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kouvan</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kouvaon (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Convent;</span><span class="definition_fr"> couvent.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena de novis e de sèr andan kouvan.</span><span class="example_en">There are sisters and novices in the convent. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo te dan kouvon, mo te toujour gen pou rèste kanpe dan legliz</span><span class="example_en"> When I was in the convent, I always had to stay standing up in church. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kouve</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kouvè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To brood;</span><span class="definition_fr"> couver.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li mèt so poul-ye a kouve avèk en kòk dominik.</span><span class="example_en">He put his hens to brood with a Rhode Island Red rooster. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ein fois yavait ein dame Carencro qui té apé couvé dans ein chêne.</span><span class="example_en">Once there was a mama buzzard who was brooding in an oak. </span><span class="example_code">(FO T6)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To spawn;</span><span class="definition_fr"> frayer.</span> (<span class="variant_code">PC</span>) —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To sit on (eggs);</span><span class="definition_fr"> couver.</span> ♦Ain <span class="example"><span class="example_lc">poule trouvé dézefserpan; li couvé yé bien soigneuseman é fé piti dan kokille sorti,</span><span class="example_en">A hen found some snake eggs; she sat on them very carefully and got the babies in the eggs to come out. </span><span class="example_code">(ME 90)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kouvèr</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); kouvè, krouvi, kouvè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Covered;</span><span class="definition_fr"> couvert.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No te pa kapab ale andan legliz san chapo antèr latèt. Latèt te gen p èt kouvèr,</span><span class="example_en">We couldn't go to church without a hat on our heads. Our heads had to be covered. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Cloudy;</span><span class="definition_fr"> couvert, nuageux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tan-la kouvè, li pa klè ditou, Ne e kou gen en lœragon,</span><span class="example_en">The weather is cloudy, it's not clear at all. We're going to have a hurricane. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kouvèr</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kouvèr (<span class="variant_code">BT</span>); kouvèt (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Lid, cover, top;</span><span class="definition_fr"> couvercle.</span> <em>To wa chopin-la? Ote kouvèr-la, Mo frikase ap bouyi tro fòr..</em>Do you see that pot? Take off the lid, my stew is boiling too fast. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Likouri tere li. Li met sèrkey-la dan lafòs-la e klouwe so kouvè.</span><span class="example_en">He went to bury him. He put the coffin in the ground and nailed its lid shut. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kouvèr</span><sup>3</sup> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To cover;</span><span class="definition_fr"> couvrir.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">kouvri</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kouvèrt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kouvèr (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kouvèt, kouvèt (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Blanket;</span><span class="definition_fr"> couverture.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Astè ye e pran vye kouvèt-ye, to ta pa pèson pik kwilt ankò.</span><span class="example_en">Nowadays people just use old blankets, you never hear about people making quilts these days. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo sœr gen en kad pou fe kouvèrt.</span><span class="example_en">My sister has a frame to make quilts. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> ♦ <em>Quand yé vini comme ça tous neg yé galopé acheté souyés, débas, couvertes pou yé vlopé..</em>When they come in like that, all the blacks went to buy shoes, stockings and blankets to cover themselves with. (<span class="variant_code">T27</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">kouvèrtur</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kouvèrtu, kouvèrti, kouvèti, lakouvèrti (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Blanket, cover;</span><span class="definition_fr"> couverture.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen tro lakouvèrti.</span><span class="example_en">I had too many covers. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Saddle blanket;</span><span class="definition_fr"> couverture de cheval, housse de cheval.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To te gen kouvèti-la. To mèt lasel-la on kouvèr-la.</span><span class="example_en">You would have a saddle blanket, and you put the saddle on top of the blanket. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Roof;</span><span class="definition_fr"> toit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lakouvèrtu sè te fe e du bwa, la ye achte du zenk.</span><span class="example_en">The roof used to be made of wood, but nowadays they buy tin. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bouki te krwa li te malen, sa fe li monte on en la kouvèti e li voye Konpè Lapen on en ta zerons.</span><span class="example_en">Bouki thought he was being clever, so he got up on a roof and he threw Brer Rabbit into the briar patch. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> •<span class="headword">kouvèrtur an bwa </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Wooden roof;</span><span class="definition_fr"> toit en bois.</span> 4.<span class="definition_en"> Cover, top layer of mattress ticking;</span><span class="definition_fr"> couche supérieure du coutil d'un matelas.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No te pran nou lamous e SPREAD to kouti patè e la to mèt to lamous anwo la, e la to pran to lòt bout, lakouvèti kouti, to mèt li ON TOP, e to kourd li tour tour.</span><span class="example_en">We used to take our moss and spread your ticking on the ground and then you put your moss on top of that, and then you take the other end, the ticking cover, you put it on top, and you sew all around. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">kouvètu d oryeu </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kouvèti loriye, kouvèr d oriye, kouvèti noriye (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Pillowcase;</span><span class="definition_fr"> taie d'oreiller.</span> 5.<span class="definition_en"> Lid, cover, top;</span><span class="definition_fr"> couvercle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mais Bouki prend so grand couverti et couvri so chaudière serré.</span><span class="example_en">But Bouki took his big lid and covered the kettle tightly. </span><span class="example_code">(FO T8)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kouvri</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kouvè (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); krouvi (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kouv, krouv (<span class="variant_code">PC</span>); kouvèr (kouv) (<span class="variant_code">NE</span>); kouvèr (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To cover;</span><span class="definition_fr"> couvrir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Piti-ye te konnen kou dan lit-la e si li te cho o pa cho ye te konnen krouvi ye-menm.</span><span class="example_en">The children used to go to bed and whether it was hot or not they would cover themselves up. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; 2.<span class="definition_en"> to roof (a house, building);</span><span class="definition_fr"> couvrir d'un toit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt meren an mo lamezon pou kouvèr li.</span><span class="example_en">I put wooden shingles on my house to roof it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité billé en noir avec ein gros tablier blanc qui té couvri li depuis so zépoles jusqu'à so genoux.</span><span class="example_en">He was dressed in black with a big white apron that covered him from his shoulders to his knees. </span><span class="example_code">(T40)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To beat, top (with a higher card or roll of the dice);</span><span class="definition_fr"> l'emporter sur qn (avec une meilleure carte ou un meilleur coup de dés). <span class="example"><span class="example_lc">Si vou karkule vou kapab krouvi sis e dè si v ole.</span><span class="example_en">If you figure, you can beat a six and a two if you want to. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kouy</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kouiy (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Testicle;</span><span class="definition_fr"> couille, testicule.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ti vyen la èk ton kouto, ti koup, e pi ti òt le kouiy.</span><span class="example_en">You come along with a knife, you cut, and you remove its testicles. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kouyon</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); kouiyon, kwiyon (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Stupid, dumb;</span><span class="definition_fr"> bête, couillon, stupide. <em>Sa se vreman vreman kouiyon, en? Sa se bet bet net..</em>That is really stupid, isn't it? That is really idiotic. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Pauve Compè Bouki si couillon yé pas ca trosse li pou' fait ein foute.</span><span class="example_en">Poor Brer Bouki is so stupid that they can't count on him for anything. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kouyon</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Jokester, cut-up; farceur, blageur.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kouyonad</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kwiyonad, kwiyònad (<span class="variant_code">PC</span>) 1.<span class="definition_en"> Messing around, puttering;</span><span class="definition_fr"> bricolage, petits travaux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo von mo trèktè. Mo RETIRED, mo fè en ti bren kwiyonad-la.</span><span class="example_en">I sold my tractor. I'm retired, I just putter around. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Stupidity, foolishness;</span><span class="definition_fr"> couillonade, sottise, bêtise, niaiserie. <span class="example"><span class="example_lc">Se jus sa li parl pou, kwiyònad tou le jou.</span><span class="example_en">That's all he talks is foolishness every day. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kouyòne</span>n<span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); kouyonnen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kwiyonen (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To swindle, cheat;</span><span class="definition_fr"> escroquer, frauder.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se ka kèkenn e kouyonnen twa. Sa min le e bat twè. Li p e di twa laverite.</span><span class="example_en">That's when someone is fooling you. That means he's beating you, he's not telling you the truth. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kouzen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Cousin;</span><span class="definition_fr"> cousin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo kouzen elve en ta kochon.</span><span class="example_en">My cousin raised a lot of pigs. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦PaCachambo cé piti kouzin avé kouzin Zan-Loui, so kouzin ki raité la vil.</span><span class="example_en">Pa Cachambo is a distant cousin of Jean-Louis, his cousin who lives in the city. (<span class="variant_code">T17</span>) •<span class="headword">kouzen distans </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Distant cousin;</span><span class="definition_fr"> cousin éloigné, petit cousin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa marye de kouzen distans</span><span class="example_en"> They married distant cousins. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">piti kouzen </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Distant cousin;</span><span class="definition_fr"> petit cousin, cousin éloigné.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pa Cachambo cé piti kouzin avé kouzin Zan-Loui, so kouzin ki raité lavil.</span><span class="example_en">Pa Cachambo is a distant cousin of Jean-Louis, his cousin who lives in the city. (<span class="variant_code">T17</span>) •<span class="headword">prenmyen kouzen </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> First cousin;</span><span class="definition_fr"> cousin germain.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye prenmyen kouzen</span><span class="example_en"> They are first cousins. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword"> dèzyèm kouzen </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); segon kouzen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Second cousin;</span><span class="definition_fr"> cousin issu de cousin germain.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo-ken piti-ye se prèmye kouzen e ye-kenn piti sa se mo dèzyèm kouzen ou kouzin.</span><span class="example_en">My kids are first cousins [with them] and their kids are my second cousins. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kouzin</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> (Female) Cousin;</span><span class="definition_fr"> cousine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se en ti kouzin an mwan.</span><span class="example_en">She is a little cousin of mine. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M ap parle an telefonn evèk mo kouzin.</span><span class="example_en">I'm talking on the phone with my cousin. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mo cher cousine, mo l'aimé la cuisine</span><span class="example_en"> My dear cousin, I like the cooking. </span><span class="example_code">(T11)</span></span> •<span class="headword">prèmyè kouzin </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> First cousin (female);</span><span class="definition_fr"> cousine germaine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se prèmyè kouzin avek ma mèr.</span><span class="example_en">She is a first cousin of my mother's. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">dèzyèm kouzin </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Second cousin (female);</span><span class="definition_fr"> cousine issue de cousin germain.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">koze </span><span class="example"><span class="example_lc">v.intr</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>). To chat, talk; causer, bavarder. <span class="example"><span class="example_lc">Bondyeu koz pa, non, li gen kekèn pou koze ak twa.</span><span class="example_en">God doesn't speak, no, He gets someone to talk to you. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li vini wa man pou koze en ti bren avèk man.</span><span class="example_en">He came to see me to chat a bit with me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lipassé la soirée apé causé avec Guichard, qui té pas capab dansé à cause so déguisement.</span><span class="example_en">He spent the evening chatting with Guichard, who couldn't dance because of his disguise. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">koze</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To cause;</span><span class="definition_fr"> causer.</span> <em>♦Lauzun, mo fi, to pas connin ça moune di? ... eh bien! yé di cé toi qui cause tou maleur laïé rivé..</em>Lauzun my son, you don't know what everyone is saying? Well, they're saying that you're the one who caused all of those misfortunes to happen. (<span class="variant_code">ME</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">kozeuz</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); kozèz (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Chatterbox;</span><span class="definition_fr"> causeuse.</span> <em>Sa se èn kozeuz mèm!.</em>She's quite a talker. (<span class="variant_code">NE</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">krab</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Crab;</span><span class="definition_fr"> crabe.</span> <em>Mo achte en douzenn krab. Ye te vid, ye te pa gen lavyann krab andan!.</em>I bought a dozen crabs. They were empty, they didn't have crab meat inside! (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Tiposson dans bayougrounouille, cribisse et crab, apé dansé partout et yé content comme djab.</span><span class="example_en">Little fish in the bayou, frogs, crawfish and crabs, they were dancing everywhere and were as happy as the devil. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kracha</span> <span class="pos">n.</span> 1.<span class="definition_en"> Spit;</span><span class="definition_fr"> crachat.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li krache dan mo fron e mo lasèrvel ape sorti. Li fou mwen en òt kracha dan mo kote kan mo tournen e li kase mwen de kòt.</span><span class="example_en">He spat on my forehead and my brains were coming out! He spat again on my side and broke two of my ribs. (<span class="variant_code">JR</span>) 2.<span class="definition_en"> Dirty residue (from a smoked pipe);</span><span class="definition_fr"> crasse (dans une pipe qu'on a fumée). <span class="example"><span class="example_lc">♦Fecheche desekòrch zoronj. Vou fim sa don en pip e la vou val kracha-la.</span><span class="example_en">You dry out some orange peels, smoke that in a pipe and swallow the residue. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">krache</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To spit;</span><span class="definition_fr"> cracher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li tap chike taba. Li krache diji taba partèr an mo planche.</span><span class="example_en">He was chewing tobacco. He spat tobacco juice on my floor. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] konpèr-loryo, krache trwa fwa par tèr, va fe sa pase..</em>For a sty, spit three times on the ground, and you will make it go away. (<span class="variant_code">BI</span>) •<span class="headword">tou krache </span><span class="pos">adj.phr.</span> <span class="definition_en">The spitting image of;</span><span class="definition_fr"> tout craché, le portrait craché de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité tou craché so moman.</span><span class="example_en">He was the spitting image of his mother. </span><span class="example_code">(T30)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">krak</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); krèk (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Crack (of a door that is ajar);</span><span class="definition_fr"> fente (d'une porte entrouverte). <span class="example"><span class="example_lc">Nouzòt te e gete ye dan krak. Ye te gen vye tambou-l e danse, vye moun-ye te konnè danse wi.</span><span class="example_en">We would watch them through a crack. They had a drum and they would dance, old people used to dance, yes. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ena jich en krak dan lapòrt.</span><span class="example_en">There's just a crack in the door. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ligarde don en lakrak pou mouri, me Lapen te ri apre li.</span><span class="example_en">He looked through a crack to watch him die, but Rabbit was laughing at him. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Crack;</span><span class="definition_fr"> fêlure, fissure, fente. <span class="example"><span class="example_lc">Mo lamezon gen en krèk anndan lamiray-la.</span><span class="example_en">My house has a crack in the wall. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li prann en kwen e li fann enn grann krak tou lalongè di bwa-la. Li mande ye pou met ye men dan krak-la pou ede li fann so bwa.</span><span class="example_en">He took a comer and he split a crack the whole length of the log. He asked them to put their hands in the crack to help him split the log. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">krak</span> <span class="pos">onom.</span> <span class="definition_en">Creak!</span><span class="definition_fr"> Crac!</span> <em>♦Liouvri lapote crak!.</em>He opened the door, creak! (<span class="variant_code">T3</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">krake</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); krak (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To crack, split;</span><span class="definition_fr"> fendre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To kone, mo pu gen sa, me se te tou blon, se te tou krake.</span><span class="example_en">You know, I'm cured of that, but [my feet] were all white, and they were cracked. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lahach, wè, pou krake li. Pou ouvè li la to mete to kwen anndan lan, e la to pran to SLEDGE HAMMER, to kongnen li.</span><span class="example_en">An axe, yes, to crack it. To break it open you put your wedge in it and you take your sledge hammer and hit it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En kou d tònèr krake mo vit apre mo twalèt.</span><span class="example_en">A bolt of lightning cracked the mirror on my dresser. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To crack, snap;</span><span class="definition_fr"> se casser, se briser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa sanmb laplu. Wè, tonnèr-lan grony, latèr apeu anfonse, latcheu le matou krak.</span><span class="example_en">It looks like rain. Yes, the thunder is rumbling, the earth is caving in, and the cats' tails are cracking. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo tourn mo kou, sa krak. Sa fe mo mal apre mo lanik.</span><span class="example_en">When I turn my head, it cracks. It hurts the back of my neck. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lite tann lakòd-la krake, telman ye te ale fo.</span><span class="example_en">He heard the rope cracking, they were pulling so hard. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kranp</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lakranp (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cramp;</span><span class="definition_fr"> crampe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen lakranp.</span><span class="example_en">I have cramps. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo janm ape dòrmi. Mo gen en lakranmp andan mo lajanm e se lour.</span><span class="example_en">My leg is asleep. I've got a cramp in my leg and it's heavy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦'crampe estomac [kronp estoma]'.</em>(<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">kransiyòl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kròksiyòl (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Donut;</span><span class="definition_fr"> croquignol, beignet (espèce de pâtisserie). (<span class="variant_code">PC</span>) 1.<span class="definition_en"> Donut dough, donut batter;</span><span class="definition_fr"> pâte à beignet. <span class="example"><span class="example_lc">To roul sa, to koup sa e to fri kròksiyòl. Se en lapat.</span><span class="example_en">You roll it, you cut it and you fry donut dough. It's a batter. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kraou</span> <span class="pos">onom.</span> <span class="definition_en">Thud, boom!</span><span class="definition_fr"> Patapoum, bourn!</span> <em>♦Liparti galopé: pracatap! pracatap! pracatap! et li cogné so latête apé ein diboi: bip! Diboi laboudoume: kraaou!.</em>He took off running, pracatap! pracatap! pracatap! and he hit his head on a tree, whack! The tree fell over, thud! (<span class="variant_code">T8</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">krapo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Toad;</span><span class="definition_fr"> Crapaud.</span> <em>En wawaran rèt dan dolo. En krapo <span class="variant_code">ST</span>AY ON DRY <span class="variant_code">LA</span>ND.</em> A frog lives in the water. A toad lives on dry land. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Si krapo pis apre to janm-ye, sa dòn twa de pòro.</span><span class="example_en">If a toad pees on your leg, it gives you warts. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sito tchue en krapo sa fe la plye tonmbe.</span><span class="example_en">If you kill a toad that makes it rain. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Frog;</span><span class="definition_fr"> grenouille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Janm krapo.</span><span class="example_en">Frog legs. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bonton fe krapo monke bounda.</span><span class="example_en">Idleness leaves the frog without buttocks. ['<span class="example"><span class="example_lc">Crapaud</span><span class="example_en">] (<span class="variant_code">DU</span>) 3.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">proper n.</span><span class="example_en">Toad (folktale character); Crapaud (personnage dans les contes). <span class="example"><span class="example_lc">♦Chevrey e Krapo t ape kourtize la menm fiy.</span><span class="example_en">The Deer and the Toad were wooing the same girl. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kras </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> lakras (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>). 1.<span class="definition_en"> Dirt, dirty residue, filth;</span><span class="definition_fr"> crasse, saleté.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo ich e di vou kòmè lakras vyen.</span><span class="example_en">I'm just telling you how residue builds up [in a pipe]. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To pran pa ben. To plen lakras.</span><span class="example_en">You don't take baths. You're full of filth. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Pou en moun ki gen demonjezon li kapab pronn en ti pe taba (la kras den pip) e mete sa avek lagres kochon e grese lademonjezon.</em> For a person with the itch, he can take tobacco residue from a pipe and mix it with pig fat and put it on the itch, <em>['la crasse'].</em>(<span class="variant_code">BI</span>) 2.<span class="definition_en"> Waste from the sugar-making process, used as a purgative; résidu de la production du sucre, utilisé comme purgatif. <span class="example"><span class="example_lc">Tou la mo konen se lakwit. Se konm lakras-la.</span><span class="example_en">The only word I know for it is [lakwit]. It's like residue. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Riffraff, lowlifes;</span><span class="definition_fr"> crasse, rebut de la société.</span> (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Favè ye te pa bon avon lagè, ye te pa bon diron lagè, e ye pa bon apre, e pondon mo sèvo cho, to pa le kou mele ek lakras di moun.</span><span class="example_en">The Favets were no good before the war, they were no good during the war, and they're no good after the war, and as long as I'm living, you won't go getting mixed up with lowlifes. [ <span class="example"><span class="example_lc">'la crasse</span><span class="example_en">] (<span class="variant_code">DU</span>) 4.<span class="definition_en"> Spitting image;</span><span class="definition_fr"> portrait craché, sosie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se lakras so Mam a fòrs li sanm so Mam.</span><span class="example_en">He's the spitting image of his mother, he looks so much like her. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">krase</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Grimy, filthy;</span><span class="definition_fr"> crasseux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Piti-la pran pa ben. Lakras-la rant dan lapo-la, li tou krase.</span><span class="example_en">The child doesn't take baths. The dirt has gotten under his skin, he's all grimy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kravat</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Tie;</span><span class="definition_fr"> cravate.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si ou gen chmij o en kravat...</span><span class="example_en">If you have a shirt or a tie... </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Donne moin mo cravate, et mo col, ça mo té prété toi..</em>Give me my tie, and the collar that I lent you. (<span class="variant_code">FO T19</span>) 2.<span class="definition_en"> Beard, small tuft of feathers found on the male turkey's breast;</span><span class="definition_fr"> barbe, touffe de plumes sur la poitrine du dindon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Devan leu denn, ina kèkchòch ki pouch deyòr konm le chveu, me se sa nou apèl lakravat.</span><span class="example_en">On the male turkey's breast there's something that grows out like a tuft of hair, but we call it a tie. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kre</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Holy, damned;</span><span class="definition_fr"> Sacré, maudit.</span> <em>♦Kre sakre tonnè! li reponn. Mo bliye mande vye nonm-la pou montre mwen so langajœ..</em>'Holy thunder!' he answered. T forgot to ask the old man to teach me his language.' (<span class="variant_code">JR</span>); <em>Kre tonè! li di tou sirprann..</em>'Holy thunder!' he said all surprised. (<span class="variant_code">JR</span>); '<span class="example"><span class="example_lc">cré zombi guinain'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T2</span>); 'cré <span class="example"><span class="example_lc">mille tonnerre'</span><span class="example_en">(FO TI); 'Cré <em>matin!'.</em>(<span class="variant_code">FO T3</span>); 'Cré <em>coton!'.</em>(<span class="variant_code">FO T15</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">krèch</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Crib, cradle;</span><span class="definition_fr"> crèche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Andan krèch-ye, ye gen chamo e bourik alantour bebe Jezi</span><span class="example_en"> Inside the crèche scenes, there are camels and donkeys around the baby Jesus. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kredi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kredi (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Credit;</span><span class="definition_fr"> crédit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si to gen en kredi o magazen, to vyen regle to kont.</span><span class="example_en">If you have credit at the store, you come to settle your account. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Mopayé vous, oui! mais pas tout de suite, mo bésoin dé trois mois crédit..</em>I'll pay you, but not right away, I need two or three months' credit. (<span class="variant_code">T1</span>) •<span class="headword">achte an krèdi </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To buy on credit;</span><span class="definition_fr"> acheter à crédit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se boug-la ki vini, pou achte medikamon an krèdi.</span><span class="example_en">That's the guy who came to buy medicine on credit. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">avonse kredi </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); avons kredi (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To give credit;</span><span class="definition_fr"> accorder du crédit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen en gro magazen, li te avons plen moun dòn kredi.</span><span class="example_en">He ran a big store, and he advanced credit to a lot of people. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">fe kredi </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>) ; dòn kredi (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To give credit;</span><span class="definition_fr"> accorder du crédit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ina moun ye fe kredi an ye rekòt. Mo fe gro kat senk bal koton, mon pa fe krèdi.</span><span class="example_en">There are some people who get credit on their harvest. I made four or five bales of cotton, I didn't get credit on my harvest. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">pran kredi </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To buy on credit;</span><span class="definition_fr"> acheter à crédit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se la mo popa ye te pran kredi.</span><span class="example_en">That's where my father bought on credit. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kreditè</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Debtor;</span><span class="definition_fr"> débiteur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kreditè-la va peye mannejè lotel-la di sou pou dejennen-la.</span><span class="example_en">'The debtor will pay the manager of the hotel ten cents for the breakfast.' (<span class="variant_code">JR</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">krèm</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lakrèm (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); krenm (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Cream;</span><span class="definition_fr"> crème.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou te kònè fe dibèr mo dile. To ramase tou lakrèm dile-la. E la to bat li.</span><span class="example_en">We used to make butter with my milk. You collect all of the milk's cream and you whip it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo deleye lakrèm-la parskè li te tro epè.</span><span class="example_en">I thinned the cream because it was too thick. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Momait li bon, li va donne toi la crême, pâtés pigeons, saucisses Jérisalem.</span><span class="example_en">My master is good, he will give you cream, pigeon paté and Jerusalem sausage. (<span class="variant_code">T22</span>) 2.<span class="definition_en"> Shaving cream;</span><span class="definition_fr"> crème à raser.</span> (<span class="variant_code">PC</span>) 3.<span class="definition_en"> Ice cream;</span><span class="definition_fr"> glace.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enn sabotyèr, ti tourn a lamen pou fe lakrèm.</span><span class="example_en">An ice cream maker, you crank it by hand to make ice cream. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lakrèm laglas.</span><span class="example_en">Ice cream. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te pa gen ase lamonen pou peye mo lakrèm.</span><span class="example_en">I didn't have enough change to pay for the ice cream. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">lakrenm tart </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Cream of tartar;</span><span class="definition_fr"> crème de tartre, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">tart</span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kren</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Horsehair, mane;</span><span class="definition_fr"> crin, crinière.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En chwal li gen en kren.</span><span class="example_en">Ahorse has a mane. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kren chval.</span><span class="example_en">Horse mane. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Pig's hair;</span><span class="definition_fr"> crin, poil de cochon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen pou chode li pou grate kren apre kochon-la.</span><span class="example_en">I have to scald it to scrape the hair off the pig. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="headword"><subentry>•kren-d-kochon </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Pig's hair;</span><span class="definition_fr"> crin, poil de cochon, krep <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Comb, crest (of a chicken);</span><span class="definition_fr"> crête. <span class="example"><span class="example_lc">♦Koup en bout apre lakrep den poul nwar.</span><span class="example_en">Cut a piece off of the comb of a black hen. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> krèp <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); krep (<span class="variant_code">PC</span>); lakrèp (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Crêpe, thin pancake; crêpe. <span class="example"><span class="example_lc">To fe en lapat klèr e to me sa dan en lapwal e li kwi. Safe en krèp pou Mèrkredi de Sann.</span><span class="example_en">You make a batter and you put it in the frying pan and it cooks. That's a pancake for Ash Wednesday. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">krepi</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Kinky, nappy;</span><span class="definition_fr"> crépu.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Cheve krepi.</span><span class="example_en">Kinky hair. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kret-de-kòk</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); krèt-kòk (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Rooster corn flower, cockscomb;</span><span class="definition_fr"> célosie à crête, amarante des jardiniers. <em>(Celosia argentea cristata.</em>.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kretyen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); kretchyen (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Christian;</span><span class="definition_fr"> chrétien.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li se en bon kretchyen.</span><span class="example_en">He is a good Christian. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En sòrsye fe lougarou tou lanwit e kan soley sòr li ot so lapo e li vini kretyen.</span><span class="example_en">A witch wanders around all night and when the sun comes out, she takes off her skin and becomes a Christian. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kreu</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); kre (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Hollow;</span><span class="definition_fr"> creux.</span> <em>Mo lèstoma kreu. Ofòf mo fen!.</em>My stomach is empty. I'm so hungry! (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Se en gro dubwa me li tou kre.</span><span class="example_en">It's a big tree but it's all hollow. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye chèche jiska ye trouve en gro bwa kre.</span><span class="example_en">They looked until they found a big hollow tree. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kreu</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Hollow, indentation;</span><span class="definition_fr"> creux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te pe pa dormi paskœ mo te gen en kreu don matla-lœ.</span><span class="example_en">I couldn't sleep because there was an indentation in the mattress. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="headword">kreu d lamen </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kre lamen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Palm of the hand;</span><span class="definition_fr"> paume, creux de la main.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa se leu kreu d lamen.</span><span class="example_en">That is the palm of the hand. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">kreu du pye </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kre anba to pye (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> The arch of the foot;</span><span class="definition_fr"> creux du pied.</span> •<span class="headword">kre lèstoma </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Part of the chest below the sternum;</span><span class="definition_fr"> creux de l'estomac, partie de la poitrine au-dessous du sternum. <span class="example"><span class="example_lc">Mo kre lèstoma ap fe mo mal. Mo t ap touse yèr oswa.</span><span class="example_en">My chest hurts below the sternum. I was coughing last night. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> The hollow of a tree;</span><span class="definition_fr"> creux d'un arbre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">N-arbre-là té gain un creux. Et creux-là té gain des petits des-vers en dedans.</span><span class="example_en">The tree had a hollow. And the hollow had worms in it. (<span class="variant_code">AN</span> <span class="variant_code">T12</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Yéscié ein nabe dans la cou madame et dans cré nabe la yé trouvé bague la.</span><span class="example_en">They sawed down a tree in the lady's yard, and in the hollow of the tree they found the ring. </span><span class="example_code">(FO T25)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Dimple;</span><span class="definition_fr"> fossette.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen en kreu don so monton.</span><span class="example_en">He has a dimple in his chin. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">krevas</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">CA</span>), crevasse; brisure, fêlure dans une levée. <span class="example"><span class="example_lc">Ye ouv Bone Kare-la pou dolo flèv pase kan flèv ho, pa pou gen la krevas.</span><span class="example_en">They open the Bonnet Carré spillway to let river water in when the river is high, so the levee won't break. (<span class="variant_code">CA</span>) REM: People in <span class="variant_code">CA</span> use the word 'crevasse' in English to refer to the great flood of 1927 which began with a huge crack in the levee.</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kreve</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); krèv (<span class="variant_code">CA</span>); klève, krève, krev (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To die;</span><span class="definition_fr"> mourir, crever.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mon m p ole ye fe laket an mon ka m a krève.</span><span class="example_en">I don't want them to take up a collection for me when I die. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye te gen karot, nave, ye te gen pou raboute ye. Otreman ye se kreve.</span><span class="example_en">They had carrots and turnips. They had to bank them up. Otherwise they would die. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] panari, vlope to dwa avek en lech tou le jou, e lese ye kreve desi-la..</em>For whitlow, wrap your finger with an earth-worm everyday, and let it die there. (<span class="variant_code">BI</span>) •<span class="headword">krev de fen </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kreve fen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To die of hunger;</span><span class="definition_fr"> mourir, crever de faim.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pèr pwa. L ap kreve fen.</span><span class="example_en">He's losing weight. He's dying of hunger. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mope pa trouve aryen pou manje e m ape krèv et fen.</span><span class="example_en">I can't find anything to eat and I'm dying of hunger. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To puncture;</span><span class="definition_fr"> crever.</span> <em>♦Non! non! Compair Bouki, pa jité mouen dan zéronce; pikan la yé a déchiré mo lapo et crévé mo jié..</em>No, no, Brer Bouki, don't throw me into the briar patch; the thorns will prick my skin and poke out my eyes. (<span class="variant_code">T2</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">krevis</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); krebis (<span class="variant_code">CA</span>); kribis, zekribis, kribis (<span class="variant_code">PC</span>); lekrevis (<span class="variant_code">NE</span>); kreubich (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Crawfish;</span><span class="definition_fr"> écrevisse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To plich chevret-ye pou ote le SHELL-ye on ye. To pluch kribis, to fe mèm zafè ave kribis.</span><span class="example_en">You peel shrimp to remove the shell. You do the same thing with a crawfish. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No te fe debisk krebis jodi pou dmen.</span><span class="example_en">We made crawfish bisque today for lunch. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦-Et pis, bam-by, li temps négrillons cou péché: Yé cou trapé cribisse, barbi et patassa..</em>And then, by and by, it is time for the little black boys to go fishing: They go and catch crawfish, catfish and perch. (<span class="variant_code">T27</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">kreyòl </span><span class="example"><span class="example_lc">n., adj.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>); kriyòl (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kreyol (<span class="variant_code">CA</span>); kreol (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>). 1.<span class="definition_en"> Creole (language);</span><span class="definition_fr"> le créole.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo vye padna ka parle kek mo an kreyòl</span><span class="example_en"> My old friend can speak a few words of Creole. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nou te tro bize ave vye kreyòl.</span><span class="example_en">We were too busy talking the old Creole language. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Toblié parlé créol; mo oua ça; tapé parlé gran bo langage de France....</em>You have forgotten how to speak Creole, I can see that; you're speaking the great beautiful language of France. (<span class="variant_code">ME</span>) •<span class="headword">gro kreol </span><span class="pos">n.phr.</span> (DT). Broad Creole (basilectal variety of Creole); gros créole (variété basilectale du créole). 2.<span class="definition_en"> Creole;</span><span class="definition_fr"> Créole.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo di, ONCE to en kreyòlto tojou en kreyòl.</span><span class="example_en">I say, once a Creole, always a Creole. —<span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Creole;</span><span class="definition_fr"> créole.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa gen mayèr kreol pou di sa.</span><span class="example_en">I haven't got a Creole way to say that. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité même oulé zépouser eine femme blanche et créole.</span><span class="example_en">He even wanted to marry a white Creole girl. </span><span class="example_code">(T37)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kreyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Pencil;</span><span class="definition_fr"> crayon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le choz te bomache, mo achte de kaye, de kreyon, de kreyon a lankde papye e de sizo.</span><span class="example_en">Things were cheap. I bought some notebooks, some pencils, some inkpens, some paper and some scissors. </span><span class="example_code">(HW)</span></span> •<span class="headword">kreyon on nonk </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kreyon an onk, kreyon de lank, kreyon lank (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Pen;</span><span class="definition_fr"> stylo, •<span class="headword">kreyon a plim </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Feather pen;</span><span class="definition_fr"> plume.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To gen en kreyon a plim e me li dan lank pou ekri.</span><span class="example_en">You have a feather pen and you put it in ink to write. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kreze</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To dig;</span><span class="definition_fr"> creuser, fouiller.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vaconnin ké lapin connin fouillé é crézé la terre, cé en ba la yé pran yé dolo dan racine.</span><span class="example_en">You know that rabbits know how to dig up the earth and find water below, in the roots. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kri</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Shout, cry;</span><span class="definition_fr"> cri.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo te hèle en kri onho, li te galope.</span><span class="example_en">When I shouted out to him, he came running up, (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">En chwèt sa hèl en kri ke fe drèse to chfe-ye desi to latèt.</span><span class="example_en">A screech owl lets out a cry that makes your hair stand up. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tous macacs lé yé en ba nabe parti ri yé t apé joué, dansé, sauté, poussé des cris.</span><span class="example_en">All the monkeys under the tree began to laugh, they were playing, dancing, jumping and shouting. </span><span class="example_code">(T25)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kriatir</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Creature;</span><span class="definition_fr"> créature.</span> <em>♦Bon Dgié té ordonnin yé com ça pou pa manzé yé entre yé minme. Ça té vo mié, pasqué yé tou so criatire é ké ça té fé li la peine can yé té tchué leine à lote..</em>God ordered them not to eat each other. That was better, because they were all His creatures, and it pained Him when they killed each other. (<span class="variant_code">FO 1887</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">krignen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kriyèr (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Mane;</span><span class="definition_fr"> crinière.</span> <span class="example"><span class="example_lc">So krignen-yen. To koup pa sa on en chval mè to koupkrignen mile.</span><span class="example_en">His mane, you don't cut the mane on a horse but you do cut a mule's mane. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> krik-krak <span class="pos">onom.</span> <span class="definition_en">Creak!</span><span class="definition_fr"> Cric-crac! <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Bouki..ouvri laporte cric crac, trapé ein mouton, mété li dan so sac et maré li ben.</span><span class="example_en">Brer Bouki...opened the door, creak! and caught a sheep and put it in his sack and tied it up. (<span class="variant_code">T6</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">krikèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cricket;</span><span class="definition_fr"> grillon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena en ta krikèt deyòr-la kan lapli tonm. Y ap chante.</span><span class="example_en">There are a lot of crickets outside when it rains. They're singing. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Rwa-la leve so chapo e sete en kriket enn ave an ba la.</span><span class="example_en">The king lifted up his hat, and there was a cricket below it. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">krim</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Crime;</span><span class="definition_fr"> crime.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan ye voye twa dan penitansyè, se pou en gro krim, to tchwe keken ou choj kòm sa.</span><span class="example_en">When they send you to federal prison, it's for a major crime. You killed someone or something like that. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Inaveen nonm ki fe en krim pi la li kouri don bwa pou kache</span><span class="example_en"> There was a man who committed a crime, and then he went into the woods to hide. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kriminèl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); krimineyl (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Criminal;</span><span class="definition_fr"> criminel.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye toujou pon en kriminèl ka soley e leve.</span><span class="example_en">They always hang criminals at sunrise. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lœkriminel rantre kote li. Enn ave en polismenn ki te ape espere pou li e li mennen li kote laprizon.</span><span class="example_en">The criminal went back home. There was a policeman waiting for him, and he took him to jail. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kriote</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Cruelty;</span><span class="definition_fr"> cruauté.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Livoyé ein gran la sécheresse pou pini yé dé yé criauté.</span><span class="example_en">He sent a great drought to punish their cruelty. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">krismis</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); krismous (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Christmas;</span><span class="definition_fr"> Noël. <span class="example"><span class="example_lc">Pou Krismis HARVEY te gen so prop fizi.</span><span class="example_en">For Christmas Harvey got his own rifle. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo kouzen elve en ta kochon. Li angrèse ye pou vann pou Krismis.</span><span class="example_en">My cousin raised a lot of pigs. He fattened them to sell for Christmas. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kristèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); kristè (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Enema;</span><span class="definition_fr"> clystère, lavement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo bezenn pronn en kristè pou seye pirje mon.</span><span class="example_en">I need to take an enema to purge myself. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen lakonstipasyon tou-l-tan. Mo gen pou pran en kristèr pou soulaje man.</span><span class="example_en">I've got constipation all the time. I have to take an enema to relieve myself. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kriye</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); krie (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To cry;</span><span class="definition_fr"> pleurer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li se p ole to se kriye.</span><span class="example_en">She wouldn't have wanted you to cry. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen en louten. Sa fe bebe kriye. Se en movè rèv.</span><span class="example_en">He had a nightmare. That made the baby cry. That's a bad dream. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li kriye konm en bebe.</span><span class="example_en">She cries like a baby. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lide pli jenn konmanse kriye, e sa trouble Katafo plis.</span><span class="example_en">The two youngest ones began to cry, and that troubled Catafo even more. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To yell, shout, cry out;</span><span class="definition_fr"> crier, s'écrier, pousser un cri, hurler.</span> <em>♦Toumoune crié:.</em>"<em>Hourra!».</em>Everyone shouted, «Hurrah!» (<span class="variant_code">T13</span>) 3.<span class="definition_en"> To cry, complain;</span><span class="definition_fr"> se plaindre.</span> <em>Zafè te mal dan tan-sa-la. Moun e kriye astè-1!.</em>Things were bad in those days. And people complain today ! (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kriz</span> <span class="pos">n.pl.</span><span class="variants"> le kriz (<span class="variant_code">BT</span>); dekriz (<span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> Fit, attack, convulsion;</span><span class="definition_fr"> crise, convulsion.</span> <span class="example"><span class="example_lc">L ape gen le kriz</span><span class="example_en"> She's having convulsions. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">L ap hele. Li gen en kriz</span><span class="example_en"> She's screaming. She's having convulsions. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦'des crises [de kriz]'.</em>(<span class="variant_code">BI</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Li vini si pè le kriz prann li e li toufe.</span><span class="example_en">He was so scared that he had a seizure and suffocated. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">kriz de nèrf </span><span class="pos">n.phr.</span> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Nervous breakdown;</span><span class="definition_fr"> crise de nerfs.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo tant te gen en kriz de nèrf.</span><span class="example_en">My aunt had a nervous breakdown. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Rabies;</span><span class="definition_fr"> rage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En chyen gen le kriz</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">Di kan en chyen ki gen le kriz mòrt en mouns moun ye le kriz osienn fyœv.</span><span class="example_en">A dog has rabies. When a dog who has rabies bites a person, that person gets rabies too, like a fever. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou de krizto pe pronn dolo sinativ, to me li don lwil doliv e to pase sa byen onsonm si so lafigir e so latet.</span><span class="example_en">When a person has rabies, you can take some sedative water, mix it with olive oil and put the two together on his face and head. [ <span class="example"><span class="example_lc">'des crises'</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">krizantenm</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); krizantenn (<span class="variant_code">PC</span>); krezantenn (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Chrysanthemum;</span><span class="definition_fr"> chrysanthème.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kro</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Fang;</span><span class="definition_fr"> croc.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enan de vye nonm ki te sanm ye te gen kro kon ye te gen jis de dan.</span><span class="example_en">There are some old men who look like they have fangs when they just have teeth. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Gro kochon-la gen de gro kro k ap sòrti dan so ladjèl.</span><span class="example_en">The fat pig has large fangs sticking out of its mouth. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Tigue, ki té apé guêté, ouâ so ti danet sotté on li drette et percé so cou avé so kro.</span><span class="example_en">Brer Tiger, who was watching, saw his little teeth, and jumped right on him and pierced his neck with his fangs. </span><span class="example_code">(T8)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kroba</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Crowbar;</span><span class="definition_fr"> pince à levier.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kroch</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kròs (<span class="variant_code">PC</span>); kroch (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Hooked, with a curved tip;</span><span class="definition_fr"> crochu, recourbé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lantan te gen en kouto diri k te kroch.</span><span class="example_en">Long ago we had a hooked knife for cutting cane. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦So costume té semblé ein la main énorme avec des doigts crochus.</span><span class="example_en">His costume looked like an enormous hand with hooked fingers. </span><span class="example_code">(T40)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Twisted, bent, crooked;</span><span class="definition_fr"> crochu, voilé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te kròch, e li mèt li drwat.</span><span class="example_en">[The pole] was bent, and he straightened it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si to klou krochto gen pou done li en kou-d-marto pou drwati li.</span><span class="example_en">If your nail is crooked, you've got to hit it with the hammer to straighten it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦So né li tou jist assé croche pou croché tou lé tcheurs.</span><span class="example_en">His nose is just bent enough to catch all of their hearts. </span><span class="example_code">(T11)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Winding, crooked;</span><span class="definition_fr"> sinueux, tortueux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To wa, Vye Djab gen chemen kroch, Bondyeu gen chemen drwat.</span><span class="example_en">You see, the Devil's roads are crooked and God's are straight. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> 4.<span class="definition_en"> Gnarled, twisted;</span><span class="definition_fr"> noueux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Branch-sa-la kroch.</span><span class="example_en">That branch is gnarled. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 5.<span class="definition_en"> Off-center; décentré. <span class="example"><span class="example_lc">La</span><span class="example_en">v <span class="example"><span class="example_lc">wa dolo,</span><span class="example_en">v <span class="example"><span class="example_lc">wa lamak-la, mè li gen rèste annt dè lamak-ye. Si limwayen kros an lamak, li swa bèzon kou konm sa o konm sa.</span><span class="example_en">There you see the water [bubble], you see the marks, but it has to remain between the two marks. If it's somewhat off-center it has to go either this way or that way. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Li dòrmi tou en kote. Li te tou kroch kan li reveye.</span><span class="example_en">He slept all on one side. He was all crooked when he woke up. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 6.<span class="definition_en"> Dishonest, crooked;</span><span class="definition_fr"> malhonnête. <span class="example"><span class="example_lc">Si to kroch t a kou pèntanyè.</span><span class="example_en">If you're dishonest you'll go to jail. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 7.<span class="definition_en"> Cross-eyed; louche. <span class="example"><span class="example_lc">So zyè kròch.</span><span class="example_en">He's cross-eyed. (<span class="variant_code">CA</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Li gen en zyè kroch, o li gen dè zyè kroch, èn e garde lòt.</span><span class="example_en">He has a lazy eye, or he's cross-eyed, one of them looks at the other one. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kroch</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Curve in a road;</span><span class="definition_fr"> tournant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To va toumen dan kròch-la pou vini kote man.</span><span class="example_en">You'll turn at the curve to get to my house. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Hook;</span><span class="definition_fr"> crochet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">A kote ena en ti kroch e la to kapab rache en deklou avèk sa.</span><span class="example_en">On the side there's a little hook you can pull nails out with. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kroche</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Hook;</span><span class="definition_fr"> crochet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Apre to òt to kroche, to anvlòp labouch avèk leu fil. I peu pa ouvèr sa bouch.</span><span class="example_en">After you remove the hook, you wrap [the alligator's] mouth with wire. He can't open his mouth. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo ote TELEPHONE-la OFF kroche-la.</span><span class="example_en">I took the phone off the hook. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No t abitid gen boutònyen. To te gen pou gen en kroche pou fèrmen souye.</span><span class="example_en">We used to have buttonholes. You had to have a hook to close shoes. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Ki sa kape ponn tou lajoune e le swa li don so trou?.</em>What is it that hangs all day but at night is in its hole? (<span class="variant_code">DU</span>) 2.<span class="definition_en"> Hook used for harvesting rice;</span><span class="definition_fr"> crochet qui sert dans la récolte du riz.</span> (<span class="variant_code">PC</span>) 3.<span class="definition_en"> Hitch (e.g. for horses on a buggy); crochet à atteler. <em>♦Mocapab racomodé ain lessieu é tou ça qui cacé dan ain voiture: croché, vérou, charnière, gon, piton..</em>I can repair an axle and everything that is broken on a buggy; hitches, screws, hinges, joints, eye-bolts. (<span class="variant_code">ME</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kroche</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kroch (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To lock;</span><span class="definition_fr"> verrouiller, fermer à clé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">'Nou pa ka ouvè lapòt-la, ye gen sa kroche.</span><span class="example_en">' 'We can't open the door, it's locked.' (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo kroche mo lapòrt leswa pou pèche moun rantre.</span><span class="example_en">I lock my door at night to keep people from coming in. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kapitenn-la mennen ye kote ye chanm e li kroche lapòt apre ke rantre.</span><span class="example_en">The captain led them back to their rooms and he locked the door behind them. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To grab, seize, catch;</span><span class="definition_fr"> saisir, attraper, accrocher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La ka pwason a file li vyen li mòd anho la li rès kroche.</span><span class="example_en">Then when the fish is going by he comes and bites on it (the hook) and he remains caught. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Lirete kache de jou. La fen kroche li e li te blije sorti.</span><span class="example_en">He remained hidden for two days. Hunger gripped him and he was forced to come out. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To hook up, hitch;</span><span class="definition_fr"> accrocher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan no te raboure, i rèste de mot, sa fe, nou te kroche de mile, te pase lahèrs disu, sa vini plonnj.</span><span class="example_en">When we plowed, clumps of dirt would remain, so we hitched up the mules and went over it with the harrow, and it became even. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kroche apre so chari.</span><span class="example_en">Hitched to his plow. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To hang, be attached to;</span><span class="definition_fr"> s'accrocher à, être accroché à. <em>To wa le hayon kroche?.</em>You see the clothes hanging up? (<span class="variant_code">BT</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦AvanCompair Dahomey té gagné tem trapé eine, tou Boukis yé té croché en lair apé solivo.</span><span class="example_en">Before Brer Dahomey had had time to catch one of them, all of the Boukis were up in the air hanging from the rafters. </span><span class="example_code">(T6)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To get caught, stuck;</span><span class="definition_fr"> s'accrocher, se prendre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ma chmij kroche an WIRE</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">fil a kroche.</span><span class="example_en">My shirt got caught on the barbed wire. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ainjour ain gros dézo croché dans so gavion.</span><span class="example_en">One day a big bone got caught in his throat. </span><span class="example_code">(T18)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To crochet;</span><span class="definition_fr"> broder au crochet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye mantre mo komon pou kroche.</span><span class="example_en">They showed me how to do crochet. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 4.<span class="definition_en"> To fight;</span><span class="definition_fr"> lutter, se battre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa fe se la NORTH e SOUTH kroche, se la ye komonse bat.</span><span class="example_en">That's when the North and South began to fight. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">krok</span> <span class="pos">onom.</span> <span class="definition_en">Croak, ribbet!</span><span class="definition_fr"> Croa!</span> <em>♦Compair Torti réponne: croak!.</em>Brer Tortoise replied, Croak! (<span class="variant_code">T5</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">kròk</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Hook;</span><span class="definition_fr"> croc, crochet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No te gen en kròk pou trape tòrti e en kròk pou tchwe li.</span><span class="example_en">We had a hook for catching turtles and a hook to kill it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kròk-mòr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Undertaker;</span><span class="definition_fr"> fossoyeur, 'croque-mort' . <em>♦Cilaqui coché pou misché Bonnot, croque mort là?.</em>The one who is a coachman for Mr. Bonnot, the undertaker? (<span class="variant_code">WO</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kroke</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To bite into, munch on;</span><span class="definition_fr"> croquer (dans). A <span class="example"><span class="example_lc">fòrs ap kroke doudous, li kase so dan-ye.</span><span class="example_en">He bit into that candy so hard it broke his teeth. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> ♦Pa <span class="example"><span class="example_lc">Batice a done vou ein bari mahi, si komeye pa croké li.</span><span class="example_en">Pa Batice will give you a barrel of com, if the crows haven't already eaten it. </span><span class="example_code">(T17)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">krokjirak</span> <span class="pos">n.</span> krodiròf, kouduròf (<span class="variant_code">CA</span>). Clove; clou de girofle. <span class="example"><span class="example_lc">M ap bouyi en janbon. Mo mèt krodiròf andan li.</span><span class="example_en">I'm boiling a ham. I put cloves in it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Voumet senk grenn de krokjirak.</span><span class="example_en">You put in five clove seeds. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kròt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Dung, shit, feces;</span><span class="definition_fr"> crotte, merde, caca.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Fe tansyon to va pa marche dan gro kròt chyen-ye.</span><span class="example_en">Be careful you don't step in the big pile of dog shit. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou]laroujòl, fe en di te avek dekrot de mouton..</em>For measles, make tea with sheep dung. [ <span class="example"><span class="example_lc">'des crottes '</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">krote</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Kinky, nappy;</span><span class="definition_fr"> crépu.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Krote, vou peu pa pase en pègn anddan le.</span><span class="example_en">Nappy hair, you can't pass a comb through it. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li gen pou koupe so chve-ye prop afors se krote.</span><span class="example_en">He's got to shave his hair off because it's kinky. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Poutrete en blon avek mal orey, to pronn de cheve den neg ki gen de cheve krete e to met ye don zorey ti bebe blon-la.</span><span class="example_en">To treat a white person with an earache, you take some hair from a black person with nappy hair and you put it in the ear of the white child. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Rough, knotted;</span><span class="definition_fr"> noueux, rugueux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En wawron gen SMOOTH SKIN. Krapo-la krote.</span><span class="example_en">A frog has smooth skin. A toad is rough. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kroup</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">CA</span>); lakroup (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Croup;</span><span class="definition_fr"> croupe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To trape lakroup. To tous fòr e to pa konen parle byen. To lavwa rok.</span><span class="example_en">You've caught the croup. You're coughing loud and you can't speak well. Your voice is hoarse. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Poukroup, si li jame wa so papa, li jist gen pou soufle don labouch si la ki gen kroup-la. Me li gen pou et a jen. Kroup-la va sòrti ondeyòr to ke rontre ondon.</span><span class="example_en">For croup, if [the child] has never seen his father, the latter only has to breathe into the mouth of the one who has the croup. But he has to be fasting. The croup will go out of the one that it was in. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">krouston</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cmst, heel (of bread);</span><span class="definition_fr"> croûton. <span class="example"><span class="example_lc">Ka ye fè en dipenli ron ron. La, ka to pròch fini monje li, se en krouston.</span><span class="example_en">When they make a loaf of bread, it's very round. When you've just about finished eating it, it's a heel. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">krout</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lakrout (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Crust (of soil);</span><span class="definition_fr"> croûte (du soi). <span class="example"><span class="example_lc">Vou ka pase sa kote-la, sa a kase lakrout, tou sa fe en bon djob chak kote</span><span class="example_en"> You can pass (the harrow) on both sides, that will break up the crust (on the ground), it will do a good job on both sides. (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> Scab;</span><span class="definition_fr"> croûte. <span class="example"><span class="example_lc">Lapikòt sa fe kòm en demanjezon e andan to gen lapostim e kan sa chès safe en krout.</span><span class="example_en">Chicken pox makes a rash and inside there's pus and when that dries, it makes a scab. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">krozòf</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Cresol;</span><span class="definition_fr"> crésol.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ton d vach. Se en gro tan me sa pik pa. Sa sis disan apre lavach-ye. Ye te trape maladi chèrbon, maladi tan dòn ye. To gen pou kale li dan dolo krozòf.</span><span class="example_en">It's a big horsefly that doesn't bite. It sucks blood from cows and they get anthrax, a sickness horseflies give them. You have to dip it in cresol water. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kru</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); kri (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Raw;</span><span class="definition_fr"> cru.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo lenm defig, mo lenm ye kri e mo lenm ye kwi.</span><span class="example_en">I like figs, I like them raw and I like them cooked. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Bouki pa lémé dézef cri.</span><span class="example_en">Brer Bouki does not like raw eggs. </span><span class="example_code">(T4)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kruch</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); krich (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lakruch (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Jug;</span><span class="definition_fr"> cmche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te fe labyèr danz en gran krich.</span><span class="example_en">They made beer in a big jug. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">krwa</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lakrwa (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cross;</span><span class="definition_fr"> croix.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Na zon dimoun ki va kouche avèk èn krwa avèk Bondjeu onho pou peche Kòchmar vini pou trape ye.</span><span class="example_en">There are some people who will go to bed with a cross to keep Nightmare from coming to get them. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ena en gro lakrwa dan simityèr-la.</span><span class="example_en">There's a big cross in the cemetery. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">fe sin lakrwa </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To make the sign of the Cross;</span><span class="definition_fr"> faire le signe de la croix, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">sign</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">krwa</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); kwa (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); krwa (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To believe;</span><span class="definition_fr"> croire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mon pa kwa ye gen fifole.</span><span class="example_en">I don't believe there are will-o'-the-wisps. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo te peu pa wa ki sete. Mo te krwa sete en ti zanfan.</span><span class="example_en">I couldn't see who it was, I thought it was a little child. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Faut to bien bête pour croi ça!.</em>You have to be really dumb to believe that! (<span class="variant_code">T35</span>) Conjug: a) krwaye <span class="example"><span class="example_lc">v.imperf.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>). Believed; croyais, -ait, etc. <span class="example"><span class="example_lc">Dan lanwit dan mo lit, mo krwaye sete de moustik ke t ape mòrd man me sete de punèz</span><span class="example_en"> During the night in my bed, I thought it was mosquitoes biting me but it was bedbugs. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> b) kwayan <span class="example"><span class="example_lc">pres.part.</span><span class="example_en">Believing, thinking; croyant. <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye alonje ye-menm partèr-la, kwayan konmanse dromi ben vit pas ke ye te si las.</span><span class="example_en">They stretched out on the ground, thinking they would go to sleep right away because they were so tired. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To think;</span><span class="definition_fr"> penser, croire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo byen krwa ina pa.</span><span class="example_en">I really think there aren't any. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mocroi ben li té oulé fout nous zotes.</span><span class="example_en">«I think he intended to make fun of us.» (<span class="variant_code">FO T1</span>) —<span class="pos">v.refl.</span> <span class="definition_en">To think highly of oneself;</span><span class="definition_fr"> se croire.</span> <em>Li kwa liwè!.</em>Oh, he thinks he's better than anyone else! (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Wi, èl kwa èl-mèm.</span><span class="example_en">She really thinks highly of herself. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">krwaze</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kwaze (<span class="variant_code">PC</span>); krwaz (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To cross, get mixed up with;</span><span class="definition_fr"> croiser, se mêler à. <span class="example"><span class="example_lc">Labsan vou genena dèz òt langaj ki krwaze, se pou sa vou lalanng krwaze konm sa. Vou pa ka PRONOUNCE byen.</span><span class="example_en">An accent means there are other languages getting mixed up with yours, that's why your tongue is twisted and you can't pronounce well. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •krwaze (so) lajanm <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To cross one's legs;</span><span class="definition_fr"> croiser les jambes.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To asit e to krwaz to lajanm tou-l-tan.</span><span class="example_en">You're seated and you cross your legs all the time. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To crossbreed;</span><span class="definition_fr"> croiser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lantan pase to konnen, leu vyeu monn, dan l nòr e dan l sud, ye te konnen krwaze ye.</span><span class="example_en">A long time ago, you know, old timers, in the North and in the South used to crossbreed blacks. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kule</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> tchoulo (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To back up;</span><span class="definition_fr"> reculer, faire marche arrière.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Amisire yé vancé', zéronce té apé tchoulé devant yé et fermin apé derrière yé dos.</span><span class="example_en">As they advanced, the bramble recoiled before them and closed again behind their backs. </span><span class="example_code">(T30)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kultivatè</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kultuvatè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cultivator;</span><span class="definition_fr"> cultivateur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To ouvè en senyon-la, en ti re. To ouvè la avek en ti swip, kultuvatè ou en chari, nenpòt ki manyè.</span><span class="example_en">You open a furrow, a little row, you open it with a plow or a harrow, it doesn't matter how. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kultivè</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kiltive (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To cultivate;</span><span class="definition_fr"> cultiver.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mè diplon sa min, li pòkò tournen en chiko, se prèmyè lonnen l e kultivè.</span><span class="example_en">But [diplon] means it hasn't turned to stubble yet, that's the first year it's been cultivated. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kurèy</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kirœy (<span class="variant_code">BT</span>); kirey (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Squirrel;</span><span class="definition_fr"> écureuil.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To te fe enn tit kaj apre en kirœy.</span><span class="example_en">You would make a little cage for a squirrel. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Leste comme ein cureuil dans ein ti moment li té dans la tété nabe la.</span><span class="example_en">As agile as a squirrel, in a moment he was at the top of the tree. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span> kwa <span class="pos">pron.</span> •'des quoi' <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">Thing, something; chose, quelque chose. <span class="example"><span class="example_lc">Il t'apé ramasser des quoi et pi il emplit une maison.</span><span class="example_en">He started collecting things and he filled a house. (<span class="variant_code">AN</span> <span class="variant_code">T15</span>) kwafe <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To do (s.o.'s) hair; coiffer. <span class="example"><span class="example_lc">Li te pou kwafe e boukle se chve.</span><span class="example_en">She went to get her hair done and curled. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To peel;</span><span class="definition_fr"> éplucher, peler.</span> <em>♦Ye pronn en raket e bouyi li, e apre sa kwafe (pliche) li..</em>They took some prickly pear and boiled it and put that on it, and then peeled it. (<span class="variant_code">BI</span>) kwafeuz <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Hairdresser (female);</span><span class="definition_fr"> coiffeuse.</span> <em>♦Epi si vu té connin comme mo bonne coiffeuse é bonne couturière! ma rangé si bien cheveu doré laïé!.</em>And if you only knew what a good hairdresser and seamstress I am! I will fix up that golden hair for you! (<span class="variant_code">ME</span>)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kwak</span> <span class="pos">onom.</span> 1.<span class="definition_en"> Honk!</span><span class="definition_fr"> Coin-coin! <em>♦Quack! quack! cé ça mo lémé!.</em>Quack quack! That's what I like! (<span class="variant_code">T3</span>) 2.<span class="definition_en"> Ribbet!</span><span class="definition_fr"> Couac!</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kon l a f e kwak to sa geri.</span><span class="example_en">When it croaks you will be healed. [ <span class="example"><span class="example_lc">fé qoique</span><span class="example_en">'] (sic) (<span class="variant_code">LA</span>)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kwakœ</span> <span class="pos">conj.</span> <span class="definition_en">Although;</span><span class="definition_fr"> quoique, bien que.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Blancs poignin li, et pou caution yé fou li pli dé cent coups de fouette, quoique li té ein sénateur et Général dans laMilice.</span><span class="example_en">The whites seized him, and as a caution they dealt him more than two hundred lashes with the whip, even though he was a senator and a general in the militia. </span><span class="example_code">(T38)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kwàn</span> <span class="pos">n.</span> lakwàn, lakwon (<span class="variant_code">CA</span>); lakwenn (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lakwonn, lakwann, lakwèn (<span class="variant_code">PC</span>). Animal skin, hide; couenne, peau d'animal. <span class="example"><span class="example_lc">To pran lakwàn-la. To me sa dan lajle.</span><span class="example_en">You take the hide and put it in jelly. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lakwenn bef.</span><span class="example_en">Cowhide. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan to tchi kochon-la, to kòrch li pou ote lakwon-la.</span><span class="example_en">When you kill a pig, you scrape it to remove the skin. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kwart</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Whip;</span><span class="definition_fr"> fouet.</span> <em>♦Lidescende en bas avec ein gro couarte l'habitation, et donné li ein fouet qui té gagnin piment, di poivre et di sel, aforce ça té broulé..</em>He came down with a big plantation whip, and gave him a whipping which had red pepper, black pepper and salt, it burned so much. (<span class="variant_code">FO 1887</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">kwat</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Quart;</span><span class="definition_fr"> quart.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kwat wiski.</span><span class="example_en">A quart of whiskey. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Voupronn de mòv e vou bouyi li don en kwòrt dolo.</span><span class="example_en">You take some mallow and you boil it in a quart of water. [<span class="example"><span class="example_lc">'quart'</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kwen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kwon (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); kon (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Corner (of room, object, street);</span><span class="definition_fr"> coin (d'une pièce, d'un objet, d'une me). <span class="example"><span class="example_lc">En kwon d kas-tet.</span><span class="example_en">A corner of the head of a hammer. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li ale anlè en pròmnad. Li ale marche juska o magazen o kwen.</span><span class="example_en">He went for a walk. He went walking up to the corner store. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nou fèrme li dan en kwen.</span><span class="example_en">We closed him in a corner. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dans ein coin li té rangin ein place pou boire.</span><span class="example_en">In a corner he set up a place for drinking. </span><span class="example_code">(T40)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Wedge;</span><span class="definition_fr"> coin (outil). (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Liprann en kwan e li fann enn grann krak tou lalongè di bwa-la.</span><span class="example_en">He took a wedge and he split a big crack the whole length of the log. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Square;</span><span class="definition_fr"> carré.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No te gen en lardwaz a lekol. Ye te gen sis ou douz kwon.</span><span class="example_en">We had a slate at school. They had six or twelve squares. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kwense</span> <span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To catch (s.o. doing sth.); surprendre (qn à faire qch.). <span class="example"><span class="example_lc">♦Liseyé fou moin ndons, mé moin coincé li.</span><span class="example_en">He tried to get the best of me, but I caught him. </span><span class="example_code">(PE)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To squeeze, jam;</span><span class="definition_fr"> coincer, presser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye kwense man dèryèr lapòrt pou pa ye wa man.</span><span class="example_en">They squeezed me behind the door so they wouldn't see me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kwèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Pigtail;</span><span class="definition_fr"> couette, natte.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kwi</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To cook;</span><span class="definition_fr"> faire la cuisine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enan plas aou ye kwi.</span><span class="example_en">There are other places where people cook. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To cook;</span><span class="definition_fr"> cuire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pran mo dechou. Mo me li andan mo chodyèr avèk dolo e mo lès li kwi.</span><span class="example_en">I take my cabbage. I put it in a pot with water and let it cook. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pondon so soupe tape tchwi on dife, li asit on en bon</span><span class="example_en"> While his supper was cooking over the fire, he sat down on a bench. </span><span class="example_code">(DU)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To cook;</span><span class="definition_fr"> faire cuire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">MOM e kwi soupe dan lakizin.</span><span class="example_en">Mom is cooking supper in the kitchen. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo koup mo lavyann fen pou kwi li.</span><span class="example_en">I cut my meat thin to cook it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Fe di fé', mo piti, pou tchoui soupé.</span><span class="example_en">Make a rire, my child, for cooking dinner. </span><span class="example_code">(T30)</span></span> •<span class="headword">fe kwi </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To cook;</span><span class="definition_fr"> faire cuire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo se vini apeupre dan lœ diz èr, vini fe kwi monje pou dmen.</span><span class="example_en">I came around ten o'clock to cook food for dinner. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Nohié met neg là ... avé so fam dan chalan pou fé cui manzé pou li...</span><span class="example_en">Noah put that black guy and his wife in a rowboat to make them dinner... </span><span class="example_code">(T13)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kwilt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kwiyl, kwil (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Quilt;</span><span class="definition_fr"> couverture piquée, courtepointe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou te fe de kwiyl pou krouvi dan livèr.</span><span class="example_en">We made quilts to cover up with in winter. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kwis</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lekwis (<span class="variant_code">CA</span>); lakis (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); kuis, lakwis (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Thigh;</span><span class="definition_fr"> cuisse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li tè gen lakòrd e vach-la tè mare apre so jòm apre so lakis.</span><span class="example_en">He got the string and the cow was tied by his leg, by his thigh. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Deba mont pli ho ke sosèt-ye anlèr to jnou juska kot lekwis.</span><span class="example_en">Stockings go up higher than socks above your knee up to your thighs. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kwit</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lakwit, lekwit (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Thick molasses, sugar cane syrup cooked almost to the point of crystallization;</span><span class="definition_fr"> massecuite, mélasse épaisse, sirop de canne à sucre bouilli presqu'au point de la cristallisation.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Apre ye moule dekann-ye, sa sòr duju-la, la duju va den en lòt plas pou fe siro-la. Apre siro-la, ye gen en kichò ye pèl lakwit</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">Lakwit epe epe.</span><span class="example_en">After they grind the cane, the juice comes out. Then the juice goes somewhere else to make syrup. Then after the syrup, they have something they call [lakwit] which is really thick. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sikolome là frémé so jiés tan zan tan dan roulézon Pa Djone a gaigné la chanche done vou ein fairblan la kouite.</span><span class="example_en">If the superintendant shuts his eyes from time to time during the cane harvest Pa John will get the chance to give you a bucket of syrup. </span><span class="example_code">(T17)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kwiv</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); lekwiv, dikwiv (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Copper;</span><span class="definition_fr"> cuivre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo pòrt brasle an kwiv, sa èd en pe avèk maladi ARTHRITIS</span><span class="example_en"> When I wear a copper bracelet it helps a little with arthritis. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] kronp don to jonm ou don to lamen, met de lano on kwiv don to dwa-ye ou otour to jonm-ye avek de fisel..</em>For cramps in your leg or your hand, put copper rings on your fingers or around your legs with some string. (<span class="variant_code">BI</span>) 2.<span class="definition_en"> Brass;</span><span class="definition_fr"> cuivre jaune, laiton.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en lapòt an dikwiv.</span><span class="example_en">I have a brass doorknob. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">kwizin</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); kizin (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lakizin (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lakwizin (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Kitchen;</span><span class="definition_fr"> cuisine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">MOM e kwi soupe dan lakizin.</span><span class="example_en">Mom is cooking supper in the kitchen. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Licouri dans la quisine.</span><span class="example_en">He went into the kitchen. </span><span class="example_code">(FO T6)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Cuisine, cooking;</span><span class="definition_fr"> cuisine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mo cher cousine, mo laimé lacuisine.</span><span class="example_en">My dear cousin, I like cooking. </span><span class="example_code">(T11)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">la</span><sup>1</sup> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> There;</span><span class="definition_fr"> là, y.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ka ye tere mo Popa li te la.</span><span class="example_en">When they buried my father he was there. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Kan ye parti Chevrey prann devan e Krapo trape so latche an pasan. Li rete pann la e li prann lafrech tou larout:.</em>When they left, Brer Deer took the lead and Toad grabbed his tail in passing. He remained hanging there the entire way, enjoying the breeze. (<span class="variant_code">JR</span>) •<span class="headword">drwat la </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">Right there, right then;</span><span class="definition_fr"> à cet endroit-là, à ce moment là. cf. <span class="example"><span class="example_lc">drwat</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> Here;</span><span class="definition_fr"> ici, là.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou te gen plen plezi ka li te la, nou anmize nou-mèm byen ka li te la.</span><span class="example_en">We had a lot of fim when she was here, we had a good time when she was here. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦To sa gen manje dmen e soupe ansanm, paske mo sa petet pa la pou donn twa soupe aswa.</span><span class="example_en">You will have to eat lunch and dinner together, because I might not be here tonight to give you dinner. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> <span class="headword"><subentry>•la-isit </subentry></span><span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); la-isi-la (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Here;</span><span class="definition_fr"> ici.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo moman, popa, tou te rete la-isit, se sa ki fe mo isi.</span><span class="example_en">My mom my dad, everyone lived here, that's why I'm here. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Then;</span><span class="definition_fr"> puis, ensuite, alors.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo ranje latab-la, la nou komanse manje.</span><span class="example_en">I set the table, and then we started to eat. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 4.<span class="definition_en"> Now;</span><span class="definition_fr"> maintenant.</span> <em>La ye gen li byen avek tou machin ye <span class="variant_code">gen.</span>.</em>Now they've got it good with all those machines they've got. (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">la ke </span><span class="pos">conj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Now that;</span><span class="definition_fr"> maintenant que, là que.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La ke to fini, to peu gòn.</span><span class="example_en">Now that you're finished you can leave. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> 5.<span class="definition_en"> In the meantime;</span><span class="definition_fr"> entretemps, pendant ce temps-là. <span class="example"><span class="example_lc">Li kui soupe, e la mo kouri marche.</span><span class="example_en">He cooked supper, and in the meantime I went for a walk. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">la</span><sup>2</sup> <span class="example"><span class="example_lc">det.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); -la-la (<span class="variant_code">NE</span>); -len, -la-ye (pi.), -a (after vowel), -nan, -an [after nas. C], lan [after nas. V], lon [V harmony w/nearby [on]], ò [after [o]], on [after [on]] (<span class="variant_code">PC</span>); -la (<span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> [Postnominal]. The; le, la, les. <em>Mo mai ape diminwi. Sa k ape monje mai-la?.</em>My corn is disappearing. Who is eating the Com? (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Li mènen piti-a kòte lekòl-la.</span><span class="example_en">She took the child to school. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">L a mèt sa dan lavyòn-n.</span><span class="example_en">She'll put that in the meat. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Leste comme ein cureuil dans ein ti moment li té dans la téte nabe la.</span><span class="example_en">As agile as a squirrel, in a moment he was at the top of the tree. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Pou sa li fait, gouloupia la té bien content.</span><span class="example_en">For what he did, the glutton was very happy. </span><span class="example_code">(FO T19)</span></span> 2.<span class="definition_en"> [Prenominal]. The; le, la, les. <span class="example"><span class="example_lc">La mèm chòj.</span><span class="example_en">The same thing. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Fe lalezan.</span><span class="example_en">To do the cane harvest. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">L jonm.</span><span class="example_en">The leg. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Michié Rénard rivé longtemps avant la nouit.</span><span class="example_en">Mr. Fox arrived long before night. </span><span class="example_code">(T20)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">la</span><sup>3</sup> <span class="pos">pron.</span> 1.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">rel.</span><span class="example_en">That; ce que. •tou la <span class="example"><span class="example_lc">pron.rel.</span><span class="example_en">All (that); tout ce qui/que. cf. <span class="example"><span class="example_lc">tou la</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">obj.</span><span class="example_en">It, that; cela, ça. <span class="example"><span class="example_lc">Li toumen latè-la an lanvè, li mèt la an trou-a.</span><span class="example_en">He turned the earth over and put it back in the hole. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Cha. En RAILROAD. Mo ja RIDE on la.</span><span class="example_en">The train, the railroad. I've ridden that before. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">la-ba</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> There;</span><span class="definition_fr"> là-bas. <span class="example"><span class="example_lc">Lafayet, se jis sa enan la-ba, le Franse mo kwa.</span><span class="example_en">In Lafayette there's only French speakers, I think. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> ♦Am <em>jour ain bande macacs tapé joué en bas n<sup>r</sup></em></span><em>abe là-bas dans bois, ensembe..</em>One day a band of monkeys were playing under a tree down there in the woods, together. (<span class="variant_code">T25</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">la-dedan</span> <span class="pos">prep.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); la-d-dan (<span class="variant_code">CA</span>); la-don (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Inside, in there;</span><span class="definition_fr"> là-dedans. <span class="example"><span class="example_lc">Se parèy kòm si vou gen en kichò ki vou e sèrvi tou-l-ton ina latè la-don.</span><span class="example_en">It's as if you have something that you use all the time and it has dirt in it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pa Chal a koné done vou dém' lon, si piti blan paranba yé pa pacé ladan.</span><span class="example_en">Pa Charles will give you some watermelons, if the white kids down the bayou haven't gotten into them. </span><span class="example_code">(T17)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Labar</span> <span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Labarre.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Labati</span> <span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Labatut. <span class="example"><span class="example_lc">Ye te yenk pèl nan bout-sa Labati, e dan bout-sa ye te pèl li Lekonm.</span><span class="example_en">They just named this end Labatut, and the other end they named Lecombe. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lablèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Louisiana mink;</span><span class="definition_fr"> vison de Louisiane.</span> (<span class="example"><span class="example_lc">Putorius vison vulgivagus</span><span class="example_en">. <span class="example"><span class="example_lc">En lablèt a rantre dan to poulaye tchwe to poul-ye e sise ye disan.</span><span class="example_en">A mink will go into the henhouse to kill your chickens and suck their blood. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pa Nelson a done vou ein pair cana dame, si lablette pa vini fé fraka dan poulayé.</span><span class="example_en">Pa Nelson will give you a pair of turkeys, if the mink doesn't come and wreak havoc in the henhouse. </span><span class="example_code">(T17)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">laboure</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); raboure (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To plow, till;</span><span class="definition_fr"> labourer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan no te raboure, i rèste de mot.</span><span class="example_en">When we plowed, clumps of dirt would remain. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">La ye vyen e chari, ye laboure sa ankò la.</span><span class="example_en">Then they come along with a plow and plow it again. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nave deu nòm, èn ki t ape raboure è lòt ki t ape gete li.</span><span class="example_en">There were two men, one who was plowing and the other who was watching him. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> ♦Mo <span class="example"><span class="example_lc">boucou rabouré, boucou piossé la tere.</span><span class="example_en">I have plowed a lot, hoed the earth a lot. </span><span class="example_code">(T13)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">labri</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Shelter;</span><span class="definition_fr"> abri.</span> •<span class="headword"> a labri </span><span class="pos">adj.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Under shelter, in a sheltered place;</span><span class="definition_fr"> a l'abri.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lapli ap tonbe. Mèt mwa a labri.</span><span class="example_en">The rain is falling. Put me in a sheltered place. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">A labri se si to gen en vye wagon o en chval, t a monte en SHED pou li. Li on labri ka to fe sa.</span><span class="example_en">Under shelter is when you have an old wagon or a horse, you'll build a shed for it. It's under shelter when you do that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Ki sa ki toujou a labri e ki toujou tronp ? Repons: vou lalonng.</em> What is it that is always under a roof but is always wet? answer: your tongue. (<span class="variant_code">DU</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">labwi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); labouiy (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Porridge, hominy;</span><span class="definition_fr"> bouillie faite de maïs. <span class="example"><span class="example_lc">Sakamite. Se kòm en labouiy.</span><span class="example_en">Sagamité. It's like a porridge. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Mopron en pwanie lafarin mayi; mo fe en bouyi avek sa.</span><span class="example_en">I take a handful of corn flour and I make porridge with that. [ '<span class="example"><span class="example_lc">bouilli</span><span class="example_en">'] (<span class="variant_code">BI</span>) 2.<span class="definition_en"> Custard;</span><span class="definition_fr"> flan.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt lesans lavanni dan mo lakrèm, dan mo gato e dan mo labwi.</span><span class="example_en">I put vanilla flavoring in my ice cream, in my cake and in my custard. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lachas</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lachach (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Hunt, hunting;</span><span class="definition_fr"> chasse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">L ale lachach gro-bèk ou lapen.</span><span class="example_en">He went hunting for American bitterns or rabbits. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Et quand no révini la chasse no tapé soué, é pis tout moun ri nous pou no la chasse chaoué.</span><span class="example_en">And when we got back from the hunt I was sweating, and then everyone laughed at us because of our raccoon hunt. </span><span class="example_code">(T23)</span></span> •<span class="headword">fe lachas </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To go hunting;</span><span class="definition_fr"> aller à la chasse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦En jou enn anmeriken te ape fe lachas dan bwa.</span><span class="example_en">One day an American was hunting in the woods. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">kouri lachas </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kou lachas, va lachas, va a lachas (<span class="variant_code">PC</span>); ale lachach (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To go hunting;</span><span class="definition_fr"> aller à la chasse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te kònen kouri lachas.</span><span class="example_en">He used to go hunting. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ainjour, moin et ti mait no parti cou la chasse, et no mainnain nos chiens pou yé té suive la trace.</span><span class="example_en">One day, my master and I went hunting, and we took our dogs so they could follow the trail. </span><span class="example_code">(T23)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Catch;</span><span class="definition_fr"> prise.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan li mèn so lachach, se man ki te gen pou fini. Mo te gen pou kòrche ye ou plimen ye.</span><span class="example_en">When he brought back his catch, I had to finish. I had to skin them or pluck the feathers. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lachas</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lachach (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To hunt, go hunting;</span><span class="definition_fr"> chasser, aller à la chasse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Fronswa te konè lachach itou, so dòn li monje pou livèr.</span><span class="example_en">François used to hunt also, and that gave him things to eat during the winter. (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Li te konnen lachas e mon nonk.</span><span class="example_en">He used to go hunting with my uncle. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li t ape lachach.</span><span class="example_en">He was hunting. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To hunt;</span><span class="definition_fr"> chasser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te konnen lachas pèrdri.</span><span class="example_en">He used to go hunting with my uncle. They would hunt partridge. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lache</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lach (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To let go of, release;</span><span class="definition_fr"> lâcher. <em>Lach mo! Mo di twa lach mo!.</em>Let me go! I said let me go! (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo te uch lache ye.</span><span class="example_en">I used to just turn them [the cows] loose. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>Ye t ape hale dibwa dan dolo. Kan ye arive o bout, ye hele: Lache li pou mèt li anlè latèr..</em>They were hauling logs in the water. When they got to the end, they yelled: Let go to put it on land. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Laché mouen, ti négresse.</span><span class="example_en">'Let go of me, little black girl. ' (<span class="variant_code">T2</span>) 2.<span class="definition_en"> To drop;</span><span class="definition_fr"> laisser tomber.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tou lach li dan lafrikase.</span><span class="example_en">You drop it into the stew. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="headword">lache louvraj </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); lach de louvraj (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To leave work, stop work (for the day);</span><span class="definition_fr"> finir, cesser de travailler, débaucher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tou l mouri isit travay dan lajournen. Eusot lach de louvraj apeupre dan le traz-èr, katr-èr.</span><span class="example_en">Everyone around here works during the day. They get off work around three o'clock or four c'clock. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nou lache.</span><span class="example_en">We stop working. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To leave alone;</span><span class="definition_fr"> laisser tranquille, laisser en paix.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Safe kon mon apèrswa ye grizonne, mon dize pitèt mon lach le chveu, sa va sove mwa kèk bren.</span><span class="example_en">So when I noticed it was turning grey, I said, maybe I'll leave my hair alone, and that will save me a few strands. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 4.<span class="definition_en"> To remove;</span><span class="definition_fr"> ôter, enlever. <span class="example"><span class="example_lc">Boug-ye lache chiko, ena apre douz nonm on en chiko.</span><span class="example_en">The guys were removing tree stumps, there were about twelve men on a tree stump. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 5.<span class="definition_en"> To dismiss, fire;</span><span class="definition_fr"> congédier, mettre à la porte.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo ite ongaje par Bòb Onnjèl lasmèn pase, me lasmèn-sila li lache mon.</span><span class="example_en">I was hired by Bob Angelle last week, but this week he fired me. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To get off work, get out of school;</span><span class="definition_fr"> débaucher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou lach a deuz-œr e dmi.</span><span class="example_en">We stop working at two thirty. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword"> lache bèk </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To let out, be out (of school);</span><span class="definition_fr"> finir (en parlant de l'école). <span class="example"><span class="example_lc">Lekòl te ouvèr-la nev-èr e li te lache bèk a katr-èr.</span><span class="example_en">School opened at nine o'clock and it was over at four o'clock. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lachèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lachè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Flesh;</span><span class="definition_fr"> chair.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena ki te gen lachè jòn, e ena ki te gen lachè blan.</span><span class="example_en">Some [peaches] had yellow flesh and others had white flesh. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lipron la chèr bef-y e, la li monte o en gro lamezon avek vyonn-la.</span><span class="example_en">He took the flesh of the six oxen and he climbed atop a big house with the meat. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lachmon</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">A kind of sickness;</span><span class="definition_fr"> espèce de maladie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou lachmon di kòr e pou la dontisyon den piti, to sèr lamalonme blan.</span><span class="example_en">For [lachmon] of the body and for the teething of a child, you use white [malome]. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lacho</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Whitewash, lime;</span><span class="definition_fr"> chaux, lait de chaux, blanc de chaux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te blanchi, no te pran lacho, se pè en lapentir se en WHITEWASH.</span><span class="example_en">I used to whitewash, we would take lime, that's not paint, it's whitewash. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lacho se pou frote. Si t ole pentire to lamezon, to sèr lacho dan dolo deliye avon to pentire. Kan sete chese, sete blan.</span><span class="example_en">Whitewash is for scrubbing. If you want to paint your house, you use whitewash in diluted water before you paint. When it dried, it was white. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lachoukourout</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Sauerkraut;</span><span class="definition_fr"> choucroute.</span> 2.<span class="definition_en"> Coleslaw;</span><span class="definition_fr"> salade de chou cru.</span> (<span class="variant_code">CA</span>). <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en tèt dichou, de karot e zongnon. M ape fe lachoukourout aswa pou manje avèk mo pwason.</span><span class="example_en">I've got a head of cabbage, carrots and onions. I'm making coleslaw tonight to eat with my fish. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ladoublir </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">CA</span>). Lining; doublure. <span class="example"><span class="example_lc">Kapo-sa-la re-double. Li gen en ladoublir</span><span class="example_en">That coat is lined. It has a lining. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ladrag</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Dragline, fishing line with a large number of hooks spread out along its length;</span><span class="definition_fr"> araignée, ligne de peche comportant un grand nombre de hameçons. <span class="example"><span class="example_lc">To tann en ladrag den en chalan, to met en lanmson EVER SO OFTEN, tou le dè trwa pye, mo pons. To gen apre san lanmson.</span><span class="example_en">You stretch out a dragline in your rowboat, you put a hook on it every so often, every two or three feet I think. You have about a hundred hooks. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ladrès</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Address;</span><span class="definition_fr"> adresse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mon rès on ho lari AVENUE C, mo ladrès se senk vent-i-enn.</span><span class="example_en">I live on Avenue C, my address is 521.<span class="definition_en"> (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo dòn li mo ladrès pou li vini wa mo, pou li ekri mo.</span><span class="example_en">I gave him my address so he could come see me, write to me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ladwèn</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Customs;</span><span class="definition_fr"> douane.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Et Pitt Kellogg et Boss Packard et zautes là yé qui Ta laDouène...</span><span class="example_en">And Pitt Kellogg and Boss Packard and the others who were at the customs office... </span><span class="example_code">(T38)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">laenn</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Hate, hatred;</span><span class="definition_fr"> haine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Apre sa fanmiy a Bouki te gen en lahenn kont Lapen. Ye te blanmen Lapen pou lamò ye garson.</span><span class="example_en">After that ouki's family hated Rabbit. They blamed Rabbit for the death of their son. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lafamin</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Famine;</span><span class="definition_fr"> famine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Licouri crié lafamine coté fourmi, femm' là, voisine.</span><span class="example_en">He went to cry famine at the ant's, the woman who lived next door. </span><span class="example_code">(T1)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lafayans</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Pottery, chinaware;</span><span class="definition_fr"> faience.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lavèsèl se fe an lafayans.</span><span class="example_en">Dishes are made of china. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Latable té tombin aussi, et alors par conséquence com mo té parterre avant li, mo té couvert de lafaïence..</em>The table had fallen also, and so as a result, since I was on the ground before it, I was covered in pottery. (<span class="variant_code">T39</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">Lafayet</span> <span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); Lafiyet, Lafayèt (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Lafayette. <span class="example"><span class="example_lc">Moun laba Lafiyet-ye, moun-sa-ye parl tou fronse laba-la.</span><span class="example_en">The people of Lafayette all speak French. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lafich</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Poster, notice;</span><span class="definition_fr"> affiche.</span> <em>Li mèt so lafïch. Li p ole pèrsonn tripote an so latè..</em>He put up a notice. He doesn't want anyone going back and forth over his property. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Liparti don lavil e li wa en nafich ke ye te nave en jarden ou ye te gen de lours, de nelefon e en gro poson ye pele en reken.</span><span class="example_en">He went into town and he saw a poster saying that there was a garden where there were bears, elephants and a big fish they called a shark, [<span class="example"><span class="example_lc">'lafiche'</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">TP</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lafisèl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lafisel (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> String;</span><span class="definition_fr"> ficelle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo roule lafisèl.</span><span class="example_en">I rolled up the string. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo sère mo lafisèl pou sèrvi en lot fwa.</span><span class="example_en">I saved my string to use another time. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦To f e trwa ne don en fisel.</span><span class="example_en">You make three knots in the string. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Fishing line;</span><span class="definition_fr"> ligne de pêche. <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt en lafisèl an la avè en lanmson e en bouchon.</span><span class="example_en">I put a piece of fishing line on it with a fishhook and a bobber. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen lalign pou peche. Mo bèzonn lafisèl pou mèt apre mo lalign.</span><span class="example_en">I've got my fishing pole. I need string to put on my line. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">laflenm</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Phlegm;</span><span class="definition_fr"> flegme.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo zami fe mwa en lok e sa kase mo laflenm e larim.</span><span class="example_en">My friend made me a potion and it broke up my phlegm and my cold. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Lafouch</span> <span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Lafourche. <span class="example"><span class="example_lc">Mo kouri Bayou Lafouch.</span><span class="example_en">I went to Bayou Lafourche. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">Parwas Lafouch </span><span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Lafourche Parish;</span><span class="definition_fr"> la Paroisse de Lafourche.</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Lafrik </span><span class="example"><span class="example_lc">proper n.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); Lafriken, Akrifa (<span class="variant_code">PC</span>). Africa; Afrique. <span class="example"><span class="example_lc">Si le blon se pa gen en fom nèg e en fom blon, nouzòt nou se tèl kòm le moun don Lafrik.</span><span class="example_en">If the whites hadn't had a white woman and a black woman [as mistresses], we would have been just [as dark] as the people of Africa. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <em>Mo paran ye ye pa ne andan Lafrik: Ye ne dan Heti..</em>My rel-atives weren't born in Africa. They were born in Haiti. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Kellogg avec so Carpet-Bag, li couri préché dans l'Afrique.</span><span class="example_en">Kellogg with his carpet bag went to preach in Africa. </span><span class="example_code">(T38)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lafwar</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Diarrhea;</span><span class="definition_fr"> diarrhée.</span> (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> Fair;</span><span class="definition_fr"> foire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye sa gen en lafwar somdi e dimonch. Enora de RIDES e en ta pou manje e bwa.</span><span class="example_en">There will be a church fair Saturday and Sunday. There'll be rides and lots to eat and drink. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lafyèrte</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Pride;</span><span class="definition_fr"> fierté.</span> 2.<span class="definition_en"> Boasting;</span><span class="definition_fr"> vantardise, fanfaronnade.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li seye èt plis ke pèrsonn dòt. Li lenmen Iafyèrte devan moun.</span><span class="example_en">He's trying to be better than anyone else. He likes boasting in front of others. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">laglas</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); glas (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Ice;</span><span class="definition_fr"> glace.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tan-la pa bon. Non li fre fre, no fre, no gen laglas.</span><span class="example_en">The weather is not good (for the crops). It's cold, we're cold, we have ice. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Enòra laglas an chemen aswa. Ye fe fre. S ap ale fe laglas.</span><span class="example_en">There'll be ice on the road tonight. It's cold out. It's going to ice up. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Laroulaison fini... yé vende di sique, la mlasse et jisqu'à fond citerne, sans té gaingnain la glace.</span><span class="example_en">The sugar harvest is over, they've sold sugar, molasses, and all the way to the bottom of the tank without having any ice. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Frost;</span><span class="definition_fr"> givre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo-kèn ye mouri, pli gro-la mouri dan laglas-la, li tchouwe li.</span><span class="example_en">Mine (i.e. my rose myrtles) are dead, the biggest one died when we had that frost, that's what killed it. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lagli</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Slime;</span><span class="definition_fr"> substance visqueuse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To jich grate pou ote lagli-la.</span><span class="example_en">You just skin it to take off the slime. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lagnap</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); lànyap (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> A small gift given with a purchase;</span><span class="definition_fr"> un petit cadeau donné avec un achat.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo va dòn twa lagnap avon to gòn.</span><span class="example_en">I'll give you a small gift before you leave. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <em>Kan mo te va o magazen, ye te dòn man lagnap: en mòso kandi ou en ti gato..</em>When I would go to the store, they would give me lagniappe: a piece of candy or a cookie. (<span class="variant_code">CA</span>) <em>♦Qui ça yé, mo oulé to dit moin tout suite ou ben mo va taillé toi et metté toi dihors pou la gniappe..</em>What is that? I want you to tell me immediately or else I shall whip you and put you outside into the bargain. (<span class="variant_code">FO T2</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">lagrat</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Dry skin;</span><span class="definition_fr"> peau sèche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To gen lapo sèk. To gen lagrat. Sa demanj.</span><span class="example_en">You've got dry skin. You've got dry skin. It itches. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lagrèl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); lagrel (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Hail;</span><span class="definition_fr"> grêle. <span class="example"><span class="example_lc">Lagrel t ape tonmbe ste konm dezœf dè poul.</span><span class="example_en">Hail was falling as big as chicken eggs. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kayou lagrèl domaj mo char livèr pase.</span><span class="example_en">Hailstones damaged my car last winter. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <em>♦Mais si la grêle tombé, adjé prinier, adjé pêché!.</em>But if hail falls, goodbye plum tree, goodbye peach tree! (<span class="variant_code">T27</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lajol</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Jail;</span><span class="definition_fr"> geôle, prison. <em>♦Alagardien lageole, li trouvé ça bin drole, li dit, mo aussi, mo fé bal ici..</em>There is the jail warden, he finds that quite amusing, he says, I also dance around in here.' (<span class="variant_code">T10</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lak</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); lok (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Potion;</span><span class="definition_fr"> potion.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo kone kon nou te gen le rum, mòm te fe en lak èk soda epi dirnyèl.</span><span class="example_en">I remember when we had the flu, Mama made a potion with soda and honey. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo zami fe mwa en lok e sa kase mo laflenm e larim.</span><span class="example_en">My friend made me a potion and it broke up my phlegm and my cold. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lak</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); (z)ak (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Lake;</span><span class="definition_fr"> lac.</span> <span class="example"><span class="example_lc">L a rontre dan le lak. Gen dez ekribis anndan l a monje kribis.</span><span class="example_en">[The raccoon] will go into the lake. There are crawfish in it, and he will eat crawfish. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No gen en lavwar ki va dan lak e no pèch la.</span><span class="example_en">We have a pier that goes into the lake and we fish there. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lirive kote en ti lak e li kouri bwa.</span><span class="example_en">He arrived at a little lake and he went to drink. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">Lak Bayou </span><span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Lac Bayou. •<span class="headword">Lak Bourbi </span><span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Lac Bourbeux. •<span class="headword">Lak Dez Il </span><span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Lac Des Iles. •<span class="headword">Lak Dezalmann </span><span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Lake des Allemands. •<span class="headword">Lak Kabonn o Sip </span><span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Lake Cabane aux Cyprès. <span class="example"><span class="example_lc">Kofè ye pèl h en Lak Kabann o Sip, navè sitan de sip ladan.</span><span class="example_en">The reason they call it Lake Cabane aux Cyprès is that there are so many cypress tress in it. (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">Lak Kana Fronse </span><span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Lac Canard Français. •<span class="headword">Lak Koulè Fon </span><span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Lac Coulée Profonde. <span class="example"><span class="example_lc">Ladaryè, aou nouzòt nou te re, enave en lak, ye pèlè Lak Koulè Fon.</span><span class="example_en">Back there where we lived there was a lake, they called it Coulée Profonde. (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">Lak Laj </span><span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Lac Large. •<span class="headword">Lak o Sol </span><span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Lac au Soi. •<span class="headword">Lak Ponchartren </span><span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Lake Pontchartrain. •<span class="headword">Lak Pirog </span><span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Lac Pirogue. •<span class="headword">Lak Ron </span><span class="pos">place n.</span> <span class="definition_en">Round Lake;</span><span class="definition_fr"> Lac Rond.</span> (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">Ti Lak </span><span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Little Lake;</span><span class="definition_fr"> Petit Lac.</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lakav</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Cellar;</span><span class="definition_fr"> cave.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bouki té acheté in baril dibère et li té caché li dans so lacave.</span><span class="example_en">Bouki had bought a barrel of butter and hidden it in his cellar. </span><span class="example_code">(FO T13)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Pantry;</span><span class="definition_fr"> garde-manger. <span class="example"><span class="example_lc">Enave lakav dèryèr lakizin. Se la ou no te mèt lagrès, lafarin, lavyann e landouy byen boukannen.</span><span class="example_en">There was a pantry behind the kitchen. That's where we used to put lard, flour, meat, and well-smoked andouille. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lakiv</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Wooden cistern;</span><span class="definition_fr"> citerne en bois.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena en robinen apre lakiv. Kan to toumen li, dolo sòr.</span><span class="example_en">There's a faucet on the wooden cistern. When you turn it, water comes out. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sistèm-la te kote lakiv. Li trape dolo pou lave lenj.</span><span class="example_en">The cistern was next to the wash tub. It caught water to wash clothes. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lakòkluch</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lakokluch (<span class="variant_code">PC</span>); lakoklich, lakokrich (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Whooping cough;</span><span class="definition_fr"> coqueluche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan moun te gen lakokluch, to te bwa dule chval.</span><span class="example_en">When people had whooping cough they drank horse milk. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No te prann lwil fwa-d-mouri kan no te gen en rim e pou lakoklich.</span><span class="example_en">We would take cod-liver oil when we had a cold or whooping cough. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Poulakoklich pron di swif mouton e pi chofe li ben cho pi la pron sa avek di myel en ti kiyè a rate trwa fwa pa jou.</span><span class="example_en">For whooping cough, take sheep fat and heat it quite hot, and take it with some honey in a teaspoon. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lakomedi</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Comedy ;</span><span class="definition_fr"> comédie.</span> <em>♦Non, Madame, cé pa lacomédi; yapé fé tou ça yé peu pou sové Msié Tito..</em>No, madam, that is no comedy; they're doing all they can to save Mr. Tito. (<span class="variant_code">ME 91</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">lakoutir</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Sewing;</span><span class="definition_fr"> couture.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo byen avanse dan mo lakoutir. Mo proch fini.</span><span class="example_en">I've made a lot of progress in my sewing. I'm almost finished. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Lakpot</span> <span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Lockport (town in Lafourche Parish);</span><span class="definition_fr"> Lockport (village dans la Paroisse de Lafourche).</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lakre</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Chalk;</span><span class="definition_fr"> craie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To kapab sèrvi lakre pou ekri an leu BLACKBOARD a lekol.</span><span class="example_en">You can use chalk to write on the blackboard at school. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] foulir, to pronn di vineg e lakre. To disoud lakre-la don vineg-la..</em>For a sprain, you take vinegar and chalk. You dissolve the chalk in the vinegar. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">laksan</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lakson, labsan, lèbsennt (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Accent;</span><span class="definition_fr"> accent.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Moun langle-ye isi ye pa genmenm lakson e menm mongnen avèk nouzòt.</span><span class="example_en">English speakers here don't have the same accent and the same ways we do. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lirlande-ye kan ye parl ye gen en laksan.</span><span class="example_en">Irish people when they speak, they have an accent. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Language, dialect;</span><span class="definition_fr"> langue, dialecte.</span> <span class="example"><span class="example_lc">L ole laksan, se laksan Ile chèrche. Laksan moun.</span><span class="example_en">He wants the language, it's the language he's looking for, people's accent. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lalanj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Loin;</span><span class="definition_fr"> longe.</span> <em>Kan no fe labouchri no sèr toujour de roti: en roti lalanj, en roti de kòt..</em>When we have a hog butchering, we always use the roasts: a loin roast or a rib roast. (<span class="variant_code">CA</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">lalen</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Alum;</span><span class="definition_fr"> alun.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou en vye bobo ye te pron lalen e ye te brile lalen e ye te met sa on bobo la.</span><span class="example_en">For an old wound they used to take alum and bum a piece of it and put that on the wound. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lalo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Sassafras, filé; feuilles écrasées du sassafras. <span class="example"><span class="example_lc">To fe en pile lalo e to sèr en tami pou tamize sa.</span><span class="example_en">You make a ground mixture of sassafras and you use a sifter to sift it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">laluminonm</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Aluminium;</span><span class="definition_fr"> aluminium.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en lagrèg an laluminonm. Ena osi an greni.</span><span class="example_en">I've got an aluminium coffee pot. Some are made of granite. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦E met pa sa don oken laluminonm.</span><span class="example_en">But don't put it in any aluminium container. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lalve</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); lve (<span class="variant_code">PC</span>); enn alve (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Levee;</span><span class="definition_fr"> levée (digue le long d'une rivière). <span class="example"><span class="example_lc">Mo t ap ale e mo kanèt an lalve.</span><span class="example_en">I was going fishing with my fishing pole on the levee. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Bayou te si plen dolo, lalve krake.</span><span class="example_en">The bayou was so full of water, the levee cracked. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <em>♦Mais panga flève, gros flève, quand li parti gonflé. Yé tendé li roulé comme moun qu'apé ronflé, si li cassé lalvée, adjé maïs, adjé di cane..</em>But beware of the river when it swells. They hear it roll like a person snoring, If it breaks the levee, goodbye com, goodbye sugar cane. (<span class="variant_code">T27</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lalyans</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lalyons (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Wedding band, wedding ring;</span><span class="definition_fr"> alliance.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Fanm-la ave nonm-la mete lalyans-l on li.</span><span class="example_en">The woman and the man put a wedding ring on each other. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li marye. Ga, li gen en lalyans.</span><span class="example_en">He's married. Look, he has a wedding band. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lam</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); lanm (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lalanm (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Blade;</span><span class="definition_fr"> lame.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Bitudman, leu lanm a enn pyòch e drwòt konm sa.</span><span class="example_en">Usually the blade of a hoe is straight like that. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lam razwa.</span><span class="example_en">Razor blade. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lonton pase, sete en lon razwa avèk en lanm ye te sèrvi pou raze ye.</span><span class="example_en">A long time ago, it was a long razor with a blade they used to shave. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se en lam dezèrb.</span><span class="example_en">It's a blade of grass. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <em>♦Kouto sal-la kapab koupe en nab don mwens kenn minit. Repons: jis pase lalonm kont lekòch konm sa..</em>This knife can cut a tree in less than a minute. Answer: Just pass the blade against the bark. [<span class="example"><span class="example_lc">'la lomme</span><span class="example_en">] (<span class="variant_code">DU</span>) 2.<span class="definition_en"> Plowshare;</span><span class="definition_fr"> soc.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen enn lanm, w en sòk.</span><span class="example_en">[A plow] has a blade or a plowshare. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lamanch</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Lane;</span><span class="definition_fr"> petit chemin de campagne.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen ti moulen dan lamanch parlanj-la.</span><span class="example_en">He used to have a little mill on Parlange Lane. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">lamanch devan </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Front road (in Vacherie);</span><span class="definition_fr"> chemin de devant (à Vacherie). •<span class="headword"> lamanch dèryèr </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Back road (in Vacherie);</span><span class="definition_fr"> chemin arrière (à Vacherie).</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lamaran</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Ring-around-the-rosie; jeu d'enfant dans lequel les participants se tiennent la main et font des tours. <span class="example"><span class="example_lc">Ti moun-ye jou pa lamaran kòm kan nouzòt te piti.</span><span class="example_en">Children today don't play ring-around-the-rosie like we used to when we were little. (<span class="variant_code">CA</span>) •<span class="headword">lamaran dennye do </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Ring-around-the-rosie; jeu d'enfant américain. <span class="example"><span class="example_lc">Lamaran dennye do se en ron e la to va otour e to jèt en mouchwa dennye do piti to chwazi</span><span class="example_en"> Ring-around-the-rosie is a circle and you go around and throw a handkerchief behind the back of the child you choose. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lamèr</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">CA</span>); lamè, mè (<span class="variant_code">PC</span>); mèr (<span class="variant_code">MO</span> 60). Sea; mer. <span class="example"><span class="example_lc">Gro lamè.</span><span class="example_en">A big sea. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye travèr se lamèr. Ye mene lez Afrik bòr isit e ye vann ye.</span><span class="example_en">They crossed the sea. They brought Africans here and they sold them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dén'hommes t apé promnain, ain jou, au bord lamer.</span><span class="example_en">Two men were walking one day beside the sea. </span><span class="example_code">(T24)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lamidon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Starch;</span><span class="definition_fr"> amidon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No ajèt lamidon pou mèt andan lenj koton pou fe li rèd. To gen pou pase li apre.</span><span class="example_en">We bought starch to put in cotton clothes to make them stiff. You had to iron them afterwards. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lamin</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Soft inner part of bread (as opposed to crust);</span><span class="definition_fr"> mié.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Aster zombi pran diamant la metté li, dans ein boule la mie di pain.</span><span class="example_en">Now, the wizard took the diamond, rolled it up in a piece of bread. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lamitye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Friendship, affection;</span><span class="definition_fr"> amitié, affection.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo lenm li, mo gen lamitye pou li.</span><span class="example_en">I love her, I have affection for her. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En tèl e tèl ye gen lamitye pou en-na-lòt.</span><span class="example_en">So and so, they feel affection for one another. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Jamen donn pèsonn en kouto, sa koup lamitye.</span><span class="example_en">Never give someone a knife, that will cut off the friendship. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lamizman</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">CA</span>); lamœzman (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Entertainment, amusement;</span><span class="definition_fr"> divertissement, amusement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen lamizman jodi. Mo danse. Man ale dan en PARTY.</span><span class="example_en">I had entertainment today. I danced, I went to a party. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mwa e mo sè n te senk sè nou ne dan lamizman. Fè. Bal. Gro benn.</span><span class="example_en">My five sisters and I, we were bom into entertainment. Fairs, dances, bands. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sela Konpè Lonpen tole gen en pe mizmon.</span><span class="example_en">Then Brer Rabbit wanted to have a little fun. </span><span class="example_code">(DU)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lamias</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lamalas (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Molasses;</span><span class="definition_fr"> mélasse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lamalas, ye pèy moun pou sa. Ka li fe fid pou zalimo, ye mèl sa ave l fid.</span><span class="example_en">Molasses, they pay people for that. When you make animal feed, you mix it with the feed. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye ap bwi lamias. Li vyen epe kòm siro.</span><span class="example_en">They're boiling the molasses. It gets thick like syrup. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Laroulaison fini... yé vende di sique, la mlasse et jisqu'à fond citerne, sans té gaingnain la glace.</span><span class="example_en">The sugar harvest is over... they sold sugar, molasses all the way to the bottom of the tank, without having any ice. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lamone</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lamonen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Change;</span><span class="definition_fr"> monnaie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo dòn li en di pyas e mo peye mo grosri e mo pa i lamonen.</span><span class="example_en">I gave him a ten dollar bill and I paid for my groceries and I didn't get any change back. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sicé pli bon machévou kapab ranne mouen lamoné</span><span class="example_en">If it is cheaper you can give me back the change. </span><span class="example_code">(T13)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Change, coins;</span><span class="definition_fr"> pièces de monnaie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo lenm pòrt-monen sa-a-la parskè li gen en ta plas andan-la. Se la to me to lamonen.</span><span class="example_en">I like this purse because it has a lot of room in it. That's where I put my change. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lamonya</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Ammonia;</span><span class="definition_fr"> ammoniaque.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No te gen mal lèstoma. Mam dòn no en dos lamonya.</span><span class="example_en">We would have a stomach ache. Mom would give us a dose of ammonia. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] lapikòt, li pronn lamonyak. li melonj li avek soda gato e li poud li avek sa..</em>For chicken pox, she used to take ammonia. She mixed it well with baking soda and sprinkled the sick person with that. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">lamoulen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Mullein, Aaron's rod;</span><span class="definition_fr"> molène.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lamoulen, se en zèrb. Sa sanm en plant zepina. Sa fe debranch e sa fe de grenn tou piti.</span><span class="example_en">Aaron's rod is an herb. It looks like a spinach plant. It makes branches and tiny seeds. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lamour</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lamou (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Love;</span><span class="definition_fr"> amour.</span> <em>♦Colombeain jour, en haut ain n <sup>y</sup></em></span><em>harbe dans bois t apé jonglé l'amour..</em>The dove, one day atop a tree in the woods was thinking about love. (<span class="variant_code">T18</span>) •<span class="headword">akt d amour </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Act of Love;</span><span class="definition_fr"> Acte d'Amour, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">akt</span><span class="example_en">2• Courting; la cour. <span class="example"><span class="example_lc">Lavi lamou.</span><span class="example_en">Courting time. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •fe lamour (a) <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); fe lamou (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1) To court; faire la cour, courtiser. <span class="example"><span class="example_lc">Ye te ap fe lamour pandan trwaz an e ye kite. Ye te pi ole en-na-lòt.</span><span class="example_en">They were courting for three years and they split up. They didn't want one another anymore. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Lapin avé Compair Bouki té tou lé dé oulé mayé et yé trouvé vini fé lamou à ein fie gro zabitan.</span><span class="example_en">Brer Bouki and Brer Rabbit both wanted to get married, and it happened that they both courted the daughter of a wealthy landowner. </span><span class="example_code">(T3)</span></span> 2) To hug; serrer dans ses bras. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lanat</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Mat (of rush, straw);</span><span class="definition_fr"> natte (de jonc, de paille). <span class="example"><span class="example_lc">♦Konm ta tale to lanat ta dromi.</span><span class="example_en">As you stretch out your mat, so you will sleep, (i.e. You reap what you sow.) (<span class="variant_code">BD</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lanba</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Distress;</span><span class="definition_fr"> détresse.</span> <em>♦Aïe! zein zensvini f é ouarrâ pou.</em>' <em>pôv' St. Malo dans l'embas!.</em>Ah! Young men, come make lament for poor St. Malo in distress. (<span class="variant_code">GC2</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">lanbarkasyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); labarkasyon (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Transportation, vehicle;</span><span class="definition_fr"> moyen de transport, véhicule.</span> <em>La nou <span class="variant_code">MO</span>VE don Chmen Nef-la, e nou frekant pa a souvon paskœ nou pa gen labarkasyon..</em>Then we moved to New Roads, and we don't get together often because we have no transportation. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo te pa kapab ale parskè mo te pa gen labarkasyon pou ale.</span><span class="example_en">I couldn't go because I didn't have transportation to go. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lanben</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Slow, dawdling;</span><span class="definition_fr"> lent, lambin.</span> <em>♦Lité si lambin ça té pronne li ein hè pou'léver..</em>He was so slow it took him an hour to get up. (<span class="variant_code">BD</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">lanbrouy</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Confusion;</span><span class="definition_fr"> désordre, embrouillement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se tro d komèrs de neg. Li toujou ap fe lanbara e sa fe lanbrouy.</span><span class="example_en">It's too much gossiping. She's always making trouble and it causes confusion. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">landmen </span><span class="example"><span class="example_lc">adv.n.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lònmen (<span class="variant_code">NE</span>); lanmen (<span class="variant_code">PC</span>). Next day; lendemain. <span class="example"><span class="example_lc">Leswa mo resit mo leson pou landmen a lekol.</span><span class="example_en">At night I recite my lesson for the next day at school. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Lapin dit li li sré ménin li avec li lendemin matin.</span><span class="example_en">Brer Rabbit said that he would take him along the next day. </span><span class="example_code">(FO T11)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lanfèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); lonfèr (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Hell;</span><span class="definition_fr"> enfer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li kouri drwèt a lonfèr.</span><span class="example_en">He went straight to hell. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo se lenmen ale dan paradi ke lanfèr.</span><span class="example_en">I would rather go to heaven than to hell. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lidis moin qu'ein mésaventure té fait li membe dé l'enfer.</span><span class="example_en">He told me that a mishap had made him a member of hell. </span><span class="example_code">(T38)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lang</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); lalanng (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lalongn, lalangn, lalang (<span class="variant_code">CA</span>); long (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Tongue;</span><span class="definition_fr"> langue.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li tranglé li. So lalanng te e sòrti.</span><span class="example_en">He strangled him, and his tongue was hanging out. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen pou mèt enn pilul anba ma lang pou ide mo kœr.</span><span class="example_en">I used to have to put a pill under my tongue to help my heart. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To mèt en tèrmomèt anba so lalang pou wa koman ho so lafyèv ye.</span><span class="example_en">You put a thermometer under his tongue to see how high his fever is. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Sijamin to ouvri to la bouche pou dit ça to oua icite ma coupé to la langue avec mo gros couteau..</em>If you ever open your mouth to tell what you saw here, I'll cut out your tongue with my big knife. (<span class="variant_code">FO T20</span>) •<span class="headword">gen lalang long </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To talk too much;</span><span class="definition_fr"> être indiscret (en parlant). •<span class="headword">gen lalang ki koup dè kote </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To talk out of both sides of one's mouth;</span><span class="definition_fr"> avoir la langue fourchue, lang-dœ-beuf <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); lonng-deu-beuf (<span class="variant_code">CA</span>); lang-de-beuf (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Elephant ears (plant with long, broad leaves);</span><span class="definition_fr"> langue-de-boeuf. <span class="example"><span class="example_lc">Sa se de lang-dœ-beuf.</span><span class="example_en">Those are elephant ears. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> REM: Holmes 1990 identifies this as Arrowhead or Wapato (<span class="example"><span class="example_lc">Sagittaria lancifolia</span><span class="example_en">. He notes that it can also denote the pickeral weed (<span class="example"><span class="example_lc">Pontedaria cordata</span><span class="example_en">L.).</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">langaj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lengaj, longaj (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Language;</span><span class="definition_fr"> langage, langue.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tou vyè moun-yè mouri l, langaj-la e mouri osi, e tou jenn moun-ye pa ka parle li.</span><span class="example_en">All of the old-timers are dying, the language is dying too, and young people can't speak it. (<span class="variant_code">PC</span>) <em>♦To blié parlé créol; mo oua ça; tapé parlé gran bo langage de France..</em>You have forgotten how to speak Creole, I can see that; you're speaking the great beautiful language of France. (<span class="variant_code">ME</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">langan</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); langon (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Ointment;</span><span class="definition_fr"> onguent.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En langon se li to t fròt avek.</span><span class="example_en">An ointment is what you rub yourself with. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ena langan gri pou depou dan latèt.</span><span class="example_en">There's a gray ointment for lice on one's head. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye te met en longon ye te pele bazilikon. Sete pou tire limé.</span><span class="example_en">They used to put on an ointment they called basilicon. It was to remove humor, <em>['longon'].</em>(<span class="variant_code">LA</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'l'onguengri blanc'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">langiy</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); langi (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Eel;</span><span class="definition_fr"> anguille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se en langiy. Mo te konnen trape vye langiy-ye.</span><span class="example_en">That is an eel. I used to catch those old eels. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Tout ça fait moin tellement peur, qué mo tremblé com ein nanguille..</em>All of that scared me so much that I shook like an eel. (<span class="variant_code">T37</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">langre</span> <span class="pos">n.</span> 1.<span class="definition_en"> •<span class="headword">mèt a langre </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">To fatten up, make fat;</span><span class="definition_fr"> engraisser, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">mèt</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> Frostbite;</span><span class="definition_fr"> gelure.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te trape langre dan no lamen e dan no pye e no te gen pou chofe ye dan foye.</span><span class="example_en">We got frostbite on our hands and feet and had to warm them up by the fireplace. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lanik</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Nape;</span><span class="definition_fr"> nuque.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo tourn mo kou, sa krak. Sa fe mo mal apre mo lanik.</span><span class="example_en">When I turn my head, it cracks. It hurts the back of my neck. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lanimozite</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Unanimity;</span><span class="definition_fr"> unanimité.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bile là pacé proche à lanimozité.</span><span class="example_en">The vote on the bill came really close to unanimous. </span><span class="example_code">(T16)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lanizèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Anisette, aniseed cordial;</span><span class="definition_fr"> anisette.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo fe en boutey lanizèt ekan mo te gen mal lèstoma.</span><span class="example_en">I made a bottle of anisette when I had a stomach ache. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] lajonis, to bouyi de karòt e melanje avek lanizet. To donn li bwar a so laswaf.</em>For jaundice, you mix carrots with anisette, and let the sick person drink to his thirst. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">lanj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lonj (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Diaper;</span><span class="definition_fr"> couche, lange.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lonj, se pou met on o piti-la kon li mouy, kan li pise e kan li kaka.</span><span class="example_en">A diaper is to put on the baby for when he wets, for when he urinates and when he defecates. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lanjelis</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Angelus;</span><span class="definition_fr"> angélus.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye sònen lanjelis trwa jwa par jou.</span><span class="example_en">They rang the Angelus three times a day. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lank</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Ink;</span><span class="definition_fr"> encre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To gen en kreyon a plim e me li dan lank pou ekri.</span><span class="example_en">You have a feather pen and you put it in ink to write. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mapétrempé mon plime dans dil'encre pou méte en haut papier l'histoire d'un bal Mardi Gras.</span><span class="example_en">I'm dipping my pen in some ink to put on paper the story of a Mardi Gras ball. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lanklum</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Anvil;</span><span class="definition_fr"> enclume.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M ape chèche pou en lanklum.</span><span class="example_en">I'm looking for an anvil. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lanlve</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To stretch, stretch out;</span><span class="definition_fr"> (s')étendre. <span class="example"><span class="example_lc">Li lanlve so janm.</span><span class="example_en">He stretched his legs. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lanmbaratè</span> <span class="pos">n.</span> (m.) (<span class="variant_code">CA</span>); lanmbaratèz (f.) (<span class="variant_code">CA</span>). Troublemaker; agitateur. <span class="example"><span class="example_lc">Li ole demand ke li te di sa. Li p ole di ke li te di sa. Se en lanmbaratèz</span><span class="example_en"> She wanted to deny she had said that. She didn't want to say she did that. She's a troublemaker. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lanni</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lonni, lonnis (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Anise;</span><span class="definition_fr"> anis.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Labsent, se en likid vèr avèk ye fe en HIGHBALL. Sa gout kòm lonni.</span><span class="example_en">Absinth is a green liquid with which they make highballs. It takes like anise. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lanni se konm en bouton; li lon kòm en pakann.</span><span class="example_en">Anise is like a bud; it is long like a pecan. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kon moun ye te gen lakoklich, ye te gen donn lagrenn lonni.</span><span class="example_en">When people had whooping cough, they gave them anise seeds. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lanòs</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Wedding;</span><span class="definition_fr"> noces.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se pou lanòs-la.</span><span class="example_en">That's for the wedding. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No te gen en ta diven frèz pou mo lanòs.</span><span class="example_en">We had a lot of strawberry wine for my wedding. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Demain mo oulé la noce la.</span><span class="example_en">I want the wedding to be tomorrow. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lanp</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); lalanp (<span class="variant_code">CA</span>); lalanmp (<span class="variant_code">PC</span>); lonp (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Lamp;</span><span class="definition_fr"> lampe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te pa gen sèlmon èn lonp pou lime ye mezon.</span><span class="example_en">They didn't have a single lamp to light their house. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se pa mo-ken lafot. Mo pa kase lalanp-la.</span><span class="example_en">It's not my fault. I didn't break the lamp. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tout quichose prête, à soir, n alé limain lalampe.</span><span class="example_en">Everything is ready, tonight we will light the lamp. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lanpero</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Emperor;</span><span class="definition_fr"> empéreur.</span> <em>♦Cé on 4 jiyet lampérau Chalomon marié avé ein négraice li pélé larenne Shaba..</em>It was on a Fourth of July that the emperor Solomon married a black woman that he called the Queen of Sheba. (<span class="variant_code">T13</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">lanse</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To run after, chase;</span><span class="definition_fr"> courir après.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To konen pele to chyen avèk en bourgo kan li ap lanse en chèvrey.</span><span class="example_en">You can call your dog with a horn when he's chasing a deer. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To chase away;</span><span class="definition_fr"> chasser, faire fuir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt en ti bònom fe a lapay andan mo jarden pou lanse zozo k ap vini anlantò.</span><span class="example_en">I put a scarecrow in my garden to chase away birds that come around. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To lance;</span><span class="definition_fr"> inciser, percer, ouvrir un abcès avec une lancette.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En lansèt, sa se kèkkichò si to gen en gro bobo epi doktè-la ouvè li. Ka la a fann li t a di 'o li lanse li ', li ote lapòstim-l anndan la.</span><span class="example_en">A lancet, that's something, if you have a big sore, and the doctor opens it. When he breaks it open you'll say 'Oh, he lanced it.' He removed the pus from it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 4.<span class="definition_en"> To throw;</span><span class="definition_fr"> jeter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye t ap lanse plòt-la e ye kase finèt-la.</span><span class="example_en">They were throwing the ball and they broke the window. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Bouki lancé Compair Lapin dans zéronce.</span><span class="example_en">Brer Bouki threw Brer Rabbit in the briar patch. </span><span class="example_code">(FO T13)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lansèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Lancet;</span><span class="definition_fr"> lancette.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En lansèt, sa se kèkkichò si to gen en gro bobo epi doktè-la ouvè li.</span><span class="example_en">A lancet, that's something, if you have a big sore, and the doctor opens it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Fang;</span><span class="definition_fr"> crochet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦No oi l'aute côté n'harbe ain gros papa serpent qui lévé so latête quand li sorti dans trou</span><span class="example_en">... <span class="example"><span class="example_lc">Quand mo oi so lancette mo manqué tournain fou.</span><span class="example_en">We saw on the other side of the tree a big old snake coming out of its hole. When I saw it's fangs I nearly went crazy. </span><span class="example_code">(T23)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lant</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Slow;</span><span class="definition_fr"> lent.</span> •fyèv lant <span class="example"><span class="example_lc">n.phn</span><span class="example_en">Slight fever; petite fièvre, cf. <span class="example"><span class="example_lc">fyèv</span><span class="example_en"></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lantenn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lantenm (<span class="variant_code">PC</span>); lantèn (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Lantern;</span><span class="definition_fr"> lanterne.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pou dòn nouzòt lalimyèr pou wa pou nètwaye charlòt, no te pann lantèn-la an legalri</span><span class="example_en"> To give us some light to see to clean the green onions, we hung the lantern on the porch. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mowa betay-ye ape porte lantenn pou trouve nouzòt</span><span class="example_en"> I see the little animals carrying lanterns to find us. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Flashlight;</span><span class="definition_fr"> torche électrique.</span> (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lantman</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Slow;</span><span class="definition_fr"> lent.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li lantman. Li pran so tan. Li pa vif.</span><span class="example_en">He's slow. He takes his time. He's not lively. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lantren</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Lively, peppy;</span><span class="definition_fr"> vif, plein d'entrain.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pa dousman. Li lantren. Li vif.</span><span class="example_en">He's not slow, he's peppy. He's lively. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lantren</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Liveliness, zest;</span><span class="definition_fr"> entrain.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Jamais mo ouar moun dansé avec tant l'entrain qué yé dansé soir là.</span><span class="example_en">Never have I seen people dance with such zest as they did that night. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lanvèr</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); lanvè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Back, backwards;</span><span class="definition_fr"> à l'envers.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye zye te toumen lanvè.</span><span class="example_en">Their eyes spun backwards. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">an lanvèr </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); an lanvè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1) Upside-down; sens dessus dessous, la tête en bas. <span class="example"><span class="example_lc">Epi li toumen latè-la an lanvè li mèt la an trou-a.</span><span class="example_en">Then he turned the earth over (i.e. upside down) and put it in the hole. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">En souri-syòl, sa sanm en souri me li fe tou so trafik avèk so lake. Li mar so lake apre branch-la e li kouch an lanvè.</span><span class="example_en">A bat resembles a mouse but he moves around with his tail. He ties his tail to a branch and he sleeps upside down. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2) Inside out; a l'envers. <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt mo kapo an lanvèr maten-sa-a-la.</span><span class="example_en">I put my coat on inside out this morning. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tòrde to poch onlonvèr.</span><span class="example_en">Turn your pockets inside out. </span><span class="example_code">(TP)</span></span> 3) Under the weather, out of sorts; indisposé, souffrant. <span class="example"><span class="example_lc">Li pa vif. Li an lanvèr jodi.</span><span class="example_en">He's not lively today. He's under the weather. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lanvlòp</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Envelope;</span><span class="definition_fr"> enveloppe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo ote lastik pou mèt otòr mo lanvlòp.</span><span class="example_en">I took off the rubber band to put it around my envelope. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Swaddling cloth, diaper;</span><span class="definition_fr"> lange, couche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En lanvlòp.</span><span class="example_en">A diaper. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lapandil</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); lapandiyl, lapanndul, lapandir (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Clock;</span><span class="definition_fr"> pendule, horloge.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye lapanndul-la sonè dèz è van-jou.</span><span class="example_en">The clock struck two o'clock in the morning. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ena de ti batri pou mèt dan en lamont e dan lapandil.</span><span class="example_en">There are little batteries to put in watches and in clocks. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Gardé to pendule; cé pa l'heur pou to potion ?.</em>Look at the clock? Isn't it time for your medicine? (<span class="variant_code">WO</span>) 2.<span class="definition_en"> Alarm clock;</span><span class="definition_fr"> réveil.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En lapandiyl.</span><span class="example_en">An alarm clock. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lapandis</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lapandisyon (<span class="variant_code">CA</span>) lapondezeu (<span class="variant_code">BT</span>); pènesaiy (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Appendicitis;</span><span class="definition_fr"> appendicite.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen lapandis</span><span class="example_en"> She had appendicitis. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen lapandisyon. Li te opere.</span><span class="example_en">He had appendicitis. He was operated on. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te opere pou lapondezeu kò mo te fiy.</span><span class="example_en">I had an operation for appendicitis when I was a young girl. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lapèch</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); lapech (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Fishing;</span><span class="definition_fr"> pêche. <span class="example"><span class="example_lc">Li te pa fe en bon lapèch. Pwason-ye te pa ap mòrd.</span><span class="example_en">The fishing wasn't good. The fish weren't biting. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lapen</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> Rabbit;</span><span class="definition_fr"> lapin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">N a manje le lapen jus l ivèr.</span><span class="example_en">We only ate rabbits in the winter. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen en bon lapen pou fe en ladob. Se bon.</span><span class="example_en">I had a nice rabbit to make a stew. It's good. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Voparlé pou lapin, Yen pas lapin qui galopé comme mo ti mait et moin.</span><span class="example_en">You talk about a rabbit, there is no rabbit that runs as fast as my master and I do. </span><span class="example_code">(T23)</span></span> 2.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">proper n.</span><span class="example_en">Brer Rabbit (folktale character); Compère Lapin (personnage dans les contes). <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Torti lavé so jiés dan bayou, Compair Lapin sapé ti suite.</span><span class="example_en">Brer Tortoise washed his eyes in the bayou, and Brer Rabbit escaped right away. </span><span class="example_code">(T4)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lapèn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); lapenn (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Sorrow, pain;</span><span class="definition_fr"> chagrin, peine.</span> •<span class="headword">fe lapèn </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); fe lapenn (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1) To make (s.o.) feel sorry, to be sad; avoir de la peine, faire de la peine, être triste. <span class="example"><span class="example_lc">Kòm to parle, sa te fe mo lapenn pou two.</span><span class="example_en">As you were speaking, you made me feel sorry for you. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li fe lapenn. Li pèrd so moman.</span><span class="example_en">He's sad. He lost his mother. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Ça vou di moin su fumel là é so piti té fé moin la peine..</em>What you told me of the mama and her offspring made me sorry. (<span class="variant_code">ME</span>) 2) To apologize, be sorry; s'excuser. <span class="example"><span class="example_lc">Li blame mwen. Life pa li lapèn.</span><span class="example_en">He blamed me and he didn't apologize. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo fè lapèn.</span><span class="example_en">I'm sorry. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Safe mo lapèn.</span><span class="example_en">I'm sorry. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Trouble, difficulty;</span><span class="definition_fr"> peine, difficulté.</span> •'(C'était) pas la peine.' <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">It wasn't worth the trouble; Ce n'était pas la peine. <span class="example"><span class="example_lc">♦C'était pas la peine. Li prend couteau découpé, pas la peine.</span><span class="example_en">It wasn't worth the trouble. He took the carving knife, it wasn't worth the trouble. </span><span class="example_code">(FO T10)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lapil</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Mortar;</span><span class="definition_fr"> mortier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan t ole devlope diri to gen pou pile li. To pil li avèk en lapil.</span><span class="example_en">When you want to hull rice, you have to grind it. You grind it with a mortar. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">laplui</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lapli (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); laplu, laplwi (<span class="variant_code">PC</span>); pli (<span class="variant_code">NE</span>); plu (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Rain;</span><span class="definition_fr"> pluie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sanm lapli jòdi-la. Som nou gen gen lapli.</span><span class="example_en">It looks like rain today. It looks like we will get rain. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lapli ap tonbe kòm chyen e chat.</span><span class="example_en">It's raining cats and dogs. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tonnerre grondé', la plie tombé', crapeau crié.</span><span class="example_en">The thunder ir rumbling, the rain is falling, the toads are crying. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> •<span class="headword">trapé laplui </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To get rain;</span><span class="definition_fr"> recevoir de la pluie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo kwa ye di n a petet trape laplui.</span><span class="example_en">I think they said we might get rain. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">gro lapli </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Heavy rain;</span><span class="definition_fr"> pluie forte.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou jwenn e lapli, gro lapli, divan kan nou te e kouri.</span><span class="example_en">We ran into some rain, a strong rain, and wind on the road. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lapoplèksi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); poplèksi (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Apoplexy;</span><span class="definition_fr"> apoplexie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen en poplèksi. Li rouj rouj.</span><span class="example_en">He's got apoplexy. He's very red. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lapostim</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); lapòstim, lapòstum (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Pus;</span><span class="definition_fr"> pus.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Panari sen en zafè ki sòr an-on to lamen. Ifo doktè fann sa, enngjèkte sa pou fe lapòstim sòrti.</span><span class="example_en">Whitlow is something that breaks out on your hand. The doctor has to break it open, inject it to get the pus out. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sa fe en bòs e sa te gen lapostim andan.</span><span class="example_en">It made a bump and it had pus in it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">laprans</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60). Appearance; apparence. <span class="example"><span class="example_lc">Ga kòm so laprans gro.</span><span class="example_en">Look how big he is! (<span class="variant_code">MO</span> 60)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">laprèz</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); laprès (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Scale;</span><span class="definition_fr"> pèse-personne, balance. <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en ti laprèz andan mo BATHROOM pou peze mon. Ye gen en laprès andan magazen pou peze disik, diri, lavyann.</span><span class="example_en">I have a little scale in the bathroom to weigh myself. They have a scale in the supermarket to weigh sugar, rice, meat. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lar</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Lard;</span><span class="definition_fr"> lard.</span> <em>♦[Pou] pikon, met en morso lar de si, sa va atire pikon-la..</em>For a thorn, put a piece of lard on it and that will draw it out. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">laranjman</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); laronjmon (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Agreement, arrangement;</span><span class="definition_fr"> accord, arrangement.</span> <em>Mo pa fe laronjmon pou peye li-mèm!.</em>I di d not agree to pay him! (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo fe laranjman pou achte en mòso latè.</span><span class="example_en">I made arrangements to buy a pièce of land. (<span class="variant_code">CA</span>) <em>♦Yédi mouan pou mo hékri vou pou pran zaranjman avè vou pou arçoi ein gazait..</em>They told me to write to you to make arrangements with you to receive a newspaper. (<span class="variant_code">T17</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lardwaz</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Slate;</span><span class="definition_fr"> ardoise.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No te gen en lardwaz a lekol. No ekri no lèson desi e apre no efase sa pou ekri dòt.</span><span class="example_en">We had a slate at school. We wrote our lessons on them and afterwards we erased them to write others. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] en dart, kraze lardwaz don vineg. Met li en pe epe. La frote sa si dart-la..</em>For ringworm, crush some slate in vinegar. Make it somewhat thick, and rub it on the ringworm. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">larenn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Rein;</span><span class="definition_fr"> rêne, guide. <span class="example"><span class="example_lc">Li se jète larenn.</span><span class="example_en">He threw the reins. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se te pou kondi en chval. To hale larenn a goch ou a drwat kan to ole chval-la toumen.</span><span class="example_en">It was to drive a horse. You pulled the reins to the left or the right when you wanted the horse to turn. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">large</span> <span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To release, let go of;</span><span class="definition_fr"> lâcher. <span class="example"><span class="example_lc">♦Largué mo piti.</span><span class="example_en">Let go of my child. </span><span class="example_code">(ME)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To release, let go, free, set free;</span><span class="definition_fr"> relâcher, libérer. <span class="example"><span class="example_lc">♦Largué ein Radiko ké Rébail frémé dan prizon.</span><span class="example_en">To free a radical that the rebels had locked in prison. </span><span class="example_code">(T16)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">larizle</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); larizzle (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Morning glory;</span><span class="definition_fr"> belle-de-jour, liseron pourpre, (genus <em>Ipomoea). Gen plen larizzle andan lan..</em>There are a lot of morning glories there. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">En larizle sa fil e safe de vayan flè.</span><span class="example_en">A morning glory climbs and makes pretty flowers. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">larj</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); laj (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Wide;</span><span class="definition_fr"> large.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Patasa grann djœl se en patasa li pli epe kè lezòt e li gen ladjœl laj moyen konm en pèch.</span><span class="example_en">The largemouth perch is a perch that is thicker than the others and it has a wide mouth somewhat like a trout. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>Sa vyen le kòt. To pe koupe sa di pous di larj e fe <span class="variant_code">ST</span>EW <span class="variant_code">ME</span>AT èk sa..</em>Then you get to the ribs. You can cut them two inches wide and make stew meat with them. (<span class="variant_code">BT</span>) •<span class="headword">o larj </span><span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> l)At sea, into the deep;</span><span class="definition_fr"> au large.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand Baleine oua li té apé monté en haut la terre, cré mille tonnerre li batte so la tcheu raide et pi li piqué au large.</span><span class="example_en">When the whale saw that he was emerging onto the land, ye gods ! he worked his tail and dove into the deep. (<span class="variant_code">FO T1</span>) 2) In the distance, far out; au loin. <span class="example"><span class="example_lc">Yé gain eine salle dé danse là-bas au large.</span><span class="example_en">There is a dance hall down there in the distance. </span><span class="example_code">(GY)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li t ale pli o larj ke o pre.</span><span class="example_en">He went further out than close in. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> REM: <span class="variant_code">NE</span> had given this as «la région autour d'un village.»</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">larjan</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); larjon (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Money;</span><span class="definition_fr"> argent.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li kache larjan-la, pèche mon trouve li.</span><span class="example_en">He hid the money to keep me from finding it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sa se gayar-la ki vole larjan dan labank.</span><span class="example_en">That's the guy who stole money from the bank. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Likonte so larjan onkor.</span><span class="example_en">He counted his money again. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">fe larjan </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To earn money;</span><span class="definition_fr"> gagner de l'argent.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vou fe larjan-lan an travay.</span><span class="example_en">You make money at work. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Lapin té expliqué comment lé roi té capabe fait boucou largent.</span><span class="example_en">Brer Rabbit explained how the king could make a lot of money. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> •<span class="headword">gro larjan </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); gro larjon (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> A lot of money;</span><span class="definition_fr"> beaucoup d'argent.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sen pyas te gro larjan dan s tan-sa-a.</span><span class="example_en">Five dollars was a lot of money in those days. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •'lazan blanc<sup>9</sup></span> <span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Change, coins;</span><span class="definition_fr"> monnaie, pièces de monnaie.</span> <em>♦Compair Bouki pran ein sac lazan blan dan so poce et li voyé li on latabe guiling! guiling!.</em>Brer Bouki took a sack of change from his pocket and threw it on the table, clink! clink! (<span class="variant_code">T3</span>) •<span class="headword">larzan rouj </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> A lot of money ;</span><span class="definition_fr"> beaucoup d'argent.</span> 2.<span class="definition_en"> Silver;</span><span class="definition_fr"> argent.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En kopal se en vayan dibwa. Li mayèr kòm larjan. Li briy.</span><span class="example_en">A sweet gum is a pretty tree. It's kind of silver. It shines. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">larji</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); larje (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To become wide, widen;</span><span class="definition_fr"> s'élargir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gran, la apre sa-la, la a larji to wa.</span><span class="example_en">It's tall, after that it'll get wide, you see. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To make bigger;</span><span class="definition_fr"> agrandir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye ape larje so lamezon pou fe li pli gran.</span><span class="example_en">They're making their house larger to make it bigger. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">larjœr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lajè (<span class="variant_code">PC</span>); larjè (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Width;</span><span class="definition_fr"> largeur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le char peu pa navige an travè tou lez eta. Leu GAGE deu leu RAILROAD diferan larjœr.</span><span class="example_en">The train can't travel through all the states. The gage of the railroad is a different width. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lark-an-syèl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Rainbow;</span><span class="definition_fr"> arc-en-ciel. <span class="example"><span class="example_lc">Lapli fini e apre mo wa en joli lark-an-syèl</span><span class="example_en"> The rain finished and after I saw a pretty rainbow. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Mem jou 4 jiyet là, Bon Djié fé ein gran machine déchéché li pélé Larche-Kanciel pou pompé dolo si li tombé tro boucou ancau..</em>On the same Fourth of July God made a big drier called a rainbow to pump the water from the earth if too much ever fell again. (<span class="variant_code">T13</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">larkòl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Alcohol;</span><span class="definition_fr"> alcool.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se la ou to trouv to larkòl. Sa sòr andeyòr disik. Tou le medikaman to bwa, sa dòktèr-ye donn, te fe eve larkòl.</span><span class="example_en">That's where you get your alcohol. It comes from sugar. All of the medicine that you drink, that doctors give out, was made with alcohol. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lilimen lakòl ave enn alimet.</span><span class="example_en">He lit the alcohol with a match. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">larm</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Tear;</span><span class="definition_fr"> larme.</span> <em>Vye nonm-la ri ke le lanm koule dan se zye!.</em>The old man laughed until there were tears flowing from his eyes. (DT); <span class="example"><span class="example_lc">Li t ape plere si tèlman li te gen de larm ape dégoute.</span><span class="example_en">He was crying so much he had tears dripping down. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Ein jou li tapé marché dans la cou, li gardé temps en temps la tombe so piti garçon et délarme coulé dans so zié..</em>One day he was walking in the yard, he looked from time to time at his son's tomb, and tears were flowing in his eyes. (<span class="variant_code">FO T20</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">larmen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Military, army;</span><span class="definition_fr"> armée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li signen ave larmen pou rèste dan larmen.</span><span class="example_en">He signed up to stay in the army. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Zénéral Chéri Dinde apé konskripté ein gran larmé karant vin mil lome...</span><span class="example_en">General Chéri Dinde was drafting an army of 80,000 men... (<span class="variant_code">T16</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">larminèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Mattock;</span><span class="definition_fr"> herminette, hoyau, pioche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa se enn larminèt.</span><span class="example_en">That is a mattock. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">larmwa</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lòrmwa (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); romwa (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Wardrobe;</span><span class="definition_fr"> armoire, garde-robe. <span class="example"><span class="example_lc">En larmwa se en gro zafè ki gron gron, e li gen de tablet andan l pou to pliye to lenj e met li andan. Sa se en larmwa.</span><span class="example_en">A wardrobe is a big thing that has shelves inside for you to fold your clothes and put them on. That's a wardrobe. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦[Pou] lèrb a pis, ifo vonte twa nef fwa avek le de pòrt den larmwar debou on don le pòrt..</em>For poison ivy, you have to fan yourself nine times with the two doors of an armoire while standing inside the doors. (<span class="variant_code">BI</span>) 2.<span class="definition_en"> Closet;</span><span class="definition_fr"> placard.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen p pan lenj andan mo romwa.</span><span class="example_en">I've got to hang clothes in my closet. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Laròz</span> <span class="pos">place n.</span> <span class="definition_en">Larose (town in Lafourche Parish). <span class="example"><span class="example_lc">Ena ti plas ye pel Laròz</span><span class="example_en"> There is a little place they call Larose. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">laroze</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Dew;</span><span class="definition_fr"> rosée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Laroze-la fo bomèten.</span><span class="example_en">The dew is heavy this morning. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Zèrb</span><span class="example_en"><span class="example"><span class="example_lc">la mouye. Li plen laroze.</span><span class="example_en">The grass is wet. It's full of dew. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Granbon matin, mo boi larosée on zerbe; dan jou, kan mo souaf ma boi dan piste laouache.</span><span class="example_en">In the early morning I drink the dew on the grass. During the day, when I'm thirsty I drink from the cow trails. </span><span class="example_code">(T2)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">larun</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); larin (<span class="variant_code">CA</span>); lanarin (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Nostril;</span><span class="definition_fr"> narine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li koupe li dròt so larun de so ne avèk en kouto.</span><span class="example_en">He cut him right in the nostril with a knife. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">las</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Tired;</span><span class="definition_fr"> las, fatigué.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li bèzwenn d dòrmi. Li las.</span><span class="example_en">He needs to sleep. He's tired. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye alonje ye menm partè la kwayan konmanse dromi ben vit pas ke ye te si las.</span><span class="example_en">They stretched out on the ground, thinking they would fall asleep at once because they were so tired. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lasann</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Ashes;</span><span class="definition_fr"> cendre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No te gen pou nètwaye lasann andan stov tou le de jou.</span><span class="example_en">We had to clean the ashes in the stove every two days. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Licouri dans la quisine, prend ein ferblanc plein la braise et la cende chaud.</span><span class="example_en">He went into the kitchen and got a tin pan full of embers and hot ashes. </span><span class="example_code">(FO T6)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lase</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To lasso, catch with a rope;</span><span class="definition_fr"> prendre au lasso.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ti sèrv en kab pou lase de bèt ou pou tire d lo.</span><span class="example_en">You use a rope to lasso animals or to draw water. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To pran lakòrd e to te gen pou lase ti vo-la avan to trè lavach.</span><span class="example_en">You took a rope and you had to lasso the calf before you milked the cow. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To tie;</span><span class="definition_fr"> lier, attacher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Anan di vou gen kat senk den en plas, aben vou pran en lagid, vou lase sa èn par èn.</span><span class="example_en">Let's say you have four or five [pigs] in one place, well, you take a rope and tie it to them one by one. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To tie, lace up;</span><span class="definition_fr"> lacer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen de broken delase. Si to lase sa tro sere, sa fe bobo.</span><span class="example_en">She's got her ankle boots unlaced. If you lace them too tight, it makes a sore. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lasèl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); lasel, lese! (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Saddle;</span><span class="definition_fr"> selle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa se en letriye, pou monte on lesel.</span><span class="example_en">That's a stirrup, for getting into the saddle. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To gen pou mèt labrid-la dan so ladjèl. Lakord-la va kote lasèl pou to tchèn li.</span><span class="example_en">You've got to put a bridle in his mouth. The rope goes by the saddle so you can hold it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Lapin sanglé ben so lasel.</span><span class="example_en">Brer Rabbit buckled his saddle on firmly. </span><span class="example_code">(T3)</span></span> •<span class="headword">ale a lasèl </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); ale a lasel (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To go to the bathroom, to have a bowel movement;</span><span class="definition_fr"> aller à la selle.</span> •<span class="headword">kouri a lasèl </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To go to the bathroom, have a bowel movement;</span><span class="definition_fr"> aller à la selle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lamèdsin pour mo kouri a lasèl, mo pa bezenn prann aryen pou ale a lasèl, mo pran sa-l.</span><span class="example_en">The medicine I take for going to the bathroom, I don't have to take anything else, I just take that. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Saddle (cut of meat);</span><span class="definition_fr"> selle (coupe de viande). <span class="example"><span class="example_lc">Lasèl andan volay li plen zòs.</span><span class="example_en">The saddle in poultry is full of bones. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lasèn </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lasenn (<span class="variant_code">PC</span>); lasen (<span class="variant_code">CA</span>). Seine, fishing net; seine. <span class="example"><span class="example_lc">Mo te kònen gen en ti lasèn pou kou trape pwason dan larivyè</span><span class="example_en"> I used to have a little fishing net for going fishing in the river. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li t ap voye so lasen dan dolo pou trape pwason. L ape semen.</span><span class="example_en">He was throwing his net into the water to catch fish. He was fishing with a net. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">fe lasenn </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To fish with a net;</span><span class="definition_fr"> seiner, pécher avec une seine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Fe lasenn, avek sak, pou trape ye.</span><span class="example_en">[We used to] go fishing with a seine, and a bag to hold [the fish]. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">ti lasenn </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Mini-seine, mini-net (25' long, 4' wide); petite seine. <span class="example"><span class="example_lc">En ti lasenn vent-sen pye-ye.</span><span class="example_en">A little seine that is 25 feet long. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lasèv</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lasev (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sap;</span><span class="definition_fr"> sève.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vou koup pa li-mèm ron paski chiko-la, li sipoze gen pli chikro, plu bonnè kè diplon-lan. Pasè diplon-la gen tchobo lasev plu lanton.</span><span class="example_en">You don't cut it (the cane that you've planted for the first time) at the same time (as you cut the stubble), because the stubble is supposed to contain more sugar earlier than the freshly planted cane. Because the latter has to hold the sap longer. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lasirans</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); lasirons (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Insurance;</span><span class="definition_fr"> assurance.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se kan to tòm malad, e kan to mouri, e to lasosyète se li ki antèr twa, li gen larjon pou antère twa. E la ina lasirons</span><span class="example_en"> When you fall sick, or when you die, it's your society that buries you. It has money to bury you. And then there is insurance. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mwa asire mo lamezon. Lasirans va peye si to lamezon brile.</span><span class="example_en">I insured my house. The insurance will pay if your house bums down. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lasmèl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); lasmyèl, lasmel (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sole (of a shoe);</span><span class="definition_fr"> semelle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo lasmyèl souye bèsonn ranje.</span><span class="example_en">The soles of my shoes have to be repaired. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li pi gen lasmèl anba so souliye.</span><span class="example_en">He hasn't got any more soles under his shoes. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Moté tremblé dans mo kilotte, mo té même l'envie caché sous lasémelle de mo botte.</span><span class="example_en">I was shaking in my trousers, I even wanted to hide under the sole of my shoe. </span><span class="example_code">(T38)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lasòs</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sauce;</span><span class="definition_fr"> sauce.</span> <em>To pe mèt sa swa dan lasoup ou kwi sa dan en gran lasòs ke nou pèl <span class="variant_code">ST</span>EW..</em>You can either put that in soup or cook it in a sauce that we call stew. (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">En lasòs patat.</span><span class="example_en">A potato sauce. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo fe mo lasòs tomat, mo mèt en pe lay andan.</span><span class="example_en">When I make tomato sauce, I put a little garlic in it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lasoup</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); soup (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Soup;</span><span class="definition_fr"> soupe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">E gonbo se klèr kòm en lasoup.</span><span class="example_en">A gumbo is as light-colored as a soup. (<span class="variant_code">NE</span>); <em>Mo te f e lasoup avèk tou kalite vèrdir: karòt, tomat....</em>I made soup with all kinds of vegetables: carrots, tomatoes... (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦C'était ain vié la soupe tout fréte sans ain patate.</span><span class="example_en">It was old soup that was cold, without any potatoes. </span><span class="example_code">(T20)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lasyèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">NE</span>); lasyet (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Dishes;</span><span class="definition_fr"> vaisselle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M e lave mo lasyet.</span><span class="example_en">I wash my dishes. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li gen de joli lasyèt an so latab.</span><span class="example_en">She's got pretty dishes on her table. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Plate;</span><span class="definition_fr"> assiette.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si to se vini dòn mon mo lasyèt manje, ète pròch kòm en chyen.</span><span class="example_en">If you had come to give me my plate of food, I would have been just like a dog. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand yé mandé li ein l'assiette li donnin di pain ou ben ein fourcette.</span><span class="example_en">When they asked for a plateful he gave them bread and a fork. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lasyète</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Plateful;</span><span class="definition_fr"> assiettée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tou le jou nou gen pou ote enn lasyète pou vent-katr œr.</span><span class="example_en">Every day we have to leave a plateful out for twenty four hours. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen gro lasyète. Li manj tro.</span><span class="example_en">He had a big plateful. He eats too much. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Oui même, li mangé. Ain gran lassietté dé poi crazé avec di riz et tou ain banane.</span><span class="example_en">Yes indeed, he ate. A big plateful of mashed peas with rice and an entire banana. </span><span class="example_code">(WO)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lat</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Lath;</span><span class="definition_fr"> latte, volige.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vou me vou lat primyèr. La to klou ta kouvèrtu dèsu.</span><span class="example_en">You put your laths down first, and then you nail your roof shingles to that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">latonyen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); latongnen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Saw-palmetto; latanier, palmier des Mascareignes. <em>(Se renoa repens.</em>. <span class="example"><span class="example_lc">Sè en latonyen, se pen en dibwa.</span><span class="example_en">It's a saw-palmetto, it's not a tree. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">No te fe no levantay avèk latongnen e no te sèr sa kan ye te fe cho.</span><span class="example_en">We made fans from palmetto and we used them when it was hot. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Poule movèz maladi, met larasin latànye, lalyann blak djak e larasin kotonnye onsonm.</span><span class="example_en">For serious sicknesses, put palmetto roots, blackjack roots, and red cotton tree roots together. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">latronp</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> latranp (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Trunk (of an elephant);</span><span class="definition_fr"> trompe (d'un éléphant). <span class="example"><span class="example_lc">Li gen gran zorey avè en gran gran gran latranp.</span><span class="example_en">It (an elephant) has big ears, big ears with a very big trunk. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Prend la corde dans vous latrompe, ma couri marré lavache et quand va tendé moin batte tambour va haler fort en haut la corde.</span><span class="example_en">Take the rope in your trunk, I'm going to tie it to the cow, and when you hear me beat the drum, you will pull hard on the rope. </span><span class="example_code">(FO T1)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lavabo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); labavo (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Washstand, washbasin;</span><span class="definition_fr"> lavabo.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No te sèrvi lavabo pou lave e lavabo-la te gen en gro marb.</span><span class="example_en">We used the washstand to wash, and the washstand had a big slab of marble. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Cabinet;</span><span class="definition_fr"> placard.</span> (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lavaj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Laundry;</span><span class="definition_fr"> lessive.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en kadna anho lapòrt lachanm lavaj pou pèche volœr.</span><span class="example_en">I've got a padlock on the door to the laundry room to prevent robbers. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lavalas</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); lavelans (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Rain shower, downpour;</span><span class="definition_fr"> averse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sete en gro lavalas. Lapli t ap tonbe fòr.</span><span class="example_en">It was a big downpour. The rain was coming down hard. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lavatwar</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Sink;</span><span class="definition_fr"> lavabo, évier.</span> <em>To gen tolavatwar de figur, de men <span class="variant_code">AN</span>D EVERYTHING SO to pa gen pou trakase..</em>You have your sink for washing your face and hands and everything, so you don't have to worry. (<span class="variant_code">BT</span>) •<span class="headword"> lavatwar lavesèl </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Kitchen sink;</span><span class="definition_fr"> évier.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lave</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lav (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To wash;</span><span class="definition_fr"> laver.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye lave mo figi ave dolo fre.</span><span class="example_en">They washed my face with cold water. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li ale pilote dan labou. Kan li soti, li te tou bourbe e la li te gen pou debourbe li-mèm, pou lave li-mèm.</span><span class="example_en">He went stomping around in the mud. When he came out, he had to get the mud off himself, to wash up. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Torti lavé so jiés dan bayou.</span><span class="example_en">Brer Tortoise washed his eyes in the bayou. </span><span class="example_code">(T4)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lavèrtisman</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lavètisman (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Warning, notice;</span><span class="definition_fr"> avertissement.</span> 2.<span class="definition_en"> Premonition;</span><span class="definition_fr"> prémonition.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se en lavètisman. Kèkchoj ap ale arive.</span><span class="example_en">It's a premonition. Something is going to happen. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lavèrtu</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Virtue;</span><span class="definition_fr"> vertu.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Si mo dansé avec Jige Direll pas tremblé pour mo lavertu.</span><span class="example_en">If I dance with Judge Direll, do not fear for my virtue. </span><span class="example_code">(T33)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lavèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lavet (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Dishrag;</span><span class="definition_fr"> torchon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vou lave le ave lavet-la, e la vou tòrd lavet-la e souye lasyet-la.</span><span class="example_en">You wash it with the dishrag, and then you wring the rag out and wipe the plate. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kon to lavet lavesel tonmbe on plonche la konponye gen vini.</span><span class="example_en">When your dishrag falls to the floor you will have company. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lavi</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Opinion;</span><span class="definition_fr"> avis, opinion.</span> <em>♦Einna plein moune pou' donne yé l'avis et c'est tout ça yé capa fait..</em>There are a lot of people who give you their opinion, and that's all they're capable of doing. (<span class="variant_code">BD</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">lavman</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Rainshower, downpour;</span><span class="definition_fr"> averse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa se sa nou pel en lavman. Sa ki e tonbe astè.</span><span class="example_en">That's what we call a rain shower, what's falling right now. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lavnir</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Future;</span><span class="definition_fr"> avenir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M'a pas viv'en d'dans l'passé. No' gain pour viv' en d'dans l'avenir.</span><span class="example_en">I'm not living in the past. We have to live in the future. </span><span class="example_code">(GY)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Lavonn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Advent;</span><span class="definition_fr"> Avent.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lavonn, se kat semèn avonn nwèl.</span><span class="example_en">Advent is the four weeks before Christmas. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lavontaj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Advantage;</span><span class="definition_fr"> avantage, •<span class="headword">pron lavontaj </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To take advantage of, exploit;</span><span class="definition_fr"> profiter de, exploiter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye pron lavontaj on...</span><span class="example_en">They take advantage of... </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lavur</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Slop, scraps;</span><span class="definition_fr"> déchets, restes d'un repas qu'on jette ou qu'on donne aux animaux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lavur, se sa ki rèst leu moun manj pa. De jwa ina de poul ki manj sa.</span><span class="example_en">Slop is what is left over that people don't eat. Sometimes chickens eat it. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lavwar</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); lavwa, navwa, navwar (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Pier;</span><span class="definition_fr"> jetée, ponton.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou gen en ti lavwa.</span><span class="example_en">We have a little pier. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No gen en lavwar ki va dan lak e no pèch la.</span><span class="example_en">We have a pier that goes into the lake and we fish there. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lavwenn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Oats;</span><span class="definition_fr"> avoine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ina du moun ki sèrv du fid dou e mo mo sèrv du mai ekraze e deu lavwenn ekrase e pi fid, mo mèl le trwa ansanm.</span><span class="example_en">There are some people who use sweetened feed, whereas I use ground corn and ground oats and I mix the three together. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo sèrvi di lavwenn ekraze pou mo myoule.</span><span class="example_en">I used crushed oats for my mules. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lavyolans</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Violence;</span><span class="definition_fr"> violence.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mais com mo té fils d'ein baboon mo té pas peur dé laviolence.</span><span class="example_en">But since I was the son of a baboon, I wasn't afraid of violence. </span><span class="example_code">(T38)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lay</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); dilay (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Garlic;</span><span class="definition_fr"> ail.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To mèt dilay, zonyon, pèrsi. To mèt tou sa e dipwav, e to sizle li ben.</span><span class="example_en">You put in some garlic, onions, and parsley. You put all that with your pepper and season it really well. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo fe mo lasòs tomat, mo mèt en pe lay andan.</span><span class="example_en">When I make tomato sauce, I put a little garlic in it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pougeri rimatis ponn en kolye delay don to kou.</span><span class="example_en">To cure rhumatism, hang a garlic necklace around your neck, ['<span class="example"><span class="example_lc">desi'ail'</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">BD</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lazil</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Institution for orphans, for handicapped people, orphanage;</span><span class="definition_fr"> asile, orphelinat.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pèrd so moman e so popa. Li en òrfelen. Ye sa gen pou mèt li dan lazil.</span><span class="example_en">He lost his mom and dad. He's an orphan. They'll have to put him in an institution. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">le</span><sup>1</sup> <span class="example"><span class="example_lc">det.pl.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>). [Prénommai]. The; les. <span class="example"><span class="example_lc">Enn etalonn, ti peu pa gade tou lez etalon.</span><span class="example_en">A stallion, you can't keep all of your stallions. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Dan le lak.</span><span class="example_en">In the lakes. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Tou le chòj.</span><span class="example_en">All of the things. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>Le (moun) nwa..</em>Black people. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Le Franse.</span><span class="example_en">The French. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li te ole pase so la kolè on kekenn e le premyen li rankontre te lours e nelefan.</span><span class="example_en">He wanted to take his anger out on someone, and the first ones he met were Bear and Elephant. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> • le...sa-la <span class="example"><span class="example_lc">pron.dem.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lèzla(-la) (<span class="variant_code">NE</span>). These, those; ces, ces ... là. <span class="example"><span class="example_lc">Tou le paròl-sa-la, se plus franse.</span><span class="example_en">All of those words are more French [than Creole]. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">le</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>); dile (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); duleu (<span class="variant_code">PC</span>); dule (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); dilè (<span class="variant_code">MO</span> 60). Milk; lait. <span class="example"><span class="example_lc">Te gen enn vach pour t trèr pou gen duleu.</span><span class="example_en">(We) had a cow to milk to get our milk. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Pou tire le tete a lavach, to just pèze desi e lè-la sòrti.</span><span class="example_en">To milk the cow, you only have to press on them [the teats] and the milk comes out. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦M'ole to va chèche pou mwen enn kòp di le chatig.</span><span class="example_en">I want you to go get me a cup of wildcat milk. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">dile kaye </span><span class="pos">n.phr.</span> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Clabber, curdled milk;</span><span class="definition_fr"> caillé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt dile kaye dan mo bren pou fe CREAM CHEESE.</span><span class="example_en">I put curdled milk in my cheesecloth to make cream cheese. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">vini o le </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); vini an le (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To begin to lactate, begin producing milk;</span><span class="definition_fr"> commencer à produire du lait.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si vou ape pa vini on le, abitudman le vye fanm lonton pase di bouyi de chœvrèt pi f e vou bwar lo pou vou vini on le.</span><span class="example_en">If you weren't producing milk, long ago the old women would tell you to boil some dried shrimp and drink the water to start producing milk. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •kafe o le <span class="example"><span class="example_lc">n.phn</span><span class="example_en">Café au lait; café au lait. cf. <span class="example"><span class="example_lc">kafe</span><span class="example_en"><span class="headword"><subentry>•zèb-a-le </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Milk purslane, spotted spurge, milkweed;</span><span class="definition_fr"> petit pourprier.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">lèrb</span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lebay</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Layby, interval between planting time and harvest;</span><span class="definition_fr"> période creuse entre l'ensemencement et la récolte.</span> <em>Ka ou fini gen tou zafè <span class="variant_code">ST</span>RICT, gen tou kicho pròp, to dòn li de kou d chari epi to fou li en kou d SPLITTER dan milye, to bòs MIDDLE-la, THAT'S lebay..</em>When you've finished and you have everything right, you go over it twice with the plow and then you take the splitter through to bust the middle, and that's a layby. (<span class="variant_code">PC</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">lebay</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To lay (a crop) by, to tend a crop for the last time, leaving it to mature without further cultivation;</span><span class="definition_fr"> cultiver (le coton, la canne) pour la dernière fois pour ensuite le laisser mûrir tout seul. <span class="example"><span class="example_lc">Pou koton se mol, to mol to koton, la ye vyen e chari, ye laboure sa ankò la, se tan pou lebay koton.</span><span class="example_en">For cotton they say 'mold', you mold your cotton, then they come along with a plow and plow it again, and then it's time to lay the cotton by. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye ape lebay lekonn jodi.</span><span class="example_en">They are laying by the sugar cane today. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lech</span> <span class="pos">n.</span> 1.<span class="definition_en"> Earthworm;</span><span class="definition_fr"> ver de terre, lombric.</span> <em>♦[Pou] panari, vlope to dwa avek en lech tou le jou, e lese ye kreve desi-la..</em>For whitlow, wrap your finger with an earthworm everyday, and let it die there. (<span class="variant_code">BI</span>) 2.<span class="definition_en"> Leech;</span><span class="definition_fr"> sangsue.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lechap</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lecha (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Splinter;</span><span class="definition_fr"> écharde.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lechin</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Back, spine;</span><span class="definition_fr"> échine, dos.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo t ape soufèr avèk lechin dan mo do. Mo te gen mal o do.</span><span class="example_en">I was suffering with the spine in my back. I had a backache. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Titbrin desmouche-la piqué li partout; dans so l'échine, dans so miseau et même dans so nez.</span><span class="example_en">The little fly stung him everywhere: on his back, on his muzzle and even on his nose. (<span class="variant_code">BD</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lèd</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Ugly;</span><span class="definition_fr"> laid.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Don tou so lèd, li gen le vayon monyèr.</span><span class="example_en">As ugly as she is, she has nice manners. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Arèt plœre kòm sa, sa fe twa lèd.</span><span class="example_en">Stop crying like that, it makes you ugly. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Karonkro-ye lèd.</span><span class="example_en">Buzzards are ugly. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">legim</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>), ligim (<span class="variant_code">CA</span>); legum (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Vegetable;</span><span class="definition_fr"> légume.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Na tou kalite legim kòm le karòt, le chou.</span><span class="example_en">There are all kinds of vegetables like carrots and cabbage. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> ♦Am <em>en maïs, ain en léguimes tout mois-ci là..</em>There is com, there are vegetables all month. (<span class="variant_code">T27</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">legòn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); legonn (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Leghorn chicken;</span><span class="definition_fr"> leghorn.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En ti legòn.</span><span class="example_en">A little leghorn chicken. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Le ti legonn se bon a manje e sa ponn de fwa par jou.</span><span class="example_en">The little leghorn chickens are good to eat and they lay twice a day. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">leje</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>); lejè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Light (in weight);</span><span class="definition_fr"> léger.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enn betay vivan pli leje k en betay mòr.</span><span class="example_en">A living animal is lighter than a dead animal. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lenj lete se leje e lenj livèr se lour.</span><span class="example_en">Summer clothes are light and winter clothes are heavy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Mo té couché là en bas Caïman et mo l'oncle, qui, vous connin pas léger..</em>I lay down below Alligator and my uncle, who, you know, are not very light. (<span class="variant_code">T40</span>) 2.<span class="definition_en"> Thin;</span><span class="definition_fr"> mince.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li lejè, e l pa rive epe.</span><span class="example_en">The sugar cane is thin, and it won't get very thick. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lasòs li leje. Li pa epe kòm m ole.</span><span class="example_en">The sauce is thin. It's not thick like I like it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lejislatur</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Legislature;</span><span class="definition_fr"> législature.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mo gagnin dan l'idée que trois la yé ensemble l'apé séyé représenté lalégislature.</span><span class="example_en">I had in mind that the three of them together were trying to represent the Legislature. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lejitim</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>); rèjitim (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Legitimate (of child bom in wedlock);</span><span class="definition_fr"> légitime (en parlant d'un enfant né de parents qui sont mariés). <span class="example"><span class="example_lc">Nou te èlve lejitim. Le blan-ye te gen en ti milat isi, te gen en ti milat laba.</span><span class="example_en">We were raised legitimate. White people had a mulatto child here, and another one over there. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lanfan te batize desi non a so moman. Li te pa lejitim.</span><span class="example_en">The child was baptized by its mother's name. It wasn't legitimate. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">marye rèjitim </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); marye rejitim (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To get married legitimately (i.e. by a priest); se marier légitimement (avec un prêtre dans une église). <span class="example"><span class="example_lc">Aben mo mo mariye e mo katolik. E mo mariye rèjitim. Ave pret dan legliz.</span><span class="example_en">Well, I'm married and I'm Catholic. I got married legitimately, by a priest in a church. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lejitime</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); lejitimen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To legitimate;</span><span class="definition_fr"> légitimer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Paski le blan se pa lejitime le nwar.</span><span class="example_en">Because white folks didn't legitimate their black [children]. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lalwa dòn ye drwa pou lejitimen ye zanfan.</span><span class="example_en">The law gives them the right to legitimate their children. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lekèl </span><span class="example"><span class="example_lc">pron.interr.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>); nekel, nekèyl, nekèl, lekeyl ki, ki nekèl (<span class="variant_code">PC</span>); kèl (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); kèl ki, ekèl (<span class="variant_code">NE</span>); ki (<span class="variant_code">CA</span>). 1.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">subj.</span><span class="example_en">Which one(s), who; lequel, laquel, lesquel(le)s. <span class="example"><span class="example_lc">♦Lepremyen li rankontre te Lours e Nelefan. En ave lontan li te ole konnen lekel ki te pli fo.</span><span class="example_en">The first ones he met were Bear and Elephant. For a long time he had wanted to know which one was stronger. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">obj.</span><span class="example_en">Which one(s); lequel, laquelle, lesquel(le)s. <em>Kèl don ye t ape garde pou?.</em>Which one of them are you looking for? (<span class="variant_code">NE</span>); <em>Ki nekèl t ole ?.</em>Which one do you want? (<span class="variant_code">PC</span>); <em>Kèl chèz mo va asit deudan?.</em>Which chair am I going to sit on? (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lekipaj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Ship's crew;</span><span class="definition_fr"> équipage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lekipaj te pa pare pou navige.</span><span class="example_en">The crew wasn't ready to sail. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Licogné diboi là avé so baguette, et li tourné bato, pli vayan bato ouzote zamé ouâ, avé lékipaze et tou ça ki fo pou navigué..</em>He struck the tree with his wand and it turned into a ship, the nicest ship you ever saw, with a crew and everything one needs to set sail. (<span class="variant_code">T7</span>) 2.<span class="definition_en"> Kettle, caldron;</span><span class="definition_fr"> chaudron.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bouki mené di fé en bas so l'équipage etfait bouilli dolo ladans pendant ein haire.</span><span class="example_en">Bouki put tire under the kettle and boiled the water for an hour. </span><span class="example_code">(FO T8)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Leklenn</span> <span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); Leklèn (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Lakeland (small town on False River). <span class="example"><span class="example_lc">FROM RIVER END uchka laba dan Leklenn-la, ye pèl sa LilChèmen Lil</span><span class="example_en"> From River End all the way to Lakeland, they call that the Island, Island Road. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">leko</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Echo;</span><span class="definition_fr"> écho.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo leko, si se ora en kanal mo leko e kouri lwen lwen laba.</span><span class="example_en">My echo, if it's near a canal my echo will go way off in the distance. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No te dan le bwa e no te ape hele e leko t ap retoumen a nouzòt.</span><span class="example_en">We were in the woods and we were yelling and the echo was coming back to us. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lekòch</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lezekòch (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); lekròch, dè kòch (<span class="variant_code">PC</span>); lekòrch (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Bark (of tree, of sugar cane stalk, etc.); écorce (d'un arbre, de la tige de la canne à sucre, etc.). <span class="example"><span class="example_lc">Dibwa-sa-a gen en lekòch ki mens.</span><span class="example_en">This tree has a thin bark. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">T ape pliche lekòrch apre dibwa-la.</span><span class="example_en">You're peeling the bark off the tree. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou lafyèv, pronn de lekòrch lyar e de rasin di bwa mare, e fe en di te avek.</span><span class="example_en">For fever, take some ivy bark and some button-bush roots, and make a tea with it. (<span class="variant_code">BI</span>) 2.<span class="definition_en"> Hull;</span><span class="definition_fr"> cosse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kokiy-ye, lekòch-ye. To ote sa-la, to vante li.</span><span class="example_en">The hulls. You remove them and winnow it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Scale (of fish);</span><span class="definition_fr"> écaille (d'un poisson). <span class="example"><span class="example_lc">Lezekòch de pwason.</span><span class="example_en">Fish scales. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 4.<span class="definition_en"> Skin, peel (e.g. of fruit); épluchure, pelure, peau (p.ex. d'un fruit). <span class="example"><span class="example_lc">Ka lekròch desi vyen jonn, aben la vou konnen li dou.</span><span class="example_en">When the [pear's] skin turns yellow, then you know it's sweet. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo anlve lekòrch chawi.</span><span class="example_en">I took the skin off the raccoon. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Lekonm</span> <span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Lecombe (small town on False River). <span class="example"><span class="example_lc">Ye te yenk pèl nan bout-sa Labati, e dan bout-sa ye te pèl li Lekonm.</span><span class="example_en">They just called the name of this end Labatut, and the other end they called Lecombe. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lekòr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lekò (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Steep slope, bank;</span><span class="definition_fr"> accore, berge, rive.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo kwa li te deanche so janm anmba lekòr ki kalte monyè.</span><span class="example_en">I think he dislocated his leg, down the bank somehow. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Courant la té si fort qué di bois té toujou apé couri. Li raclé la terre quand li passé au ras lécore.</span><span class="example_en">The current was so strong that the piece of wood was still going. It scraped the land as it passed by the bank. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lekoutòr</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Listener;</span><span class="definition_fr"> auditeur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bon lécoutore li mêté so zoreille on la terre et li tandé bon courore apé ronflé louen, louen là-bas.</span><span class="example_en">The good listener put his ear to the ground and heard the good runner snoring, off in the distance. </span><span class="example_code">(T7)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lèksperyans*</span> <span class="pos">n.</span> lèkspiryèns, lèspèryan (<span class="variant_code">PC</span>); lèsperyans (<span class="variant_code">CA</span>). Experience; expérience. <span class="example"><span class="example_lc">To kònen mo gen plen lèspèryan pou vye neg, mwon.</span><span class="example_en">You know I have a lot of experience for an old man. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li gen bon lèkspèryans. Li pa kalen.</span><span class="example_en">He's got good experience. He's not lazy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mocroi vou, vou gagnin l'espérience plice passé moin.</span><span class="example_en">I believe you, you have more experience than I do. </span><span class="example_code">(ME 91)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lèktœr</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Reader;</span><span class="definition_fr"> lecteur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Maintnant, mo prié vous, Miché Carion</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">Vou lecteur tous les samedis.</span><span class="example_en">Now, I beg you, Mr. Carillon. From your Saturday reader. </span><span class="example_code">(T34)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lèkzim</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">A kind of plant;</span><span class="definition_fr"> une espèce de plante médicinale.</span> <em>♦[Pou] mal o zye, mo sèr en demi vèr dolo avek trwa f ey lèkzim..</em>For sore eyes, I use a half glass of water with three [lèkzim] leaves in it. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">lelefan</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Elephant;</span><span class="definition_fr"> éléphant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen gro lelefon-ye.</span><span class="example_en">There are big elephants. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En lelefan, se en gro betay. Ena dan Lafrik.</span><span class="example_en">An elephant is a big animal. There are some in Africa. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Liqui té pas plus qu'ein souris, li plus qu'ein éléphant.</span><span class="example_en">He who was no more them a mouse is now more than the elephant. </span><span class="example_code">(T36)</span></span> —<span class="example"><span class="example_lc">proper n.</span><span class="example_en">Elephant (folktale character); Eléphant (personnage dans les contes). <span class="example"><span class="example_lc">♦Lepremyen li rankontre te Lours e Nelefan.</span><span class="example_en">The first ones he met were Bear and Elephant. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lelye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Outhouse;</span><span class="definition_fr"> cabinet extérieur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li tchen so lelye prop. No te pa gen komòd andan lamezon. No lelye te viz-a-vi poulaye.</span><span class="example_en">He keeps his outhouse clean. We didn't have a toilet in the house. Our outhouse was opposite the henhouse. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lemon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); limon (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Lemon;</span><span class="definition_fr"> citron.</span> <em>To konnen ki se sa en lemon?.</em>Do you know what a lemon is? (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">gato limon </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Lemon cake;</span><span class="definition_fr"> gâteau au citron, cf. <span class="example"><span class="example_lc">gato</span><span class="example_en">•<span class="headword">pye lemon </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Lemon tree;</span><span class="definition_fr"> citronnier.</span> 2.<span class="definition_en"> Lime;</span><span class="definition_fr"> citron vert.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En limon, se pli piti k en sitron e se vèr.</span><span class="example_en">A lime is smaller than a lemon and it's green. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lemou</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lemour (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Lights, lungs (of animal);</span><span class="definition_fr"> poumons (d'un animal). <span class="example"><span class="example_lc">Lemou, se lemou kochon, men, se kòm sa nouzòt, nou pè le pòmon.</span><span class="example_en">The lights of a pig, that's just like what we have, we call them lungs. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lendi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lenmdi, lenndi, lœdi (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Monday;</span><span class="definition_fr"> lundi.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou gen kite dimanch pou èt laba-la on lenmdi.</span><span class="example_en">We have to leave on Sunday in order to be there by Monday (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Lendi se leu prèmyen jou dan lasmenn.</span><span class="example_en">Monday is the first day of the week. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lendyenn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Calico;</span><span class="definition_fr"> indienne, calicot imprimé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mam t achete letof pou fe nouzòt de rob avèk lendyenn.</span><span class="example_en">Mom would buy material to make us dresses with calico. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] koklich, en morso lendyenn jonn tronpe don vineg e mare don kou en nonfon va onpeche de kent..</em>For whooping cough, a piece of yellow calico soaked in vinegar and tied around the child's neck will prevent coughing fits. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">lenflamasyon*</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lanflanmasyon (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); leuflomasyou (<span class="variant_code">CA</span>); lanflomasyon, lafromasyon, lenfromasyon (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Inflamation;</span><span class="definition_fr"> inflammation.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te konnen bwi sa pou lafromasyon.</span><span class="example_en">I used to boil that for inflammation. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Fane de fey siro, ou pile ye e la met ye si lonflanmasyon</span><span class="example_en"> Dry out some elderberry leaves, grind them up and put them on the inflammation. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lenflians</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Influence;</span><span class="definition_fr"> influence.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mannejè lotel-la te gen plen lenflians.</span><span class="example_en">The hotel manager had a lot of influence. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lenj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); renj (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Clothes, clothing;</span><span class="definition_fr"> vêtements, habits. <span class="example"><span class="example_lc">Mo ka gen lenj prop dèmen.</span><span class="example_en">I'll have clean clothes to wear tomorrow. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To jis foure lenj dan to tirwa. To pa playe ye.</span><span class="example_en">You just stuff clothes in your drawer. You don't fold them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">bon lenj </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Good clothes, dress clothes;</span><span class="definition_fr"> bons vêtements. <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen bon lenj a mon.</span><span class="example_en">I had my nice clothes on. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">lenj dèsou </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lenj dedsou (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Underclothes, undergarments, underwear;</span><span class="definition_fr"> sous-vêtements. <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt mo lenj dedsou, mo brasyèr e mo kalson.</span><span class="example_en">I put on my underwear, my bra and my panties. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Eto tach li akote to kèr si to lenj dedsou.</span><span class="example_en">Pin it near your heart on your underclothes. [<span class="example"><span class="example_lc">'linge dédsou'</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">BI</span>) •<span class="headword">lenj lanwit </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Night clothes;</span><span class="definition_fr"> vêtements de nuit. <span class="example"><span class="example_lc">Li kouche tou ron. Li te ni. Li te p ole mèt so lenj lanwit.</span><span class="example_en">He simply went to bed. He was naked. He didn't want to put his night clothes on. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> • mèt (so) lenj ON <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To dress, get dressed, put one's clothes on;</span><span class="definition_fr"> mettre ses vêtements, s'habiller. <span class="example"><span class="example_lc">Me e mèt mo lenj ON.</span><span class="example_en">I'm putting my clothes on. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Laundry;</span><span class="definition_fr"> lessive.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou gen en gro lakòd lenj pou tann nou lenj deyò.</span><span class="example_en">We have a big clothes line to hang our laundry outside. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lave le lenj.</span><span class="example_en">To wash the laundry. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Linen;</span><span class="definition_fr"> lin.</span> (<span class="variant_code">NE</span>) 4.<span class="definition_en"> Piece of cloth, rag;</span><span class="definition_fr"> linge (bout d'étoffe), chiffon. <span class="example"><span class="example_lc">Si to koup twatrap en lenj, mar li sere, mar li sere, sa va rete.</span><span class="example_en">If you cut yourself, grab a piece of cloth and tie it tight, tie it tight, it will stop. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dans so chimin li contré ein poule, li tchué li, li prend so disang et barbouillé ein vié linge.</span><span class="example_en">On the road he encountered a chicken, he killed it and took its blood and dipped a rag in it. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> •<span class="headword">bout lenj </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Rag, piece of cloth;</span><span class="definition_fr"> chiffon, haillon.</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lenjennyè</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Engineer;</span><span class="definition_fr"> ingénieur, conducteur (de locomotive, de bateau à vapeur). <span class="example"><span class="example_lc">Li travay dan tomobil. Li en bon lenjènyè.</span><span class="example_en">He works with cars. He's a good engineer. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lenkadreuman</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kadreman (<span class="variant_code">PC</span>); lekadremon (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Frame (of door or window);</span><span class="definition_fr"> encadrement, cadre (d'une porte, d'une fenêtre). <span class="example"><span class="example_lc">Kan to bati en mezon, to komans par fe lekadremon.</span><span class="example_en">When you build a house, you start by making the frame. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lenmen</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); lenme (<span class="variant_code">BT</span>); lenm (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>); henm, lem, lèmen (<span class="variant_code">PC</span>); leme (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To love, like;</span><span class="definition_fr"> aimer, aimer bien.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo lenm mo piti-ye.</span><span class="example_en">I love my children. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mon lenm vizite le vwazen.</span><span class="example_en">I like to visit the neighbors. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yebwa chak en bon file. Ye te lenm li.</span><span class="example_en">Each one took a good drink. They liked it. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •Koman to lèm sa astè! <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). Now how do you like that! (expression qui marque une surprise plutôt désagréable ou déconcertante). •<span class="headword"> leme mye </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); lenm myœ (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To prefer;</span><span class="definition_fr"> aimer mieux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No se leme mye travaye kòm twa pou gen no larjon.</span><span class="example_en">We would rather have worked like you do to earn our money. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mol'aime mié c'est l'ogre qui mangé nous qué loups-yé.</span><span class="example_en">I prefer to be eaten by the ogre than by wolves. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lenn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lalenn (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Wool;</span><span class="definition_fr"> laine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dan livèr no te mèt SWEATERS a lalenn.</span><span class="example_en">In winter, we would put on wool sweaters. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Enmoso la lenn.</span><span class="example_en">A small piece of wool. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lenn</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Groin;</span><span class="definition_fr"> aine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Poude glonn de lenn, brile en koton mayi.</span><span class="example_en">For swollen glands in the groin, bum a corn cob. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lensòlantri</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Insolence;</span><span class="definition_fr"> insolence.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Radiko là tiré ein Rébail qui gaigné linsolantri vini dan mem chimin.</span><span class="example_en">The radicals shot a rebel who had the insolence to get on the same road as they. </span><span class="example_code">(T16)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lenstruman</span> <span class="pos">n.</span> lenstriman, enstriman (<span class="variant_code">CA</span>). Musical instrument; instrument de musique. <span class="example"><span class="example_lc">Avan ye komanse joue la mizik, ye te kòrde en-na-lòt ye enstriman pou ye èt ansanm.</span><span class="example_en">Before they began to play, they tuned their instruments so they'd be together. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dans fond lasalle les misiciens t apé cordé yé l'instruments.</span><span class="example_en">In the back of the room the musicians were stringing their instruments. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">leopar</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Leopard;</span><span class="definition_fr"> léopard.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yétapé joué, dansé, sauté, poussé des cris, quand toutd'aincoup, ma chère, yé oir ain léopard.</span><span class="example_en">They were playing, dancing, jumping, shouting, when all at once they saw a leopard. </span><span class="example_code">(T25)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); lè (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Air;</span><span class="definition_fr"> air.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li t ape donse so latèt don lèr.</span><span class="example_en">He was dancing with his head held high [lit. in the air]. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦TouBoukis yé té croché en l'air apé solivo.</span><span class="example_en">All of the Boukis were hanging in the air from the rafters. </span><span class="example_code">(T6)</span></span> •<span class="headword">pran lèr </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); pran lè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To take, get air;</span><span class="definition_fr"> prendre de l'air.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Desose, ote latèr ora li, kite li pran lè, pou li lève.</span><span class="example_en">Hoeing it, removing earth from around the base of the sugar cane stalk so that it can get air, so it can grow. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">chanje lèr </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To go for a change of air;</span><span class="definition_fr"> changer l'air.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">chanje</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> Appearance;</span><span class="definition_fr"> air, apparence.</span> •<span class="headword">gen lè </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To look, seem, appear;</span><span class="definition_fr"> sembler, avoir l'air.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mache dousman, sa gen lè li malad.</span><span class="example_en">She walked slowly, it looked like she was sick. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mais tou té n'a l'air si rebel qué mo tremblé com en Décembre.</span><span class="example_en">But everyone looked so rebellious that I trembled like in December. </span><span class="example_code">(T37)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lèrb</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); zèrb (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); zèb (<span class="variant_code">CA</span>); lèb (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); larb (<span class="variant_code">CA</span>); de zèb (<span class="variant_code">PC</span>); èrb (<span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> Grass;</span><span class="definition_fr"> herbe, pelouse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Koupe lèb-la.</span><span class="example_en">To cut the grass. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo pey en ti garson pou koupe mo zèrb devan mo lamezon.</span><span class="example_en">I pay a boy to cut the grass in front of my house. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lapen te zongle ke li te brile tou lèrb vèrt-la.</span><span class="example_en">Rabbit was thinking that he had burned all of the good green grass. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> <span class="headword"><subentry>•lèrb-a-malo* </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span> lèrb-malo, lèb-malo, zèb-a-malo (<span class="variant_code">CA</span>); lab-a-malo (<span class="variant_code">PC</span>); lèb-a-malo (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1)'Swamp lily', a species of water plantain; espèce de plantain qui pousse dans les marais. (<span class="example"><span class="example_lc">Alisma odorata</span><span class="example_en">. <span class="example"><span class="example_lc">Lèstœ se kouri dan l bwa pou li se fouye sa ye pèl lab-a-malo; se tou maye; se maye konm en dwa.</span><span class="example_en">Lester went into the woods to dig up what they call swamp lily. It's all jointed, like a finger. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 2) Lizard's tail; espèce de plante qui pousse dans les marais. <em>(Saururus cernuus). To trouve li dan le plerilèb-a-malo..</em>You find it in the swamps, lizard's tail. (<span class="variant_code">ST</span>) <span class="headword"><subentry>•lèrb-a-la-pis </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); lèb-a-la-pis, lèb-a-la-piz (<span class="variant_code">PC</span>); zèrb-a-la-pus (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Poison ivy, poison oak;</span><span class="definition_fr"> sumac vénéneux, arbre à la gale.</span> (<span class="example"><span class="example_lc">Toxicodendron radicans; Rhus Toxicodendron</span><span class="example_en">. <span class="example"><span class="example_lc">Enen en lèb, ye pel sa lèb-a-la-pis, si li frape on twa, li mèt en lo ti bouton on twa, sa demonj twa.</span><span class="example_en">There's a weed, they call it poison oak. If it gets on you it puts a lot of little pimples on you, it makes you itch. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou lèb-a-la-pis bouyi lalyonn patat dous e lav avek sa.</span><span class="example_en">For poison ivy, boil sweet potato vines and wash with that. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> <span class="headword"><subentry>•lèrb-a-vèr </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); albavè, alvavè (<span class="variant_code">PC</span>); larbavè (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Worm weed;</span><span class="definition_fr"> espèce d'herbe utilisée contre les vers.</span> (<em>Chenopodium ambrois aides). To lav larbavè byen e to bouy sa dan dile. To pran sa kan en nanfan gen devèr..</em>You wash wormweed well and you boil it in milk. You use that when a child has worms. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou de vè vye moun ye te fe ti gato avek lagrenn lèb avè e ye te donn sa piti pou fe li pase de ti vè.</span><span class="example_en">For worms, old timers used to make a little cake with 'worm grass' seeds and they would give that to the child to make its worms pass. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> <span class="headword"><subentry>•zèrb-koken </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); zèr-koken, zèr-kotchen, zar-koken (<span class="variant_code">PC</span>); zèr-gokenn, zèr-kokenn (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Cocklebur;</span><span class="definition_fr"> bardane.</span> (<span class="example"><span class="example_lc">Xanthium americanum, Xanthium strumarium</span><span class="example_en">L.). <span class="example"><span class="example_lc">Zèr-koken, kan li chèch li kòl an to lenj', li s tach an to lenj.</span><span class="example_en">Cocklebur, when it's dry it sticks to your clothes. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="headword"><subentry>•zèrb-anmèr </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); zèb-anmè, lèb-anmè (<span class="variant_code">PC</span>); larb-amè (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Bitters, aloes, bitterweed;</span><span class="definition_fr"> aloès, bitter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si lavach manje de zèb-anmè, sa fe dule anmè.</span><span class="example_en">If the cow eats bitterweed, it will produce bitter milk. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="headword"><subentry>•zèb-a-le </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); lèrb-a-le (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Milk purslane, spotted spurge, milkweed;</span><span class="definition_fr"> petit pourprier.</span> <em>(Asclepias syriaca)..</em><span class="headword"><subentry>•zèrb-dantèl </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Baby's breath;</span><span class="definition_fr"> espèce d'herbe qui ressemble à de la dentelle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Zèrb-dantèl, se sa to me pou fe en bouke.</span><span class="example_en">Baby's breath is what you put to make a bouquet. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kraze zèrb dontèl e met sa don di sel.</span><span class="example_en">Grind up some 'lace grass' and put it in some salt, ['<span class="example"><span class="example_lc">z'herbe dentelle'</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">BI</span>) •<span class="headword">l'herbe poupié' </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Purslane (a medicinal plant);</span><span class="definition_fr"> pourpier.</span> (<span class="example"><span class="example_lc">Portulaca oleracea</span><span class="example_en">. <span class="example"><span class="example_lc">cf.</span><span class="example_en">poupye 2.<span class="definition_en"> Weed;</span><span class="definition_fr"> mauvaise herbe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Me e rache lèb dan mo jarden.</span><span class="example_en">I'm pulling the weeds out of my garden. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">move lèb </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); move zèrb (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Weed;</span><span class="definition_fr"> mauvaise herbe.</span> —Se move lèb to pel sa en bangou. It's weeds, you call that a weed. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lese</span> <span class="pos">v.aux.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); lèse (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lès (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To let, allow;</span><span class="definition_fr"> laisser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To gen pou debouche la boutey diven pou lese li soufle.</span><span class="example_en">You have to uncork the bottle of wine to let it breathe. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mais laissé mo halé on yé latché, pétette m a sorti yé.</span><span class="example_en">But let me pull on their tails, perhaps I can get them off. </span><span class="example_code">(T9)</span></span> •<span class="headword">lese kouri </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To let go, free, set free, release;</span><span class="definition_fr"> relâcher, libérer. <span class="example"><span class="example_lc">Ye te gen li fèrmen e la ye te lese li kouri.</span><span class="example_en">They kept it locked up and now they set it free. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sa blije et Bon Dye. Anon lese li kouri.</span><span class="example_en">It must be the Good Lord. Let's let Him go. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">lès konnen </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To let know;</span><span class="definition_fr"> faire savoir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa konen si m ap ale demen. M a lès twa konen.</span><span class="example_en">I don't know if I'm going to go tomorrow. I'll let you know. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">lese tonbe </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); lès tanmbe (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To drop, let fall;</span><span class="definition_fr"> laisser tomber.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li lese mo po tonbe par-tè e li brize li.</span><span class="example_en">He dropped my pitcher on the floor and he broke it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To leave (a place);</span><span class="definition_fr"> quitter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦N'a lese isi ansanm demen maten e sila ki rive kote fiy-la premyen va marye avek li.</span><span class="example_en">We'll leave here tomorrow morning, and the one who arrives first lat the girl's house will marry her. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To leave (s.o., sth.); laisser (qn, qch). <span class="example"><span class="example_lc">Nou gen pour lèse li uchka i rœfrèdi.</span><span class="example_en">We have to leave it until it cools off. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye koupe dibwa-la e se tou de branchaj ena la, e ye lese ye la.</span><span class="example_en">They cut wood there, and that's all the branches, and they left them there. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">Lese mwen trankil.</span><span class="example_en">Leave me alone. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦'laissé moin tranquille</span><span class="example_en">' Leave me alone. </span><span class="example_code">(T34)</span></span> ; <span class="example"><span class="example_lc">'laissé nous dans noir.</span><span class="example_en">' Leave us in the dark. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lèskiz</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Excuse;</span><span class="definition_fr"> excuse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li toujou gen en lèskiz</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">Li toujou ta pou travay.</span><span class="example_en">He's always got an excuse. He's always late for work. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lèskòrbi</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Scurvy, pyorrhea;</span><span class="definition_fr"> scorbut, pyorrhée des gencives.</span> <em>♦[Pou] lèskòrbi, to kraz charbon sip konm lapoud e to bròs to don-ye avek sa..</em>For scurvy, you grind cypress coal like a powder and brush your teeth with that. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">lèson</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Lesson;</span><span class="definition_fr"> leçon. <span class="example"><span class="example_lc">No ekri no lèson desi e apre no efase sa pou ekri dòt.</span><span class="example_en">We wrote out lessons on them [slates], and afterwards we erased it to write others. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Moral, lesson (of story);</span><span class="definition_fr"> moralité (d'un conte). <em>♦Leçon-lac'est faut pas to crois ça qui pitits et smattes vaut pa mié qué ça qui gros et bétes..</em>The moral is that you must not think that the small and smart are no better than the big and dumb. (<span class="variant_code">BD</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lèspèrvye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lesparye (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Castnet;</span><span class="definition_fr"> épervier (filet). <span class="example"><span class="example_lc">Mo kou trape pwason ave mo lèspèrvye</span><span class="example_en"> I go to catch fish with my castnet. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lèst</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Nimble, agile;</span><span class="definition_fr"> leste.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li monte si vit. To pa wa li parti. Li lèst. Li vif kòm en leza.</span><span class="example_en">He went up so fast. He was gone. You didn't see him go. He's agile. He's lively like a lizard. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Leste comme ein cureuil.</span><span class="example_en">As nimble as a squirrel. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lestanp</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); letanp (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Brand;</span><span class="definition_fr"> fer à marquer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye tanpe gro betay e lestanp.</span><span class="example_en">They branded big animals with a brand. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); let (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Letter;</span><span class="definition_fr"> lettre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si mo te gen en lèt pou lir, fodre mo te kouri mene li kote en nòm blon ki te kone lir.</span><span class="example_en">If I had a letter to read I had to take it to a white man who knew how to read. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ce ein laite pa Cachambo té hékri pa Lindor.</span><span class="example_en">It was a letter that Pa Cachambo had written to Pa Lindor. </span><span class="example_code">(T17)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lete</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> ete (<span class="variant_code">MO</span> 60). Summer; été. <span class="example"><span class="example_lc">Mo ramase koton tou lete.</span><span class="example_en">I pick cotton every summer. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou lafyev to bouyi dibonm don dolo pi pron sa don lete.</span><span class="example_en">For fever, boil mint in water and drink that during the summer. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> •<span class="headword">dan lete </span><span class="pos">adv.phr.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); don lete (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> In the summer;</span><span class="definition_fr"> en été.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dan mo-kenn ton, moun-ye te konnen tchwe kochon-ye dan lete.</span><span class="example_en">When I was young people would slaughter hogs in the summer. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mon te gen kat piti e ye tou nèt marye. Me ye vyen pou le fèt e ye vyen dan lete.</span><span class="example_en">I had four kids and they are all married. But they come for the holidays and they come in the summer. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">letòf</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); letof (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Material, fabric;</span><span class="definition_fr"> étoffe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ka mo gen en bon letòf pou tou lenj m a achte, mo fe fe.</span><span class="example_en">When I have a good fabric I have my clothes made. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M achte en gro roulo letòf pou fe dra e tèt-doriye.</span><span class="example_en">I bought a big bolt of material to make sheets and pillowcases. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mobesoin zétojfe neuve pou abillé mo piti filles.</span><span class="example_en">I need new fabric to dress my granddaughters. </span><span class="example_code">(ME)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">letri</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Dairy;</span><span class="definition_fr"> laiterie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo galope laletri sèz an.</span><span class="example_en">I ran the dairy for sixteen years. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye te travay andan lekiri pou letri. Ye te tre vach-ye.</span><span class="example_en">They used to work in the bam for the dairy. They would milk the cows. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">letrip</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lez etrip (<span class="variant_code">CA</span>); latrip (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Tripe, entrails, intestines;</span><span class="definition_fr"> tripes, intestins.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan to tchou en kochon, darjè bout letrip-la se bout sa-a-la to fe en madlenn e sa.</span><span class="example_en">When you kill a pig, behind the end of the tripe, it's that end you make a Madeleine sausage with. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo latrip ape bœrgle.</span><span class="example_en">My guts are bellowing. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <em>♦Ki sa ki òt so letrip pou benyen ? Repons: en payas..</em>What it is that must remove its entrails when about to bathe? Answer: A shuck mattress. ['<span class="example"><span class="example_lc">so létrip</span><span class="example_en">] (<span class="variant_code">DU</span>) 2.<span class="definition_en"> The insides;</span><span class="definition_fr"> parties intérieures.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Topronn letrip en jiromon e bouyi sa.</span><span class="example_en">You take the insides of a pumpkin and you boil them. [ <span class="example"><span class="example_lc">'lestripes</span><span class="example_en">'] (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">letriye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Stirrup;</span><span class="definition_fr"> étrier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa se en letriye, pou monte on lesel.</span><span class="example_en">That's a stirrup, for getting into the saddle. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">letu*</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> laleti (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); laletchu (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Lettuce;</span><span class="definition_fr"> laitue.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En latet laleti.</span><span class="example_en">A head of lettuce. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Pop te ramase fimye dan poulaye pou mèt antèr le pye laleti</span><span class="example_en"> Dad would collect manure in the henhouse to put around the lettuce plants. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦CompairLapin dit li mangé jisse carottes et laitues.</span><span class="example_en">Brer Rabbit said that he only ate carrots and lettuce. </span><span class="example_code">(FO T11)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">leu </span><span class="example"><span class="example_lc">det.masc.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); le, lœ, I (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>). 1.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">sg.</span><span class="example_en">[Prenommai]. The; le. <span class="example"><span class="example_lc">Te gen froubi leu planche, nouzòt pa gen le map, non.</span><span class="example_en">We had to scrub the floors, we didn't have a mop, no. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye arive a l non kouri-vini.</span><span class="example_en">They came up with the name 'couri vini' [for Creole]. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nou tou koupe l bwa.</span><span class="example_en">We've all cut wood. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Me en nèg pa gen l drwa...</span><span class="example_en">But a black man doesn't have the right... </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Me le dis set.</span><span class="example_en">May 17.<span class="definition_en"> (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Sa se leu bwa ki fe leu file, leu sasafrwa.</span><span class="example_en">That is the tree that you make filé powder from, sassafras. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Asteur, dit Compair Lapin, pas blié moin quand ta marié avec fille lé roi.</span><span class="example_en">Now, said Brer Rabbit, don't forget me when you marry the king's daughter. </span><span class="example_code">(FO T18)</span></span> 2.<span class="definition_en"><span class="example"><span class="example_lc">pi.</span><span class="example_en">[Preposed]. The; les. <span class="example"><span class="example_lc">Leu machin.</span><span class="example_en">The machines. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Boukou leu bayou.</span><span class="example_en">A lot of the bayous. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Per, a, each, every;</span><span class="definition_fr"> le, par, chaque.</span> <span class="example"><span class="example_lc">A di sou l son liv.</span><span class="example_en">At ten cents per hundred pounds. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">leusyeu</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); neusyeu (<span class="variant_code">PC</span>); syeu (<span class="variant_code">BT</span>); lesye (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Axle;</span><span class="definition_fr"> essieu.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lesye te kase e ye te pa konen sèrvi ye oto.</span><span class="example_en">The axle was broken and they couldn't use their car. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Mocapab racomodé ain lessieu é tou ça qui cacé dan ain voiture..</em>I can repair an axle and anything that is broken on a wagon. (<span class="variant_code">ME</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">leuven</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); lèlven (<span class="variant_code">PC</span>); lelven (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Leaven, yeast;</span><span class="definition_fr"> levain, levure.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo achte en siro, mèm siro-la ke ye sèr pou fe dipen, èna lelven andan la.</span><span class="example_en">I bought syrup, the same syrup they use to make bread. There is yeast in it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lèv</span> <span class="pos">n.</span> lalev, leyv (<span class="variant_code">PC</span>); lalèv (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>). 1.<span class="definition_en"> Lip;</span><span class="definition_fr"> lèvre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ben lalèv se mèyè paròl, la lalèv. Mo popa te kònen di babin, men li te juch e fe fòn.</span><span class="example_en">[lalèv] is a better word for it. My dad used to say [babin], but whenever he said that he was just joking. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Liliché so la lève.</span><span class="example_en">He licked his lips. </span><span class="example_code">(T20)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Lower lip;</span><span class="definition_fr"> lèvre inférieure.</span> (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">leve</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); lev (<span class="variant_code">PC</span>); lève (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); lèv (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To get up, rise, stand up (from bed, from a chair, etc.); se lever (d'un lit, d'une chaise, etc.). <span class="example"><span class="example_lc">Li lev a siz è tou le maten.</span><span class="example_en">He gets up at 6:00 every morning. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Moun-ye leve, ye komonse donse.</span><span class="example_en">The people got up and started to dance. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li tou aflije. Li pa kapab sèrvi so lamen. Li pa kapab leve.</span><span class="example_en">He is completely paralyzed. He can't use his hands. He can't stand up. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Maisli continuin chanté et tout d'in coup michié Macaque lévé et li commencé dansé.</span><span class="example_en">But he continued to sing, and all of a sudden Mr. Monkey stood up and he began to dance. </span><span class="example_code">(FO T9)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To rise (of dough, of the sun, etc.); se lever (en parlant du soleil, d'une pâte, etc.). <em>Ènè en divon ki e leve, sa afredi tan-l..</em>There's a wind blowing, that'll make the weather cool. (<span class="variant_code">PC</span>); <em>Mo pa mèt feu tro ho, parske, to wa, dile sa lèv e se se pèeèt ronvèrse on <span class="variant_code">ST</span>OVE..</em>I don't turn the fire up too high, you see, because the milk rises and might spill out onto the stove. (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Pou fe to gato, to mèt to lafarin e tou. Me si to pa mèt is andan li, li p ap ale leve.</span><span class="example_en">To make a cake you put in your flour and all. But if you don't put in baking powder, it won't rise. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Napé couri dans clos avant soleil lévé.</span><span class="example_en">We are going into the fields before the sun rises. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To rise, take flight (of a bird being hunted);</span><span class="definition_fr"> s'envoler, se lever (d'un oiseau qu'on chasse). <em>Pèrdri laba. Tu va ale la l, fout en kou d pye; pèrdir va lève, panmpanm!.</em>The partridge is over there. You'll go over to it and kick it, and it takes flight. You shoot it, bang! bang! (<span class="variant_code">BT</span>) 4.<span class="definition_en"> To grow;</span><span class="definition_fr"> pousser, croître. <span class="example"><span class="example_lc">To plant to grenn-ye. Kan ye lèv, se fe en flè Li ron e li jón.</span><span class="example_en">You plant your seeds. When they grow, it makes a flower. It's round and yellow. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sa fe li kanmanse donnen nouzòt lagrenn zariko bouyi pou nou plante, e zariko bouyi-ye se pa leve.</span><span class="example_en">So he started giving us boiled bean seeds to plant, but boiled seeds don't grow. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> —v. <span class="example"><span class="example_lc">tr.</span><span class="example_en">1.<span class="definition_en"> To raise, lift, lift up;</span><span class="definition_fr"> lever, soulever.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li leve gro kayou-la.</span><span class="example_en">He lifted the rock. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li leve sa e tou so lafòrs.</span><span class="example_en">He lifted that with all his might. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Li lévé so la main drète et li voyé on li: Pam! Hé! la main là reste collé!.</em>He raised his right hand and struck her; Bam! His hand remained stuck! (<span class="variant_code">T3</span>) •<span class="headword">leve lamen </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To wave;</span><span class="definition_fr"> saluer de la main.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li leve so lamen apre mwen. Li monnde mon komon mo son mo-mèm.</span><span class="example_en">He waved his hand at me and asked me how I felt. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">leve lamen kote Bondye </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To swear to God;</span><span class="definition_fr"> jurer sur la Bible.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M e leve mo lamen kote Bondye.</span><span class="example_en">I swear to God. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To rout out (an animal from its den);</span><span class="definition_fr"> lever (faire sortir un animal de son gîte). <em>Si to lève en lapen e chyen-la pa la, to di 'ayaya! Ga la la, ga la la!.</em>' If you rout out a rabbit and the dog is not there, you say 'Ayaya! Look! Look!' (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">levit</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Frock coat;</span><span class="definition_fr"> lévite (longue redingote). <span class="example"><span class="example_lc">Li mèt so levit parskè li t ape ale monte so chval.</span><span class="example_en">He put on his frock coat because he was going to ride his horse. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mo ouar li, et pas va croir, que li té gagnin en haut so dos ein belle lévite de drap noir.</span><span class="example_en">I saw him, and you won't believe this, that on his back he had a frock coat made of black material. </span><span class="example_code">(T36)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">levye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lèvye (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Lever;</span><span class="definition_fr"> lévier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li al lè lèvye.</span><span class="example_en">He pulls the lever. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si li lèv levye, so machin va travaye.</span><span class="example_en">If he lifts the lever his machine will work. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lèz</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>); nèz (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Comfort;</span><span class="definition_fr"> confort, aise, •a (so) nèz <span class="pos">adj.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Comfortable;</span><span class="definition_fr"> à (son) aise, à l'aise. <span class="example"><span class="example_lc">Li mèt li-mèm a so nèz</span><span class="example_en"> He got comfortable. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo t ape kouche on planche, me mo te pa a mo lèz.</span><span class="example_en">I was lying on the floor, but I was not comfortable. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <em>♦Carmo té couché sur plancher, où mo té pas bien à mo l'aise..</em>For I was lying on the floor, where I was not very comfortable. (<span class="variant_code">T39</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lezap</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lezarp (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Dirty mouth, filthy language;</span><span class="definition_fr"> discours grossier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si Pap tande nou avèk lezarp, li se pini nouzòt.</span><span class="example_en">If Dad heard us with a dirty mouth, he would punish us. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lezar</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); leza (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Lizard;</span><span class="definition_fr"> lézard.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te trape leza-ye par ye ti lake e mo voye ye deyò.</span><span class="example_en">I would catch little lizards by their tail and I threw them outside. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tisein piti ver de terre qui té apé crié et babillé, li apé dit li té si piti... ti zozo, lézard et méme froumi té tracassé li et manzé so piti.</span><span class="example_en">It was just a little earthworm who was crying and fussing, he said he was so small... little birds, lizards, and even ants bother him and ate his young. </span><span class="example_code">(FO T3)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">li</span> <span class="pos">pron.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); l (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); i (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">subj.</span><span class="example_en">He, she, it; il, elle. <span class="example"><span class="example_lc">Mo fiy pa la, li kouri on vil.</span><span class="example_en">My daughter is not here, she went to New Orleans. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo fiy i gen mo batistè li i kònè mo laj.</span><span class="example_en">My daughter has my certificate of baptism, she knows my age. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Lisi content bafré qui li jamain gardé ça qui l apé mangé..</em>He likes to stuff himself so much that he never looks at what he's eating. (<span class="variant_code">T19</span>) 2.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">subj.</span><span class="example_en">They; ils, elles. <span class="example"><span class="example_lc">Dan lèsklavai, le nòm blan te fe sa l ole.</span><span class="example_en">In the time of slavery, white men did whatever they wanted to. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> REM: The usual word for 'they' is <span class="example"><span class="example_lc">ye.</span><span class="example_en">3.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">imper, subj.</span><span class="example_en">It, there; il. <em>Ki lè i ye?.</em>What time is it? (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Sili fait noi ', si li li fait clai ', si li fait frette, si li fait chaud, faut pas plérer, faut pas to pè.</span><span class="example_en">If it is dark, if it is light, if it is cold, if it is hot, you must not cry, you must not fear. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> 4, <span class="example"><span class="example_lc">obj.dir.</span><span class="example_en">[Postverbal]. Him, her, it; le, la. <span class="example"><span class="example_lc">To ramase to ramiriz. La to gen to en ti bari. To vide l andan bari-la, è to kite li vini eg.</span><span class="example_en">You pick your wild cherries. You've got a little barrel, you empty it (your container full of cherries) into the barrel, and you let it turn sour. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Lœrwa balanse li de ou trwa fwa e voye li osi Iwon dan flèv konm li te pe.</span><span class="example_en">The king swung him two or three times and threw him out into the river as far as he could. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 5.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">ind.obj.</span><span class="example_en">[Postverbal]. (To) him, her, them; lui, leur. <em>Tou le natif deu UNITED <span class="variant_code">ST</span>ATES, to dòn li lœr libèrte..</em>All of the natives of the United States, you grant them their freedom. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo di li pou li arète fe sa.</span><span class="example_en">I told him to stop doing that. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mobag disparet yè, rwa-la di li.</span><span class="example_en">'My ring disappeared yesterday,' the king told him. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 6.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">dir.obj.</span><span class="example_en">[Preverbal]. Him, her, it, them; le, la, les. <span class="example"><span class="example_lc">Enn etalonn, ti peu pa gade tou lez etalon. Sa fe, si ti veu gade pour èlve, ti l koup pa. Tou lez òt, ti l koup.</span><span class="example_en">A stallion, you can't keep all of your stallions. So the one that you want to keep for breeding, you don't castrate him. All the others, you castrate them. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se meyœr si ti l pas trwa fwa. Sa moul sa fen.</span><span class="example_en">It's better if you send it through three times. It grinds it up finer. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> REM: This form is preverbal, like the corresponding French object pronouns, but is less common in Creole than the postverbal <span class="example"><span class="example_lc">li</span><span class="example_en">and <span class="example"><span class="example_lc">ye</span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">li-mèm</span> <span class="pos">pron.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); li-menm (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">emph.</span><span class="example_en">Himself, herself, itself; lui-même, elle-même. <span class="example"><span class="example_lc">Li fe li-mèm frèch pou kapab galope pli vit.</span><span class="example_en">She freshened herself up to be able to run faster. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li te pa kapab soufle an li-mèm. Ye te gen p dòn li oksijèn pou li soufle.</span><span class="example_en">He couldn't breathe on his own. They had to give him oxygen so he could breathe. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Jean Malin té pensé en li méme:—Jordi na oua la farce..</em>Clever John thought to himself: 'Today we will have fun.' (<span class="variant_code">FO T2</span>) 2.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">refl.</span><span class="example_en">Himself, herself, itself; lui-même, elle-même. <span class="example"><span class="example_lc">Le e boure li-menm.</span><span class="example_en">He's stuffing himself. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen pou debourbe li-mèm, pou lave li-mèm</span><span class="example_en"> He had to get the mud off himself, to wash up. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ein desrat sortit la terre. Li trouvé li-même ent'pattes ein Lion. A</span><span class="example_en">rat came out of the ground, he found himself between the paws of a Lion. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lib</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Free;</span><span class="definition_fr"> libre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Jòrdi le moun nwar lib.</span><span class="example_en">Today black people are free. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li en prizonnyen. Li pa lib.</span><span class="example_en">He's a prisoner. He's not free. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye tou mannde lœ rwa pou lese li kouri lib.</span><span class="example_en">They all asked the king to let him go free. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">libèrte</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Freedom, liberty;</span><span class="definition_fr"> liberté.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Astèr-la ye pa osi mal ke sete BACK YONDER, paskè nou gen plus la libèrte.</span><span class="example_en">They are not as bad as they were in the past, because we have more freedom. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se lastatu la libèrte ke reprezant USA.</span><span class="example_en">It's the statue of Liberty that represents the USA. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Limintorches, crié vengeance et liberté.</span><span class="example_en">I must light the torches, shout vengeance and freedom. </span><span class="example_code">(TM)</span></span> •pran libèrte (avèk) <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To take liberties (with);</span><span class="definition_fr"> prendre des libertés (avec). <span class="example"><span class="example_lc">Li pa gen drwa sèrvi mo zouti. Li pran libèrte.</span><span class="example_en">He hasn't got the right to use my tools. He takes liberties. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mote wa en piti to grondè ape jwe epi pronn libète ek piti vye Madonm Favè.</span><span class="example_en">I saw a child of your size playing and taking liberties with Mrs. Favet's children. <em>['prenne liberté'.</em> (<span class="variant_code">DU</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">liché</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lise (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To lick;</span><span class="definition_fr"> lécher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sete si bon li liche so kiyèr.</span><span class="example_en">It was so good he licked his spoon. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li liché so la lève.</span><span class="example_en">He licked his lips. </span><span class="example_code">(T20)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lichri</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Debauchery;</span><span class="definition_fr"> débauche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Et le wacheman, yé tombé ladan. Yé fé branle-bas, dans lichiri là.</span><span class="example_en">And then the watchmen fell into it. They made quite a racket in their debauchery. </span><span class="example_code">(T10)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lida</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Leader;</span><span class="definition_fr"> chef, leader.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le vyeu lida, sè te toujou kontraye pou lagèr.</span><span class="example_en">The old leaders continued fighting the war. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">likid</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Liquid;</span><span class="definition_fr"> liquide.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Labsent, se en likid vèr avèk ye fe en HIGHBALL.</span><span class="example_en">Absinth is a green liquid with which they make highballs. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Latronpe en kòrsaj dedsou don likid cho la e met li si pèrsonn-la.</span><span class="example_en">Then dip a tee-shirt in this hot liquid and put it on the person. (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">likœr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lalikèr (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Liqueur, liquor;</span><span class="definition_fr"> alcool, liqueur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen mal-o-vant. Dòn mwa en bren lalikèr. Safe man rote. Se bon pou to lestoma.</span><span class="example_en">I have a stomach ache. Give me a bit of liqueur. It makes me belch. It's good for your stomach. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mo té kré mo té apé boa mem litcheur vié mait té done nou zot zou là ti métresse Ninine marié.</span><span class="example_en">I thought I was drinking the same liquor that our old master gave us the day mistress Ninine got married. </span><span class="example_code">(T12)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lila</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Purple;</span><span class="definition_fr"> violet.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lila</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Chinaball tree, chinaberry tree;</span><span class="definition_fr"> arbre à chapelets.</span> <em>(Melia azedarach). Lila fe en lagrenn..</em>The chinaball makes a seed. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Lamrise, des glannes, piti pacanes et graines lilas.</span><span class="example_en">Cherries, acorns, little pecans and chinaball seeds. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> •<span class="headword">dibwa lila </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Chinaball tree, chinaberry tree;</span><span class="definition_fr"> arbre à chapelets.</span> <em>(Melia azedarach)..</em>•<span class="headword">pye lila </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Chinaball tree, chinaberry tree;</span><span class="definition_fr"> arbre à chapelets.</span> <em>(Melia azedarach). Se en pye lila, li fe lagrenn anho..</em>It's a Chinaball tree, it makes a seed. (<span class="variant_code">PC</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">lib</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lele (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Lily;</span><span class="definition_fr"> lys.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lim</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lalim (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> File;</span><span class="definition_fr"> lime.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En lim ron, en Um plat.</span><span class="example_en">A round file, a flat file. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Pou file en kouto, to sèrvi en lalim.</span><span class="example_en">To sharpen a knife, you use a file. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">limè</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> zimèr (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Humor, mood;</span><span class="definition_fr"> humeur, •<span class="headword">an bon zimèr </span><span class="pos">adj.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> In a good mood;</span><span class="definition_fr"> en bonne humeur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te an bon zimèr. Li te gen bon kontantman.</span><span class="example_en">He was in a good mood. He was happy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Humor (bodily fluids);</span><span class="definition_fr"> humeur (substance fluide élaborée par un organisme animal). <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye te met en longon ye te pele bazilikon. Sete pou tire limè.</span><span class="example_en">They used to put on a salve they called basilicon. That was to draw out the humour. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">limidite</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); lamidite (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Humidity, moisture;</span><span class="definition_fr"> humidité.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Latè sab tou tan gen lamidite.</span><span class="example_en">Sandy soil always has moisture. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mit-ye rès dan limidite e ye manj lenj imid</span><span class="example_en"> Moths live in dampness and they eat damp clothes. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">limonad</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); limorad (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Lemonade;</span><span class="definition_fr"> limonade.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To kapab pran en kilirie disèl a pirje pou disoud dan la limonad.</span><span class="example_en">You can take a teaspoon of purging salt to dissolve in lemonade. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Et ben drète dans coin là li té gagnin ein barrique ouiski, deux barriques la bierre Créole et ein baquet la limonade pou madames la yé.</span><span class="example_en">And right in the corner there was a barrel of whisky, two barrels of Creole beer and a bucket of lemonade for the ladies. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">linèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); linet (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Glasses;</span><span class="definition_fr"> lunettes.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo asit desi mo linèt-ye e mo kase ye.</span><span class="example_en">I sat on my glasses and I broke them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Chapeauquilottes, linettes, n'habit michié la, tout so butin tombe par terre.</span><span class="example_en">The hat, pants, glasses, the man's suit, all of his things fell to the ground. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ling</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> laling (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lalim (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Line, row;</span><span class="definition_fr"> ligne, rang.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En gro laling dibwa.</span><span class="example_en">A big row of trees. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kokodri kouri pele tou so zami-ye e li met ye dan en ling ki trèvèrse lak-la net.</span><span class="example_en">Alligator went to call all of his friends and he put them in a row that went all the way across the lake. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">an ling </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> an laling (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> In line, lined up;</span><span class="definition_fr"> en ligne.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Met ouzòt an ling an trèvè lak-la e ma sote on zo do e m a konte ouzòt.</span><span class="example_en">Form a line across the lake, and I will jump on your backs and I will count you. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Goal line (in marbles);</span><span class="definition_fr"> ligne de but (dans les jeux de billes). <span class="example"><span class="example_lc">Ti buti onkor laling. Sila k arive primye, mo plu pre laling, se sila k a tire leu primye.</span><span class="example_en">You aim at the line again. The one who gets there first, who is closest to the line, is the one who shoots first. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Line, border;</span><span class="definition_fr"> ligne, frontière.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To gen en laling la, to pa ka vni mèt lalwa-la pase aryen la, paski se en lòt boug-la ki la.</span><span class="example_en">You have a line there, you can't come and apply the law across the line because there's another guy there [who is president]. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 4.<span class="definition_en"> (Fishing) line;</span><span class="definition_fr"> ligne de peche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan to pèch dan larivyè, ena de vyœ ti tòrti ki vyen anbète lalign.</span><span class="example_en">When you fish in the river, there are little old turtles that come and disturb the line. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •laling pou (so) ladrag <span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Dragline;</span><span class="definition_fr"> araignée.</span> •<span class="headword">laling a pèche </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lalign pou peche (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Fishing line;</span><span class="definition_fr"> ligne de peche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo roule laling a pèche.</span><span class="example_en">I reeled in the fishing line. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen lalign pou peche.</span><span class="example_en">I've got my fishing pole. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">limyèr</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Universe;</span><span class="definition_fr"> univers.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Toudi lon chimin, yé raconté tou moune coman yé té metté ein la trape pou trapé pli famé coquin yé navé dans l'inivers.</span><span class="example_en">All along the way they told the people how they had put a trap to catch the most famous rascal there was in the universe. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">linyònmèn</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Union man (during the American Civil War);</span><span class="definition_fr"> homme de l'Union (pendant la Guerre de Sécession américaine). <span class="example"><span class="example_lc">♦Nou zot tous Linionemaine gain pou zini pou bate rebail là yé.</span><span class="example_en">All of us Unionmen have to unite to fight the rebels. </span><span class="example_code">(T12)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lir</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); li (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To read;</span><span class="definition_fr"> lire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te gen en pe moun te ka lir ave ekri.</span><span class="example_en">There were a few people who knew how to read and write. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mon titch la ouityenm aprann a lir na disèt an.</span><span class="example_en">I've been teaching eighth graders to read for seventeen years. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Chariot pa pé done arien paské cé so gacon ki gaigné pou li dan gazait là.</span><span class="example_en">Charlie will not be giving anything because it is his son who has to read the newspaper. </span><span class="example_code">(T17)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Lirlande</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Irishman;</span><span class="definition_fr"> Irlandais.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lirlande-ye kan ye parl, ye gen en laksan.</span><span class="example_en">Irish people when they speak, they have an accent. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ein fois yavait ein l'Irlandais sou.</span><span class="example_en">Once there was a drunk Irishman. </span><span class="example_code">(FO T5)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">liron</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Big shot, big bug, important person, bigwig;</span><span class="definition_fr"> gros chien, gros bonnet, personne importante.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Cabri vini vantor, marcé latête en lair et croâ li mem cé liron dan savanne et dan diboi.</span><span class="example_en">Brer Goat became boastful, walked with his head held high and thought that he was a bigwig in the prairie and in the woods. </span><span class="example_code">(T8)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lis</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Lily;</span><span class="definition_fr"> lys.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lis-ye tou e fieri astè-l.</span><span class="example_en">The lilies are all flowering now. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lis-ye pous dan dolo.</span><span class="example_en">Lilies grown in water. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lit</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bed;</span><span class="definition_fr"> lit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li se vini kouche don mo lit ak ma fòm.</span><span class="example_en">He came to sleep in my bed with my wife. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No te mèt en moustikèr andan no lit pou peche moustik pike nou.</span><span class="example_en">We used to put mosquito netting in our beds to prevent mosquitos from biting us. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Limené garçon la on litte et li frotté li si tant, qué piti la réveillé..</em>He put the boy on the bed and rubbed him so hard that the child woke up. (<span class="variant_code">FO T20</span>) •fe (so) lit <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To make one's bed;</span><span class="definition_fr"> faire son lit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le e fe so lit.</span><span class="example_en">He is making his bed. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yéfait ein litte avec feille, et lendemin, quand yé té zozo encore chaquenne prend ein boutte litte avec yé bec</span><span class="example_en"> They made a nest with leaves, and the next day they each took a corner of the bed in their beaks. </span><span class="example_code">(FO T23)</span></span> •kase (so) lit <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To make one's bed;</span><span class="definition_fr"> faire son lit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa gen tan. M ap kase mo lit.</span><span class="example_en">I haven't got time. I'm making my bed. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">liv</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); laliv (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Book;</span><span class="definition_fr"> livre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Liv-sa-la ite ekri par en doktèr.</span><span class="example_en">That book was written by a doctor. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kan li kité lékol li té dijà là ou makak là té monté on diboi dan so liv ki gaigné poltre.</span><span class="example_en">When he left school he was already at the point to which the monkey climbs in the tree in his big picture book. </span><span class="example_code">(T17)</span></span> 2, Grade (year in school); année (niveau de classe scolaire). <span class="example"><span class="example_lc">Jichka don trwazyèm liv mo jeme apròn parle longle.</span><span class="example_en">I didn't learn to speak English until the third grade. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">liv</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Pound;</span><span class="definition_fr"> livre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To gen tan pwa. En fwa to gen de mil liv o trwa mil liv o to gen de tonn.</span><span class="example_en">You've got so much weight. Once you might have two thousand pounds or three thousand pounds or you might have two tons. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo achte en latèt dechou. Li te di sou laliv.</span><span class="example_en">I bought a head of lettuce. It was ten cents a pound. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<em>[Pou] de emòrvid, pronn en demi liv lakrenm tart; en demi liv flè souf, mele ye onsonm..</em>For hemorrhoids, take a half pound of cream of tartar, a half pound of flower of sulfur, and mix them together. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">Livonnya</span> <span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Livonia. <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen kouri a Livonnya.</span><span class="example_en">I have to go to Livonia. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lizyèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Edge (of the woods);</span><span class="definition_fr"> lisière.</span> <em>Èn lizyèr deu bwa..</em>The edge of the woods. (<span class="variant_code">PC</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">lod</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lo (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Load, cartload;</span><span class="definition_fr"> charge, chargement, charretée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To gen en lod.</span><span class="example_en">You've got a cartload. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">TRUCK-la te gen en lod dikann.</span><span class="example_en">The truck had a load of sugar cane. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>Pou trape fifole ye te gen enfèr-blan ki te gen en lòd trou ndan 1.<span class="definition_en">.</span></em>To catch will-o'-the-wisps they had a tin bucket with a lot of holes in it. (<span class="variant_code">PC</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">lod</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To load;</span><span class="definition_fr"> charger.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou te konnen koupe dekann e nou te lod ye osi.</span><span class="example_en">We used to cut cane and load it on the wagon also. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye t ape lod en charèt avèk dibwa.</span><span class="example_en">They were loading a cart with wood. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lo-d-grosès</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Colostrum;</span><span class="definition_fr"> colostrum.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se en lodgrosès ki va vini onle pou le ptit bebe.</span><span class="example_en">It's a colostrum that rises up for the baby. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lodœr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); lodè (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Scent (of animal);</span><span class="definition_fr"> odeur, fumet (d'un animal). <span class="example"><span class="example_lc">En tayo ti pa bizwenn monte jape, kan i va santi latras, lodœr, i va jape.</span><span class="example_en">A hound dog, you don't have to teach him to bark. When he catches the scent he will bark. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Smell, scent (of flowers, etc.); odeur, parfum. <em>Ye te san fò. E to kònen ye pi gen lodè-sa-la?.</em>They [the flowers] used to smell strong. And you know they no longer have that smell? (<span class="variant_code">PC</span>) <em>♦Maît' Rénard qui té senti l'odé-la vin parler-li comme ça..</em>Master Fox, when he caught the scent, began to speak thus. (<span class="variant_code">BD</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lœr</span> <span class="pos">adj.poss.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lèr (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); lœ (<span class="variant_code">PC</span>); lor (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Their;</span><span class="definition_fr"> leur.</span> <em>Ènave en gro-gro bwa, se plen lonbraj e se la ye pase plus lœr ton..</em>There was an enormous tree, it offered a lot of shade, and that's where they spent most of their time. (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Lœr zonk.</span><span class="example_en">Their uncles. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En nedoub se kan ye vyen pa swa lor pti pye ou pa lor pti fès.</span><span class="example_en">A breech birth is when they come out either by their feet or by their buttocks. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Man, se lèr gran tant.</span><span class="example_en">I am their great aunt. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> REM: <span class="variant_code">NE</span> notes that the form <span class="example"><span class="example_lc">lœr</span><span class="example_en">is used by acrolectal speakers only (p. 129). The usual form of the 3pl possessive is <span class="example"><span class="example_lc">ye</span><span class="example_en">(q.v.).</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lœr-tchèn</span> <span class="pos">pron.poss.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Theirs, their own;</span><span class="definition_fr"> le leur, la leur, les leurs.</span> —<span class="pos">adj.poss.</span> <span class="definition_en">Their, their own;</span><span class="definition_fr"> leur(s) propre(s). <em>Èna plus de pòv kè de rich. E le pòv toujou vote pou lœr-tchèn entere, t wa, kont le rich..</em>There are more poor people than rich people. And the poor always vote for their own interests, you see, against the rich. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lœrak</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Gently (of a horse's gait);</span><span class="definition_fr"> doucement (en parlant du train d'un cheval). <span class="example"><span class="example_lc">En chœval ki te pa marche lœrak</span><span class="example_en">A horse which doesn't walk slowly. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lòg</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Log;</span><span class="definition_fr"> bûche. <span class="example"><span class="example_lc">♦Lite ape ale de lòg, e se konm sa li te fe so lavi.</span><span class="example_en">He was hauling logs, and that's how he made his living. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lokal</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Local;</span><span class="definition_fr"> local.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Isi, nouzòt nou lokal ave Batan Rouj.</span><span class="example_en">From here, phone calls to Baton Rouge are local calls. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lokazyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Opportunity, occasion, chance;</span><span class="definition_fr"> occasion.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo jame yi lokazyon pou wa RICHARD pou rakonte li pou sa.</span><span class="example_en">I've never had the chance to see Richard to tell him about that. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">loke</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lokè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> The hiccups;</span><span class="definition_fr"> hoquet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen loke.</span><span class="example_en">I have the hiccups. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo ti bebe trape loke kan li t ap sise boutèy.</span><span class="example_en">My little baby got the hiccups when he was sucking his bottle. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> ♦ <em>l'hoquet [loke]'.</em>(<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">lokomotif</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Locomotive, engine;</span><span class="definition_fr"> locomotive.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye bril charbon andan lokomotif Se sa ki hal char-ye.</span><span class="example_en">hey burn coal in locomotives. That's what pulls the cars of the train. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lòkupasyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Occupation, work, job;</span><span class="definition_fr"> métier, emploi, occupation.</span> <em>To min lòkoupasyon? Mo ne isi, e nou fèzè travay ON THE FARM..</em>Do you mean my occupation? I was born here, and we used to work on the farm. (<span class="variant_code">PC</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">lon</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lanng, lonng (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); long (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Long;</span><span class="definition_fr"> long.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Gro nègwiy lonng, pou pike kwil. A</span><span class="example_en">long needle to stitch a quilt. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mon tach mon ba, si se ase long mon konmons koud a lamen.</span><span class="example_en">I attach my hem, and if it is long enough I start sewing by hand. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan no t ape jwe ti madanm, no mèt de gro soulye e talon, de long rob e en tabliye.</span><span class="example_en">When we played house, we put on big high-heeled shoes, long dresses and an apron. (<span class="variant_code">CA</span>) <em>•En haut latab y avait ain jog, comme jog do l''eau Cologne, qui té gaingnain ain cou pli longue qué cou cigogne..</em>On the table there was a jug, like a jug of cologne, which had a neck longer than a stork's. (<span class="variant_code">T20</span>) <em>•.</em>ou du-lon <span class="pos">prep.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); tou di-lon, tou di-lan (<span class="variant_code">PC</span>); tou di-long (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> All along;</span><span class="definition_fr"> tout le long de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To ka kour laboure tou du-lon.</span><span class="example_en">You can plow the whole way. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Tou di-long o bòr chemen, enave en ta zòdi.</span><span class="example_en">All along the edge of the road, there was a lot of trash. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="example"><span class="example_lc">Li semen lagrenn mai-la tou di lon larout.</span><span class="example_en">He sowed the corn seeds all along the road. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •oton <span class="example"><span class="example_lc">prep,</span><span class="example_en">olanng, anion (<span class="variant_code">PC</span>). Along; le long de. <span class="example"><span class="example_lc">Sè en vyè ti kana, li rès anion dolo, e monje olanng dolo.</span><span class="example_en">It's a little old duck, he lives and eats along the water. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦En jou enn dan chien-ye kouri pronmnen olon kanal-la.</span><span class="example_en">One day one of the dogs went to take a walk along the canal. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lonb</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>); lalanm (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Shade;</span><span class="definition_fr"> ombre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dibwa-sa-la dan lalanm</span><span class="example_en"> That tree is in the shade. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo reste don lonb.</span><span class="example_en">I stayed in the shade. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ainjouain timamzel yé té pélé Colombe t apé promnain tout selcôté bayoudans l'ombe</span><span class="example_en"> One day, a little maiden they called Colombe was walking alone along the bayou in the shade. </span><span class="example_code">(T18)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lonbraj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); lanbraj (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lonmbraj, lòmbraj (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Shade;</span><span class="definition_fr"> ombre, ombrage.</span> <em>Ènave en gro-gro bwa, se plen lonbraj..</em>There was an enormous tree which offered a lot of shade. (<span class="variant_code">NE</span>); <em>Èna plen lanbraj anba dibwa-la, me e kouri poze momèm anba lana pa oken soley ki e frape anmba la..</em>There's plenty of shade under the tree. I'm going to rest under there. There's no sunlight hitting under there. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦PaLapen parti chèche diven. La kan li toumen li met li dan en fose la ou enn ave lonbraj.</span><span class="example_en">Brer Rabbit went to get some wine, and when he returned he put it in a ditch in the shade. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Shadow;</span><span class="definition_fr"> ombre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pou di lè ye se garde soley e garde ye lanbraj, e di twa ki lè i ye.</span><span class="example_en">To tell time they would look at the sun and look at their shadow, and tell you what time it is. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Ki sa ki travès bayou son lonmbraj? Lavwa en moun..</em>What is it that crosses the bayou without casting a shadow? A person's voice. ['<span class="example"><span class="example_lc">lombrage</span><span class="example_en">] (<span class="variant_code">DU</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">longè</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); longèr (<span class="variant_code">BT</span>); langè (<span class="variant_code">PC</span>); langèr (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Length;</span><span class="definition_fr"> longueur.</span> <em>STEW <span class="variant_code">ME</span>AT sa se le kòt koupe d en longèr d apeupre en pous, en pous e dmi an travèr..</em>Stew meat is rib meat that is cut an inch and a half or two inches across. (<span class="variant_code">BT</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Ii prann en kwan e li fann enn grann krak tou lalongè di bwa-la.</span><span class="example_en">He took a wedge and he split a crack the entire length of the log. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">langè par langè </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Lengthwise;</span><span class="definition_fr"> dans le sens de la longueur, en longueur, longitudinalement.</span> •<span class="headword"> tou la longè </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Entirely, all the way through;</span><span class="definition_fr"> entièrement, du début à la fin, intégralement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo konnen en ti bout andan ye men m pa konnen ye tou la longè, pou katolik-ye.</span><span class="example_en">I know bits and pieces of them [Catholic songs], but I don't know them all the way through. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lonmblèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Omelet;</span><span class="definition_fr"> omelette.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen sèrdin dan lwil e andan lasezònman. To kapab fe en lonmblèt avèk sèrdin andan lasezònman.</span><span class="example_en">There are sardines in oil and sardines in herbs. You can make an omelet with sardines in herbs. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lonrmgra</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Slippery elm;</span><span class="definition_fr"> espèce d'orme.</span> (<span class="example"><span class="example_lc">Ulmus fulva, Ulmus rubra</span><span class="example_en">Muhl.). <span class="example"><span class="example_lc">♦Met lèrb a malo tronpe don en vè dolo. Melonje en pe lonrmgra avek.</span><span class="example_en">Put lizard's tail to soak in a glass of water. Mix some Slippery elm [bark] with it. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lonsisèptik</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Antiseptic;</span><span class="definition_fr"> antiseptique.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pou pa sa enfekte, me en pe lonsisèptik.</span><span class="example_en">So it doesn't get infected, put some antiseptic on it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] mal de gòrj, pronn dolo e met ti pe lonsiseptik, la gargarize to lagòrj avek sa..</em>For a sore throat, take some water and put in a little antiseptic and then gargle with that. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">lontan</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); lantan (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lonytan (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> A long time;</span><span class="definition_fr"> longtemps.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Na lonton n ap aton pou twa isi.</span><span class="example_en">We've been waiting here for you a long time. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ena lantan mo pa wa twa.</span><span class="example_en">It's been a long time since I've seen you. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yé marché longtemps, pendant au moin ein mois.</span><span class="example_en">They walked for a long time, for at least a month. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> •<span class="headword">lontan pase </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); lonton pase (<span class="variant_code">NE</span>); lantan pase (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> A long time ago;</span><span class="definition_fr"> il y a longtemps.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lontan pase no te gen labitid ramase demir me astèr ena pi sa.</span><span class="example_en">A long time ago we used to pick berries, but now there's no more of that. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lontch</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Lunchtime meal, lunch;</span><span class="definition_fr"> le repas de midi, déjeuner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lafonm se vini sèrvi nouzòt en lontch pour nouzòt dine.</span><span class="example_en">The woman used to come and serve us a lunch. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <em>♦Abien, laissé moin allé! Yapé espéré moin pou lonch..</em>Well, let me go! They're waiting for me for lunch. (<span class="variant_code">WO</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">lontourmon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); lantourmon (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Surroundings, context;</span><span class="definition_fr"> environnement, milieu.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To kone, si lontourmon-la, l a seye parle meriken, me si mo p ap obsèrve, l ape parle kreol èk lez-ot.</span><span class="example_en">You know, depending on his surroundings, he'll try to speak English, but if I'm not watching him he'll speak Creole with the others. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lopera</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Opera;</span><span class="definition_fr"> opéra.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye vwaye mwen avèk ye domestik a lopera.</span><span class="example_en">They sent me with their servants to the Opera. </span><span class="example_code">(TP)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lopital</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Hospital;</span><span class="definition_fr"> hôpital. <span class="example"><span class="example_lc">Ye te va pa lopital pou mennen bèbe.</span><span class="example_en">They didn't go to the hospital to have a baby. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo frè gen en bo-frè dan lopital. Li trape en latak de kèr.</span><span class="example_en">My brother has a brother-in-law in the hospital. He had a heart attack. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Chez Mouché Préval, dans lari n'opital yé té nègue payé, pou sauté ainpé.</span><span class="example_en">At Mr. Préval's, in Hospital Street, there were blacks paid to jump a bit. (<span class="variant_code">T10</span>)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lòpiyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> leupiyon (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Opinion;</span><span class="definition_fr"> opinion, avis.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo veu di twa mo-tchenn leupiyon</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">Apre lagèr, ye fe lesklav ave le nwar e le blan.</span><span class="example_en">I want to give you my own opinion. After the war they made slaves of both whites and blacks. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lopresyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Asthma;</span><span class="definition_fr"> asthme.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Poulopresyon fimen koma konm di taba, sa geri opresyon.</span><span class="example_en">For asthma, smoke jimson weed like tobacco, that cures asthma. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lor</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Organ;</span><span class="definition_fr"> orgue.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Chantèz-ye chante desi tribin-la an aryèr legliz-la</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">Se la ye joue lor avèk tou le gro soufle.</span><span class="example_en">The singers sang in the choir loft in the back of the church. That's where they played the organ with all the big pipes. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lor</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); nòr (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Gold;</span><span class="definition_fr"> or.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si to trouven en trou dan to dan, wen to va ranje li. To ranj li. Ye ranpli li de fwa ave lor, oben, kek mètal ki fò.</span><span class="example_en">If you have a cavity you go to get it filled. Sometimes they fill it with gold or with another hard metal. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>Aw mo don nòr?.</em>Where is my gold tooth? (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Se pa lor. Se fòrje.</span><span class="example_en">It's not gold. It's fake. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Çacé mo trésor, dit-elle, ça cé kichoge ki vo plice pacé tou dilor dan moune.</em> That's my treasure, she said, that's something that's worth more than all the gold in the world. (<span class="variant_code">ME</span>) •<span class="headword">an lor </span><span class="pos">adj.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Gold(en);</span><span class="definition_fr"> en or.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen a lamont an lor.</span><span class="example_en">I have a gold watch. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦LaGraisse té sorti tou les jou dans eune bel carosse en or.</span><span class="example_en">Lagraisse went out every day in a beautiful golden carriage. </span><span class="example_code">(T29)</span></span> •<span class="headword">min lòr </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Gold mine;</span><span class="definition_fr"> mine d'or.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">min</span><span class="example_en">lòrgnen <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To ogle, make eyes at;</span><span class="definition_fr"> lorgner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité lorgnin fille léroi, et fille léroi té lorgnin li oussi.</span><span class="example_en">He was ogling the king's daughter, and the king's daughter was ogling him too. </span><span class="example_code">(T7)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lòrlòj</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Clock;</span><span class="definition_fr"> horloge.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Faut vos lévé bonne her, et pis coûté l'horloge. Sitôt li sonain ting... bardezzamis, parti.</span><span class="example_en">You have to get up early and listen to the clock. As soon as it rings, ting! hurry up, friends, get a move on it. (<span class="variant_code">T26</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lòrti</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); losti (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lostik, lousti (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Nettle;</span><span class="definition_fr"> ortie.</span> (<span class="example"><span class="example_lc">Urticaspp.</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">Lostik bril to janm, to lamen, tou sa kan to pas ora ye.</span><span class="example_en">Nettles sting your legs, your hands, all of that when you pass near them. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lòrye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); ti lòrye (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Laurel, bay;</span><span class="definition_fr"> laurier, (e.g. <span class="example"><span class="example_lc">Persea palustris</span><span class="example_en">. <span class="example"><span class="example_lc">En ti bwa lorye. Li gen en lo lefey anho la e to pran lefey-ye, to ka bwi lefey-ye e fe dite.</span><span class="example_en">A little laurel tree. It has lots of leaves on it and you take the leaves, you can boil the leaves and make tea. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Licouri pran so zouti et li fé ein gro catin avé boi laurié.</span><span class="example_en">He went to get his tools, and he made a big doll with laurel wood. </span><span class="example_code">(T2)</span></span> •<span class="headword">fey lorye </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Bay leaf;</span><span class="definition_fr"> feuille de laurier, cf<span class="example"><span class="example_lc">. fey</span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lotèl</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Hotel;</span><span class="definition_fr"> hôtel. <span class="example"><span class="example_lc">Kan no te dan Kanada no te ale dan en bèl lotèl.</span><span class="example_en">When we were in Canada we went to a beautiful hotel. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Maentré dans ein grand notel ou mo mandé pou ein lachambe.</span><span class="example_en">I went into a big hotel where I asked for a room. </span><span class="example_code">(T37)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lotèl</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); lotel (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Altar;</span><span class="definition_fr"> autel.</span> <em>So popa e donn so fiy k[o]te nonm-la. La i rive devan k[o]to lotel..</em>Her father gives his daughter to the man. Then they arrive before the altar. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Prèt li prèch devan lotèl.</span><span class="example_en">The priest preaches in front of the altar. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">loto</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Keno, lotto;</span><span class="definition_fr"> loto, loterie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Nocourri à soir c'ez Mom'selle Maroto, dans la rie St. Ann ou no té zoué loto.</span><span class="example_en">At evening we visit Mom'selle Maroto in St. Ann's street, to gamble awhile at keno. </span><span class="example_code">(GC2)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lotòn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lotann, lotonn (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Autumn, fall;</span><span class="definition_fr"> automne.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou ramase nou rekòt dan lotòn.</span><span class="example_en">We do the harvest in the fall. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Dan lotòn, fey-y e tonb apre bwa-la.</span><span class="example_en">In autumn, leaves fall off the tree. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lotri</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Lottery;</span><span class="definition_fr"> loterie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li chanse. Li jou lotri e li gongn tou-l-tan.</span><span class="example_en">He's lucky. He plays the lottery and he wins all the time. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lou</span> <span class="pos">n.</span> 1.<span class="definition_en"> Wolf;</span><span class="definition_fr"> loup.</span> <em>♦Tit Poucette réponne: Vous connain bein si nous té rester dans bois-la, loups-yé sé manger nous..</em>Little Poucette answered, 'You know that if we had stayed in the woods, the wolves would have eaten us.' (<span class="variant_code">BD</span>) 2.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">proper n.</span><span class="example_en">Mr. Wolf (folktale character); Monsieur Loup (personnage dans les contes). <span class="example"><span class="example_lc">♦Ain jour gros papa chien contré pauv michié Loup.</span><span class="example_en">One day the big old dog met poor Mister Wolf. </span><span class="example_code">(T22)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lougarou</span> <span class="pos">n.</span> •<span class="headword">fe lougarou </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To be out late carousing, gallivanting or wandering around;</span><span class="definition_fr"> rester dehors très tard à faire la fête, faire la noce. <span class="example"><span class="example_lc">Mo te pa kapab dòrmi yèr-o-swa. Mo fe lougarou tou lanwit.</span><span class="example_en">I couldn't sleep last night. I wandered about all last night. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Liben tard et vou apé fé lougarou?.</em>It is late; are you out gallivanting? (<span class="variant_code">T6</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">louj</span> <span class="pos">adj.</span> •<span class="headword">zyeu louj </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Crossed eyes;</span><span class="definition_fr"> yeux qui louchent, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">zyeu</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">loulou</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Bug, insect, worm;</span><span class="definition_fr"> insecte, ver.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena en gro loulou andan lamezon. Mo sra gen pou twe li.</span><span class="example_en">There's a big bug in the house. I'll have to kill it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Larva of the tiger beetle, doodle-bug; larve de la cicindèle champêtre. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">loup</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Lump;</span><span class="definition_fr"> bosse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo bokche lapòrt yèr-o-swa. Safe man en gro loup apre mo janm.</span><span class="example_en">I bumped into the door last night. It made a big lump on my leg. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> •<span class="headword">an loup </span><span class="pos">adj.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Unraveling, coming apart;</span><span class="definition_fr"> qui s'effiloche, qui s'effile.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo tapi te an loup, te pa bon. To konne konman li fe konm si l ap kase.</span><span class="example_en">My carpet was coming unravelled, it wasn't any good. You know how it does, like it's falling apart? </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lour</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); lou (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Heavy;</span><span class="definition_fr"> lourd.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kòm sa arive, to p e kònè sa arive, cha-la si lou.</span><span class="example_en">When it happens you don't even know it, the train is so heavy. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>Doktœr di mo: Lèv ryen lour..</em>The doctor told me, 'Don't lift anything heavy.' (<span class="variant_code">CA</span>) <em>♦Chère flè, to pa pésé lour, non!.</em>Dear girl, you don't weigh very much! (<span class="variant_code">ME</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">lours</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lous (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Bear;</span><span class="definition_fr"> ours.</span> <em>Se en gro danbwa an bitasyon-la. Ènen en lo lapen anndan la, ènan chevrey, ènan tous..</em>There is a big swamp on that plantation. There are rabbits, deer and bears in there. (<span class="variant_code">PC</span>) <em>♦C'était Lion avec tout so zanimo, tigue, lours, loup et tout ça li té capabe ramassé..</em>It was Lion with all of his animals, tigers, bears, wolves and everything he could gather. (<span class="variant_code">FO T15</span>) 2.<span class="definition_en"> Brer Bear (folktale character);</span><span class="definition_fr"> Compère Ours (personnage dans les contes). <span class="example"><span class="example_lc">♦Lite si feb le te pe pa bat avek Lours.</span><span class="example_en">He was so weak that he couldn't fight with Bear. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lout</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60). Otter; loutre. <span class="example"><span class="example_lc">Po lout.</span><span class="example_en">Otter skin.</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">loute</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To struggle;</span><span class="definition_fr"> lutter, se débattre.</span> <em>Ède momon e piti-ye, debat e ye, tòsl e ye, loute e ye, mèt ye kouche, chanje ye, fe ye manje si ye te gen monj..</em>I helped the mother with the kids. I struggled with them, changed their clothes, made them food when they had to eat. (<span class="variant_code">PC</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">louten</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Nightmare, bad dream;</span><span class="definition_fr"> cauchemar, mauvais rêve. <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen en louten. Sa fe bebe kriye. Se en movè rèv.</span><span class="example_en">He had a nightmare. That made the baby cry. That's a bad dream. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lozey</span> <span class="pos">n.</span> •<span class="headword">lozey sovaj </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Wood sorrel;</span><span class="definition_fr"> oseille des bois.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bouyi lozey sovaj e met en ti pe lamonia on don li.</span><span class="example_en">Boil some wood sorrel and put a little ammonia in it. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lumyèr </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> lalimyè, lalumyè (<span class="variant_code">PC</span>); lalimyèr (<span class="variant_code">CA</span>). 1.<span class="definition_en"> Light;</span><span class="definition_fr"> lumière.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te pa gen lalimyè.</span><span class="example_en">They didn't have lights. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Pou dòn nouzòt lalimyèr pou wa pou nètwaye charlòt, no te pann lantèn-la an legalri.</span><span class="example_en">To give us some light to see to clean the green onions, we hung the lantern on the porch. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yéoua ein lumière loin, loin, et en minme temps géants vini pou trappé yé.</span><span class="example_en">They saw a light a long ways off, and at the same time the giants were coming to catch them. </span><span class="example_code">(FO T22)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Headlight;</span><span class="definition_fr"> phare.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo se monte trèktè, mo se kouru, mo se mèt lalumyè onn.</span><span class="example_en">I got on my tractor, I put on the light. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lun</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lin (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lalin (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lalun, laling (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Moon;</span><span class="definition_fr"> lune.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lalin le e klere.</span><span class="example_en">The moon is bright. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lalin-la te lamotche.</span><span class="example_en">There was a half moon last night. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Pap te pa plante aryen avan keu li te garde wa koman lalin li te. Li te va avèk lalin. Kan sete deklen lalin, sete pa bon pou plante.</span><span class="example_en">Pop wouldn't plant anything before he had looked at how the moon was. He would go with the moon. When it was the waning of the moon it wasn't good for planting. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Nita c'est ein ti zozo Nafrique qui chanté la nuite quand la lune apé clairé.</span><span class="example_en">Nita is a small bird from Africa who sings at night when the moon is bright. </span><span class="example_code">(FO T20)</span></span> •<span class="headword">'au clair dé line' </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">In the moonlight;</span><span class="definition_fr"> au clair de lune.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦C'était toujou les soirs mo té volé des prines, yé té toujou semblé meyer au clair dé line.</span><span class="example_en">It was always in the evening that I would steal plums, they always looked better in the moonlight. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> •<span class="headword">lalin plen </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); laling plen (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Full moon;</span><span class="definition_fr"> pleine lune.</span> •<span class="headword">lalin ranpli </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Full moon;</span><span class="definition_fr"> pleine lune.</span> •<span class="headword">lalun fo </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Full moon;</span><span class="definition_fr"> pleine lune.</span> •<span class="headword">dan bon lalin </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> During the correct phase of the moon;</span><span class="definition_fr"> sous la bonne lune.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To pa plante dan bon lalin.</span><span class="example_en">You didn't plant during the right moon phase. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">lalun feb </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> New moon;</span><span class="definition_fr"> nouvelle lune.</span> •<span class="headword">move lalin </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bad moon;</span><span class="definition_fr"> mauvaise lune.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sè te move lalin, to te pa gen l dan bon lalin.</span><span class="example_en">It was a bad moon, you didn't catch it in the right moon. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">nouvèl lin </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); lalin nouvèl (<span class="variant_code">NE</span>); nouvel lin (<span class="variant_code">PC</span>); nouvèl lalin (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> New moon;</span><span class="definition_fr"> nouvelle lune.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Plante trwa jou apre nouvel lin oben trwa jou avan nouvel lin.</span><span class="example_en">Plant three days after the new moon or three days before the new moon. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword"> prenmyè lalin </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> New moon;</span><span class="definition_fr"> nouvelle lune.</span> <span class="example"><span class="example_lc">An prenmyè lalin.</span><span class="example_en">In the new moon. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Month;</span><span class="definition_fr"> mois.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Gen kouri nèf mwa anvon so piti ne. La kon nèf mwa fe, e nèf lalin, li gen gen so piti.</span><span class="example_en">She has to go nine months before her child is bom. Then when nine months have gone by she'll have her child. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">luniflkasyon</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Unification;</span><span class="definition_fr"> unification.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦L'égalité, l'unification va fait ein drôle la race, mo croir.</span><span class="example_en">Equality and unification will make a strange race, I think. </span><span class="example_code">(T35)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lunyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> younyon (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> The Union (during the Civil War);</span><span class="definition_fr"> l'Union (pendant la Guerre de Sécession américaine). <span class="example"><span class="example_lc">♦Yonki ye fe nou kouri ora, plante drapo lunyon.</span><span class="example_en">The Yankees had us come around, and they planted the Union flag. [<span class="example"><span class="example_lc">'l'Union'</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">TP</span>) 2.<span class="definition_en"> Union;</span><span class="definition_fr"> union.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ant en fonm e en nom kan ye marye, ye gen en vayan younyon ansanm.</span><span class="example_en">Between a woman and a man, when they marry, they have a great union together. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lwa</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lalwa (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Law;</span><span class="definition_fr"> loi.</span> <em>Ènan plen lalwa ka pase, ye fose blan-la pou fe li..</em>A lot of laws have been passed that force whites to do it [i.e. treat blacks as equals]. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Lalwa dòn ye drwa pou lejitimen ye zanfan.</span><span class="example_en">The law gives them the right to legitimate their children. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Macaque là té sal négue ein fois; li meillieur que tou blan asteur, pasceque c'est li qui fait nous la loi, c'est li qui nous Gouverneur.</span><span class="example_en">The monkey was a dirty guy once, he's better than all the whites now, because he is the one who makes our laws, he is our Governor. </span><span class="example_code">(T36)</span></span> •<span class="headword">kase lalwa </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To break a law;</span><span class="definition_fr"> enfreindre une loi.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">kase</span><span class="example_en">•<span class="headword">kont lalwa </span><span class="pos">adj.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Against the law;</span><span class="definition_fr"> contre la loi.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tue le bèkròch, se kont lalwa.</span><span class="example_en">Killing the white ibis is against the law. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">koup en lalwa </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To break a law;</span><span class="definition_fr"> enfreindre une loi.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">koupe</span><span class="example_en">•<span class="headword">pase en lalwa </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To pass a law;</span><span class="definition_fr"> faire passer une loi.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">pase</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> Police, the law;</span><span class="definition_fr"> police.</span> <em>E la ye vole lajan mo sè konm sa, mo plu vye sè. E (...?) Kote lalwa..</em>And they stole my oldest sister's money. She went to the police. (<span class="variant_code">PC</span>) 3.<span class="definition_en"> (The study of) law;</span><span class="definition_fr"> droit (science juridique). <span class="example"><span class="example_lc">♦Segon-la mannde so manman pou lese li kouri tidye lalwa. Li di li te ole et enn avoka.</span><span class="example_en">The second one asked his mother to let him go study law. He said he wanted to be a lawyer. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">an lwa </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> a lalwa (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> In court, to court;</span><span class="definition_fr"> en cour, à la cour, en justice.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦N'a met sa an lwa.</span><span class="example_en">We' re taking the matter to court. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lwaye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Rent;</span><span class="definition_fr"> loyer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou lwe enn èrpon latè pou fe rekòt. E la kan nou rontre nou rekòt nou peye nou twaye, e nou peye sa nou te dwa, a la, sa ki reste, larjonn, li dòn nouzòt li.</span><span class="example_en">We rented an acre of land to do our farming. And then, when we brought in the harvest, we paid our rent, we paid what we owed, and whatever money was left he gave to us. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen pou peye mo lwaye.</span><span class="example_en">I have to pay my rent. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lwazir</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Leisure;</span><span class="definition_fr"> loisir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Paraît qu'ein jour dans so loisir li prend l'idée prand ein femme.</span><span class="example_en">It seems that one day in his leisure time he got the idea to take a wife. </span><span class="example_code">(T37)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lwe</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); loue (<span class="variant_code">CA</span>); lou, louwe (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To rent;</span><span class="definition_fr"> louer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou lwe enn èrpon latè pou fe rekòt.</span><span class="example_en">We rented an acre of land to do our farming. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lwen </span><span class="example"><span class="example_lc">adv., prep.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">NE</span>); lwon (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">NE</span>). Far; loin. <span class="example"><span class="example_lc">Se pa lwen lan o milyan, milyan pyas lamezan-la-ye.</span><span class="example_en">It's not far from that million dollar house. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M ap wa piti ap balanse lwen la-ba.</span><span class="example_en">I see children swinging far over there. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Katafo e so de ti frè-ye swiv li dan bwa. Li kouri lwan avek ye.</span><span class="example_en">Catafo and his two little brothers followed him into the woods. He went a long way with them. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword"> pa tro lwen </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Not very far, close by;</span><span class="definition_fr"> pas trop loin, à proximité.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pa tro lwen la, ye te gen enn ti stasyon.</span><span class="example_en">Not very far on there was a little station. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="headword">plu lwen </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); plu lon, plu lwon (<span class="variant_code">PC</span>); pli lwen (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Farther, further;</span><span class="definition_fr"> plus loin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en bo-frè ki res en pe plu lwen.</span><span class="example_en">I have a brother-in-law who lives a little further down. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Sito te voye mwen si pye pli lwon, Ròklò esplike li, mo se tonmbe dan enn min lèr.</span><span class="example_en">'If you had thrown me six feet further,' Roclos explained to him, T would have fallen into a gold mine.' (<span class="variant_code">JR</span>) •<span class="headword">lwen diferons </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lwon difèrans (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Very different;</span><span class="definition_fr"> très différent.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se pa lwen diferons.</span><span class="example_en">There's not much difference. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">prep.</span> <span class="definition_en">Far from;</span><span class="definition_fr"> loin de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lafayèt pa lwen Pon Bro.</span><span class="example_en">Lafayette is not far from Breaux Bridge. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lwèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lalwèt (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Uvula;</span><span class="definition_fr"> luette.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ta lwèt.</span><span class="example_en">Your uvula. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan to ouv to labouch gran, to konen wa to lalwèt.</span><span class="example_en">When you open your mouth wide, you can see your uvula. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lwi</span> <span class="pos">pron.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Him;</span><span class="definition_fr"> lui.</span> <em>Mo vyè nank, vou rapel lwi?.</em>My old uncle, do you remember him? (<span class="variant_code">PC</span>) cf. <span class="example"><span class="example_lc">li</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lwil</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); louwil (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>), louil (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Crude oil, petroleum;</span><span class="definition_fr"> pétrole.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Moun-ye tou eksite pou lwil-sa-la isi-la.</span><span class="example_en">People here are all excited about oil. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Oil;</span><span class="definition_fr"> huile, •<span class="headword">lwil lalonp </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Coal oil, kerosene;</span><span class="definition_fr"> kérosène, pétrole lampant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lato bouy li don a pe pre kat dwa louil lalonp.</span><span class="example_en">Then you boil it in about four inches of kerosene. [<span class="example"><span class="example_lc">'l'huile la lampe'</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">BI</span>) •<span class="headword">lwil d oliv </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Olive oil;</span><span class="definition_fr"> huile d'olive.</span> <em>Ènan lwil d oliv, se en paròl franse sa..</em>There is olive oil, that's a French word. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye te konnen met lwil doliv pou seche bobo la.</span><span class="example_en">They used to put on olive oil to dry up a wound. [<span class="example"><span class="example_lc">'l'huile dolive'</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">LA</span>) •<span class="headword">lwil fwa-d-mori </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); lwil fwa-mouri, lwil fwa-d-mouri (<span class="variant_code">CA</span>); lwil far-mori (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cod liver oil;</span><span class="definition_fr"> huile de foie de morue.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No te prann lwil fwa-d-mouri kan no te gen en rim e pou la koklich.</span><span class="example_en">We would take cod-liver oil when we had a cold or whooping cough. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Poupwatrinèr, la meyœr choz pou sa se lwil de fwa mori</span><span class="example_en">For pneumonia, the best thing for that is cod liver oil. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> •<span class="headword">lwil kanfre </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lwil konfre (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Camphorated oil;</span><span class="definition_fr"> huile camphrée, •<span class="headword">lwil a pirje </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Castor oil;</span><span class="definition_fr"> huile de ricin.</span> <em>Louwil, to konnen ki se sa ?.</em>Castor oil, do you know what that is? (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Fe chofe en ti pe lwil a pirje si lalonp.</span><span class="example_en">Heat up a little castor oil on a lamp. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Lwizyàn*</span> <span class="pos">place n.</span> la Louzyèn, la Lwizyen, Lwizyòn, Louzyòn (<span class="variant_code">NE</span>); Louzyàn, la Louzyòn (<span class="variant_code">PC</span>); la Louzyann (<span class="variant_code">CA</span>). Louisiana; Louisiane. <span class="example"><span class="example_lc">Ye te janmen gen pir blan dan la Louzyèn ye tou mele.</span><span class="example_en">There have never been pure whites in Louisiana, they're all mixed. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>Komon lonton to ondon la Louzyàn?.</em>How long are you in Louisiana for? (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Eron blan, sa eklo isi dan la Louzyann.</span><span class="example_en">The great white heron hatches here in Louisiana. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Morévé qu'ein révolution té boulversé la Louisiane.</span><span class="example_en">I dreamt that a revolution had shaken Louisiana. </span><span class="example_code">(T37)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lyàn*</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lyonn (<span class="variant_code">BT</span>); laliyòn, layòn (<span class="variant_code">PC</span>); lalyòn (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lalyonn, lalyann (<span class="variant_code">CA</span>); lyòn (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Vine, creeping plant;</span><span class="definition_fr"> plante grimpante, liane.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le mlon pous disu en lyonn.</span><span class="example_en">Melons grow on a vine. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se en lalyann nwa. To fe dite e blak-djak pou move maladi.</span><span class="example_en">It's a black vine. You make tea with blackjack for bad illnesses (i.e. syphilis). (<span class="variant_code">CA</span>) <em>♦Litaché patte desrat-la à soquenne lapatte. Li servit ein boutte desliane pou ' ça..</em>He tied the rat's paws to his own paws. He used a piece of vine for that. (<span class="variant_code">BD</span>) •<span class="headword">lalyann patat dous </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lalyòn pata dous (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sweet potato vine;</span><span class="definition_fr"> marcotte de patate.</span> •<span class="headword">lalyòn defev </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bean vine;</span><span class="definition_fr"> marcotte de fève.</span> •<span class="headword">lalyòn rezen </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Grapevine;</span><span class="definition_fr"> vigne (de raisin). •<span class="headword">lalyòn demi </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Blackberry bush;</span><span class="definition_fr"> mûrier.</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lyar</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> liya (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Southern cottonwood;</span><span class="definition_fr"> liard, peuplier de Virginie.</span> (<span class="example"><span class="example_lc">Populus deltoides virginiana</span><span class="example_en"><span class="example"><span class="example_lc">.</span><span class="example_en"><span class="example"><span class="example_lc">♦Pou lafyèv, pronn de lekòrch lyar e de rasin di bwa mare, e fe en di te avek.</span><span class="example_en">For a fever, take some cottonwood bark and some button bush roots and make a tea with that. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lye</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">League;</span><span class="definition_fr"> lieue, •<span class="headword">'bottes sept liés' </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Seven league boots;</span><span class="definition_fr"> bottes à sept lieues, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">bot</span><span class="example_en"></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lyèj</span> <span class="pos">n.</span> •<span class="headword">janm an lyèj </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Peg leg, wooden leg;</span><span class="definition_fr"> jambe de bois.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">janm</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lyetnan</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Lieutenant;</span><span class="definition_fr"> lieutenant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Allons Liétnant-Gouvemair, prend la poude d'escampette.</span><span class="example_en">Come on, Lieutenant-Governor, skedaddle. (<span class="variant_code">T32</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">lyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); liyon (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Lion;</span><span class="definition_fr"> lion.</span> <span class="example"><span class="example_lc">T a trouve liyon mèm.</span><span class="example_en">You'll even find lions. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo wa en lyon dan le bwa. Li t ape gronyen.</span><span class="example_en">I saw a lion in the woods. He was growling. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Gros papa lion ça peur ain ti dérat..</em>The big old lion is afraid of a little rat. (<span class="variant_code">T21</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">lyonn</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Lioness;</span><span class="definition_fr"> lionne, <em>♦Çafé Lionne vini gaillard aussi..</em>The lioness recovered her health also. (<span class="variant_code">FO 1887</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ma </span><span class="example"><span class="example_lc">det.poss.fem.</span><span class="example_en">My; ma. cf. mo</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ma-d-milon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Pole around which hay is wrapped to make a haystack;</span><span class="definition_fr"> bâton autour duquel on entoure le foin pour faire une meule.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mache</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To grind, mince;</span><span class="definition_fr"> hacher, moudre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se kòm sa to gen lavyòn mache, to moul li.</span><span class="example_en">That's how you get ground meat, you grind it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To mache to kafe pou fe kafe.</span><span class="example_en">You grind your coffee to make coffee. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] brilmon estoma, mache de fey chenn e vale diji-la..</em>For heartburn, grind up some oak leaves and drink their juice. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">machin</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Machine;</span><span class="definition_fr"> machine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ben pa lòt jour ye te tou mile avek ti trèkta-ye, ye te pa gro machin kòm ye gen astè-la.</span><span class="example_en">But it seems like just yesterday that everything was done with mules and little tractors, they didn't have heavy farm equipment like they have now. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si li lèv levye, so machin va travaye</span><span class="example_en"> If he lifts the lever, his machine will work. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Mem jou 4 jiyet làbon djié fé ein gran machine déchéché li pélé larche-kanciel pou pompé dolo si li tombé tro boucou ancau..</em>On the same Fourth of July God made a big drying machine he called the rainbow to pump water if too much ever fell again. (<span class="variant_code">T12</span>) •<span class="headword">machin a koud </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sewing machine;</span><span class="definition_fr"> machine à coudre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ave pa de machin a koud.</span><span class="example_en">There were no sewing machines. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">machin dekann </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cane harvester;</span><span class="definition_fr"> moissoneuse (à couper la canne). 2.<span class="definition_en"> Engine, motor;</span><span class="definition_fr"> moteur.</span> <em>Puto achte en char kenz katòrz mil pyas, mo se pran en char avèk en bon <span class="variant_code">BO</span>DY, mo se kouri, mo se mèt mon enn nouvèl machin anddan, mèt de bon tay..</em>Rather than buying a new car for 14 or 15 thousand dollars, I would get a [used] car with a good body, and put a new engine in it and new tires on it. (<span class="variant_code">BT</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">machir</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Bruise, contusion;</span><span class="definition_fr"> meurtrissure, bleu.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou en machir, pronn en rasin chou-gra e met li on ba lasonn cho.</span><span class="example_en">For a bruise, take a pokeweed root and put it under hot ashes. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">machpen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); maspen (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Any plain cake without icing such as a pound cake, a sample cake or a single layer cake;</span><span class="definition_fr"> gâteau simple sans glaçage, comme un quatre-quarts ou un gâteau à une couche. <span class="example"><span class="example_lc">Dòn-man en bon machpen. Mo pa en kèt pou blanchi.</span><span class="example_en">Give me a good pound cake. I don't care about icing. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo fe en ti maspen pou twa goute.</span><span class="example_en">I made a sample cake for you to taste. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">machwa</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Jaw;</span><span class="definition_fr"> mâchoire. <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen so de lamen an so machwa.</span><span class="example_en">He put his jaw in his hands. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li chike taba tou la jounen. Sa fe so machwa mal.</span><span class="example_en">He chews tobacco all day long. It hurts his jaw. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦C'est ein ver de terre qui mordé li dans so cou en bas so machoire.</span><span class="example_en">An earth worm bit him in his neck below his jaw. </span><span class="example_code">(FO T3)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">machwaron</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Yellow catfish, mud catfish;</span><span class="definition_fr"> espèce de poisson-chat. (<em>Leptops olivaris)..</em></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">madam</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); madòm (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); madanm (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); madonm(<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en">Mrs.; Madame. <span class="example"><span class="example_lc">Madòm Bro plu malad jòrdi ke yèr.</span><span class="example_en">Mrs. Breaux is more sick today than she was yesterday. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Avant personne achté li, Man Lapin cassé so laficelle et chapé.</span><span class="example_en">Before anyone bought her, Mrs. Rabbit broke her string and escaped. </span><span class="example_code">(T9)</span></span> •<span class="headword">jwe ti madam </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To play house;</span><span class="definition_fr"> jouer au ménage, jouer à la mère.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">jwe</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> Wife;</span><span class="definition_fr"> femme, épouse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Fonm koulè, li se kouri la, se vni kote vou-tchèn madòm rèsèvwa piti-la.</span><span class="example_en">The colored woman would come to your wife's house, deliver the baby. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sa se mo fyanse. M ap ale marye li. Dan JANUARY, li sra mo madam.</span><span class="example_en">That's my fiancée. I'm going to marry her. In January, she'll be my wife. (<span class="variant_code">CA</span>) 3.<span class="definition_en"> Lady;</span><span class="definition_fr"> dame.</span> <em>Se en madonm sa?.</em>Is that a lady? (<span class="variant_code">PC</span>) ♦Am <span class="example"><span class="example_lc">vié macac qui semblé ain vié mam.</span><span class="example_en">An old monkey who looked like an old lady. </span><span class="example_code">(T25)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">madlenn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Madeleine sausage (large smoked andouille in Vacherie);</span><span class="definition_fr"> saucisse Madeleine (grande saucisse fumée à La Vacherie). <span class="example"><span class="example_lc">Kan to tchou en kochon, daryè bout letrip-la se bout sa-a-la to fe en madlenn e sa.</span><span class="example_en">When you kill a pig, behind the end of the tripe, it's that end you make a Madeleine sausage with that. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">madra</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Madras cotton;</span><span class="definition_fr"> madras.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Calalou porté madras.</span><span class="example_en">Calalou is wearing madras cotton. </span><span class="example_code">(WO)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">madriye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Pole around which hay is wrapped to make a haystack;</span><span class="definition_fr"> bâton autour duquel on entoure le foin pour faire une meule. <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt mo madriye pou tchen difwan o sant pou peche li paye. Se en morso di bwa pou tòrd difwan antòr-la.</span><span class="example_en">I put a haystack pole to hold the hay in the center to prevent it from scattering. It's a piece of wood to twist the hay around. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">magazen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); mògazen, lamagazen (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Barn;</span><span class="definition_fr"> grange.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kon ton-la t ape vini rèlmonfre-fre, Fronswa menè se vach ondon en magazen</span><span class="example_en"> When the weather was getting really cold, François took his cows into a bam. (<span class="variant_code">NE</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Le swa li se ote so lapo, roule li e met li dan en kwon dan magazen mai la.</span><span class="example_en">In the evenings he would take off his skin, roll it up, and put it in a comer in his corn bam. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">magazen mayi </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Corn barn, corn crib;</span><span class="definition_fr"> grange à maïs, coffre à maïs. <span class="example"><span class="example_lc">Ye te gen paratònèr pou trape tònèr e zeklèr pou peche lamezon brile ou magazen mayi.</span><span class="example_en">They used to have lightning rods to catch the thunder and lightning to prevent the house or corn crib from burning. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Store, shop;</span><span class="definition_fr"> magasin.</span> <em>A ki magazen lantour isit moun-ye se achte lez òt zafè, flarin, e zafè kòm sa?.</em>At what store around here did people used to buy other things, flour and things like that? (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo ale magazen achte banann.</span><span class="example_en">I went to the store to buy bananas. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ein jou' Maîte vauyé yé dé chéché ein sceau di bè côté magasin.</span><span class="example_en">One day the Master sent them to get a bucket of butter at the store. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> •<span class="headword">biskwi magazen </span><span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Cracker;</span><span class="definition_fr"> biscuit salé.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">biskwi</span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">magnen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); mwayen (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To handle;</span><span class="definition_fr"> manier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo janmen monyen en fizi</span><span class="example_en"> I've never handled a rifle. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand Compair Lapin oua tout largent li té apé magnin tous les jou, ca proche rende li fou.</span><span class="example_en">When Brer Rabbit saw how much money he was handling almost every day, it almost made him crazy. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">magnifik</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Magnificent;</span><span class="definition_fr"> magnifique.</span> <em>♦Mofille di moin com ça li magnifique dan so cercueil..</em>My daughter said how magnificent she was in her coffin. (<span class="variant_code">WO</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">mag-nòlya</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); mag-nolya (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Magnolia tree;</span><span class="definition_fr"> magnolier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dimanch Ramo, nou sèrvi fœy magnolya.</span><span class="example_en">On Palm Sunday, we use magnolia leaves. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mai</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); mayi (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Com;</span><span class="definition_fr"> maïs. <span class="example"><span class="example_lc">Mo sèrv du mai ekraze.</span><span class="example_en">I use ground com. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">De grèn mai.</span><span class="example_en">Kernels of com. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Poul-la so lafal gro e mayi.</span><span class="example_en">That chicken's craw is full of com. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mopron en pwanie lafarin mayi; mo fe en bouyi avek sa.</span><span class="example_en">I take a handful of corn flour and I make porridge with that. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> •<span class="headword">baton mayi </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Corn stalk;</span><span class="definition_fr"> tige de maïs. cf. <span class="example"><span class="example_lc">baton</span><span class="example_en">•<span class="headword">'cannes maïs' </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Cornstalk;</span><span class="definition_fr"> tige de maïs. cf. <span class="example"><span class="example_lc">kann</span><span class="example_en">•<span class="headword">dipen mai </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Combread;</span><span class="definition_fr"> pain de maïs. cf. <span class="example"><span class="example_lc">pen</span><span class="example_en">•<span class="headword">mayi tak-tak </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Popcorn;</span><span class="definition_fr"> popcorn.</span> •<span class="headword">mai dou </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Sweet com;</span><span class="definition_fr"> maïs sucré. <span class="example"><span class="example_lc">En chawe. E vole mai dou. A</span><span class="example_en">raccoon. He steals sweet com. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">mai chalan </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sweet com;</span><span class="definition_fr"> maïs sucré. •<span class="headword">mai tann </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sweet com;</span><span class="definition_fr"> maïs sucré. <span class="example"><span class="example_lc">Nou kase mai tann pou mete an ja.</span><span class="example_en">We shelled sweet corn for canning. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="example"><span class="example_lc">Lité gaien vayan mahi tanne.</span><span class="example_en">He had some beautiful sweet com. (T 14)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">majèste</span> <span class="pos">n.</span> (His) Majesty; (Sa) Majesté. <span class="example"><span class="example_lc">♦SoMajesté Roi Carnaval Apé rivé Mardi prochain.</span><span class="example_en">His Majesty King Carnaval is arriving next Tuesday. </span><span class="example_code">(T33)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">maji</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); mazi (<span class="variant_code">MO</span> 60). Magic; magie. <span class="example"><span class="example_lc">Mari tè fòr andan lamazi.</span><span class="example_en">Marie [Laveau] was an expert in magic. (<span class="variant_code">MO</span> 60)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">majinen</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To imagine;</span><span class="definition_fr"> imaginer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li jich majinen mo di sa. Mo, mo pa di sa.</span><span class="example_en">He's just imagining I said that. I didn't say that. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Momazin vou blié vou lot non ça Boss la done vou..</em>I imagine you've forgotten your other name that your Boss gave you. (<span class="variant_code">T14</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">major </span><span class="example"><span class="example_lc">n., adj.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">BT</span>). Major, adult; adulte, majeur. Mo <span class="example"><span class="example_lc">gen de tit fiy</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">lez-ot major, lez-ot tou mariye.</span><span class="example_en">I have two young daughters; the rest are adults and they are married. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">majorite</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60). Majority; majorité.</p> |
|
|
<p><span class="headword">makak</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> Monkey;</span><span class="definition_fr"> singe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li sanm en makak. Se en vilen monn.</span><span class="example_en">He looks like a monkey. He's an ugly person. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ainjour ain bande macacs t apé joué en bas n'abe là-bas dans bois, ensembe.</span><span class="example_en">One day a group of monkeys was playing together under a tree down there in the woods. </span><span class="example_code">(T25)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Imbecile;</span><span class="definition_fr"> imbécile.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nòm-sa-la pron nouzòt pou le makak.</span><span class="example_en">That man took us for monkeys [i.e. idiots]. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Cépa la peine vou joué macak avé nouzòt.</span><span class="example_en">Don't bother playing the imbecile with us. </span><span class="example_code">(ME 91)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Clown;</span><span class="definition_fr"> clown.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Jich garde ti boug la-ba ape fe en makak deyòr li-mèm.</span><span class="example_en">Just look at that little guy making a clown of himself. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> •<span class="headword">fe makak </span><span class="pos">v.phr.</span> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To make fun of, make a monkey out of;</span><span class="definition_fr"> se moquer de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li seye fe makak ave mwen.</span><span class="example_en">He tries to make fun of me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">makakri</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Monkeyshines, trick;</span><span class="definition_fr"> tour, fricotage, espièglerie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand gouvemair charret ' la proché tout près, li oir vié Bouki qui ta fé so macaqueries pou' trompé li.</span><span class="example_en">When the master of the cart came very near, he saw old Bouki who was playing his tricks to catch him. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">makakriòch</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Monkeyshines, trick;</span><span class="definition_fr"> tour, fricotage, espièglerie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ouzot ap fe de makakriòch. Arèt sa. Se tro dibri.</span><span class="example_en">You're making monkeyshines. Stop that. It's too much noise. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">makaroni</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); makaronni (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Macaroni;</span><span class="definition_fr"> macaronis.</span> <em>To ka fe en lasoup, met makaronni anndan 1.<span class="definition_en">.</span></em>You can make a soup, put macaroni in it. (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> Wood shavings in the shape of macaroni;</span><span class="definition_fr"> copeaux qui ont la forme des macaronis.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le ale makaroni.</span><span class="example_en">It makes macaroni [-shaped wood shavings]. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">makchou</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); matchou (<span class="variant_code">PC</span>); makchoumayi (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Maquechou, a dish made of young corn cut from the cob and stewed in onions;</span><span class="definition_fr"> maquechou, plat de maïs nouveau coupé de l'épi et étouffé dans des oignons. <span class="example"><span class="example_lc">M e manje mwen en bon makchou.</span><span class="example_en">I'm eating a good <span class="example"><span class="example_lc">maquechou.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>) <em>♦To pa rapel gro makchou-la nou fe onsonm?.</em>Don't you remember the <span class="example"><span class="example_lc">maquechou</span><span class="example_en">we made together? </span><span class="example_code">(LA)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">makiyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Clothespin;</span><span class="definition_fr"> pince à linge.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">makrèz</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Pied-billed grebe, didapper; espèce de grèbe. (<span class="example"><span class="example_lc">Podilymbus podiceps</span><span class="example_en">.</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mal</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>).</span><span class="definition_en"> Male;</span><span class="definition_fr"> masculin, mâle. <span class="example"><span class="example_lc">Mal zwa.</span><span class="example_en">Male goose. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mal denn.</span><span class="example_en">Malé turkey. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mal kana.</span><span class="example_en">Malé duck. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mal mule.</span><span class="example_en">Male mule. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mal bef.</span><span class="example_en">Malé cow. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mal kochon.</span><span class="example_en">Malé pig. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mal chyen.</span><span class="example_en">Malé dog. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mal bourik.</span><span class="example_en">Male donkey. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mouan ma done vou ein gro mal dame.</span><span class="example_en">I'll give you a big male turkey. </span><span class="example_code">(T17)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mal</span><sup>2</sup> <span class="example"><span class="example_lc">adj., adv.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>). 1.<span class="definition_en"> Bad;</span><span class="definition_fr"> mauvais.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kon mo te piti, si nou se fe kekchoj mal ye se konmonse parle pou grigri.</span><span class="example_en">When I was a child, if we did something bad they started talking about spells. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pove Miché Préval, mo cré li bin mal.</span><span class="example_en">Poor Mr. Preval, I think he is very wicked. </span><span class="example_code">(T10)</span></span> •<span class="headword">vini pli mal </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To worsen, get worse;</span><span class="definition_fr"> empirer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le e vini pli mal.</span><span class="example_en">His condition is getting worse. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Wrong;</span><span class="definition_fr"> qui a tort.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To mal, to pa ben.</span><span class="example_en">You're wrong, you're not right. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Fand'chien</span><span class="example_en">... <span class="example"><span class="example_lc">to té dit sa té mal, pourtant to té besoin volé.</span><span class="example_en">Son of a bitch, you said it was wrong and yet you had to go and steal. </span><span class="example_code">(T32)</span></span> —<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Poorly, badly;</span><span class="definition_fr"> mal.</span> <em>Mo ja vini dan POINT ichka mo pale ye tou le de mal. Lavyeyès!.</em>I've arrived at the point where I speak both of them [English and Creole] badly. That's old age. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Ahmo fille, to tombé mal marié.</span><span class="example_en">Oh, my daughter, you have married badly. </span><span class="example_code">(FO T19)</span></span> mal<sup>3</sup></span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Sore, wound, pain;</span><span class="definition_fr"> peine, mal, plaie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou en kou t soley ou nenpòrt ke mal.</span><span class="example_en">For a sunstroke or any sickness. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> •<span class="headword">mal a lèstoma </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); mal lèstoma (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Stomachache;</span><span class="definition_fr"> mal à l'estomac, mal au ventre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To di a kèkenn mo gen du mal dan monn èstoma.</span><span class="example_en">You tell someone, 'I have a stomachache.' (<span class="variant_code">BT</span>) <em>♦[Pou] di mal a lèstoma, li gen ke pou seye lekòrch frenn..</em>For a stomachache, all he has to do is try ash bark. (<span class="variant_code">BI</span>) •<span class="headword">mal blon </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> dimal blon (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Mouth sore in an infant;</span><span class="definition_fr"> inflammation de la bouche des bébés.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou lafyèv e en piti ki gen mal blon.</span><span class="example_en">For the fever and for a child with sores in the mouth. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> •<span class="headword">mal de gòrj </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sore throat;</span><span class="definition_fr"> mal à la gorge.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tan to lagòj e f e to mal, to gen mal de gòrj.</span><span class="example_en">When your throat hurts, you have a sore throat. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou mal de gòj bouyi rasin zerons don dolo pi gagalize avek sa trwa jwa pa jou.</span><span class="example_en">For a sore throat, boil blackberry roots in water and gargle with that three times a day. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> •<span class="headword">mal de tet </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); mal deu tèit, mal a tet, mal di te, mal di tet (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Headache;</span><span class="definition_fr"> mal à la tête. <span class="example"><span class="example_lc">Na dè fwa to wa byen, men sa dòn twa en mal a tet, doulœ dan l zyè.</span><span class="example_en">Sometimes you see clearly, but it gives you a headache, pain in the eyes. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou mal de tet pron di swif met sa on le fey refòr e mare tou sa dèryè to latet.</span><span class="example_en">For headaches takes some tallow, put it on horseradish leaves and tie that around your head. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> •<span class="headword">mal o dan </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Toothache;</span><span class="definition_fr"> mal aux dents.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen mal o dan. Mo labouch te tou gonf</span><span class="example_en">I had a toothache. My mouth was all swollen. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Oh! comme mo gagnin mal aux dents!.</em>On! How my teeth ache! (<span class="variant_code">FO T11</span>) •<span class="headword">mal o do </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>); mal do (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Backache;</span><span class="definition_fr"> mal au dos.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen mal o do, safe ye pou trète mon pour mon do.</span><span class="example_en">I have a backache so they had to treat me for my back. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo t ape soufèr avèk lechin dan mo do. Mo te gen mal o do.</span><span class="example_en">I was suffering with the spine in my back. I had a backache. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">mal o kèr </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> mal o kè (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Stomachache;</span><span class="definition_fr"> mal au coeur, mal au ventre, mal à l'estomac.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Glase en deze dir e met li si so kou. Sa va pase mal o kèr.</span><span class="example_en">Freeze a hard-boiled egg and put it under the patient's neck. That will make a stomachache go away. (<span class="variant_code">BI</span>) •<span class="headword">mal o ren </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Backache;</span><span class="definition_fr"> mal au dos.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou de mo d ren, met en bake dolo onmba to lit tou le swar e sa va geri twa.</span><span class="example_en">For a lower backache, put a bucket of water under your bed every night and that will cure you. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> •<span class="headword">mal o vant </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); mal o vont (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Stomachache;</span><span class="definition_fr"> mal au ventre, mal à l'estomac.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en mal o vont yèr-o-swar.</span><span class="example_en">I had a stomach ache last night. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Poumal o vont to fe bouyi le plich pakonn don dolo pi to bwa sa.</span><span class="example_en">For a stomachache you boil pecan shells in water and drink that. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> •<span class="headword">mal o zye </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Sore eyes;</span><span class="definition_fr"> mal aux yeux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kon to gen mal o zye met flè rozye don en galon dolo epi bat to zye on don la.</span><span class="example_en">When your eyes are sore put rosewater in a gallon of water and then flush your eyes with that. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> •<span class="headword">mal zorey </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Earache;</span><span class="definition_fr"> mal aux oreilles.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si to zorey fe to mal to gen mal zorey.</span><span class="example_en">If your ears hurt you have an earache. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦[Pou] mal orey, met en gout fyèl barbi si en bouchon koton e bouch zorey-la avek sa..</em>For an earache, put a drop of catfish bile on a cotton ball and plug your ear with that. (<span class="variant_code">BI</span>) •<span class="headword">move mal </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Syphilis;</span><span class="definition_fr"> syphilis, •<span class="headword">fe di mal </span><span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); fe mal (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To hurt, cause pain, harm;</span><span class="definition_fr"> faire mal.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To ren fe di mal.</span><span class="example_en">Your back hurts. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li chike taba tou la jounen. Sa fe so machwa mal.</span><span class="example_en">He chews tobacco all day long. It hurts his jaw. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lite pe pa fe en pa, so pye te fe li si di mal.</span><span class="example_en">He couldn't take a step, his foot hurt him so much. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To hurt, injure;</span><span class="definition_fr"> faire mal à, blesser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Chyen-la fe so pat-ye dimal.</span><span class="example_en">The dog hurt its paws. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kofè t ap baskile li. To va fe li mal o to va jte li.</span><span class="example_en">Why are you shoving him around? You're going to hurt him or you're going to knock him over. (<span class="variant_code">CA</span>) 2.<span class="definition_en"> Evil, bad things, harm;</span><span class="definition_fr"> mal, tort.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye pa fe mal, non.</span><span class="example_en">They didn't do any harm. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mal</span><sup>4</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Male;</span><span class="definition_fr"> mâle. <span class="example"><span class="example_lc">En kochon se en mal. En momon se en latriy.</span><span class="example_en">A hog is a malé, and a sow is a female. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mal</span><sup>5</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>); lamal (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Trunk;</span><span class="definition_fr"> malle.</span> (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Sitôt mo metté mo chapeau mo couri fermé mo la malle.</span><span class="example_en">As soon as I put on my hat I went to shut my trunk. </span><span class="example_code">(T37)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mal</span><sup>6</sup> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>) Mail; courrier. <span class="example"><span class="example_lc">En boge ave lamal.</span><span class="example_en">A buggy with the mail. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo Papa charye lamal dan en ti charèt.</span><span class="example_en">My father carried the mail in a little cart. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">bwat lamal </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Mailbox;</span><span class="definition_fr"> boité aux lettres, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">bwat</span><span class="example_en">•<span class="headword">nòm lamal </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Mailman, postman;</span><span class="definition_fr"> facteur, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">nòm</span><span class="example_en"></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">malad</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>).</span><span class="definition_en"> Sick;</span><span class="definition_fr"> malade.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan to malad to pa jenn.</span><span class="example_en">If you're sick, you're not young. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Safe mo malad.</span><span class="example_en">That makes me sick. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To bezwen monje kèkchoj oubyen to va tonbe malad.</span><span class="example_en">You have to eat something or else you'll get sick. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Melonni vini bokou malad. Li kouche trwa mwa don lit.</span><span class="example_en">Melanie became very sick. She stayed in bed for three months. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> •<span class="headword">dòn malad </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To make, cause to be sick;</span><span class="definition_fr"> rendre malade.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye dòn moun toujou malad.</span><span class="example_en">(Cracklings) always make people sick. (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">rès malad </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To be sickly;</span><span class="definition_fr"> être maladif. <span class="example"><span class="example_lc">Piti-la rès malad.</span><span class="example_en">That child is sickly. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">maladi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Illness, sickness;</span><span class="definition_fr"> maladie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">I kònen bliye plen. Doktè di aben se so maladi ki fe sa.</span><span class="example_en">He forgets a lot of things. The doctors say that it's his sickness that causes that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo pòrt brasle an kwiv</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">sa èd en pe avèk maladi ARTHRITIS</span><span class="example_en"> When I wear a copper bracelet, it helps a little with arthritis. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lidit c'était pou so fame qui té gagnin ein commencement maladie.</span><span class="example_en">He said that it was for his wife who was at the start of an illness. </span><span class="example_code">(FO T3)</span></span> •<span class="headword">maladi de fonm </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Venereal disease;</span><span class="definition_fr"> maladie vénérienne.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Trape en maladi de fonm.</span><span class="example_en">To catch a venereal disease. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou lamaladi defam, pou netwaye matris en fam, vou sèrv medsin Misye Irsen.</span><span class="example_en">For a woman's sickness, to clean out her uterus, you use Mr. Irsen's medicine. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> •<span class="headword">movez maladi </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); move maladi (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1) Serious disease; maladie sérieuse. <span class="example"><span class="example_lc">En movez maladi. Sèryeu.</span><span class="example_en">A bad disease. Serious. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2) Syphilis; syphilis. <span class="example"><span class="example_lc">Se en lalyann nwa. To fe dite e blak-djak pou move maladi.</span><span class="example_en">It's a black vine. You make tea with black jack for bad sicknesses (syphilis). (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou le movèz maladi, met larasin latànye, lalyann blak-djak e larasin kotonnye rouj onsonm. Bouyi ye byen e bwar sa trwa ti tas par jou.</span><span class="example_en">For syphilis put palmetto roots, black jack vines and cottonwood roots together. Boil them well and drink three little cups each day. [<span class="example"><span class="example_lc">'pou lé mauvaise maladie</span><span class="example_en">'] (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">maladif</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sickly;</span><span class="definition_fr"> maladif.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Piti-sa-la maladif.</span><span class="example_en">That child is sickly. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">La tit fiy-sa-la maladif.</span><span class="example_en">The little girl is sickly. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">malarya</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); malèrya (<span class="variant_code">CA</span>); marèlya, merelya (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Malaria;</span><span class="definition_fr"> malaria.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen la fyèv malarya e ye mouri.</span><span class="example_en">They got malaria and they died. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] malaria ou lafyèv tranasont, to pronn di mongilye e pi la to fe en gro pake, bouyi byen jiska li amèr amèr..</em>For malaria or the slow fever, take some marsh elder and make a big bundle. Boil it well until it turns really bitter. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">malchans</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60). Bad luck; malchance, guigne, poisse.</p> |
|
|
<p><span class="headword">malchanseu</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Unlucky, unfortunate;</span><span class="definition_fr"> malchanceux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa fe, li te malchanseu. Tou lez òt trouve le fonm blan, eli inave pa pour li.</span><span class="example_en">So, he was unlucky. All of the others took white wives, and there were none left for him. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">malè</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Misfortune, unhappiness;</span><span class="definition_fr"> malheur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye te pa gen rete la lontan pas ke ye te gen pou wa enn òt malè tout swit.</span><span class="example_en">They wouldn't be there long because they would soon see another misfortune. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">malediksyon</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Curse;</span><span class="definition_fr"> malédiction.</span> ♦O <span class="example"><span class="example_lc">wi, mape soufri boukou, vou wa se Konpè Lapen ki pwazonnen mwen e pi li voye so malediksyon on o mwen.</span><span class="example_en">Oh yes, I'm suffering a lot, you see it's Brer Rabbit who poisoned me and who put a curse on me. </span><span class="example_code">(BO)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">malegonn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Mulligan's stew;</span><span class="definition_fr"> sorte de ragoût.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">malen</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); malin (f.) (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Clever, sly;</span><span class="definition_fr"> malin, rusé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lapen te toujou malen.</span><span class="example_en">Rabbit was always clever. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li fe sa èspre. Li malen.</span><span class="example_en">He did that on purpose. He's sly. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li té si malin, yé té pélé li Compair Zavoka.</span><span class="example_en">He was so clever, they called him Brer Lawyer. </span><span class="example_code">(T5)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">malen</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Rascal;</span><span class="definition_fr"> canaille, scélérat.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li konen koman pou gen sa li ole, sa se en malen.</span><span class="example_en">He knows how to get what he wants. He's a rascal. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">malenng</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Sore, cut;</span><span class="definition_fr"> plaie, coupure.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To mete en bando an en malenng pou proteje li.</span><span class="example_en">You put a bandage on a sore to protect it. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">malenpasyon</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> In a bad mood, angry;</span><span class="definition_fr"> de mauvaise humeur, en colère.</span> <span class="example"><span class="example_lc">T e malenpasyon. Ye dmande twa konmon te e pi ti toun e pi ti fe de kri apre mwa.</span><span class="example_en">You're in a bad mood. I asked you how you were and then you turned and yelled at me. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">malere</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); malorè (<span class="variant_code">PC</span>); malere (m.), malerèz (f.) (<span class="variant_code">NE</span>); malereu (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Unhappy, poor, misfortunate;</span><span class="definition_fr"> malheureux, pauvre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Malere kreyòl, malere kreyòl.</span><span class="example_en">Poor Creole, poor Creole. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Tou so famiy mouri. Sa fe li malere.</span><span class="example_en">His whole family died. That's why he's unhappy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Toutchien yé té trouvé yé sort té malheureux.</span><span class="example_en">All of the dogs found that their lot was unhappy. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Unfortunate;</span><span class="definition_fr"> malheureux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se malere pou sèvre en vye vo.</span><span class="example_en">It is unfortunate to wean an old calf. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To malere. To pa gen aryen.</span><span class="example_en">You're unfortunate. You've got nothing. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">malerèzmon</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Unfortunately;</span><span class="definition_fr"> malheureusement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Malerezman, Lapen di, Noudiven tou pèrd.</span><span class="example_en">'Unfortunately,' said Rabbit, 'all of our wine is gone (lost)' (<span class="variant_code">JR</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">malfezan</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Evildoer;</span><span class="definition_fr"> malfaiteur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Bouki qui té traite et malfaisant.</span><span class="example_en">Brer Bouki was vicious and an evildoer. </span><span class="example_code">(FO T18)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">malgre</span> <span class="pos">conj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Although;</span><span class="definition_fr"> bien que, quoique.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Et vive l'été, mo dit, malgré fait chaud comme djab.</span><span class="example_en">Long live summer, I said, although it's hot as the devil. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">malin</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Girlfriend;</span><span class="definition_fr"> copine, petite amie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vyeu Djab trape sa malin, li trape sa malin onba so bra, li leve le laba onlèr.</span><span class="example_en">Old Devil grabbed his girlfriend under her arms and lifted her up. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">malis</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Practical joke, dirty trick;</span><span class="definition_fr"> farce, mauvais tour, malice.</span> <span class="example"><span class="example_lc">I prann ton chapo me i pa gade; i jich ape jwe enn malis disu twa.</span><span class="example_en">He took your hat but he won't keep it, he's just playing a trick on you. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Intelligence, slyness;</span><span class="definition_fr"> intelligence, ruse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lite pli malen ke tou lòt betay-ye e se so malis ki tchenn li vivan.</span><span class="example_en">He was more clever than all the other animals, and it was his slyness that kept him alive. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">malisyeu</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Malicious, mean;</span><span class="definition_fr"> malicieux, méchant.</span> "<em>O!.</em> <span class="example"><span class="example_lc">li dit, «c'est bligé d'être quelque chose de malicieux que Bouki rangé moi.»</span><span class="example_en">«Oh!» he said, «this must be some malicious thing that Bouki has prepared for me.» (<span class="variant_code">AN</span> <span class="variant_code">T3</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">malome</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">A kind of plant;</span><span class="definition_fr"> espèce de plante.</span> <em>♦[Pou] lafyèv, nouzòt sèr lamalome rouj. Nou bouy sa e nou pronn sa trwa jwa par jou..</em>For the fever, we use red [malome]. We boil it and drink it three times a day. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">mamou</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Coral tree;</span><span class="definition_fr"> espèce d'arbrisseau.</span> (<em>Erythrina herbacea)..</em><em>♦[Pou] fliksyon pwatrin, to pronn lagrenn mamou e fe en di te avek li pou pèrsonn-la bwa..</em>For pneumonia, you take some coral tree seeds and make a tea that the sick person will drink. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">mamzèl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>); manzèl (<span class="variant_code">CA</span>); mòmzèyl, mamzèil, mamzel, mamzèel, monmzèl (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Girl, lady;</span><span class="definition_fr"> jeune fille, mademoiselle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li marje ave en mòmzèyl soti a Mobil.</span><span class="example_en">He married a woman who came from Mobile. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Liranzé tou zafair pou fé ein gro bamboula dan mizon Mamzel là.</span><span class="example_en">He got everything ready to have a big party in Mademoiselle's house. </span><span class="example_code">(T3)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Miss;</span><span class="definition_fr"> mademoiselle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bo matin mo allé porté manzé Blanche so café.</span><span class="example_en">Early this morning I was going to take Miss Blanche her coffee. </span><span class="example_code">(TM)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Dragonfly;</span><span class="definition_fr"> libellule.</span> (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">manch</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); lamanch (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Sleeve;</span><span class="definition_fr"> manche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo dechire mo chimij mo lamanch.</span><span class="example_en">I tore my shirt sleeve. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li té gagnin jisse ein lamanche pou fini on dernier chimise la.</span><span class="example_en">He had just one sleeve to finish on the last shirt. </span><span class="example_code">(FO T23)</span></span> •<span class="headword">lamanch chimiz </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Shirt sleeve;</span><span class="definition_fr"> manche d'une chemise.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo loure mo lamanch chimiz</span><span class="example_en"> I rolled up my sleeve. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">manch</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); lamanch (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lamanych, lamonch (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Handle;</span><span class="definition_fr"> manche (d'un outil, d'une tasse). <span class="example"><span class="example_lc">Piti-ye mènè sa dèvan an ye lamanych lapyòch.</span><span class="example_en">The children brought it forward on their hoe handles. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En manch kas-tèt.</span><span class="example_en">An axe handle. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Handle, crank;</span><span class="definition_fr"> manivelle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li tournen lamonch-la an moulen kafe-la.</span><span class="example_en">She turned the handle of the coffee grinder. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mande</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); monde, mòn (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); monnde, monn, màn, mannde (<span class="variant_code">PC</span>); mond (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To ask;</span><span class="definition_fr"> demander.</span> <em>Li te gar si sriprann ka mo monnde 'vou è garde pou vou madanm ? ' li di mwa 'men wi!'.</em>He was so surprised when I asked him, 'Are you looking for your wife?' He told me, 'Of course!' (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">To gen en toupe pou vini mande man sa.</span><span class="example_en">You've got a nerve coming to ask me that. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Docter Cigogne té mandé li l'argent pou grand service li té baye li.</span><span class="example_en">Doctor Stork asked her for money for the big service he had given her. </span><span class="example_code">(T19)</span></span> •<span class="headword"> mande en kèstyon </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); màn kèstchyon (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To ask a question;</span><span class="definition_fr"> poser une question.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li mande mwa en kèstyon.</span><span class="example_en">He asked me a question. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">mande laket </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To ask for a handout;</span><span class="definition_fr"> demander une aumône, •<span class="headword">mande kolèksyon </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To ask for a handout;</span><span class="definition_fr"> demander une aumône, •<span class="headword">mande pardon </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To ask forgiveness;</span><span class="definition_fr"> demander pardon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Safe mo lapenn e mo mande li pardon.</span><span class="example_en">I am sorry and I asked his forgiveness. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">mannde pou </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To ask for;</span><span class="definition_fr"> demander.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li kou mannde so bòs pou vent-senk pyas pou achte liv.</span><span class="example_en">He went to ask his boss for twenty-five dollars to buy some books. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mandyan</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Beggar;</span><span class="definition_fr"> mendiant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦T'a galpé côté volè-yé, t'a jappé côté mendiants-yé, t'a flatter tout moune.</span><span class="example_en">You will run to the thieves' houses, you will bark at the beggars' houses, you will flatter everyone. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">manej</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Trick, wile;</span><span class="definition_fr"> manège, tour.</span> •<span class="example"><span class="example_lc">Lifait méme manége la trois fois dans la journin.</span><span class="example_en">He pulled the same trick three times in the day. </span><span class="example_code">(FO T4)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">manifaktir</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> Manufacture;</span><span class="definition_fr"> fabrication.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou sèr prèskè tou kèkchòzfèt par manifaktir.</span><span class="example_en">Practically everything we use is manufactured. (<span class="variant_code">MO</span> 60) 2.<span class="definition_en"> Factory;</span><span class="definition_fr"> usine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan manifaktir-la èksploze, lamezon soukouye.</span><span class="example_en">When the factory exploded, the house shook. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">manjab</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Edible;</span><span class="definition_fr"> mangeable.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No manj pa jwa mou-la paske sa gen pa gou kom jwa dir. Se le pomon du kochon. Se pa manjab.</span><span class="example_en">We don't eat the lungs because they don't have any taste like the liver has. These are the lungs of the pig. They're inedible. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">manjaye*</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> manchaye (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To eat, feed;</span><span class="definition_fr"> manger.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Safe mo konne aou ina enn bann de pèrdri paski se i le kouche e pi ye manchaye antour.</span><span class="example_en">So I know wherever there is a flock of partridges, because they sleep and they eat in the area. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">manje</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); monje (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Food, meal;</span><span class="definition_fr"> repas, manger.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan piti-ye manj, ye jèt manje an planche.</span><span class="example_en">When children eat, they throw food on the floor. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nou kite manje-la an latab.</span><span class="example_en">We left the food on the table. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou lapikòt i fo rete kouche pi pa monje di monje gra</span><span class="example_en"> For chicken pox you have to remain in bed and not eat fatty foods. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> •monje si lestoma <span class="example"><span class="example_lc">n.phr</span><span class="example_en">Indigestion; indigestion. <em>♦[Pou]monje si lestoma, met en ti kirelye la YEAST don en demi vèr dolo e brase li..</em>For indigestion, put a spoonful of yeast in half a glass of water and stir. (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">manje</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span>; 60; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); manj (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); monyj (<span class="variant_code">PC</span>); monje (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To eat;</span><span class="definition_fr"> manger.</span> <span class="example"><span class="example_lc">L ariv</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">na pi aryen pou monje. Lapen monje tou lafèr.</span><span class="example_en">When he arrived there was nothing left to eat. Rabbit had eaten everything. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo manj pa otan ke mo te manje kan mo te pli jenn</span><span class="example_en"> I don't eat as much as I did when I was younger. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Momangé bin, mo boir' du vin, ça pas coûté arien..</em>I ate well, I drank some wine, that didn't cost me anything. (<span class="variant_code">T11</span>) •<span class="headword">monje lèb </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To graze;</span><span class="definition_fr"> paître, brouter. <span class="example"><span class="example_lc">Ye monje lèb-la.</span><span class="example_en">They eat grass. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To taste;</span><span class="definition_fr"> goûter, avoir (bon, mauvais) goût. <span class="example"><span class="example_lc">Sa manj ben.</span><span class="example_en">That tastes good. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">manje*</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> monjè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Eater;</span><span class="definition_fr"> mangeur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En gro monjè.</span><span class="example_en">A big eater. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">manjè-de-poul</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); monjè-d-poul, monjè-poul (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Chicken hawk, sparrow hawk, American Kestrel;</span><span class="definition_fr"> épervier.</span> (<span class="example"><span class="example_lc">Falco sparverius sparverius</span><span class="example_en"><span class="example"><span class="example_lc">.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Karankro te asit on en poto baryè, e manjè poul vini mannde li sa li te ape fe la.</span><span class="example_en">The crow was seated on a fence post, and the sparrow hawk came to ask him what he was doing there. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">manke</span> <span class="pos">v.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); mank (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); monke (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); manke (<span class="variant_code">MO</span> 60). —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To be missing;</span><span class="definition_fr"> manquer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En bouton ki mank.</span><span class="example_en">A missing button. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo konè sa ki monk Bouki.</span><span class="example_en">I know what Bouki is missing. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand moune gagnin vingt-cinq pitis moune pas capabe pensé yé tout temps et moune pas oua si yé na ein ou dé qui manqué.</span><span class="example_en">When people have twenty-five children they can't think of all of them at once, and they can't tell if one or two are missing. (<span class="variant_code">FO T17</span>) —<span class="pos">v.aux.</span> <span class="definition_en">To nearly, almost do sth.; faillir, manquer de. <span class="example"><span class="example_lc">Mo monke kase ma jòm.</span><span class="example_en">I almost broke my leg. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li jich manke bòrde apre mon.</span><span class="example_en">He nearly brushed up against me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">I manke tchwe mon.</span><span class="example_en">He almost killed me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Madamme Ranhoutan té si tan bazourdi, li manqué trapé ein lataque tropisie.</span><span class="example_en">Mrs. Ranhoutan was so stunned she almost had a dropsy spell. </span><span class="example_code">(T6)</span></span> •<span class="headword">vyen a monke </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To die;</span><span class="definition_fr"> mourir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si mo vyen a monke, gouvèmemon va pronn mo mezon.</span><span class="example_en">If I die, the government will take my house away. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <em>—v.tr..</em>1.<span class="definition_en"> To miss;</span><span class="definition_fr"> manquer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No te blije monke lekòl pou travaye don klo.</span><span class="example_en">We had to miss school in order to work in the field. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo manke lamès. Mo arive tro tar.</span><span class="example_en">I missed Mass. I got there too late. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To miss (fail to hit);</span><span class="definition_fr"> manquer, rater.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa di vou boug-sa-a jonmen monke.</span><span class="example_en">I'm not going to tell you the guy has never missed. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lifou konpè Tig en kout kouto. Men li monke li, li jis blese li.</span><span class="example_en">He dealt a blow with the knife to Brer Tiger, but he missed him, he just wounded him. </span><span class="example_code">(DU)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To miss, overlook;</span><span class="definition_fr"> manquer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To pa monke li.</span><span class="example_en">You can't miss it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 4.<span class="definition_en"> To lack, be without;</span><span class="definition_fr"> manquer de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa fe, ye p e monke aryen.</span><span class="example_en">So they aren't missing anything. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Manke diz an ankò pou fe sant an.</span><span class="example_en">I'm still ten years short of hundred. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 5.<span class="definition_en"> To fail;</span><span class="definition_fr"> manquer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kon Konpè Bouki li te wa tou so dolo monke li di, «Konpè Lapen te vole tou mo dolo.</span><span class="example_en">« When Brer Bouki saw that his water supply failed, he said, «Brer Rabbit has stolen all of my water.» (<span class="variant_code">LA</span>) 6.<span class="definition_en"> To miss, feel/notice the absence of; manquer à qn. <span class="example"><span class="example_lc">Mo te man tou sœl pou THANKSGIVING e mo te mank mo piti-ye.</span><span class="example_en">I was all alone for Thanksgiving and I missed my children. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ein jou pie voleuse la volé ein bague qui té on la fénétre; alorse quand yé manqué bague la yé acquisé Marie.</span><span class="example_en">One day a magpie stole a ring that was on the window ledge; so when then noticed the ring was missing, they accused Marie. </span><span class="example_code">(FO T25)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">manmb</span> <span class="pos">n.</span> 1.<span class="definition_en"> Member;</span><span class="definition_fr"> membre.</span> <em>♦Quand mo mandé li pou Barber li dis moin qu'ein mésaventure té fait li membe dé l(enfer au lié dé laLegislature..</em>When I asked him for Barber, he told me that a misadventure had made him a member of hell instead of the legislature. (<span class="variant_code">T38</span>) 2.<span class="definition_en"> Member, limb (of the body);</span><span class="definition_fr"> membre (du corps). <em>♦[Pou] tatanòs, to pronn de ke d ra e to melonj li avek di taba nwar. To fròt sa byen si monm-la ki malad..</em>For tetanus you take some rattail and mix it with black tobacco, and rub that on the ailing member. (<span class="variant_code">BI</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mann</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lamann, lamonn (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Basket (of woven reeds);</span><span class="definition_fr"> manne.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa fize de pongnen pou leu mayi, de gros mann.</span><span class="example_en">They used to make handles for the woven baskets. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Simo té donnin li ein la manne mai ou ben di foin, oui li sré manzé</span><span class="example_en"> If I had given him a basket of corn or some hay he would have eaten it. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mannejè</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Manager;</span><span class="definition_fr"> gérant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kreditè-la va peye mannejè lotel-la di sou pou dejennen-la.</span><span class="example_en">The debtor will pay the hotel manager ten cents for the meal. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">manngk</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Gap left in a row of sugarcane by a bud that failed to grow;</span><span class="definition_fr"> trou, lacune dans une rangée de canne à sucre laissé par un bourgeon qui n'a pas poussé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To mete trwa dekann ansanme la to vini, to met en lòt ki gen en lèp aprè avè en pye e dmi sa peche life en manngk.</span><span class="example_en">You put three cane stalks together, and then you put another with an overlap of about a foot and a half; that prevents there from being a gap. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mannifaktir</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); mannifakti (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Factory;</span><span class="definition_fr"> usine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nonm ki e travay dan la mannifakti, ye gen peye len en gro pri.</span><span class="example_en">The man who's working in the factory, they have to pay him a big wage. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mano</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Sparrow;</span><span class="definition_fr"> moineau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo wa plen zozo mano dan liver</span><span class="example_en">I see lots of sparrows in winter. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mansyonnè</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); monsonnen (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To mention;</span><span class="definition_fr"> mentionner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To ka mansyonnè li.</span><span class="example_en">You can mention it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mantèr </span><span class="example"><span class="example_lc">n., adj.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">ST</span>); mantè (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>). —<span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Liar;</span><span class="definition_fr"> menteur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ta ka li, li e manti, li p e di laverite. Se en gran mantè.</span><span class="example_en">As for him, he's lying, he's not telling the truth. He's a big liar. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Tròs pa li. Se en mànté.</span><span class="example_en">Don't trust him. He's a liar. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo frèr se en bon mantèr. Li pa kapab di aryen òrmi li ape manti.</span><span class="example_en">My brother is a good liar. He can't say anything unless he's lying. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sacré menteurs, dit l'Irlandais la,-vous dit moin do l'eau la sré vini jisqua mo ginoux et li jisqua mo cou.</span><span class="example_en">'Damned liars,' said the Irishman. 'You told me the water would come up to my knees, and it's up to my neck.' (<span class="variant_code">FO T5</span>) —<span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Lying;</span><span class="definition_fr"> mensonger.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Leu vye te si mantè.</span><span class="example_en">The old man was such a liar. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">manti</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); monti (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Lie;</span><span class="definition_fr"> mensonge.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tou monti sa ye te fas, yè jich e monti pou fas pou fe to ri.</span><span class="example_en">All of these lies are jokes, they were just lying as a joke, to make you laugh. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sa se en manti sa. Mo jamen di sa.</span><span class="example_en">That's a lie. I never said that. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Men sa sonble konm si so mantri-ye te met li dan en gro traka</span><span class="example_en"> But it seems like his lies got him into a lot of trouble. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">manti</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); monnti (<span class="variant_code">PC</span>); monti (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To lie, tell tall tales;</span><span class="definition_fr"> mentir, raconter des mensonges.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan se prèmye avri e mo di twa kèkèn ap pele twa me mo manti. Mo jwe en fars.</span><span class="example_en">When it's April first and I tell you someone's calling you but I lied. I played a trick. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Oui vou zot, kòfèr manti, péhi blan sanzé, oui oua!.</em>Yes, y'all, why lie about it, the country of the whites has changed, yes indeed! (<span class="variant_code">T12</span>) —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To lie to s.o.; mentir à qn. <span class="example"><span class="example_lc">M kwa te e manti mon.</span><span class="example_en">I think you're lying to me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">manton</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); maton (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>); matan (<span class="variant_code">PC</span>); mantan (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Chin;</span><span class="definition_fr"> menton.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se pa tou l monn ki gen labab anba l maton.</span><span class="example_en">It's not everyone who has a beard under their chin. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Dantist la enjèkte mo mantan pou rache mo dan.</span><span class="example_en">The dentist gave me a needle in the chin to pull out my tooth. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mànyèr </span><span class="example"><span class="example_lc">n., adv.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); monyè (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); mayèr, moye, mòyèr, mànyè (<span class="variant_code">CA</span>); manyè, mayè, mongnen, monyen, mèyè (<span class="variant_code">PC</span>); monye (<span class="variant_code">BT</span>); magnèr (<span class="variant_code">MO</span> 60); mœgnèr (<span class="variant_code">MO</span> 60); monyèr (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>). 1.<span class="definition_en"> Manner, way, means;</span><span class="definition_fr"> manière, moyen.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si t ole viv, t a gen p sòrti osi vit ki na monyèr otour mon.</span><span class="example_en">If you want to remain alive, you had better get away from me as quickly as possible. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <em>To gen en monyè to ka chwazi sa to gen p koupe pou lagrenn to gen, kantite la grenn to <span class="variant_code">gen.</span>.</em>You have a way you can choose what you will cut according to the quantity of seed you have. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa gen mayèr kreol pou di sa.</span><span class="example_en">I haven't got a Creole way to say that. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lasel manyè mo pe kouri avek twa se si to pòt mwen.</span><span class="example_en">The only way I can go with you is if you carry me. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">ke monyèr </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); kèl monyèr (<span class="variant_code">NE</span>); ki manyèr (<span class="variant_code">ST</span>); ki kalite mòyèr (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> How, in what way? Comment? •<span class="headword">vilen monyen </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); Swear word, dirty word, bad word; gros mot, juron, grossièreté. <em>Si ye tande li se juch en pè <span class="variant_code">WO</span>RD koman pou jire, tou zafè avek vilen monyen-ye..</em>If they heard it [Creole], it was just swear words and nasty things like that. (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> Custom, way, behavior;</span><span class="definition_fr"> coutume, moeurs, comportement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mourn langle-ye isi ye pa gen menm lakson e menm mongnen avèk nouzòt.</span><span class="example_en">The English-speaking people here don't have the same accent and the same customs as we do. (<span class="variant_code">PC</span>) 3.<span class="definition_en"> Manners, social graces;</span><span class="definition_fr"> manières.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Don tou so lèd, li gen le vayon monyèr.</span><span class="example_en">As ugly as she is, she has nice manners. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> •<span class="headword">bòn monyèr </span><span class="pos">n.phr.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Good manners;</span><span class="definition_fr"> bonnes manières.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen de bonn monyèr.</span><span class="example_en">He has good manners. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 4.<span class="definition_en"> Kind, sort, type;</span><span class="definition_fr"> espèce, sorte, type.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mwa e mon frè, nou te trap pwason tou kalite monyè</span><span class="example_en"> My brother and I used to catch every kind of fish. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 5.<span class="definition_en"> Way, direction;</span><span class="definition_fr"> sens, direction.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Bagaz-ye e kouri ye WAYdiju dekann-la e kouri so WAY, bagay kouri lòt monyè.</span><span class="example_en">[After being ground], the residue goes one way, the cane juice goes another way. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Kind of, somewhat, rather, a little bit;</span><span class="definition_fr"> un peu, quelque peu.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo monyèr chagren pou fe sa.</span><span class="example_en">I'm somewhat sorry to have to do that. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Fey-la vèr. Li konen èt mayèr maran.</span><span class="example_en">The leaf is green. It can be sort of brown. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Pronntrwa ou nèf ravet(sic), mànyèr fri ye don lagres jis ase pou tye ye byen..</em>Take three or nine cockroaches, fry them a little in grease just enough to kill them. (<span class="variant_code">BI</span>) REM: Creole reflexes of <span class="example"><span class="example_lc">manière</span><span class="example_en">and <span class="example"><span class="example_lc">moyen</span><span class="example_en">merge with one another in meaning and form. cf. <span class="example"><span class="example_lc">mwayen</span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">map</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Map;</span><span class="definition_fr"> carte (géog.). <span class="example"><span class="example_lc">Dòn man enmap. Mo pa konen eou m ap ale.</span><span class="example_en">Give me a map. I don't know where I'm going. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mar kafe</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); dima kafe (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Coffee grounds;</span><span class="definition_fr"> marc de café.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan to fini to tas kafe, ena la mar ki rès andan.</span><span class="example_en">When you've finished your cup of coffee, the grounds stay on the bottom. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Si to gen la migrenn pron mar kafe e di sel.</span><span class="example_en">For a migraine, take coffee grounds and salt... </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">maraye</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To tangle, emmêler, enchevêtrer. <span class="example"><span class="example_lc">Ye trouve ye tou maraye. Ye rèste pri andan fil de fè.</span><span class="example_en">They found them all tangled up. They got caught in barbed wire. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">marb</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Marble;</span><span class="definition_fr"> marbre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No te sèrvi lavabo pou lave e lavabo-la te gen en gro marb.</span><span class="example_en">We used the washstand to wash, and the washstand had a big slab of marble. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Tombstone;</span><span class="definition_fr"> pierre tombale.</span> (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">march</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Step (of staircase);</span><span class="definition_fr"> marche, degré.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lidit Brisetout assite et chien la resté en haut dernier marche l'escalier.</span><span class="example_en">He told Brisetout to sit down, and the dog remained seated on the highest step of the stairs. (FO TI5)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">marchan</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Merchant;</span><span class="definition_fr"> marchand.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enave le marchan ki te sòr diferan plas.</span><span class="example_en">There were merchants who came from different places. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>Marchan ape vini. T ole kandi?.</em>The merchant is coming. Do you want candy? (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Marchand charrette vini après la roulais on, quand yolé vende quichose yé conain la saison.</span><span class="example_en">The wagons merchants come by after the cane harvest, when they want to sell something they know the right season. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">marchandiz</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Merchandise;</span><span class="definition_fr"> marchandise.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye barke, Batis e so fanm e so de piti-ye, on vil, on en navir franse ki charye moun e marchandiz ousi.</span><span class="example_en">They got on the boat, Baptiste and his wife and their two kids, headed for the city (New Orleans) on a French boat that carried people and merchandise also. (<span class="variant_code">JR</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">marche</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60). Market; marché. <span class="example"><span class="example_lc">♦Lapin zonglé et li couri dit so moman qué li té gagnin pou méné li au marché.</span><span class="example_en">Rabbit thought and he went to tell his mother that he had to take her to market. </span><span class="example_code">(T9)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">marche</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Walk, way of walking, gait;</span><span class="definition_fr"> façon de marcher, démarche. <span class="example"><span class="example_lc">Mon mo ka di twa en nonm ki bon e èn ki pa bon, jus garde li e so parle e so marche.</span><span class="example_en">I can tell you a good man from a bad man just by looking at him, and the way he speaks, and the way he walks. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">marche</span><sup>3</sup> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); march (<span class="variant_code">CA</span>); mâche, mach (<span class="variant_code">PC</span>). —<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To walk, step;</span><span class="definition_fr"> marcher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou te gen marche apeuprè si mil tou le jou pou vin lekòl.</span><span class="example_en">We had to walk about six miles every day to get to school. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>Fe tansyon! To va marche dan trou labou-la..</em>Be careful! You're going to step into that mudhole. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Safe en joli pèr, lœ nonm e lœ lyon marchan kòt a kòt dan lari.</span><span class="example_en">That makes a pretty pair, the man and the lion walking side by side in the street. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To work, run, function;</span><span class="definition_fr"> marcher, fonctionner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lasiklèri, li mach on lavapè.</span><span class="example_en">The sugar refinery runs on steam. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To march (in an army);</span><span class="definition_fr"> marcher (dans une armée). ♦Ma <span class="example"><span class="example_lc">sra fouti, yé va enrolé et mo va bligé marché.</span><span class="example_en">I'll be in trouble, they will draft me and I will have to march. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To walk (s.o. somewhere); accompagner qn. a pied. <span class="example"><span class="example_lc">Mo te p ole li marche mon che mon.</span><span class="example_en">I didn't want him to walk me home. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mardi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); madi (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Tuesday;</span><span class="definition_fr"> mardi.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo kou en li dan lopital, sète mo krwa en madi.</span><span class="example_en">I took him to the hospital, I think it was a Tuesday. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Eh bien, Mardi soir, mo tante té fait limé tou so la maison.</span><span class="example_en">So, Tuesday night my aunt had her whole house lit up. </span><span class="example_code">(T40)</span></span> •<span class="headword">Mardi Gra </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Mardi Gras, Shrove Tuesday;</span><span class="definition_fr"> Mardi Gras.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mapé trempé mon plime dans dit 'encre pou méte en haut papier l'histoire d'un bal Mardi Gras.</span><span class="example_en">I'm dipping my pen in some ink to put on paper the story of a Mardi Gras ball. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mare</span> <span class="pos">n.</span> 1.<span class="definition_en"> Marsh, wetland;</span><span class="definition_fr"> marécage, marais.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦L</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">t'apé 'miser li-même en l'écorce ein marais.</span><span class="example_en">He was enjoying himself on the edge of a swamp. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Pond;</span><span class="definition_fr"> étang.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te gengnen en ti mare ki te gengnen dolo.</span><span class="example_en">There was a little pond that had water in it. </span><span class="example_code">(TP)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">marengwen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>); marangwon (<span class="variant_code">CA</span>); marangwen, marangwen (<span class="variant_code">PC</span>); marangon (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); marogwen (<span class="variant_code">BT</span>); marongwen (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Mosquito;</span><span class="definition_fr"> moustique.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La ye gen en bèr, to mi bè-la kon èna marangwon.</span><span class="example_en">Then they have mosquito netting, you put that on [the bed] for when there are mosquitoes. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Konm ye kouche, marongwan-ye tonbe mòd ye.</span><span class="example_en">When they went to bed, the mosquitoes started to bite them. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">marenn</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); marengn (<span class="variant_code">MO</span> 60). Godmother; marraine. <em>Mo fe tou mo piti-ye konfïrmen, batize, fe batenm, batize katolik marenn e paren..</em>I got all of my children confirmed, and baptized Catholic, with a godmother and a godfather. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦C'est mo marraine Man Barber qui té donnin bal la.</span><span class="example_en">It's my godmother Mrs. Barber who gave that ball. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mareuz</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Woman who binds sugar cane into bundles;</span><span class="definition_fr"> ouvrière qui fagote la canne à sucre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Moulin, yé poussé charrette. Charrette, yé poussé marreuse. Marreuse, yé poussé couteau.</span><span class="example_en">The mill pushes a cart. The cart pushes the woman who binds the cane. The woman who binds the cane pushes the knife. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">margote</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); margo (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Starter potato which is planted for growing new vines;</span><span class="definition_fr"> marcotte de pomme de terre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En margote se patat. To ka plante en patat, la l a f en en ti patat.</span><span class="example_en">A [margote] is a potato. You can plant a potato, it'll make a little potato. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">margote</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To transplant;</span><span class="definition_fr"> greffer, transplanter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Anon margote chalot. No gen pou plase chak ti margo dan ran-la.</span><span class="example_en">Let's transplant green onions. We have to place each starter plant in the row. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Mari Lavo</span> <span class="pos">prop.n.</span> <span class="definition_en">Marie Laveau (voodoo queen);</span><span class="definition_fr"> Marie Laveau (reine de voudou). <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité dansé Kongo avek Mari Lavo.</span><span class="example_en">He danced the Congo with Marie Laveau. </span><span class="example_code">(TN)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mari</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Husband;</span><span class="definition_fr"> mari.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Fom-la ki so mari mouri li remarye ave en lòt nonm.</span><span class="example_en">The woman whose husband died married another man. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; M <span class="example"><span class="example_lc">ap ale marye li. Li sra mo mari dan jen.</span><span class="example_en">I'm going to marry him. He'll be my husband in June. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Liblamé so mari tellement cila t'olait fou' li des coups.</span><span class="example_en">She blamed her husband so much that he wanted to beat her. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mari-salòp</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Slattern, untidy woman;</span><span class="definition_fr"> femme malpropre, marie-salope. <span class="example"><span class="example_lc">To kochon tèl konm mari-salòp.</span><span class="example_en">You are as sloppy as a hog. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mark</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lamak (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); mak (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lamark (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Mark;</span><span class="definition_fr"> marque.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye di ka vou gen trwa lamark konm sa dan vo lamen vou gen bon lachans</span><span class="example_en"> They say that when you have three marks in your hand like that, you have good luck. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Michié vente plat té oir la marque collier quand yé fermain gros Boule dans poulailler</span><span class="example_en">. The flat-bellied man saw the mark from where they locked Boule in the chickencoop. (<span class="variant_code">T22</span>) •mark d anvi <span class="example"><span class="example_lc">n.phr</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>); lamark lanvi (<span class="variant_code">CA</span>). Beauty mark, birthmark; envie, graine de beauté. <span class="example"><span class="example_lc">Li gen en mark d anvi an son fron.</span><span class="example_en">He has a birthmark on his forehead. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">mak de nesan </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Beauty mark, birthmark;</span><span class="definition_fr"> envie, graine de beauté.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa fe ye pèl sa en mak de nesan.</span><span class="example_en">So they call that a birthmark. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">marke</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To note, write down, mark;</span><span class="definition_fr"> marquer, noter, écrire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo lir pou li, mo di li sa ki marke an let-la.</span><span class="example_en">I read it to her, I told her what was written in the letter. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo va marke sa de fwa pou pa mo bliye.</span><span class="example_en">I'm going to note that twice so I don't forget. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦TitPoucette pronne so moceau dipain et chaque pas yé té fait, li laissé tommeber ein</span><span class="example_en">'<span class="example"><span class="example_lc">tit brin dipain pou' marquer so chimin.</span><span class="example_en">Tom Thumb took his piece of bread and every step they took, he dropped a piece of bread to mark his way. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To brand;</span><span class="definition_fr"> marquer au fer chaud.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To gen p chofe fèr-la pou marke to lavach pou mete to non antèr lavach. Kòm sa, to pa kònen vole li.</span><span class="example_en">You've got to heat the iron to brand your cow, to put your name on the cow. Like that, you can't steal it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">markònen</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To stack;</span><span class="definition_fr"> empiler, entasser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo nonk te fe karòt taba an markònen fey-ye. To mèt en pwa desi pou preze taba.</span><span class="example_en">My uncle made plugs of tobacco by stacking the leaves. You put a weight on top to press the tobacco down. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">marlechal</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Marshal;</span><span class="definition_fr"> maréchal.</span> <em>♦Parol ça vou di mouen en hau Marléchal Pervo, mo koné li ziste..</em>The words you're telling me about Marshall Pervo, I know they are correct. (<span class="variant_code">T14</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">marmit</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Kettle, pot;</span><span class="definition_fr"> bouilloire, marmite.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vye tan pase, no te mene dejenen dan marmit-ye.</span><span class="example_en">In the olden days, we used to bring our breakfast in a pot. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tou moun konnen sa ki bouy don so mamit.</span><span class="example_en">Everybody knows what boils in his own pot. [<span class="example"><span class="example_lc">'mamit'</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">DU</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">marodan </span><span class="example"><span class="example_lc">adj., adv.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>); morodon (<span class="variant_code">BT</span>). —<span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Wild, crazy;</span><span class="definition_fr"> sauvage, fou.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Chwal-la ap ale marodan.</span><span class="example_en">That horse is going crazy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Very fast;</span><span class="definition_fr"> très vite.</span> (<span class="variant_code">BT</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">maron</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); maran (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Brown;</span><span class="definition_fr"> brun, châtain, marron. <span class="example"><span class="example_lc">Narb li ki li fe sa rèste vèr tou livèr. Tou lez-ot tòrnen jòn e maron. Ye fey tonbe.</span><span class="example_en">The tree that did that for him stays green all winter. All of the others turn yellow and brown. Their leaves fall off. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo gain en chemiz mawon.</span><span class="example_en">I have a brown shirt. </span><span class="example_code">(HW)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">maron</span><sup>2</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Wild;</span><span class="definition_fr"> sauvage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To ka di en dezwa maron. Li pa en dezwa dou.</span><span class="example_en">You can say 'a wild goose.' It's not a tame goose. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo neve te lenmen kase chwal maron.</span><span class="example_en">My nephew used to like to tame wild horses. </span><span class="example_code">(ST)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Vyolèt maron se en flè ble.</span><span class="example_en">Wild violets are blue flowers. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yen'avait deux banjo, deux paires rakatcha, ein rara et ein laflute en canne maronne.</span><span class="example_en">There was a banjo, two pairs of spurs, a rattle and a wild cane flute. </span><span class="example_code">(T40)</span></span> •<span class="headword">kann maron </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Reed, wild cane;</span><span class="definition_fr"> canne sauvage, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">kann</span><span class="example_en">•kouri maron <span class="example"><span class="example_lc">v.phr. v.</span><span class="example_en">To run away; s'évader, se sauver. <span class="example"><span class="example_lc">Ti connais nèg va couri marron.</span><span class="example_en">You know that the guys are running away. </span><span class="example_code">(DC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">L ale maron dan sipriyèr. Nouzòt pa konen ou l ale.</span><span class="example_en">He ran away into the swamp. We don't where he went. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">parti maron </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To run away;</span><span class="definition_fr"> s'évader, se sauver.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Apé, yé té parti marron.</span><span class="example_en">After, they run off. </span><span class="example_code">(DC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Enn ave en nonm ki te fe en krim, e li te parti maron dan bwa pou peche ye met li dan laprizon.</span><span class="example_en">There was a man who had committed a crime, and he ran away to the woods so they wouldn't put him in jail. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mars</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); mas (<span class="variant_code">PC</span>); mwa d mas (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> March;</span><span class="definition_fr"> mars.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To plant koton dan avri, mas.</span><span class="example_en">You plant cotton in March or April. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Dan mwa d mars, mo plant jarden.</span><span class="example_en">In the month of March, I plant the garden. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦.Aster nalé tende Mars.</span><span class="example_en">Now we'll wait for March. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">marten-pechè</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Belted kingfisher;</span><span class="definition_fr"> martin-pêcheur. (<span class="example"><span class="example_lc">Ceryle alcyon</span><span class="example_en">.</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">martir</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); martur (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Martyr;</span><span class="definition_fr"> martyre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sete en sen e en martir. Ye twe li avèk kayou.</span><span class="example_en">He was a saint and a martyr. They killed him with stones. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Martyrs layé', pi Comte Ory.</span><span class="example_en">The martyrs, and also Count Ory. </span><span class="example_code">(T1)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Torture;</span><span class="definition_fr"> torture.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te rache nòt zyeu, rache nòt zong kom-sa-la, rache nòt zong zòrtey, koupe nòt long, koupe nòt zòrtey, onfen fe nouzòt tou spès de martur.</span><span class="example_en">They would pluck out our eyes, pull off our fingernails like that, pull off our toenails, cut out our tongue, cut off our toes, in short, they subjected us to every kind of torture. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">marto</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Hammer;</span><span class="definition_fr"> marteau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To kal li andan la ave en marto.</span><span class="example_en">You drive it in with a hammer. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si to klou kroch, to gen pou done li en kou-d-marto pou drwati li.</span><span class="example_en">If your nail is crooked, you've got to hit it with the hammer to straighten it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">maryaj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); mariyaj (<span class="variant_code">PC</span>); marye (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Marriage, wedding;</span><span class="definition_fr"> mariage, noces.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo bèni mo mariyaj.</span><span class="example_en">I had my marriage blessed. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye te dwaz èt gen en gran resèpsyon pou so maryaj.</span><span class="example_en">There must have been a big reception for her marriage. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Michié Macaque vini fiancé avec Mamzelle la, et soi so mariage li invité so zami pou souper la.</span><span class="example_en">Mr. Monkey became engaged with the girl, and the evening of his marriage he invited his friends to have dinner there. </span><span class="example_code">(FO T10)</span></span> <span class="headword"><subentry>•non-d-maryaj </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Married name;</span><span class="definition_fr"> nom de mariage, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">non</span><span class="example_en">•<span class="headword">par maryaj </span><span class="pos">adj.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> By marriage;</span><span class="definition_fr"> par alliance.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Neuveu par maryaj.</span><span class="example_en">Nephews by marriage. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">marye</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); maryè, lamarye (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bride, groom;</span><span class="definition_fr"> marié(e). <span class="example"><span class="example_lc">En lamarye. Fonm-la se lamarye e nonm-la se mèm chòzse la, se, marye.</span><span class="example_en">A bride, that woman is a bride. And that man is the same thing, he is a groom. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>Èn nouvo marye..</em>A new bride. (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Leu maryè.</span><span class="example_en">Groom. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">marye</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); mari (<span class="variant_code">NE</span>); mare, mariye (<span class="variant_code">PC</span>); maryè (<span class="variant_code">MO</span> 60). —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To get married, to be married;</span><span class="definition_fr"> se marier, être marié. <span class="example"><span class="example_lc">Ye de ret ansanm. Ye pa marye, ye janme marye.</span><span class="example_en">Those two live together. They're not married, they've never been married. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan li marye, li fe en promès pou rèste ansanm juska lamòr.</span><span class="example_en">When he married, he made a promise to stay together until death. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mooulé to marié; ala ein Mamzelle Lapin Blanc.</span><span class="example_en">[As for you, Brer Rabbit,] I want you to get married; there is a Miss White Rabbit. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> •<span class="headword">marye avek </span><span class="pos">v.phr.</span> (<span class="variant_code">PC</span>); marye e (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To marry;</span><span class="definition_fr"> se marier avec.</span> <em>Èskè vou gen kichòw kant sa, ke blan marye e nwa?.</em>Do you have something against blacks marrying whites? (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Yété si joli, ké tout moune té oulé marié avec yé.</span><span class="example_en">They were so pretty, everyone wanted to marry them. </span><span class="example_code">(T29)</span></span> —v. <span class="example"><span class="example_lc">tr.</span><span class="example_en">1.<span class="definition_en"> To marry ;</span><span class="definition_fr"> se marier avec.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M ap ale marye li. Li sra mo mari dan jen.</span><span class="example_en">I'm going to marry him. He'll be my husband in June. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Licommencé crié li pas oulé marié fille lé roi.</span><span class="example_en">He began to shout that he did not want to marry the king's daughter. </span><span class="example_code">(FO T26)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To marry (s.o.) off; marier (qn). <span class="example"><span class="example_lc">Ye marye mo, ye dòn mo en gran lanos, ave te gen benn, tou kichò.</span><span class="example_en">They married me off, they gave me a big wedding with a band, and all. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mocroi ben Lion en train marié so fille avec ein dans so voisin.</span><span class="example_en">I really think that Lion is marrying his daughter off to one of his neighbors. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To marry, perform a marriage ceremony (of a priest, etc.); marier (en parlant d'un prêtre, etc.). (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">maryonèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Puppet;</span><span class="definition_fr"> marionnette.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nouzòt t ap garde labouch maryonèt e no te pa kapab konprann koman li parle.</span><span class="example_en">We would watch the puppet's mouth and we couldn't understand how it spoke. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mas</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lamas (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sledgehammer;</span><span class="definition_fr"> masse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Avèk enn mas on tape le poto de baryèr.</span><span class="example_en">You drive in fence posts with a sledgehammer. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En lamas, sa gen en lamanch kòm en lahach. To sèr sa pou fan kikchoj.</span><span class="example_en">A sledgehammer has a handle like a hatchet. You use it to split something in two. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lisamblé tou lafoce et li cogné so latête com einlamasse.</span><span class="example_en">He gathered up all his strength and he struck with his head like a sledgehammer. </span><span class="example_code">(T2)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mas</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span> •<span class="headword">an mas </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Much, a lot (of);</span><span class="definition_fr"> beaucoup (de). <span class="example"><span class="example_lc">Li plont fevi an mas.</span><span class="example_en">He plants a lot of okra. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">masakre</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To slaughter, massacre;</span><span class="definition_fr"> massacrer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye pa tire li ye masakre li.</span><span class="example_en">They didn't shoot them, they slaughtered them. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> ♦Yé <span class="example"><span class="example_lc">batte, yé massacré yé méme.</span><span class="example_en">They fought, they slaughtered each other. </span><span class="example_code">(FO T16)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To ruin, mess up, massacre (fig.); abîmer, gâcher. <span class="example"><span class="example_lc">Mo di kreyòl se pa masakre konm franse. Franse tou masakre. Ye gen li tou masakre paskè ènan de paròl ye, ye mel dan la ki va pa ditou.</span><span class="example_en">I say that Creole is not messed up like French. French is all messed up. They have messed it up because there are words in it that don't fit at all. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo masakre mo zèrb-ye. Mo vini avèk mo TRACTOR kraze ye.</span><span class="example_en">I killed my weeds. I came with my tractor and crushed them to death. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To beat;</span><span class="definition_fr"> battre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Masakre kèkenn kòm to se biche li e gen li tou èstropye.</span><span class="example_en">To beat someone up, like you whip him or get him crippled. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li mouri parskè li te masakre.</span><span class="example_en">He died because he was badly beaten. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Litrouvé ein ti chivreil qui té mouri, a force chien té massacré li li té plein bobo.</span><span class="example_en">He found a little deer that was dead, he was full of wounds because of how the dogs had beaten him up. </span><span class="example_code">(FO T1)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mask</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> mas (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Mask;</span><span class="definition_fr"> masque.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa kònè ki moun li te, li te gen en mas an so figi.</span><span class="example_en">I didn't know who she was, she had a mask on her face. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Litrouvé ain mask ki té joliman bien faite.</span><span class="example_en">He found a mask that was very well made. </span><span class="example_code">(ME 90)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">maskarade</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To disguise;</span><span class="definition_fr"> déguiser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te si maskarade li te sanble en vye dyablès.</span><span class="example_en">She was so disguised she looked like an old devil woman. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">maske</span> <span class="pos">v.refl.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To put on a mask;</span><span class="definition_fr"> se masquer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te pa konen wa li byen. Li te maske.</span><span class="example_en">I couldn't see him well. He was masked. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vous connin que roi Canne avale té donné l'ordre qué li té pas oulé moune masqué yé en haut Mardi Gras.</span><span class="example_en">You know that King Carnaval gave the order that he didn't want people to wear masks on Mardi Gras. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mastòk</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Large dragonfly;</span><span class="definition_fr"> grande libellule.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">matache</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Spotted, speckled;</span><span class="definition_fr"> tacheté.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En chval li matache.</span><span class="example_en">A spotted horse. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">matchèr</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Pus;</span><span class="definition_fr"> pus.</span> <em>♦[Pou] tatanòs...Promi en kouvèr e rouj e li pou laboukàn frap drwat don p le-la. Safe matchèr-la sòrti..</em>For tetanus, take a lid and arrange it so that the smoke hits the wound directly. That will make the pus come out. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">mate</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To buck, rear up;</span><span class="definition_fr"> faire le gros dos, se cabrer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Chval mate.</span><span class="example_en">The horse reared up. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Alorse Bourriquet la maté é pi corcobié.</span><span class="example_en">Then Bourriquet reared and thought he was doing something nice. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">maten</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). Morning; matin. <em>Li se vini vandredisanmdi maten'penng! Penng! Penng! Penng! ' li se sònen laklòch-la.</em> When Friday or Saturday morning came around, ting! ting! ting! ting! They would ring the bell. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Lonmen maten avon jour, kote siz-èr, Konpèr Lapen vini ondon l BUS</span><span class="example_en"> The next morning before dawn, around 6:00, Brer Rabbit got onto the bus. (<span class="variant_code">NE</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Tova prend in costume caouène, moin mo sra zétoile du matin.</span><span class="example_en">You will get a snapping turtle costume, and I will be the morning star. </span><span class="example_code">(T33)</span></span> <span class="headword"><subentry>•asmaten </subentry></span><span class="pos">adv.phr.</span> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> This morning;</span><span class="definition_fr"> ce matin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To leve asmaten to vini isit èk to chveu-ye tou paye.</span><span class="example_en">You got up this morning and came here with your hair all uncombed. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo latèt t ape tournen asmaten. Mo rèste asit.</span><span class="example_en">I was dizzy this morning. I stayed seated. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">bo maten </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); bon maten (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1) In the early morning; de bon matin. <span class="example"><span class="example_lc">Mo travay pa l apre-midi. Mo travay bon maten.</span><span class="example_en">I don't work in the afternoon. I work in the early morning. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bon matin, li parti couri côté Compair Zavoka.</span><span class="example_en">Early in the morning, he got up and went to Brer Lawyer's. </span><span class="example_code">(T5)</span></span> 2) This morning; ce matin. <span class="example"><span class="example_lc">Mo parle avèk li bo maten.</span><span class="example_en">I talked with him this morning. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">bon maten </span><span class="pos">int.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Good morning;</span><span class="definition_fr"> Bonjour, <span class="headword"><subentry>•gran-maten </subentry></span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); gran bo maten, gran gran maten, (<span class="variant_code">PC</span>); gron-maten (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Early in the morning, just before sunrise;</span><span class="definition_fr"> de bon matin, juste avant le lever du soleil.</span> <span class="example"><span class="example_lc">E e kou pèche gran maten. A katr è anvan jou.</span><span class="example_en">(I'm) going fishing early in the morning. At four o'clock in the morning. (<span class="variant_code">PC</span>); <em>Gran maten? Se en ti bren avan soley lève..</em>Gran maten? That's a tiny bit before sunrise. (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">le maten </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> In the morning;</span><span class="definition_fr"> le matin, dans la matinée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo bwa yenk en tas le maten.</span><span class="example_en">I just drink one cup in the morning. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">tou le maten </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">Every morning;</span><span class="definition_fr"> tous les matins.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo bwa kafe tou le maten.</span><span class="example_en">I drink coffee every morning. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou di son kle bouyi fey pakaye avek en ti moso koupros e bwa tou le maten kon to leve.</span><span class="example_en">For thin blood, boil some pecan leaves with copperas, and drink some every morning when you get up. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">matenyenng</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Any old object;</span><span class="definition_fr"> n'importe quel vieil objet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Va chèrche vye bout matenyenng-la dan kwen pou mwen.</span><span class="example_en">Go get that old thing in the corner for me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">matinal</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Early-rising, morning (person); matinal. ♦A<em>h! cé vou, Comaire Ranhoutan! Vou ben matinal, jordi..</em>Oh, it's you, Mrs. Orangutan. You're up quite early this morning. (<span class="variant_code">T6</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">matla</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Mattress;</span><span class="definition_fr"> matelas.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En payas fe avèk lapay ki sòr an-o mayi. Nou te chik li byen e nou te me li den en sak, e nou te fe pou mèt an no matla.</span><span class="example_en">A mattress made with corn shucks. We would tear it up well, and put it in something like a bag to put on our mattress. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lontan pase ye te fe matla evèk lapay.</span><span class="example_en">A long time ago they made mattresses with straw. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦C'est temps pou découvri matelas, planté dicane.</span><span class="example_en">It's time to uncover the mattress and to plant the cane. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">matlo</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Sailor;</span><span class="definition_fr"> matelot.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lézot matlo pa bésouan comandan.</span><span class="example_en">The other sailors don't need a commander. </span><span class="example_code">(T7)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">matou</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Tomcat;</span><span class="definition_fr"> matou.</span> <span class="example"><span class="example_lc">An franse se en matou. An kreyòl se en popa chat.</span><span class="example_en">In French it's a 'tomcat'. In Creole it's a [popa chat]. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en matou. Li vini dan mo kou, li tchwe ti cha-ye. Mo pa konen ou li sòr. Li toujou ap chèrche pou femèl.</span><span class="example_en">I've got a tomcat. He comes in my yard and kills little cats. I don't know where he comes from. He's always looking for females. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Coutez vié chatte léyé qu'apé pélé matou.</span><span class="example_en">Listen to the old pusses that are calling out for tomcats. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">matris</span> <span class="pos">n.</span> 1.<span class="definition_en"> Womb, uterus;</span><span class="definition_fr"> matrice, utérus.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou lamaladi de fam, pou netwaye matris en fam, vou sèrv medsin Misye Irsen.</span><span class="example_en">For women's sickness, to clean out the uterus, you use Mr. Irsen's medicine. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> 2.<span class="definition_en"> (A kind of illness of the womb). <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou lamatris, vou sèr lalyann on kat.</span><span class="example_en">For the [illness of the] womb, you use [a certain kind of] ivy. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">may</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Joint, segment;</span><span class="definition_fr"> joint, entrenoeud.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mò te tou koupe ye pa may, tou koupe dan l maj.</span><span class="example_en">I cut it all up into segments. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Mesh, link (in a net);</span><span class="definition_fr"> maille (d'un filet). <span class="example"><span class="example_lc">♦Desrat-la couri vite et mangé tout lamaille-la et Lion té ca fou' so camp.</span><span class="example_en">The rat came and ate the mesh links of the net, and the Lion was able to flee. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">maye</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Jointed, divided up into net-like links; segmenté, diviser en mailles. <span class="example"><span class="example_lc">Lab-a-malo se tou maye, se maye konm en dwa.</span><span class="example_en">Lizard's tail is all jointed, it is jointed like a finger. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mayi-lòr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Children's game in which participants hold hands and turn around (cf. 'ring-around-the-rosie'); jeu d'enfants dans lequel les participants se tiennent la main et font des tours. <span class="example"><span class="example_lc">Ye te kat o senk ansanm, e ye tchombo ye lamen. Mari tchoulo.</span><span class="example_en">There were four or five of them together, and they held hands. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mayonez</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Mayonnaise;</span><span class="definition_fr"> mayonnaise.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">me</span><sup>1</sup> <span class="pos">conj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>); mè, men (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> But;</span><span class="definition_fr"> mais.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En kokodri, tan k t ape gète li, i va kouche trankil. Me la, kan ti ba lœy, la i va seye chape.</span><span class="example_en">An alligator, as long as you watch him he'll lie still. But as soon as you bat an eye he'll try to get away. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li fe akrwar li plen kouraj me li pœr.</span><span class="example_en">He pretends he's full of courage but he's afraid. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Macaque là li té pas grand, li té pli gros qu 'eine souris, mais pas si gros qu'ein éléfant.</span><span class="example_en">The Monkey was not big, the Monkey was bigger than a mouse but not as big as an elephant. </span><span class="example_code">(T36)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">me</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); mwa d me (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> May;</span><span class="definition_fr"> mai.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Me le dis seu</span><span class="example_en">May 17.<span class="definition_en"> (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Tout moune connin qué tous les ans au mois de mai lapin gagnin ein maladie.</span><span class="example_en">Everyone knows that every year in the month of May Rabbit gets a sickness. </span><span class="example_code">(FO T3)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mèch</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lamèch (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Bit (for a drill);</span><span class="definition_fr"> mèche (d'un foret). <span class="example"><span class="example_lc">En DRILLli pèrse parey konm tèryèr, men se plu vit fe. Li gen de mèch, li gen de POINTvou ka sèrvi difèran POINT pou fè difèran grosè trou.</span><span class="example_en">A drill pierces like a borer, except that it is faster. It has bits, it has different points, and you can use different bits to make different size holes. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Wick;</span><span class="definition_fr"> mèche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo limen lamèch bouji mo mèt dife anlè li.</span><span class="example_en">When I light the candle wick, I put fire on it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mèch</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Swamp, marsh;</span><span class="definition_fr"> marais, marécage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ouais, Cocodrie</span><span class="example_en">'<span class="example"><span class="example_lc">tait le roi de la mèche encore.</span><span class="example_en">Yes, Alligator was still the king of the swamp. </span><span class="example_code">(DC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mechan</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Mean, nasty;</span><span class="definition_fr"> méchant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Moun-sa-la, se mechan. Ye vo pa aryen. Ye pa vayan di tou.</span><span class="example_en">Those people, they're mean. They're worthless. They're not nice at all. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Rose té méchant, é Blanche té bon.</span><span class="example_en">Rose was nasty, and Blanche was good. </span><span class="example_code">(T30)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">meday</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Medal;</span><span class="definition_fr"> médaille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en meday dan mo kou.</span><span class="example_en">I have a medal around my neck. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou lèrb-a-la-pis,] pou onpeche trape li to pòrt en meday on plon si lapo..</em>For poison ivy, to keep from getting it you wear a lead medal against your skin. (<span class="variant_code">BI</span>) •<span class="headword">meday an kaspilèr </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Scapular;</span><span class="definition_fr"> scapulaire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Meday an kaspilèr. THEY HAVE en portre a Jeju Kri òho. To donn sa kan oun moun te konennfœrm. Chak piti to gen enn de meday.</span><span class="example_en">A scapular. They have a picture of Jesus Christ on them. You give that when someone is being confirmed. Each child had one of the medals. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">skapilèr</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">medikal</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 72). Healer, folk healer; traiteur, guérisseur. <span class="example"><span class="example_lc">Li t otè èt medikal.</span><span class="example_en">He wanted to be a healer. (<span class="variant_code">MO</span> 72)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">medikaman</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">CA</span>); medikòman, mèdikòmon (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Medicine;</span><span class="definition_fr"> médicament.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Doktè dòn mwen en papye pou mon gen mo medikòman.</span><span class="example_en">The doctor gave me a paper so that I could get my medicine. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mèdsen</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Doctor;</span><span class="definition_fr"> médecin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tan pri, vite couri charché metcin.</span><span class="example_en">Please, go get the doctor quickly. </span><span class="example_code">(T4)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mèdsin</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); metsin (<span class="variant_code">MO</span> 60); medsin (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Medicine;</span><span class="definition_fr"> médicament.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Gar, sa mo tit anfan achte, mo peu pa bliye prann me mèdsin.</span><span class="example_en">Look at what my grandchild bought me, that way I can't forget to take my medicine. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pounetwaye matris en fam, vou sèrv medsin misye irsen.</span><span class="example_en">To clean a woman's uterus, you use Mr. Irsen's medicine. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Medicine;</span><span class="definition_fr"> médecine.</span> •<span class="headword">tidye lametsin </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To study medicine;</span><span class="definition_fr"> étudier la médecine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lite kouri tidyelametsin. Li di li te ole et en doktè.</span><span class="example_en">He went to study medicine. He said he wanted to be a doctor. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mefyan </span><span class="example"><span class="example_lc">adj</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); mefyè (<span class="variant_code">PC</span>). Mistrustful, suspicious; méfiant. <span class="example"><span class="example_lc">Se en boug te mefyan sa.</span><span class="example_en">He was a mistrustful guy. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa mefyan. Mo gen konfyons dan twa.</span><span class="example_en">I'm not suspicious. I trust you. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mefyans</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Distrust, mistrust;</span><span class="definition_fr"> méfiance.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité gagnin ein ti méfiance malgré Compair Lapin té assiré li li té pas bésoin pair.</span><span class="example_en">He had some distrust even though Brer Rabbit assured him there was no reason to be afraid. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mèg</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); meg (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Skinny, thin;</span><span class="definition_fr"> maigre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena plen moun ke manj dou e vyen pa gra. Mo kwi sa pou mo mari ke mèg.</span><span class="example_en">There are a lot of people who eat sweets and don't get fat. I bake them for my husband who is skinny. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gro me astèr mo vini mèg.</span><span class="example_en">I was fat but now I am getting thin. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Chien cila té si maigre mo té pas gagnin courage bimin li.</span><span class="example_en">That dog was so skinny that I didn't have the heart to beat it. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> •<span class="headword">fe mèg </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To fast, abstain from eating meat;</span><span class="definition_fr"> manger maigre, s'abstenir de manger de la viande.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dan Karèm plito an mèrkredi e vandredi moun fe mèg.</span><span class="example_en">During Lent, especially on Wednesdays and Fridays, people fast. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Cè jordi vandrédi, no va fé mègue, Bon Djié a idé nouzote.</span><span class="example_en">Today is Friday and we will abstain from meat, and God will help us. </span><span class="example_code">(T6)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Mègnan</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Title of the Voodoo god;</span><span class="definition_fr"> titre du dieu du vaudou.</span> <em>♦Aïe! diet Voodoo Maignan!.</em>[An invocation of the Voodoo god]. (<span class="variant_code">GC2</span>) REM: <span class="variant_code">GC2</span> notes: «(Voodoo) is the name of an imaginary being of vast supernatural powers residing in the form of a harmless snake... In Louisiana... Voodoo bore as a title of greater solemnity the additional name of Maignan.»</p> |
|
|
<p><span class="headword">megri</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To lose weight;</span><span class="definition_fr"> maigrir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li malad. Li megri.</span><span class="example_en">He's sick. He lost weight. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦M'amanger yé démain mais faut to donne yé plein souper. Mo p'olé yé maigri.</span><span class="example_en">I will eat them tomorrow but you have to give them a big supper. I don't want them to lose weight. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mèksiken</span><sup>1</sup> <span class="example"><span class="example_lc">adj., n.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). Mexican; mexicain. <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa konnen si se JAPANESE o si se mèksiken.</span><span class="example_en">I don't know if he is Japanese or Mexican. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mèksiken</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Balsam pear;</span><span class="definition_fr"> fruit d'une plante tropicale particulière.</span> (<em>Momordica charantia)..</em><em>♦[Pou] de koupir, met en morso mèksiken si to koupir, ou met di mèksiken don wiski e vide sa si laple..</em>For cuts, put a piece of balsam pear on your cut, or put some balsam pear in whiskey and pour that on your wound. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">mekye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); mèke (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Trick, wile;</span><span class="definition_fr"> manège, tour.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li konen fe mèke. Li konen sote ho.</span><span class="example_en">He knows how to do tricks. He knows how to jump high. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mocré ta bate Compair Chivreil, si to fé mékié ma di toi.</span><span class="example_en">I think you will beat Brer Deer, if you do this trick I'll tell you. </span><span class="example_code">(T5)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">melanje</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); mèlanje (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); melaje (<span class="variant_code">PC</span>); melaye (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To mix, mix up;</span><span class="definition_fr"> mélanger.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Leu patwasè te en langaj ki e mèlanje. Se mèlanje avek, mo pans, le nwar, lez endyen, leu franse. Sa tou melanje. Epi ave langle osi.</span><span class="example_en">Our 'patois' is a mixed language. It is mixed with, I think, the language of Africans, and Indians, and French. And English also. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo melanje tou sa ansanm.</span><span class="example_en">I mixed all that together. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Lait pur vaut mieux que ça qui mélangé!.</em>Pure milk is better than mixed. (<span class="variant_code">T35</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">mèle</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); met, mèl (<span class="variant_code">PC</span>); mele (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To mix;</span><span class="definition_fr"> mêler. <span class="example"><span class="example_lc">Mo parl kreyol plis ke mo parl langle. Sa fe mo mele li ansanm.</span><span class="example_en">I speak Creole more than I speak English. So I mix them together. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye te janmen gen pir blan dan la louzyèn, ye tou mele.</span><span class="example_en">There have never been pure whites in Louisiana, they're all mixed. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To mix up, mistake (one thing for another);</span><span class="definition_fr"> confondre (une chose pour une autre). <span class="example"><span class="example_lc">No-kenn bèt a kon te mel pa avek èn mo gran-popa.</span><span class="example_en">We didn't mistake our cattle for my grandfather's. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To mix with, associate with someone;</span><span class="definition_fr"> s'associer avec.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En Fronse te vomye mele èk en nèg ke mele èk en Kadjen, parske ye te veupa en Kadjen don ye mezon.</span><span class="example_en">A Frenchman was better off mixing with a black man than a Cajun, because they didn't want Cajuns in their house. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To interfere;</span><span class="definition_fr"> se mêler de. <span class="example"><span class="example_lc">Ye mèl tro don mo biznis.</span><span class="example_en">They interfere too much in my affairs. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦SiDjiabe pa mêlé, tou kichoge a marché drette.</span><span class="example_en">If the Devil doesn't get involved, everything will go right. </span><span class="example_code">(T6)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">melyòre</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To improve, (make) better;</span><span class="definition_fr"> améliorer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yévoyé ein délégation, ein bande chien pou mandé Bon Djé pou li méliorer yé condition.</span><span class="example_en">They sent a délégation, a pack of dogs to ask God to improve their condition. (<span class="variant_code">FO T15</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mèm</span><sup>1</sup> (<span class="variant_code">gen.</span>); menm (<span class="variant_code">gen.</span>). —<span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Same;</span><span class="definition_fr"> même. <span class="example"><span class="example_lc">TITANIC, li kale diz-nèf-san dis. mèm lanne mo ne mo kwa.</span><span class="example_en">The Titanic sank in 1910, the same year I was bom, I think. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Leu mèm mai-ye to plant, to manj mèm sa-ye.</span><span class="example_en">The same corn you plant, you eat the same ones. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye kase la vyey mezon, e pi la ye rebati dan la menm plas.</span><span class="example_en">They tore down the old house and then they built a new one on the same spot. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Torti kouri chèche so frè, ki te menm grosè avek li.</span><span class="example_en">Tortoise went to get his brother, who was the same size as he. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">mèm chòj </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Same thing;</span><span class="definition_fr"> même chose. <span class="example"><span class="example_lc">Se mèm chòj avek gro bizniz e piti biznis.</span><span class="example_en">It's the same thing with big businesses and little businesses. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">on mèm ton </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">At the same time;</span><span class="definition_fr"> en même temps, à la fois. cf. <span class="example"><span class="example_lc">tan</span><span class="example_en">—<span class="pos">adv.</span> 1.<span class="definition_en"> Even;</span><span class="definition_fr"> même. <span class="example"><span class="example_lc">T a trouve liyon mèm.</span><span class="example_en">You'll even find lions. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Moté tremblé dans mo kilotte, mo té même l'envie cachésous lasémelle de mo botte.</span><span class="example_en">I was shaking in my trousers, I even wanted to hide under the sole of my shoe. </span><span class="example_code">(T38)</span></span> 2.<span class="definition_en"> (Used to intensify or emphasize). <span class="example"><span class="example_lc">Don vilaj Lafayèt mèm.</span><span class="example_en">Right in Lafayette. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <em>Sa se sa ye pele joue lamizik mèm!.</em>Now that's what you call playing music. (<span class="variant_code">NE</span>) <span class="headword"><subentry>•tou-d-mèm </subentry></span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Nonetheless, all the same;</span><span class="definition_fr"> tout de même.</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mèm</span><sup>2</sup> <span class="pos">pron.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); menm (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> The same one;</span><span class="definition_fr"> le (la) même. <span class="example"><span class="example_lc">Se mèm-la ki gen chapo kom mo-tchèn.</span><span class="example_en">He's the same man who has a hat just like mine. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> The same (thing);</span><span class="definition_fr"> la même chose. <span class="example"><span class="example_lc">Mo konen di menm pou li.</span><span class="example_en">I could say the same for her. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 3.<span class="definition_en"> -Self; -même. <span class="example"><span class="example_lc">Ye ranpli ye machin yemèm.</span><span class="example_en">They fill their machines themselves. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te pa san mo-mèm byen yèr-o-swò.</span><span class="example_en">I didn't feel well last night. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">cf. mo-mèm, twa-mèm, vou-mèm, li-mèm, èl-mèm, nouzòt-mèm, zòt-mèm, ye-mèm.</span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">memèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Grandmother;</span><span class="definition_fr"> grand-mère. <span class="example"><span class="example_lc">Memèr, li gen so konpatriòch.</span><span class="example_en">Grandma's got her cohorts. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mèmmon</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Even, really;</span><span class="definition_fr"> même, vraiment. <span class="example"><span class="example_lc">Mè en nèg pa gen l drwa, mèmmon koze pre avèk en fom blon.</span><span class="example_en">But a black man didn't have any rights, not even talking up close to a white woman. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">memwa</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lamemwar (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Memory;</span><span class="definition_fr"> mémoire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li ja bliye, lamemwa gonn.</span><span class="example_en">He's already forgotten, his memory is gone. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li gen bon memwa. Li rapèl tou kikchoj.</span><span class="example_en">He's got a good memory. He remembers everything. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">men</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lamen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Hand;</span><span class="definition_fr"> main.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kòchmar se en ti nòm, sa gen le gros men e en gro latèt.</span><span class="example_en">Cauchemar is a little man, he has big hands and a big head. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Piti-la touche stov-la, e li brile so lamen.</span><span class="example_en">The child touched the stove and he burned his hand. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Laclé chapé dan mo lamin et calé dan pi!.</em>The key escaped from my hand and fell into the well! (<span class="variant_code">T6</span>) •an (se) men <span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> On one's hands;</span><span class="definition_fr"> plein les mains.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen plen traka an se men.</span><span class="example_en">He has a lot of trouble on his hands. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">ave lamen </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); avè mo lamen (<span class="variant_code">CA</span>); e lamen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); avek lamen (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> By hand, manually;</span><span class="definition_fr"> à la main.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Anvan ye te gen trèkta te lod sa ave lamen.</span><span class="example_en">Before they had tractors they used to load that by hand. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">a lamen </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">NE</span>); an mo lamen (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> By hand, manually;</span><span class="definition_fr"> à la main.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enn sabotyèr, ti tourn a lamen pou fe lakrèm.</span><span class="example_en">An ice cream maker, you crank it by hand to make ice cream. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> REM: In <span class="variant_code">PC</span>, the forms with the prep, <span class="example"><span class="example_lc">a</span><span class="example_en">are unusual; the common forms are <span class="example"><span class="example_lc">eave lamen,</span><span class="example_en">•<span class="headword">donn lamen </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); dòn lamen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To shake hands;</span><span class="definition_fr"> serrer la main.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dòn mwa lamen. Mo pa wa twa pou lontan.</span><span class="example_en">Shake my hand. I haven't seen you in a long time. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword"> e dè lamen </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> With both hands;</span><span class="definition_fr"> a deux mains.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Trape l e dè lamen.</span><span class="example_en">He caught [the ball] with both hands. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">'coup de main' </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Helping hand;</span><span class="definition_fr"> coup de main.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">kou</span><span class="example_en">•<span class="headword">lamen gòch </span><span class="pos">adj.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Left-handed; gaucher. <span class="example"><span class="example_lc">Mo ne lamen gòch.</span><span class="example_en">I was born a left-handed person. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Kon to gen en pye foule fe en moun lamen goch ale to pye -la.</span><span class="example_en">When you have a sprained foot, get a left-handed person to pull on your foot. (<span class="variant_code">LA</span>) •<span class="headword">lamen gòch </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> On the left-hand side; à la gauche, <span class="headword"><subentry>•sègond-men </subentry></span><span class="pos">adj.phr.</span> <span class="definition_en">Secondhand, used;</span><span class="definition_fr"> seconde main, d'occasion, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">segon</span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">menaj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); mènaj (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Furniture;</span><span class="definition_fr"> meubles.</span> <em>Li gen vayan menaj dan so lamezon: so sofaso lit..</em>He's got nice furniture in his house: his sofa, his bed... (<span class="variant_code">CA</span>) 2.<span class="definition_en"> Piece of furniture;</span><span class="definition_fr"> meuble.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kòm si to gen en lit o en matla sa se sa to pèl to mènaj, sa se en lit sa, sa se en menaj sa.</span><span class="example_en">Like if you have a bed, a mattress, that's what you call furniture, that's a piece of furniture. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Household;</span><span class="definition_fr"> ménage.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60) •fe (so) menaj <span class="pos">v.phr.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60). To do one's housework; faire le ménage.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">menaje</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To use sparingly, economize on;</span><span class="definition_fr"> ménager.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M ape menaje sa mo gen pou fe li dire de jou.</span><span class="example_en">I'm using what I have sparingly to make it last two days. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">menase</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To threaten;</span><span class="definition_fr"> menacer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lidéfende Jean Sotte couri, ménacé li marré li ou ben fait sheriff vini jété li dans prison.</span><span class="example_en">He forbad Foolish John to go, and threatened to tie him up or have the sheriff throw him in prison. </span><span class="example_code">(FO T18)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mènaye </span><span class="example"><span class="example_lc">v. intr.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">BT</span>). To (mis)behave, carry on; se comporter (mal), faire une scène. <em>Èl t ap mènaye èk tou kalte d nonm..</em>She was carrying on with all sorts of men. (<span class="variant_code">BT</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mendolin</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); mèdtin (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Mandolin;</span><span class="definition_fr"> mandoline.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se konm en gitar, me se plu piti, en mèdlin. Se sa j e konmonse jwe. Ina oui kòrd ape sa.</span><span class="example_en">A mandolin is like a guitar, but it's smaller. That's what I started to play. It has eight strings. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mène</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); menne (<span class="variant_code">CA</span>), mennen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); mènè (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); menen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); mèn (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); menn, mènen (<span class="variant_code">PC</span>) mene (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To bring, take;</span><span class="definition_fr"> amener, apporter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou kouri mènè flœr o simityèr le Tousen.</span><span class="example_en">We took flowers to the cemetery for All Saints' Day. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M a dòn twa en mòso pou to menen che twa.</span><span class="example_en">I'll give you a piece to take home with you. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li mènen piti a kote lekòl-la.</span><span class="example_en">She brought the child to school. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Safe lœ swa kan li mennen so soupe...</span><span class="example_en">So that evening when he brought him his food... </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">mennen bèk </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); menen bèk (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To take/ bring s.o. back home; ramener qn chez lui. <span class="example"><span class="example_lc">M a vini chèrche twa e mennen twa bèk.</span><span class="example_en">I'll come and get you and take you back home. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">mennen dibri </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To make noise;</span><span class="definition_fr"> faire du bruit, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">dibri</span><span class="example_en">•<span class="headword">mennen di tren </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To make noise;</span><span class="definition_fr"> faire du bruit, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">tren</span><span class="example_en">•<span class="headword">menen komèrs </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To cheat on, run around on (one's spouse);</span><span class="definition_fr"> tromper, cocufier.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">komèrs</span><span class="example_en">•<span class="headword">mennen kote lalwa </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); mennen a lalwa (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1) To sue, prosecute, take to court; poursuivre en justice. <span class="example"><span class="example_lc">Ye pa ka sèrvi non-ye. Ye a SUE twa, y a mennen kote lalwa-la pou zafè sa, vou pa ka sèrvi non-ye.</span><span class="example_en">You can't use their names. They will sue you, take you to court, you can't use their names. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2) To turn (s.o.) in to the police; remettre (qn) entre les mains de la police. <span class="example"><span class="example_lc">M ap mennen li a lalwa. Li twe en nom.</span><span class="example_en">I'm turning him in to the police. He killed a man. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">mene lanbara </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To cause trouble;</span><span class="definition_fr"> faires des histoires, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">anbara</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> To bring in (money, profit);</span><span class="definition_fr"> rapporter (de l'argent, des bénéfices). <span class="example"><span class="example_lc">En bal, dan tan-sa-la ka koton te ase chè, te e mene de san karannt pyas, bal si san liv.</span><span class="example_en">A bale of cotton, in the days when cotton was quite expensive, would bring in 40 dollars, a bale of 600 pounds. (<span class="variant_code">PC</span>) 3.<span class="definition_en"> To carry;</span><span class="definition_fr"> porter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te ap menen mo ti bebe an mo bra.</span><span class="example_en">I was carrying my baby in my arms. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 4.<span class="definition_en"> To remember, recall, bring back to mind;</span><span class="definition_fr"> se rappeler, se souvenir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M pa kònè lòt-la, non, mo te konen non-la, mo ja lid li, plen fwa, juch pa ka mennen li astè-la.</span><span class="example_en">I don't know the other name for it, I used to know it and I have read it, I just can't recall it right now. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">mennen bèk </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To remember, recall, bring back to mind;</span><span class="definition_fr"> se rappeler, se souvenir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kikchò d pase lonton pase, li kapab mennen li bèk.</span><span class="example_en">Something that happened long ago, he can remember that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">mennen dan latet </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To remember, recall, bring back to mind;</span><span class="definition_fr"> se rappeler, se souvenir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen pou jangle en ti bren, mo te kònen plen andan zafè-sa-ye ben, RIGHT NOW mo jis pa ka mennen ye dan latet astè-la.</span><span class="example_en">I have to think for a moment, I used to know a lot about that, I just can't think of them right now. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 5.<span class="definition_en"> To lead;</span><span class="definition_fr"> mener, amener.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo mènen chwal-la kote larivyè, men mo te pa ka fe li bwa.</span><span class="example_en">I led the horse to the river, but I couldn't make him drink. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 6.<span class="definition_en"> To lead, take s.o. to (of a road); mener à (en parlant d'un chemin). <em>Mo konnen tou lari ki a mennen twa kote <span class="variant_code">CA</span>RROLLTON..</em>I know all the roads that will take you to Carrollton. (<span class="variant_code">PC</span>) 7.<span class="definition_en"> To mention, bring up;</span><span class="definition_fr"> mentionner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pa mennen sa dèvan man.</span><span class="example_en">Don't bring that up in front of me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 8.<span class="definition_en"> To import;</span><span class="definition_fr"> importer.</span> <em>Mè le SLAVE se te pou le Fronse, le <span class="variant_code">BI</span>G SHOT mènè le SLAVE!.</em>But slaves were all for the French, it was big shots who imported slaves. (<span class="variant_code">NE</span>) 9.<span class="definition_en"> To give birth;</span><span class="definition_fr"> accoucher de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa ki e mennen de ti kochon, se en latri. En latriy.</span><span class="example_en">The one that gives birth to baby pigs is a sow. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">mennen bèbè </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); mennen piti-ye (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To have a baby;</span><span class="definition_fr"> accoucher d'un enfant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te va pa lopital pou mennen bèbe.</span><span class="example_en">They didn't go to the hospital to have their babies. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">mennen dan moun </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); mennen dan monn-lan (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To bring into the world;</span><span class="definition_fr"> amener dans le monde.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Te janmen gen doktè è tou piti-ye mo mennen dan monn-lan.</span><span class="example_en">I never had a doctor for any of the children I brought into this world. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To (mis)behave, carry on;</span><span class="definition_fr"> se comporter (mal), faire une scène. <span class="example"><span class="example_lc">Arèt mène konm sa; arète fe di tren</span><span class="example_en"> 'Stop behaving like that! Stop making noise!' (<span class="variant_code">BT</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mennœv </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">PC</span>). Manual labor; main-d'oeuvre. <span class="example"><span class="example_lc">Nonm-la donn trwa pyas par nonm pou le mennœv.</span><span class="example_en">The man paid three dollars per man for labor. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">menòt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Handcuffs;</span><span class="definition_fr"> menottes.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye mèt menòt an son ponyen. Sa fe li mal.</span><span class="example_en">They put handcuffs on his wrists. They hurt him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">menòte</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); menòt (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To handcuff;</span><span class="definition_fr"> passer les menottes (à qn). <span class="example"><span class="example_lc">Boug-la, ye menòt li. Li koken. Ye va mèt li an prizon.</span><span class="example_en">That guy, they're handcuffing him. He's a thief. They're going to put him in prison. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mens</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Thin;</span><span class="definition_fr"> mince.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena deu kalite biskwi. Ena enn ki epe, enna enn ki mens.</span><span class="example_en">There are two types of biscuit, there is one that is thick and another that is thin. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan to fe briyòch, to fe en lapat ti gato, to roul sa mens e to fri sa.</span><span class="example_en">When you make sweet donuts, you make cookie dough, you roll it thin and you fry it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ein fie ki té mince com ein di cane.</span><span class="example_en">A girl who was as thin as a sugar cane stalk. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Meager, slight;</span><span class="definition_fr"> maigre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Toulà, z'amis, mo s'ra candjo, mo s 'ra fier passé prince, content comm ' poisson dan dolo. Bonher là s'ra pa mince.</span><span class="example_en">That day, my friends, I will be the boss, I will be prouder than a prince, I'll be happier than a fish in water, and that happiness will not be meager. </span><span class="example_code">(T11)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mentnan</span> <span class="pos">adv.</span> (<span class="variant_code">PC</span>); menman (<span class="variant_code">MO</span> 60). Now; maintenant. <span class="example"><span class="example_lc">Men mentnan sète mo kouzen ki fe li kone mwen.</span><span class="example_en">Now it was my cousin who introduced him to me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Maintnant mo oulé vous publié dans vous gazette mo pli responsabe pour statue Miché Kellogg.</span><span class="example_en">Now I want you to publish in your paper that I am no longer responsible for the statue of Mr. Kellogg. </span><span class="example_code">(T34)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">meprize</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To scorn;</span><span class="definition_fr"> mépriser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se si kekenn e dòn twa kichò, e t ole plis, t e abize so labonte paski le e fe di byen pou twa, li e dòn twa tou sa li kapab e dèn s kòm si te e meprize li.</span><span class="example_en">It's if someone is giving you something and you want more, you're abusing his kindness because he's doing a good thing for you, he's giving you all he can and it's as if you're scorning him. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yéméprisé nous; aussi, resté ferme, Car milates sra nous Ponce-Pilates.</span><span class="example_en">They scorned us, so remain firm, for mulattoes will be our Pontius Pilates. </span><span class="example_code">(T35)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mèr</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). Mother; mère. <span class="example"><span class="example_lc">La Sent Vyèrj se la mèr no Sengnèr Jezu Kri.</span><span class="example_en">The Holy Virgin is the mother of our Savior Jesus Christ. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦MemBrada la ki té pran mo ti kok singa et mo gro moman mèr poul et ki té apé mené yé kouri.</span><span class="example_en">The same friar who took my variegated rooster and my mother hen and was letting them run around. </span><span class="example_code">(T14)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mèrd</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); lamèrd (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lamed, mèd, lamèd, lanmèd (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Shit;</span><span class="definition_fr"> merde.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo wa en ta kaka. Chyen a chye pa-tè, sa se en ta lamèrd.</span><span class="example_en">I see a pile of shit. The dog shit on the ground, that's a pile of shit. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo di, 'Mèrd. Mo kolèr.'</span><span class="example_en">I said 'Shit! I'm angry.' (<span class="variant_code">CA</span>) •<span class="headword">fe monje lamèd </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To make s.o. eat shit; faire manger la merde a qn. <em>Mo ja tonnde ye di, 'm a fe to monje lamèd!'.</em>I've heard people say, 'I'll make you eat shit!' (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="headword"><subentry>•lamèrd </subentry></span><span class="pos">int.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Go to hell!</span><span class="definition_fr"> Au diable!</span> •va a lamèrd! <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>); va a lamèd, va t a lamèd (<span class="variant_code">PC</span>); ale a lamèrd (<span class="variant_code">ST</span>). Go to hell! Je t'emmerde! 2.<span class="definition_en"> Problem, trouble, difficulty;</span><span class="definition_fr"> problème, embarras, difficulté.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Petèt kèk lamèd arivè ankò.</span><span class="example_en">Perhaps another problem will happen. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Thing;</span><span class="definition_fr"> chose, true.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Larokèt sè kèk lamèd ye plant dan jarden.</span><span class="example_en">Yellow rocket is something they plant in the garden. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">pa en mèd </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">Not a damn thing;</span><span class="definition_fr"> pas la moindre chose.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye pa donn nouzòt en mèd.</span><span class="example_en">They gave us nothing at all. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Pa en lamèrd de bon.</span><span class="example_en">Not a single damn good thing. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mèrdeu</span> <span class="pos">adj.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">baton-mèrdeu</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">meren</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); miren (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Wooden shingle;</span><span class="definition_fr"> bardeau en bois.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt meren an mo lamezon pou kouvèr li.</span><span class="example_en">I put wooden shingles on my house to roof it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">merite</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To deserve;</span><span class="definition_fr"> mériter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Boug-sa-la, li merité sa. Sèt en bon boug.</span><span class="example_en">That guy, he deserved it. He's a good guy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Mofie, to gagné miyor tchor passé tou zeine zans dans péhi cila; ta gagné ça to mérité..</em>My daughter, you have a better heart than all the young folks in this country; you will get what you deserve. (<span class="variant_code">T7</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">mèrkrèdi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); mèkredi, mèkredi (<span class="variant_code">PC</span>); mèrkredi (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Wednesday;</span><span class="definition_fr"> mercredi.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo travay mèkredi.</span><span class="example_en">I work on Wednesdays. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">mèrkredi de sann </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Ash Wednesday ;</span><span class="definition_fr"> Mercredi des Cendres.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To fe en lapat klèr e to me sa dan en lapwal e li kwi. Sa fe en krèp pou mèrkredi de sann.</span><span class="example_en">You make a batter and you put it in the frying pan and it cooks. That's a pancake for Ash Wednesday. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mèrliton</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); mirlonton (<span class="variant_code">BT</span>); mirliton (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Vegetable pear, alligator pear, chayote;</span><span class="definition_fr"> chayote, espèce de légume vert pâle qui pousse sur une liane. (<span class="example"><span class="example_lc">Sechium edule</span><span class="example_en">Sw.) <em>Ti pi fe far, ti pi jij etoufe ansanm, ti pi manche, ti pi mèt dan lavyonn. Ti koud pa avèk le mirlonton ?.</em>You can make a stuffing [with them], you can smother them together, you can eat them straight, or you can cook them in meat. Don't you cook with vegetable pears? (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">To kapab etoufe mèrliton avèk chevrèt</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">Se bon.</span><span class="example_en">You can smother vegetable pears with shrimp. It's good. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mèrsi</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Thank you;</span><span class="definition_fr"> merci.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mèsi Bondje.</span><span class="example_en">Thank God! </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mercimo piti, to eune bon fille, bon Djé va béni toi.''</span><span class="example_en">'Thank you, my child, youTe a good girl, God will bless you,' (<span class="variant_code">T30</span>) •<span class="headword">byen mèrsi </span><span class="pos">int.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Thanks a lot;</span><span class="definition_fr"> merci beaucoup.</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mèrsi</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To thank;</span><span class="definition_fr"> remercier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li mèrsi mon sa mon fe pou li.</span><span class="example_en">He thanked me for what I did for him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye donnen li enn ef bouyi ant de ti moso di pen. Li manje sa e mèrsi ye an partau.</span><span class="example_en">They gave him a boiled egg between two slices of bread. He ate that and thanked them while leaving. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mès</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lamès (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); mes (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lames (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Mass;</span><span class="definition_fr"> messe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te va a lames.</span><span class="example_en">I used to go to mass. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo manke lamès.</span><span class="example_en">I missed Mass. </span><span class="example_code">(ST)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">N ale lamès la fèt lasonpsyon.</span><span class="example_en">We went to mass at the Feast of the Assumption. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="example"><span class="example_lc">Dimin, cé dimance; apé la messe, mo va donne ein gran bamboula.</span><span class="example_en">Tomorrow is Sunday; after mass, I'll throw a big party. </span><span class="example_code">(T8)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mèsaj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Message;</span><span class="definition_fr"> message.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si no t ole telegrafe kèkchozno te blije ale dan stasyon pou voye mèsaj-la.</span><span class="example_en">If we wanted to telegraph something, we had to go to the station to send the message. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mèt</span><sup>1</sup> <span class="example"><span class="example_lc">adj., n.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>). Mute; muet. <span class="example"><span class="example_lc">Li parl pa. Li mèt. Se en sour-e-mèt.</span><span class="example_en">He doesn't speak. He's mute. He is a deaf-mute. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mèt</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); met (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Master;</span><span class="definition_fr"> maître. <span class="example"><span class="example_lc">So mèt lès li kour aou l ole.</span><span class="example_en">His master lets him go wherever he wants. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>•Nous té libe; nous té pas bligé travaille pou ein maite..</em>We were free, we didn't have to work for a master. (<span class="variant_code">FO T20</span>) •<span class="headword">'maite cérémoni' </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Master of ceremonies, emcee;</span><span class="definition_fr"> maître des cérémonies. <span class="example"><span class="example_lc">♦Mouché Préval té capitaine bal. So cocher Louis té maite cérémoni.</span><span class="example_en">Mr. Preval was captain of the ball, and his coachman was the master of ceremonies. </span><span class="example_code">(T10)</span></span> •<span class="headword">'maite d'équipage' </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Superintendent of sugar boilers;</span><span class="definition_fr"> directeur des chaudières à sucre.</span> <em>•Maite Rénard sé to dépité ou so prémié comis, é lote té maite d'équipage..</em>Master Fox was his deputy or chief clerk, and the other was mate. (<span class="variant_code">FO 1887</span>) 2.<span class="definition_en"> Teacher;</span><span class="definition_fr"> maître d'école, instituteur, <span class="headword"><subentry>•mèt-d-ekòl </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); mèt-d-ekol (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); met-lekol (<span class="variant_code">NE</span>); met-lekòl (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Schoolteacher (male);</span><span class="definition_fr"> maître d'école, instituteur. <span class="example"><span class="example_lc">Mèt-d-ekòl se pa pele on mon.</span><span class="example_en">The schoolteacher never called on me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mèt-d-ekol-la li gen en ti sifle e kan li sif piti-ye arèt helaye, fe ye komèrs.</span><span class="example_en">The schoolteacher has a whistle, and when he whistles, the children stop yelling. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword"> mèt lamizik </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Music teacher;</span><span class="definition_fr"> professeur de musique.</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mèt</span><sup>3</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); mete, me (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); met (<span class="variant_code">PC</span>); mè (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To put;</span><span class="definition_fr"> mettre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo mete en lòt tai on cha-la.</span><span class="example_en">I put another tire on the car. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Chyen-la te anraje. Ye te gen pou mèt en mizo an so ladjèl pou peche li mòrd moun.</span><span class="example_en">The dog was rabid. They had to put a muzzle on his mouth to keep him from biting. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>•Li ramassé tout La Graisse, et mené li dans vié baignoire..</em>He collected all of the grease and put it in an old bathtub. (<span class="variant_code">T29</span>) •<span class="headword">me par-tèr </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); met pa-tè (<span class="variant_code">PC</span>); me pa-tèr (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> 1) To set down, put down; (re)mettre, poser (par terre, etc.), faire descendre. <span class="example"><span class="example_lc">Paski to me li par-tèr, i va chape.</span><span class="example_en">If you set him down he'll take off. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="example"><span class="example_lc">M'a met twa partè la e to sa gen pou marche labalans larout.</span><span class="example_en">I'll let you down there, and you'll have to go the rest of the way on foot. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2) To put down (a card, an amount of money, in a game); jouer (une carte, une somme d'argent, dans un jeu). <span class="example"><span class="example_lc">Nou jwe pou trwa sou, vou konnen se pa larjan, n a met trwa sou pa-tè.</span><span class="example_en">We play for three cents, you know that's not big money, we just put down three cents. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">mèt latab </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); met latab (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To set the table;</span><span class="definition_fr"> mettre le couvert.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo met latab e la mo manje.</span><span class="example_en">I set the table and then I ate. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Me la nap an latab e no va mèt latab.</span><span class="example_en">Put a tablecloth on the table and we'll set the table. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">mèt devan lalwa </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); mèt devan lalwò (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To arrest, take to court, to sue;</span><span class="definition_fr"> arrêter, poursuivre en justice. <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt li devan lalwa</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">Li twe mo chyen.</span><span class="example_en">I sued him. He killed my dog. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> To take (a matter) to court; poursuivre (une affaire) en justice. <span class="example"><span class="example_lc">♦N'a met sa an lwa. Nou vye hobo te chagren. Li te vini pou regle det-sa-la, men li te tro tar pou toumen sa kouri an lwa</span><span class="example_en"> 'We're taking the matter to court.' The old hobo was sorry. He had come to settle the debt, but he was too late to keep it from being taken to court. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">mete en grigri </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To cast a spell;</span><span class="definition_fr"> jeter un sort.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">grigri</span><span class="example_en">•<span class="headword">mèt a langre </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To fatten up, make fat;</span><span class="definition_fr"> engraisser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ina de kaj de poul pou don-l-ton nou te prann de poul mèt ye a langre pour angrèse.</span><span class="example_en">There were cages from the time when they used to take chickens to fatten them up. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="headword">mèt a tèr </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>); me a tèr (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To land;</span><span class="definition_fr"> atterrir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se la ye me a tèr isit-la.</span><span class="example_en">Here is where they land. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan bato-la mèt a tèr, tout moun desann.</span><span class="example_en">When the boat landed, everyone got off. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <em>•Si vit konm Batis rantre dan piròg-la li kanmanse pagaye vit e dan en ti manman ye met a tèr..</em>As soon as Baptiste got into the pirogue, he began paddling quickly, and in a moment they landed. (<span class="variant_code">JR</span>) •<span class="headword">mèt DOWN </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To put down, insult;</span><span class="definition_fr"> insulter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En kousayœr...T ape mèt li DOWN kon to di se en siro.</span><span class="example_en">A womanizer... You're putting him down when you call him a syrup. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <em>•.</em>èt latè <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To bank up, rebank, place soil around the base of (plants);</span><span class="definition_fr"> rechausser, butter (des plantes). <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt latè ora dekàn-la.</span><span class="example_en">I put dirt around the base of the cane stalks. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">mèt li-menm an ta </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To coil up;</span><span class="definition_fr"> se lover.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li mèt li-menm an ta. Pou li sote, pou li SPRING, pou li morde twa.</span><span class="example_en">[The rattlesnake] coils up in order to jump, in order to bite you. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">mèt on </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> mèt onn (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To turn on;</span><span class="definition_fr"> allumer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo se monte trèktè, mo se mèt lalumyè onn.</span><span class="example_en">I got onto the tractor, I put the light on. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">mète anddan </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To fool, trick;</span><span class="definition_fr"> tromper, décevoir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Antouène, si nous pas bien veillé', Milates va mené nous en dedans.</span><span class="example_en">Antoine, if we don't pay close attention, the mulattoes will trick us. </span><span class="example_code">(T35)</span></span> •mèt on (so) gad <span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To notify;</span><span class="definition_fr"> avertir, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">gad</span><span class="example_en">•<span class="headword">mèt kouche </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To put to bed, lay down;</span><span class="definition_fr"> coucher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li mèt ti bebe-la kouche dan bèrsèz-la.</span><span class="example_en">She lay the baby down in its crib. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To put on, wear;</span><span class="definition_fr"> mettre, porter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo mete lenj-yen, mwò mo met mo lenj.</span><span class="example_en">I wear clothes, I put on clothes. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si to mèt to lamant tou le jour, t ap ize li.</span><span class="example_en">If you wear your watch every day, you're going to wear it out. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dans l'ancien temps vié neg coutime mené cantchie.</span><span class="example_en">In the old days the old blacks would wear leather shoes. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> •met (so) lenj ON <span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To put on one's clothes, dress, get dressed;</span><span class="definition_fr"> s'habiller, mettre ses vêtements, cf. <span class="example"><span class="example_lc">lenj</span><span class="example_en">3.<span class="definition_en"> To put in, add;</span><span class="definition_fr"> ajouter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tou moun FERTILIZE jou jordi. Ye fe pa rekòt si ye pa mete fimye anndan-la.</span><span class="example_en">Everyone fertilizes these days. They don't harvest if they haven't put in fertilizer. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Poula tche d chat met di sel don la limonnad e pi koup latche en chat pou fe li senyen e pi met di son chat-la ondon la limonnad.</span><span class="example_en">For shingles, put some salt in lemonade and then cut off a cat's tail to make it bleed, and then put some of the cat's blood in the lemonade. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> 4.<span class="definition_en"> To make (smooth, happy, etc.); rendre (lisse, content, etc.). <em>En galèr [se] pou mèt le planch egal. Ina de fwa, li pa egal. Pas en galèr, sa me li egal..</em>A plane is for making boards even. Sometimes they're not even, but pass a plane and that evens them out. (<span class="variant_code">BT</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">metal</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); mètal (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Metal;</span><span class="definition_fr"> métal.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si to trouven en trou dan to dan, wen to va ranje li. Ye ranpli li de fwa ave lor, oben kek mètal ki fo.</span><span class="example_en">If you have a cavity you go get it filled. They fill it sometimes with gold or another metal that is strong [hard]. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">metis</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Half-breed; métis, sang-mêlé. <em>♦Ah!métisse-là mouri, murmura Lagniappe..</em>Oh! The half-breed is dead, Lagniappe mumbled. (<span class="variant_code">ME</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">metodis</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); marèdis (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Methodist;</span><span class="definition_fr"> Méthodiste.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pyo katolik. Mwa mo pa bèptis, mwa. Marèdis. Tou kalite lòt lalijyon, mo se katolik.</span><span class="example_en">I'm pure Catholic. I'm not Baptist or Methodist or any other kind of religion, I'm pure Catholic. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mètrès</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); metrès (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Schoolteacher (female);</span><span class="definition_fr"> maîtresse d'école, institutrice. <span class="example"><span class="example_lc">Dez ekòl isit, le metrès te vini, i konnèse pa grant afèr pour parle mèriken.</span><span class="example_en">Some schools here, teachers would come who didn't speak much English. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="headword"><subentry>•metrès-d-ekol </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); mètrès lekòl (<span class="variant_code">PC</span>); metres lekol (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Schoolteacher;</span><span class="definition_fr"> maîtresse d'école, institutrice. 2.<span class="definition_en"> Mistress;</span><span class="definition_fr"> maîtresse, amante. <span class="example"><span class="example_lc">Ye te pèl sa, nòm blon-la e fomblon-la sète so metrès.</span><span class="example_en">They called a white man's white woman his mistress. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Wife of slaveholder;</span><span class="definition_fr"> femme de maître d'esclaves. <span class="example"><span class="example_lc">♦Momait et mo maîtresse yé pa gaingnain pareil.</span><span class="example_en">My master and my mistress have no equals. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">metye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Trade, profession;</span><span class="definition_fr"> métier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Boug-sa-la, li gen en metye. Li fòrdjon. Li fe sa byen.</span><span class="example_en">That guy has a profession. He's a blacksmith. He does it well. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Aben, li di a so manman, mo fini aprann mo metye. Sa ki to profesyon? so manman mannde li. Mo metye se vole, li reponn..</em>'Well,' he told his mother, 'I've finished learning my trade.' 'What is your profession?' she asked him. 'My profession is stealing,' he replied. (<span class="variant_code">JR</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">meyœr</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); meye, mèyè (<span class="variant_code">PC</span>); meyèr (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); meyè (<span class="variant_code">CA</span>); mèyèr (<span class="variant_code">MO</span> 60); (in sense 2:) le mèyœr (<span class="variant_code">PC</span>); le meyœr (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Better;</span><span class="definition_fr"> meilleur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen en meyœr char ke twa.</span><span class="example_en">He has a better car than you do. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li konen fe meyè ke sa.</span><span class="example_en">He can do better than that. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦N'awa sa ki meyè ant mwen e twa.</span><span class="example_en">We'll see which of us is the better one. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Best;</span><span class="definition_fr"> le meilleur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La mèyèr ras dè bèt</span><span class="example_en">The best race of animals. (<span class="variant_code">MO</span> 60); <span class="example"><span class="example_lc">Nou te bale la Fòs Rivyè. Ye min you-zòt te meyè dansè an Fòs Rivyè.</span><span class="example_en">We were the 'False River Dancers'. They meant 'Y'all are the best dancers on False River.' (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mari, se mo meyœr zami.</span><span class="example_en">Marie is my best friend. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye garde alantou pou en plas pou kouche, e meyè choz ye wa te en ti labit ki te ase sek pou ye kouche san mouye ye-menm.</span><span class="example_en">They looked around for a place to lie down, and the best thing they saw was a little hill that was dry enough for them to lie down without getting wet. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mezavantur</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Mishap, misfortune;</span><span class="definition_fr"> mésaventure.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand mo mandé li pou Barber li dis moin qu'ein mésaventure té fait li membe dé l'enfer au lié dé laLegislature.</span><span class="example_en">When I asked him about Barber he told me that a mishap had made him a member of hell instead of the legislature. </span><span class="example_code">(T38)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mezon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>) ; lamezan, mezan, mèzan (<span class="variant_code">PC</span>); lamezon (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> House;</span><span class="definition_fr"> maison.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye kase la vyey mezon, e pi la ye rebati dan la menm plas.</span><span class="example_en">They tore down the old house and then they built a new one on the same spot. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Onkote lamezon ina en pakonye.</span><span class="example_en">Beside the house there is a pecan tree. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt meren an mo lamezon pou kouvèr li.</span><span class="example_en">I put wooden shingles on my house to roof it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li rive kote en gro lamezon e li frape on lapòt. Enn fanm ouvri pou li e li mannde li ou met lamezon-la te.</span><span class="example_en">He arrived at a big house and he knocked on the door. A woman opened to him, and he asked where the master of the house was. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">lamezon blan </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> The White House;</span><span class="definition_fr"> la Maison Blanche, •<span class="headword">lamezon pitenn </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Whorehouse;</span><span class="definition_fr"> bordel.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa se en lamezon piten.</span><span class="example_en">That's a whorehouse. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">mèzan an brik </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); mesan de brik (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Brick house;</span><span class="definition_fr"> maison en briques.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen en gro mèzan an brik.</span><span class="example_en">He has a big brick house. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">mezon d kour </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Courthouse;</span><span class="definition_fr"> palais de justice, tribunal.</span> •<span class="headword">mezon kadjen </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Acadian-style house; maison de style acadien. 2.<span class="definition_en"> Base (in children's chase games);</span><span class="definition_fr"> but (dans les jeux d'enfants). <span class="example"><span class="example_lc">Nave enn plas kè te pèle lamezon. Kan ti trouve l fwèt, ti peu fwète tou seu-la ke t ape jwe jichka i ariv a lamezon. Apre t ariv a la mezon, n a pa pèrsòn ki poure fwète two.</span><span class="example_en">There was a place called 'base'. When you found the whip you could whip all of those playing until they got to base. After you got to base there was no one who could whip you any more. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mèzur</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>); mèsir (<span class="variant_code">MO</span> 60); mizi (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Measure;</span><span class="definition_fr"> mesure.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To pran en mèzur la sentur pou fe en rob.</span><span class="example_en">You take a waist measurement to make a dress. </span><span class="example_code">(ST)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si t ole taye kèkicho, konm en kilot ou en ròb, to gen la mizi to gen taye li.</span><span class="example_en">If you want to cut something, like a pair of pants or a dress, you have the measurement, you have to measure it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">a mizur </span><span class="pos">conj.</span><span class="variants"> a mizi (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); an muzi (<span class="variant_code">PC</span>); a mzir, a mzur, a mizir (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> As;</span><span class="definition_fr"> à mesure que.</span> <span class="example"><span class="example_lc">A mizi dolo-a te e bèk, nouzòt te e vonse on li, e te ramas lamous.</span><span class="example_en">As the water receded we advanced on it gathering moss. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">A mizi tan-la ape vini vayan, li t ape mennen li deyò.</span><span class="example_en">As the weather was getting nice, he would bring it outside. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Katafo semen lafarin an mizi ye marche.</span><span class="example_en">Catafo sowed flour as they walked. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> —<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Slowly, little by little;</span><span class="definition_fr"> peu a peu.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La janni an muzi</span><span class="example_en"> It will ripen little by little. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mèzure</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>); mizi (<span class="variant_code">CA</span>); mizire (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); mirise, muzur, mzur, mizure (<span class="variant_code">PC</span>); mizir (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To measure;</span><span class="definition_fr"> mesurer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye mirise li FROM so latèt kote so zòtery.</span><span class="example_en">They measured him from head to toe. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Va mizi sa. Va wa koman lonng sa ye.</span><span class="example_en">Go measure that. Go see how long it is. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lese mwa mizire, Lapen di li. Alonje to-menm e m'a mizire avek baton-la.</span><span class="example_en">'Let me measure you,' Rabbit said. 'Stretch out and I'll measure you with that stick.' (<span class="variant_code">JR</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mi</span> <span class="pos">n.</span> dimiy, dimiyè (<span class="variant_code">PC</span>); mi bale (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">CA</span>). Broomstraw, millet; millet. <span class="example"><span class="example_lc">Mennen mo dimiy-ye pou mo fe baleye.</span><span class="example_en">Bring me the broom straw so I can make a broom. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">midi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Noon;</span><span class="definition_fr"> midi.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou monje a midi.</span><span class="example_en">We ate at noon. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ape pre a midi, nonm-la rive.</span><span class="example_en">Around noon, the man arrived. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">le midi </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">Noon, at noon;</span><span class="definition_fr"> à midi.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye bwa le maten, ye bwa le midi, e ye bwa le swa.</span><span class="example_en">They drink in the morning, they drink at noon, and they drink in the evening. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">midjit</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Midget, dwarf;</span><span class="definition_fr"> nain.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">midonnen</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To starch;</span><span class="definition_fr"> amidonner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo midonnen mo lenj avan mo pase li.</span><span class="example_en">I starched my clothes before I ironed them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mignon</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Cute, dainty;</span><span class="definition_fr"> mignon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dipi so pié qui si mignon jusqu'à so gran tignon, tou quichoge, qui en haut mo belle brûlé comme z'étincelle.</span><span class="example_en">From her foot which is so dainty to her big hair bun, everything on my girlfriend shines like a spark. </span><span class="example_code">(T11)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">migrèn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lamigrenn, megren, migrenn (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Migraine;</span><span class="definition_fr"> migraine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen lamigrenn.</span><span class="example_en">She has a migraine. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Si to gen la migrenn pron mar kafe e di sel e met sa don en ti moso di bren fen pi mare on to la tet, onvon demen to mal latet a pase.</span><span class="example_en">If you have a migraine, take some coffee grounds and salt and put it in a piece of fine cheesecloth and then tie it around your head and the headache will pass. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mikmak</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Plot, scheme, foul play;</span><span class="definition_fr"> intrigue, manigance.</span> <em>♦Granjou 4 jiyet mo oua tou zans koulair apé kouri miting, ça fé mo pran mo baton hé mo kouri oussit pou oua ki mikmak yé té apé alé fé..</em>That great Fourth of July all of the colored folks were going to meeting, so I grabbed my stick and I went too, to see what scheme they were plotting. (<span class="variant_code">T13</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">mikwonn</span> <span class="pos">n.</span> •<span class="headword">kana mikwonn </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Shoveler duck, spoon-billed duck; souchet. (<span class="example"><span class="example_lc">Spatula clypeata</span><span class="example_en">. cf. <span class="example"><span class="example_lc">kanar</span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mil</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Mile;</span><span class="definition_fr"> mille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou te gen marche apeupre, aprè si mil o kèkcho, tou le jou pou vin lekòl.</span><span class="example_en">We had to walk about six miles a day to get to school. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> ♦Mo <span class="example"><span class="example_lc">zoreilles yé si longues mo tendé des milles.</span><span class="example_en">My ears are so long that I can hear for miles. </span><span class="example_code">(FO T4)</span></span> ; <span class="example"><span class="example_lc">Li fe en sèten distons, apopre en mil.</span><span class="example_en">He went a little ways, about a mile. </span><span class="example_code">(DU)</span></span> •<span class="headword">son mil a lè </span><span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Very fast, a hundred miles an hour;</span><span class="definition_fr"> très vite, à cent milles à l'heure.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pase la on mon son mil a lè son leve lamen.</span><span class="example_en">He passed me up driving so fast without waving to me. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mil</span><sup>2</sup> <span class="example"><span class="example_lc">num.card.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>). Thousand; mille. <span class="example"><span class="example_lc">Puto achte en char kenz katòrz mil pyas.</span><span class="example_en">Rather than buying a [new] car for 14 or 15 thousand dollars. (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">En fwa to gen de mil liv o trwa mil liv o to gen de tonn.</span><span class="example_en">Once you've got two or three thousand pounds, you've got a ton. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Momandin li mille pardons si mo té paraite stupide.</span><span class="example_en">I begged him a thousand pardons if I looked stupid. </span><span class="example_code">(T38)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">milat</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); mulat (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Mulatto;</span><span class="definition_fr"> mulâtre. <span class="example"><span class="example_lc">Si vou mè en nèg epi èn fiy blonch, sa va èlve de milat.</span><span class="example_en">If you put a black man and a white woman together, they will have mulatto children. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En moun koulèr ke blan se en milat ou en milatrès.</span><span class="example_en">A black person who is white is a mulatto man or a mulatto woman. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sinous pas bien veillé, milates va mené nous en dedans.</span><span class="example_en">If we are not careful the mulattoes will trick us. </span><span class="example_code">(T35)</span></span> •<span class="headword">milat klè </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Light-skinned mulatto; mulâtre au teint clair, •<span class="headword">milat jonn </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Mulatto with yellowish skin;</span><span class="definition_fr"> mulâtre au teint jaunâtre.</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">milatrès</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); myoulatrès (<span class="variant_code">ST</span>); milatres (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Mulatto woman;</span><span class="definition_fr"> mulâtresse. <span class="example"><span class="example_lc">En moun koulèr ke blan se en milat ou en milatrès</span><span class="example_en"> A black persone who is white is a mulatto man or a mulatto woman. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ti milatres-la ave ti milat-la mele ansanm, sa mennen jenerasyon milat, to wa.</span><span class="example_en">Then the little female mu-latto and the little male mulatto mix together, and that brings a generation of mulattoes, you see. (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="example"><span class="example_lc">Milatraisse couri dan bal, cocodrie po'té fanal.</span><span class="example_en">Yellow girl goes to the ball, nigger lights her to the hall. </span><span class="example_code">(GC2)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">milis</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Militia;</span><span class="definition_fr"> milice.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li té ein sénateur et Général dans la Milice.</span><span class="example_en">He was a senator and a general in the militia. </span><span class="example_code">(T38)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">milon</span> <span class="pos">n.</span> •<span class="headword">milon di fwon </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); milo d fwen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Haystack;</span><span class="definition_fr"> meule de foin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No te fe dijwon e lalyòn defev-ye. Nou kite sa cheche e nou te rantre sa. No fe de milon dijwon.</span><span class="example_en">We used to make hay with bean vines. We let them dry and brought them in, and we made haystacks with them. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En fourchèz se pou rasanble, pou fè en milo d jwen.</span><span class="example_en">A reaper is for gathering hay into a haystack. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword"> milon patat </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Potato mound, hill;</span><span class="definition_fr"> pommes de terre en tas pour la conservation.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pou sere no te fe de milon patat.</span><span class="example_en">To store up for the winter, we made potato hills. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">milou</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); minou (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Weevil;</span><span class="definition_fr"> charançon. <em>En milou? Mo ja trouve ye dan en vye dibwa pouri to kònen pou kou pèche avèk. Li blan, apèpre lonng kòm sa..</em>A weevil? I've found them in an old rotten tree, you know, to go fishing with. It's white, about this long. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">milyeu</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); mulyeu (<span class="variant_code">PC</span>); milye (<span class="variant_code">CA</span>); milyè (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Middle;</span><span class="definition_fr"> milieu.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To partaje so cheuve dan milyeu e to pengn li, to très li.</span><span class="example_en">You part her hair in the middle, and you comb it, you braid it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Bato-la te dan milyeu lak-la.</span><span class="example_en">The boat was in the middle of the lake. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> •<span class="example"><span class="example_lc">Enn jwa de Franse te ape trèvèrse en swanp. Lanwi trape ye dan milye larout.</span><span class="example_en">Once two Frenchmen were crossing a swamp. Nightfall caught them halfway. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •milye ran <span class="example"><span class="example_lc">nphr.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>); milyeu ran, mulyeu leu ran (<span class="variant_code">PC</span>). 'Middle row,' space between two planted rows in a field; l'espace entre deux rangs de canne. <span class="example"><span class="example_lc">Sa ki e dan milye ran-la ramas dekann-la.</span><span class="example_en">The one who is in the middle of the row gathers the cane. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">milye lamen </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Palm of the hand;</span><span class="definition_fr"> paume de la main.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Milye to lamen.</span><span class="example_en">Your palm. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">milyon </span><span class="example"><span class="example_lc">num.card.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); milyan (<span class="variant_code">PC</span>). Million; million. <span class="example"><span class="example_lc">Se pa lwen lan o milyan, milyan pyas lamezan-la-ye.</span><span class="example_en">It's not far from that million dollar house. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="example"><span class="example_lc">Yé prend ein nesquif qui té dans fléve et yé commencé ramain, ramain, mo cré yé doite ramain des millions milles.</span><span class="example_en">They took a skiff that was in the river and they rowed, and they rowed, I think they must have rowed a million miles. </span><span class="example_code">(FO T22)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">milyonnè</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); milyoner (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Millionaire;</span><span class="definition_fr"> millionaire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sète en milyonnè nonm-sa-a.</span><span class="example_en">That man was a millionaire. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">min</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); lamin (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Face, look;</span><span class="definition_fr"> mine, regard.</span> <em>Mo te p ape fe en vayon figur ditou, mo te gen en vilen figur. O, mo lamin!.</em>I wasn't making a nice face at all, I was making an ugly face. Oh the face I made! (<span class="variant_code">NE</span>) 2.<span class="definition_en"> Frown;</span><span class="definition_fr"> froncement des sourcils.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te rèste èk in min kon nou te kouri wa li don lopital.</span><span class="example_en">He always had a frown when we'd go to see him in the hospital. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="headword">fè lamin </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To pout;</span><span class="definition_fr"> bouder.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo fiy lemen fe lamin kan li pa gen so mayèr.</span><span class="example_en">My daughter likes to pout when she doesn't get her way. </span><span class="example_code">(ST)</span></span>. min<sup>2</sup></span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Mine;</span><span class="definition_fr"> mine, •<span class="example"><span class="example_lc">enn</span><span class="example_en">min lor <span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Gold mine;</span><span class="definition_fr"> mine d'or.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mo wa enn min lor a pe pre si pye pli lwon ke la ou mo tonmbe la.</span><span class="example_en">I saw a gold mine about six feet from where I fell. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> min<sup>3</sup></span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To mean;</span><span class="definition_fr"> vouloir dire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen enn sentur, e la, dek mo se trape lasentur, sa sete min to te gen pou kouri kouche.</span><span class="example_en">I had a belt, and as soon as I got a belt, that meant you had to go to bed. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">minou</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); min (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Cat;</span><span class="definition_fr"> chat.</span> (<span class="variant_code">ST</span>) 2.<span class="definition_en"> Here, kitty!</span><span class="definition_fr"> (A word used to call a cat); minou! (mot pour faire venir un chat). <em>To di 'Min! Min! Min! Min!' La le e vini kote twa..</em>You say 'Min! Min! Min! Min!', then it'll come to you. (<span class="variant_code">PC</span>); <em>Vyen minou! Vyen minou! Vyen minou! To ka pèle lé en non l a vini kote twa li koprann sa te e di..</em>Corne here kitty! You can call it a name, it'll come to you, it understands what you're saying. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">minui</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">PC</span>); menn wi, mènwi, mènui (<span class="variant_code">PC</span>); minwi (<span class="variant_code">CA</span>); migni (<span class="variant_code">MO</span> 60). Midnight; minuit. <span class="example"><span class="example_lc">Nou ale kouche a mènui.</span><span class="example_en">We went to go to bed at midnight. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Apre minwi, tou va ale swate bonn ane.</span><span class="example_en">After midnight, they'll all wish 'Happy New Year!' (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Li di a so nami ke le bef te konnen parle a mennwi on lavey la Tousen.</span><span class="example_en">He told his friend that animals used to speak at midnight on All Hallow's Eve. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">minut</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); minit (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); mignit (<span class="variant_code">MO</span> 60). Minute; minute. <span class="example"><span class="example_lc">Dezœf-la gen bwi pou senk minit.</span><span class="example_en">The eggs have to boil for five minutes. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Il e sen minit pase sèt èr.</span><span class="example_en">It's five after seven. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lave avek di peròksid don dolo fret tou le kenz minit.</span><span class="example_en">Wash in peroxide and cold water every fifteen minutes. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mir</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Sight (of a gun);</span><span class="definition_fr"> mire (d'un fusil). <span class="example"><span class="example_lc">Ti mir leu jibye-le drèt anho. Sa se lamir, pour mire disu.</span><span class="example_en">You aim at the game through here. That's the sight [of the gun], for aiming at them. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">miraini </span><span class="example"><span class="example_lc">n., adj</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">BT</span>); marayni (<span class="variant_code">PC</span>). Alight-skinned black person with red or white hair; personne a la peau noire claire et aux cheveux blancs ou roux. <span class="example"><span class="example_lc">En miraini se kèken kiy byen klèr avèk enn tèt blan ou ben enn tèt rouj</span><span class="example_en"> A [miraini] is someone with very light skin and blond or red hair. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mirak</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Miracle;</span><span class="definition_fr"> miracle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan lapyèr-sa-la ap sise tou vlen-la, sa se en mirak.</span><span class="example_en">When that stone sucks out all the venom, that's a miracle. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Lipardonnin moin dé bon coeur et commencin parlé spectacle, puis li dis moin avec douceur, Vous icite! par quel miracle..</em>He forgave me goodheartedly, and then started talking about the show, and he said sweetly, 'You here? What a miracle!' (<span class="variant_code">T38</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">mira</span>y<span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lamiray (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lamirai (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Wall;</span><span class="definition_fr"> mur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo lamezon gen en krèk anndan lamiray-la.</span><span class="example_en">My house has a crack in the wall. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo ponn en portre apre lamiray.</span><span class="example_en">I hung a picture on the wall. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Fais ein trou dans la muraille, passez la corde ladans.</span><span class="example_en">Make a hole in the wall and pass the cord through it. </span><span class="example_code">(FO T4)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mire</span> <span class="pos">v.tr.</span> (<span class="variant_code">BT</span>); mir (<span class="variant_code">BT</span>) 1.<span class="definition_en"> To look at;</span><span class="definition_fr"> regarder.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lalevé qui asteur si vide, dé provisions té si chargéqué miré yé rend moin stupide.</span><span class="example_en">The levee which is now so empty was so full of supplies that looking at them dazed me. </span><span class="example_code">(T37)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To aim at;</span><span class="definition_fr"> viser, braquer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M ap mire mo fizi pou twe chawi.</span><span class="example_en">I'm aiming my shotgun to kill a raccoon. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">miriz</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lamèriz (<span class="variant_code">CA</span>); lamiriz (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ramiriz (<span class="variant_code">PC</span>); lanbriz, lambriz (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Wild cherry;</span><span class="definition_fr"> merise.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo fe diven mo-mèm evèk de mir, de rezen e de soko e d lamèriz</span><span class="example_en"> I make wine myself, with blueberries, grapes, muscadine grapes and cherries. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">O lamiriz a soule twa.</span><span class="example_en">Oh, wild cherries will get you drunk [if you eat them]. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo fe en pay lanbriz me fon tansyon, ye rèske gen nwayo andan.</span><span class="example_en">I made a cherry pie but be careful, there might be pits inside. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <em>♦-Ainen maïs, ain en léguimes tout mois-ci là: La mrise, des glannes, piti pacanes et graines lilas..</em>There is com, there are vegetables all month: wild cherries, acorns, little pecans and lilac seeds. (<span class="variant_code">T27</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">mirizye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); milizye (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Wild cherry tree;</span><span class="definition_fr"> merisier.</span> (<span class="example"><span class="example_lc">Prunus serotina</span><span class="example_en">Ehrh.). <em>♦[Pou] di son tro ba, pronn lapoud tenkina, met sa don lekòrch en mrizye..</em>For low blood pressure, take some powdered bark of the cinchona tree, and put it in the bark of a wild cherry tree. ['<span class="example"><span class="example_lc">merisier</span><span class="example_en">'] (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mirtir</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Blueberry;</span><span class="definition_fr"> myrtille.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mirwar</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>); mirwa (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Mirror;</span><span class="definition_fr"> miroir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen dè mirwa andan li gad.</span><span class="example_en">There are mirrors inside, and he looks into them. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Avan Mari kite lamezon li garde li-mèm dan mirwar pou fe sur li te joli.</span><span class="example_en">Before Mary left the house, she looked at herself in the mirror to make sure she was pretty. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sito kas en mirwa sa donn twa set on bèd lòk.</span><span class="example_en">If you break a mirror that will give you seven years of bad luck. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mis</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Miss, Mrs.; Mademoiselle, Madame. <span class="example"><span class="example_lc">E garson a MISS CHANDLER, bonys, se kèk-chòz, nonm-sa-la.</span><span class="example_en">And Miss Chandler's son, boy, he's something else, that man. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Misisipi</span> <span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); Misipi (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Mississippi. <span class="example"><span class="example_lc">Mo popa sòrti dan Misipi.</span><span class="example_en">My father came from Mississippi. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">miske</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Musky;</span><span class="definition_fr"> musqué.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si to pa opere en mal kochon, to pa kapab manje li. Lavyann san miske.</span><span class="example_en">If you don't castrate a male pig, you can't eat it. The meat smells musky. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mistek</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Mistake;</span><span class="definition_fr"> faute, erreur.</span> <em>Li dit, «Non. T'apé fait un mistake. N'a pas maïs qu'apé manquer icitte. ".</em>e said, «No. You've made a mistake. There is no corn missing here.» (<span class="variant_code">AN</span> <span class="variant_code">T10</span>3)</p> |
|
|
<p><span class="headword">mistèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Mystery;</span><span class="definition_fr"> mystère.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No pa konprann koman sete. Sete en mistèr.</span><span class="example_en">We don't understand how it happened. It was a mystery. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">misteryeu</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Mysterious;</span><span class="definition_fr"> mystérieux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mais, ah bah, c'était pas lapeine, pasqué ein voix mystérieux tapé dit, To foutie Antouène.</span><span class="example_en">But, bah, it wasn't worth the trouble, because a mysterious voice said 'You're in for it, Antoine.' (<span class="variant_code">T39</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Mistik Krou</span> <span class="example"><span class="example_lc">proper n.</span><span class="example_en">Mystic Krewe (the name of a Mardi Gras parade company); Mystic Krewe (nom d'une compagnie de défilés pour le Mardi Gras). ♦... <span class="example"><span class="example_lc">laville sré parlé de so bal plus qué li jamais parlé de bal que Mistick Krewe té coutume donné.</span><span class="example_en">The city would talk about his ball more than they ever talked about the ball that Mistick Krewe used to give. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">misyeu</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); misye (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); misi, mise, misyè (<span class="variant_code">PC</span>); msyeu (<span class="variant_code">CA</span>); msye (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Sir, Mister, Mr.; Monsieur. <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen pou mene en SIX-PACK a Msye Brousar.</span><span class="example_en">I have to take a six-pack to Mr. Broussard. (<span class="variant_code">NE</span>); <em>Bonjou Misye, koman sa va?.</em>Hello sir! How are you? (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Aben, Misie Kokodri, chien reponn li, m'a di twa.</span><span class="example_en">'Well, Mr. Alligator,' the Dog answered him, 'I'll tell you.' (<span class="variant_code">JR</span>) •<span class="headword">gro misyeu </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); gro misye (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Big shot, big bug, important person, bigwig;</span><span class="definition_fr"> gros chien, gros bonnet, personne importante.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le gro misyeu vini isi avèk lœr èsklav, de nwar.</span><span class="example_en">The big shots came here with their black slaves. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se en gro misye. Li gen en ta larjan.</span><span class="example_en">He's an important man. He's got a lot of money. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">misyon</span> <span class="pos">n.</span> 1.<span class="definition_en"> Mission;</span><span class="definition_fr"> mission.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yemennen li dan lofis, e li esplike so misyon.</span><span class="example_en">They took him into the office, and he explained his mission. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> (Religious) retreat;</span><span class="definition_fr"> retraite (religieuse). <span class="example"><span class="example_lc">Misyonèr-la vyen pou done lamisyon. Se pa no prèt ki dòn lamisyon. Se spesyal. Se tou life se lamisyon.</span><span class="example_en">The missionary comes to conduct retreats. It's not our priests that conduct retreats. It's special. That's all he handles is retreats. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">misyonèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); misyonè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Missionary;</span><span class="definition_fr"> missionaire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Misyonè se pròch kòm en pret.</span><span class="example_en">A missionary is almost like a priest. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Larjan li kolèkte sa va pou misyonèr-la. Sa rès pa dan la parwas.</span><span class="example_en">The money he collected, it goes to the missionary. It doesn't stay in the parish. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mit</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); le mi, en lemit (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Moth;</span><span class="definition_fr"> mite.</span> <em>Sa-ye ki va dan to lenj pou manje to lenj', ki se sa? Le mit.</em> The ones that go into your clothing to eat the cloth, what are those? Moths. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Se en ti vèrmin ki manj lenj. Mit-ye rès dan limidite e ye manj lenj imid.</span><span class="example_en">That's a little pest that eats clothes. Moths live in dampness and they eat damp clothes. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">miting </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> Meeting; meeting. <span class="example"><span class="example_lc">♦Maté révé...qué mo té pli ouar dans les camps négues fait meeting ou récolte</span><span class="example_en"> I dreamt... that blacks never again had to go to meetings or bring in the harvest. </span><span class="example_code">(T37)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">miting-haous</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Meeting house;</span><span class="definition_fr"> bâtiment pour les réunions publiques. <span class="example"><span class="example_lc">♦Paitaite ancau eine lot barick tafia koté miting haouce.</span><span class="example_en">Maybe there's another barrel of rum in the meeting house. </span><span class="example_code">(T16)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">miton</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">NE</span>); mitan (<span class="variant_code">MO</span> 60). Middle; milieu. <span class="example"><span class="example_lc">Ye kouri, ye monte onho èn don LOG-ye don miton RIVER-la.</span><span class="example_en">They went and they climbed atop one of the logs in the middle of the river. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mitan dolo.</span><span class="example_en">In the middle of the water. (<span class="variant_code">MO</span> 60)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mitray</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Grapeshot;</span><span class="definition_fr"> mitraille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kan mo te f rape pa la mitray don laplèn, mo kouri pou krache le zontray.</span><span class="example_en">When I was hit by grapeshot on the plain, I went and spat out guts. </span><span class="example_code">(TP)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mitròz</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); mi tròs (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Crape myrtle;</span><span class="definition_fr"> myrte rose.</span> (<em>Lagerstroemia indica). Mitròz, se sa ki rum dibwa-la e kèkcho..</em>Crape myrtle is what you find in the woods and all. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mitròs-la li gen vayan flèr.</span><span class="example_en">The crape myrtle has pretty flowers. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mizèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); lamizèr (<span class="variant_code">CA</span>); lamizè (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Misery;</span><span class="definition_fr"> misère.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nouzòt vyi moun nou don lamizè ave zafè-sa-la.</span><span class="example_en">Us old folks, [drugs] cause us a lot of misery. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li ape viv dan lamizèr se pitwayab.</span><span class="example_en">He's living in misery. It's pitiful. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Problem, trouble, difficulty;</span><span class="definition_fr"> embarras, difficulté, problème.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nouzòt nou fe pa lamizèr le nwar isi.</span><span class="example_en">We don't make any trouble for black people here. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo dan lamizèr. Mo gen traka. Mo pa gen kouraj</span><span class="example_en"> I'm into a lot of problems. I've got troubles. I'm in poor spirits. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">fe lamizè </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To mistreat, be mean to;</span><span class="definition_fr"> être méchant envers, maltraiter. <span class="example"><span class="example_lc">To pa bon. To fe li lamizè.</span><span class="example_en">You are not nice. You mistreat her. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Domestiques té fait laGraisse tout plein lamisère</span><span class="example_en"> The servants gave LaGraisse a lot of misery. </span><span class="example_code">(T29)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mizerab</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Miserable, wretched;</span><span class="definition_fr"> misérable.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vieux nèg-là té gain pour couri dans le clos. Li té misérable toute sa vie.</span><span class="example_en">The old black man had to go out into the fields. He was miserable all his life. (<span class="variant_code">AN</span> <span class="variant_code">T10</span>2); <span class="example"><span class="example_lc">Mo mizerab jodi. Mo pa an tren.</span><span class="example_en">I'm miserable today. I'm out of sorts. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Misérab de négue bossal.</span><span class="example_en">You wretched bossai slave. </span><span class="example_code">(T32)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mizerikòrd</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Mercy;</span><span class="definition_fr"> miséricorde.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mizèrikòrd de Dyeu.</span><span class="example_en">Lord have mercy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Miséricorde nomme, femme, yé sauté et fou coup de pieds comme si yé té fé en gomme élastique.</span><span class="example_en">Mercy, the men and women were jumping and kicking like they were made out of rubber bands. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mizo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Muzzle, snout;</span><span class="definition_fr"> museau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Titbrin desmouche-la piqué li partout; dans so l'échine, dans so miseau, et même dans so nez</span><span class="example_en"> The little swarm of bees stung him everywhere; on his back, on his muzzle, and even on his nose. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Muzzle;</span><span class="definition_fr"> muselière.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Chyen-la te anraje. Ye te gen pou mèt en mizo an so ladjèl pou peche li mòrd moun.</span><span class="example_en">The dog was rabid. They had to put a muzzle on his mouth to keep him from biting people. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mlon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); demlan (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); demlon (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); deblan, deimlan, demnan (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Melon, watermelon;</span><span class="definition_fr"> melon, pastèque.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Demlan-la li gen plen jiji.</span><span class="example_en">The melon is juicy. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦PaChal a koné done vou dém'lon.</span><span class="example_en">Pa Charles will give you a melon. </span><span class="example_code">(T17)</span></span> •<span class="headword">mlon franse </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); demnan franse, demlan franse (<span class="variant_code">PC</span>); mlon d frans (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Muskmelon, cantaloup;</span><span class="definition_fr"> melon muscat, cantaloup.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dòn mwen en ti demlan franse.</span><span class="example_en">Give me a little muskmelon. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">demlon dolo </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); demlan dolo, dèlman dolo (<span class="variant_code">PC</span>); mlon a do (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Watermelon;</span><span class="definition_fr"> pastèque.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Word;</span><span class="definition_fr"> mot.</span> <em>Ye ye pel sa isit ye-tchenn patwa. To ja tàn mo-sa-la?.</em>They call it their 'patois'. Have you ever heard that word? (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Ena en mo pou sa me mo rapèl pa.</span><span class="example_en">There is a word for that but I don't remember. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mangaté si pair qué li sré pas dit ein mot méme si yé té taillé li tout la journin.</span><span class="example_en">Manga was so scared that she would not say a word even if they beat her all day long. </span><span class="example_code">(FO T20)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mo-kèn </span><span class="example"><span class="example_lc">pron., adj.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); mo-tchèn, mo-tyèn (<span class="variant_code">PC</span>); mo-ken, mo-kenn (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ma-, mo-, metchén (<span class="variant_code">NE</span>); mo-kengn (<span class="variant_code">MO</span> 60). —<span class="example"><span class="example_lc">pron.poss</span><span class="example_en"> Mine; le mien, la mienne, etc. <span class="example"><span class="example_lc">Mo-kenn kouri laba-la pou èt ave so-kenn</span><span class="example_en"> Mine [i.e. my mother] went down there to be with hers. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Chakchandèl represan lavi enn pèrsòn, e motchenn ben kour.</span><span class="example_en">Each candle represents someone's life, and mine is really short. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> —<span class="example"><span class="example_lc">adj.poss.emph.</span><span class="example_en">My, my own; mon, ma, mes (propre(s)). <span class="example"><span class="example_lc">Ka mo va travay se kòm si m e bout andan mo-kèn lamezon.</span><span class="example_en">When I go to work it's just like I'm arriving at my own home. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se pa mo-ken lafot. Mo pa kase lalanp-la.</span><span class="example_en">It's not my fault. I didn't break the lamp. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mo-kenn piti-ye.</span><span class="example_en">My own children. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mo-mèm</span> <span class="pos">pron.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); mo-men (<span class="variant_code">MO</span> 60). —<span class="pos">pron.emph.</span> <span class="definition_en">Myself;</span><span class="definition_fr"> moi-même. <span class="example"><span class="example_lc">Mo peye mo bag e tou kèk-chòj mo-mèm.</span><span class="example_en">I paid for my ring and all myself. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> —<span class="example"><span class="example_lc">pron.refl.</span><span class="example_en">Myself; moi-même. <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa kone komon èsplike mo-mèm.</span><span class="example_en">I don't know how to explain myself. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te las jòrdi-la e mo ale lanje mo-mèm en peu.</span><span class="example_en">I was tired today and I went to lie down a bit. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Faut mo régalé mo méme, mapé couri rempli mo bérier avec mo bon dibère.</span><span class="example_en">I have to treat myself, I'm going to fill my butter dish with my good butter. </span><span class="example_code">(FO T13)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mobilyen</span> <span class="pos">n.</span> •<span class="headword">toti mobilyen </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Jumping turtle;</span><span class="definition_fr"> espèce de tortue, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">tortu</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mòd</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Style;</span><span class="definition_fr"> mode.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se lamòd.</span><span class="example_en">That's the style. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">modi</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Damned;</span><span class="definition_fr"> maudit, Sacré.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Motret lamòrdir sèrpon avek de priyèr. Mo di modi sèrpon, e mo defon li grouye jiska pèrsonn-la sa byen.</span><span class="example_en">I treat snakebites with prayer. I say 'damned snake', and I forbid it to move until the person is better. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">modis</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); motis (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Seamstress;</span><span class="definition_fr"> modiste, couturière.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se en bon modis. Li konen koud byen.</span><span class="example_en">She's a good seamstress. She knows how to sew well. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mœl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lamèi (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Whetstone;</span><span class="definition_fr"> meule.</span> <em>Èn mœl pou file kouto..</em>A whetstone for sharpening a knife. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo dòn mo frèr en lamèl pou file kouto.</span><span class="example_en">I gave my brother a whetstone for sharpening knives. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] lèrb-a-la-pis, lave vou avek dolo lamel..</em>For poison ivy, wash yourself with grindstone water. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">moke</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To make fun of;</span><span class="definition_fr"> se moquer de.</span> <em>♦Licommencé ri et moqué et moqué tou ça li té oua..</em>She began to laugh and to make fun of everything she saw. (<span class="variant_code">T30</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">mokèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); mokè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Mockingbird;</span><span class="definition_fr"> moqueur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kèkfwa a onz-èr mokèr-ye ap imite tou lez-ot zozo.</span><span class="example_en">Sometimes at 11:00, the mockingbirds are imitating all the other birds. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Einfois Moquère et pi Hibou tapé fait l'amour méme Mamzelle Moquère.</span><span class="example_en">One time the Mockingbird and the Owl were both wooing the same Miss Mockingbird. </span><span class="example_code">(FO T14)</span></span> •<span class="headword">mokèr dukann </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); mokè dikann (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Cane mockingbird, brown thrasher;</span><span class="definition_fr"> oiseau de canne, moqueur de bois, de canne.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye rès pa jus dan lakann. La ou ena dibwa to trouv mokèr dukann.</span><span class="example_en">They don't live just in the cane. You find cane mockingbirds wherever there are trees. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mol</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To bank up, rebank, place soil around the base of (plants);</span><span class="definition_fr"> rechausser, butter (des plantes). <span class="example"><span class="example_lc">M ape ale mol mo dibwa. To gen pou mol li avèk latèr pou pa li kilbite.</span><span class="example_en">I'm banking up my tree. You have to bank it up with dirt so it doesn't keel over. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mol</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Sledgehammer;</span><span class="definition_fr"> masse, •<span class="headword">mol kas-tèt </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Sledgehammer;</span><span class="definition_fr"> masse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En mol kas-tèt. Anlèr se en marto, anba se en kas-tèt e a kote ena en ti kroch e la to kapab rache en deklou avèk sa.</span><span class="example_en">A sledgehammer. On top it's a hammer, on the bottom it's a hatchet, and on the side there's a little hook you can pull nails out with. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mole</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To soften;</span><span class="definition_fr"> amollir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mole en deze e met li cho si mòrdir-la. Sa va ale pwazon-la kion don-la.</span><span class="example_en">Soft-boil an egg and put it, while hot, on the snakebite. That will draw out the poison. (<span class="variant_code">BI</span>) •<span class="headword">dezeu mole </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Soft-boiled egg; oeuf mollet, oeuf à la coque, cf. <span class="example"><span class="example_lc">dezœf</span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">molton</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); mòlton (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Flannel;</span><span class="definition_fr"> flannel, molleton.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li sèrvi en mòlton pou double so lajip.</span><span class="example_en">She used heavy cotton flannel to line her skirt. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo sèr dra molton dan livèr. Se pli cho ke dra koton</span><span class="example_en"> I use flannel sheets in the winter. They're warmer than cotton sheets. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Mòm</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); Mam (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Mother, Mom;</span><span class="definition_fr"> maman.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Me-tchèn, to konè, kon ye va che mòm, mòm parl sa epi mo popa parl sa.</span><span class="example_en">Mine, you know, when they go to mom's, she speaks [Creole]. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en kapo nef. Mam jist achte li pou man.</span><span class="example_en">I've got a new coat. Mom just bought it for me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">moman</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); manman, monman (<span class="variant_code">PC</span>); momon (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>); monmon (<span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> Mother;</span><span class="definition_fr"> maman, mère.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo moman, popa, tou te rete la-isit, se sa ki fe mo isi.</span><span class="example_en">My mother and my father, all of them lived here, that's why I'm here. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mouton-la ap bele. Li pa konen trouve so moman.</span><span class="example_en">The sheep is bleating. It can't find its mother. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Quand li révini chez li, li conté so moman ça li té oua..</em>When he came back home, he told his mother what he had seen. (<span class="variant_code">BD</span>) •<span class="headword">moman tete </span><span class="pos">n.phr.</span> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Nursemaid;</span><span class="definition_fr"> nourrice.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Fille la bo so moman tété et li prend so chimin pou couri.</span><span class="example_en">The girl kissed her nursemaid and she went on her way. </span><span class="example_code">(FO T16)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Grandmother;</span><span class="definition_fr"> grand-mère. <span class="example"><span class="example_lc">Mo toujour gen le COOKIES kon mo kouri wa momon.</span><span class="example_en">I always get cookies when I go see my grandmother. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> •<span class="headword">vye mòm </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); vyeu manman (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Grandmother;</span><span class="definition_fr"> grand-mère. 3.<span class="definition_en"> Female;</span><span class="definition_fr"> femelle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En kochon se en mal. En momon se en latriy.</span><span class="example_en">A boar is a male. A female is called a sow. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="headword">momon poul </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Hen;</span><span class="definition_fr"> poule.</span> <span class="example"><span class="example_lc">S i ponn nef-la, se en momon poul, e si le pa ponn, se en poule.</span><span class="example_en">If it lays eggs it's a hen, and if it doesn't lay it's a chicken. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mem Brada la ki té pran mo ti kok singa et mo gro moman mèr poul et ki té apé mèné yé kouri.</span><span class="example_en">The same brother who took my speckled gray rooster and my big mother hen and who led them out for a walk. </span><span class="example_code">(T14)</span></span> 4.<span class="definition_en"> Seed cane, plant cane which is buried in the furrow, and from which the new plants grow;</span><span class="definition_fr"> canne de semence, canne qui est enterrée dans le sillon, et à partir de laquelle poussent les nouveaux bourgeons.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se vye dekann-la ki te la. Li le e pele manman.</span><span class="example_en">It's the old cane that was buried there. He calls it the mama. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 5.<span class="definition_en"> Missy, young lady;</span><span class="definition_fr"> jeune fille.</span> <em>Mo gen kètchòz sère pou twamonmon!.</em>I have something put away for you, Missy! (<span class="variant_code">BT</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mon</span><sup>1</sup> <span class="example"><span class="example_lc">poss.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); mo (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); ma (fem.) (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); me (pl.) (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); mez (pl.) (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). My; mon, ma, mes. <span class="example"><span class="example_lc">Mwa e mon frè.</span><span class="example_en">My brother and 1.<span class="definition_en"> (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Se prèmyè kouzin avek ma mèr.</span><span class="example_en">She is my mother's first cousin. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ma mezon pli joli ke to-kèn.</span><span class="example_en">My house is prettier than yours. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan laplu tonm mo fenm me chasi.</span><span class="example_en">When it rains I close my windows. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Me chveu te ape grizonne.</span><span class="example_en">My hair was turning gray. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mari, se mo meyœr zami.</span><span class="example_en">Marie is my best friend. </span><span class="example_code">(ST)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo lèstoma fe mo mal.</span><span class="example_en">My stomach hurts. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> REM: <span class="variant_code">NE</span> 1985: 126 notes that non-nasalized variants are more common than nasalized. The feminine variant <span class="example"><span class="example_lc">ma</span><span class="example_en">is attested but is rare among basilectal speakers at <span class="variant_code">PC</span>. Plural variants <span class="example"><span class="example_lc">me, mè</span><span class="example_en">are also found at <span class="variant_code">PC</span> beside the pattern <span class="example"><span class="example_lc">mo... -ye.</span><span class="example_en">•<span class="example"><span class="example_lc">Lese mwen vini limen mo pip kote di fe-la.</span><span class="example_en">Let me come and light my pipe at the fire. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mon</span><em><sup>2</sup> pron..</em>(<span class="variant_code">gen.</span>); mo (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); m (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">NE</span>); man (<span class="variant_code">CA</span>); mwa (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); mwen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">subj.</span><span class="example_en">I; je, moi. <span class="example"><span class="example_lc">M a peètèt achte li fwa-sa-l mè, mo pe e kouri la ankò.</span><span class="example_en">Perhaps I will buy it this time, but I will never go there again. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo toujour akle lapòrt avan mon gonn kouche.</span><span class="example_en">I always lock the door before I go to bed. </span><span class="example_code">(ST)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Du moman mo va fini, mo va èt avèk twa.</span><span class="example_en">As soon as I'm finished, I'll be with you. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="example"><span class="example_lc">Mo cré ta bate Compair Chivreil, si to fé mékié ma di toi.</span><span class="example_en">I think you will beat Brer Deer, if you do the trick that I will tell you. </span><span class="example_code">(T5)</span></span> 2.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">obj.</span><span class="example_en">Me; me. <span class="example"><span class="example_lc">Ye pran mon dan lopital.</span><span class="example_en">They took me to the hospital. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To gen en toupe pou vini mande man sa.</span><span class="example_en">You've got a nerve coming to ask me that. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vou té pas doi donne mouen vou denne chow age.</span><span class="example_en">You shouldn't have given me your wild turkey. </span><span class="example_code">(T6)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mongilie</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Marsh elder or mule fat;</span><span class="definition_fr"> manglier.</span> (<span class="example"><span class="example_lc">Baccharis halimifolia</span><span class="example_en">. •<span class="example"><span class="example_lc">Kon keken gen lafyev donn li di te fe avek mongilie.</span><span class="example_en">When someone has the fever, give him a tea made from marsh elder. ['<span class="example"><span class="example_lc">menguilié'</span><span class="example_en">](<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">monman</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); moman (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); momon (<span class="variant_code">NE</span>); moman, manman (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Moment;</span><span class="definition_fr"> moment.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa pare aprezan. To sa gen p atan en monman.</span><span class="example_en">I'm not ready now. You'll have to wait a moment. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">en ti momon </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> A little while, a moment;</span><span class="definition_fr"> un moment, un bout de temps.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou te gen p depeche fini dinè e kouri bèk don klo en ti momon.</span><span class="example_en">We had to hurry up and finish lunch and go back into the field for a little while. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <em>•Leste comme ein cureuil dans ein ti moment li té dans la téte nabe la..</em>Nimble as a squirrel, in a moment he was in the top of the tree. (<span class="variant_code">FO T2</span>) •<span class="headword">a tou manman </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); a tou moman, a tou moman (<span class="variant_code">PC</span>); a tou momon (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> All the time, constantly;</span><span class="definition_fr"> constamment, à tout moment.</span> <em>♦Atou manman li se di a so vyey fanm, kofè Bon Dje prann pa mwen?.</em>He was always saying to his wife, 'Why doesn't God take me?' (<span class="variant_code">JR</span>) •<span class="headword"> di monmon ke </span><span class="pos">conj.</span><span class="variants"> dzi momon (<span class="variant_code">BT</span>); du moman (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> As soon as;</span><span class="definition_fr"> du moment que.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Du moman mo va fini mo va èt avèk twa.</span><span class="example_en">As soon as I'm finished, I'll be with you. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dili voye so do son isi. E di monmon ke mo me lamen si li, di son-la va arete.</span><span class="example_en">Tell the sick person to send his blood here. And as soon as I put my hand on it, the blood flow will stop. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">monn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); moun (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); mon, mòn (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); dimoun (sg.), (le)moun (pl.) (<span class="variant_code">NE</span>); dimoun (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> People;</span><span class="definition_fr"> gens.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena byen peu du monn ki kapab karkule myeu kè mon.</span><span class="example_en">There are very few people who can calculate better than I can. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> ; <span class="example"><span class="example_lc">Chyen-la te anraje. Ye te gen pou mèt en mizo an so ladjèl pou peche li mòrd moun.</span><span class="example_en">The dog was rabid. They had to put a muzzle on his mouth to keep him from biting people. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En ta moun mouri isi lanne-si-la. A</span><span class="example_en">lot of people died here this year. </span><span class="example_code">(ST)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Le vye moun parl en ta kreòl.</span><span class="example_en">Old folks speak Creole a lot. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Apprende pas fié moune to pas connin.</span><span class="example_en">Learn not to trust people you don't know. </span><span class="example_code">(FO T10)</span></span> •<span class="headword"> gran moun </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); gron-moun (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1) Old people; les vieilles gens. (<span class="variant_code">NE</span>) 2) Grandparents; grands-parents. (<span class="variant_code">NE</span>) 3) Famous person; personne célèbre. <span class="example"><span class="example_lc">O sète en gran moun.</span><span class="example_en">Oh he was famous. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 4) Adult; adulte. (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>) <span class="headword"><subentry>•gro-moun </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Rich people;</span><span class="definition_fr"> gens riches.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Jich gro-moun ki gen trèkta-la avek tou kichoj.</span><span class="example_en">It's just rich people who have tractors and everything. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •le moun nwa (<span class="variant_code">PC</span>). Black people; les Noirs. <span class="example"><span class="example_lc">E ao to wa le moun nwa, de kreyòl, se kreyòl.</span><span class="example_en">And where you see black folks, Creoles, they speak Creole. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">moun lòt kote </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Strangers, foreigners;</span><span class="definition_fr"> étrangers.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou dòn tou no larjan a moun lòt kote-ye, mo pans.</span><span class="example_en">We gave all our money to people in other countries, I think. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">moun d koulèr </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); moun koulè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Colored people, Black people;</span><span class="definition_fr"> gens de couleur, Noirs.</span> <span class="example"><span class="example_lc">HUEY P. LONG t ole ede le moun koulèr.</span><span class="example_en">Huey P. Long wanted to help black people. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> •<span class="headword">moun lwil </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Oil men;</span><span class="definition_fr"> pétroliers.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ina tro le Tèksyen ondon la Louzyòn, se le moun lwil.</span><span class="example_en">There are too many Texans in Louisiana, they are oil people. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> •<span class="headword">pa gran moun </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Not too many people, few people;</span><span class="definition_fr"> peu de gens.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Me ya pa gran moun ki te chache de kokodri.</span><span class="example_en">There aren't a lot of people who went alligator hunting. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="example"><span class="example_lc">ti</span><span class="example_en">moun <span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Children;</span><span class="definition_fr"> enfants.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ti moun-ye jou pa lamaran kòm kan nouzòt te piti.</span><span class="example_en">Children today don't play ring-around-the-rosie like we used to when we were little. (<span class="variant_code">CA</span>) <em>♦Hey, no zamis! fait chaud et tout moune allé soué, et c'est jiss en bas n'arbe qué ti moune capab joué..</em>Hey friends! It's hot and everyone is sweating, and only under the trees can children play. (<span class="variant_code">T27</span>) •<span class="headword">tou moun </span><span class="pos">n.phr.</span> (<span class="variant_code">PC</span>); ti dimoun, tou le moun, tou kekèn (<span class="variant_code">NE</span>); toul mòn (<span class="variant_code">MO</span> 60). Everyone; tout le monde. <span class="example"><span class="example_lc">Se pa tou moun ki ka apronn mèm zafè.</span><span class="example_en">Not everyone can learn the same thing. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Landimin, apé lamesse, tou moune ki gagné la plime rassemblé dan gran diboi.</span><span class="example_en">The next day after mass, everyone with feathers gathered in the big tree. </span><span class="example_code">(T8)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Individual, person, someone;</span><span class="definition_fr"> une personne, quelqu'un.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Astèr se byen rar vou va trouve en moun don Pon Bro ki parl juch kreol.</span><span class="example_en">Nowadays it's really rare to find someone in Breaux Bridge who speaks only Creole. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Chak moun.</span><span class="example_en">Each person. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> World;</span><span class="definition_fr"> monde.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To fe myè pou wa to momon piti. Se pou to momon gen twa dan monn.</span><span class="example_en">You really should go see your mother, child. It's thanks to your mother that you're in the world. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tooua, dit Bouki, c'est dé plis gros bétes qué yé na dans moune et c'est yé qui plis fort que les otes zanimaux.</span><span class="example_en">You see, said Bouki, those are the two biggest animals that there are in the world, and they are stronger than the other animals. </span><span class="example_code">(FO T1)</span></span> •<span class="headword">mennen dan moun </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To bring into the world;</span><span class="definition_fr"> amener dans le monde.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">mène</span><span class="example_en">4.<span class="definition_en"> Family, kin;</span><span class="definition_fr"> famille, parenté.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tou mo moun-ye ne isit, mo popa, mo mama.</span><span class="example_en">All of my family was bom here, my father, my mother. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mont</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lamant (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); lamont (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); mant, lamon (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Watch;</span><span class="definition_fr"> montre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen a lamont en lòr.</span><span class="example_en">I have a gold watch. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li t ap ale magazen e li di lese garde wa k lèr ke li gen an so lamant.</span><span class="example_en">He was going to the store and he said, 'Let's look to see what time he's got on his watch.' (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Et «zing" lapin parti, mais li parti trop tard, et dans la monte Torti, Lapin té en rétard.</span><span class="example_en">And zing! Rabbit left, but he left too late, and in Tortoise'e watch he was late. (<span class="variant_code">T26</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">montagn</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Mountain;</span><span class="definition_fr"> montagne.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yécherché partout, dan la plaine, dan boi, en ho montagne.</span><span class="example_en">They looked everywhere: in the prairie, in the woods, on the mountain. (<span class="variant_code">FO 1887</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">monte</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); mante (<span class="variant_code">PC</span>); mont (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To mount, ride (a horse);</span><span class="definition_fr"> monter (à cheval). <span class="example"><span class="example_lc">Mo abitud monte le chvo d sèl, me mo mo toujour ete tro gro pou mont on le kourèr.</span><span class="example_en">I used to ride saddle horses, but I've always been too big to ride a racehorse. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li mèt so levit parskè li t ape ale monte so chval.</span><span class="example_en">He put on his frock coat because he was going to ride his horse. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Momonte mo choual plis fou qué li.</span><span class="example_en">I ride my horse more crazily than he does. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> REM: In <span class="variant_code">CA</span>, <span class="example"><span class="example_lc">monte en chval</span><span class="example_en">means «to mount a horse» and <span class="example"><span class="example_lc">RIDE en chval</span><span class="example_en">«To ride a horse.» (<span class="variant_code">CA</span>) 2.<span class="definition_en"> To build;</span><span class="definition_fr"> monter, bâtir. <span class="example"><span class="example_lc">Ye monte en tit-ekol drwat-la-la, apepre èn mil e dmi d isi.</span><span class="example_en">They built a little school right there, about a mile and a half from here. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To go up;</span><span class="definition_fr"> monter.</span> <em>Li monte lèskalye kouri UPSTAIR[S]..</em>He would take the stairs to get up there. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Lesoir, las dé rodailler, mo prand ein tiquette au théâte; là, mo monter au poulailler ou mo trouvé ein vié milate.</span><span class="example_en">In the evening, tired of gallivanting, I bought a ticket to the theater, and I went up to the henhouse where I found an old mulatto man. </span><span class="example_code">(T38)</span></span> 4.<span class="definition_en"> To mount, copulate with;</span><span class="definition_fr"> monter, copuler avec.</span> <span class="example"><span class="example_lc">L a monte li, e koke li.</span><span class="example_en">He [the horse] will mount her and mate with her. —<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To climb, get (up) on;</span><span class="definition_fr"> monter sur, dans.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye monte onho èn don LOG-ye.</span><span class="example_en">They got on one of the logs. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo monte dan dibwa mo ramase-ye.</span><span class="example_en">I climb into the tree to pick them [i.e. pecans]. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Katafo wa ke li se trape ye tout swit, safe ye monte dan en bwa.</span><span class="example_en">Catafo saw that he would catch them very soon, so they climbed a tree. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To get in, climb in;</span><span class="definition_fr"> monter dans.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye monte don le ti pirog, ye pron le bayou.</span><span class="example_en">They got into the little pirogues, and they took the bayous. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo anbarke kan m ape monte andan tomobil.</span><span class="example_en">I board when I'm getting in the car. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To walk up on, approach;</span><span class="definition_fr"> s'approcher de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦En Anmeriken te ape biche di bwa en jou. Li te jis jete en gro dibwa kan sis sovajœ monte on li.</span><span class="example_en">An American was cutting wood one day. He had just thrown a big log when six Indians walked up on him. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 4.<span class="definition_en"> To rise;</span><span class="definition_fr"> monter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tou zafè ki mante, pri-la, ann trèkta-ye.</span><span class="example_en">All of the prices are going up, like the price of tractors. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Lifé ein gran chalan où ké li rantré kan dolo monté..</em>He made a rowboat that he got into when the water rose. (<span class="variant_code">T13</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">montre</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); monte (<span class="variant_code">BT</span>); mantre (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); matre (<span class="variant_code">PC</span>); mont (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); montchre (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To teach;</span><span class="definition_fr"> enseigner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te gen en pe moun te ka lir ave ekri, è, ye te gen en vyè fanm te kònen mantre ye.</span><span class="example_en">There were a few people who could read and write, and there was an old woman who taught them. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En tay o ti pa bizwenn monte jape.</span><span class="example_en">A hounddog, you don't have to train him to bark. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nou gen en metrès-d-ekol ki montre piti ye lèson byen.</span><span class="example_en">We have a teacher who teaches children their lessons well. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mobliye mande vye nonm-la pou montre mwen so langajœ.</span><span class="example_en">I forgot to ask the old man to teach me his language. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">montre lekòl </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To teach (at) school;</span><span class="definition_fr"> enseigner à l'école.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo NURSE ye, ka ye momon te en montre lekòl.</span><span class="example_en">I babysat them while their mother was away teaching school. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To show;</span><span class="definition_fr"> montrer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Piti-ye mènè sa dèvan an ye lamanych lapyòch, pou montre nouzòt gro sèrpon-on ye te tchwe.</span><span class="example_en">The kids brought it forward on the handle of their hoe, to show us the big snake they had killed. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Liraconté so lhistoire, et chassère yé mandé li montré yé ou tigue la té.</span><span class="example_en">He told his story, and the hunters asked him to show them where the tiger was. </span><span class="example_code">(FO T12)</span></span> •<span class="headword">genn mont </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To have the habit of;</span><span class="definition_fr"> avoir l'habitude de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te genn mont kache kon kekenn te konye a lapòt.</span><span class="example_en">They had a habit of hiding when someone knocked at the door. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">monye</span> <span class="pos">v.tr.</span> •<span class="headword">monye latèt </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To worry someone;</span><span class="definition_fr"> tracasser, inquiéter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mon te gen tro pour fe avèk lendukasyon mon te gen, si t ape monye latèt.</span><span class="example_en">I had too much to do, with what little education I had had; it was worrying me. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mòr</span><sup>1</sup> <span class="example"><span class="example_lc">adj</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); mò (<span class="variant_code">PC</span>). Dead; mort. <span class="example"><span class="example_lc">Enn betay vivan pli leje k en betay mòr.</span><span class="example_en">A living animal is lighter than a dead animal. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li te mòr kan mo rive kote li.</span><span class="example_en">He was dead when I arrived at his house. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lite krwa sete nonm mòr la ki te gen li.</span><span class="example_en">He thought it was the dead man who had gotten him. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mòr</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); lamò (<span class="variant_code">PC</span>); lamòr (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Death;</span><span class="definition_fr"> mort.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To mòr sète larjan.</span><span class="example_en">Deaths brought in money. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan li marye, li fe en promès pou rèste ansanm juska lamòr.</span><span class="example_en">When he married, he made a promise to stay together until death. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦La mor pa fé moin peur.</span><span class="example_en">Death doesn't scare me. </span><span class="example_code">(ME)</span></span> •<span class="headword">a lamò </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">Close to death;</span><span class="definition_fr"> à l'article de la mort.</span> <span class="example"><span class="example_lc">L a lamò.</span><span class="example_en">He is close to death. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Dead man;</span><span class="definition_fr"> mort.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mooua ein mort qui t'apé porté trois vivants et li t'apé nourri yé.</span><span class="example_en">I saw a dead thing who was supporting three living things and it was nourishing them. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mòr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); mò (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bit (of a bridle);</span><span class="definition_fr"> mors.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">moralite</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Morality;</span><span class="definition_fr"> moralité.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te konnen bwa lonton pase, mè la moralite...</span><span class="example_en">I used to drink a long time ago, but morality... </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mòrd</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); morde (<span class="variant_code">MO</span> 60); mot (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To bite, sting (of an insect);</span><span class="definition_fr"> piquer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Garson-sa-la te sòrti dèt mòrd par le marongwen.</span><span class="example_en">That boy was just stung by mosquitoes. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si to jis touche en tal froumi rouj, ye va sòrti e grenpe apre twa e mòrd twa.</span><span class="example_en">If you just touch a red ant hill, they'll come out and climb on you and bite you. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Konm ye kouche marongwan-ye tonmbe mòd ye.</span><span class="example_en">When they went to bed the mosquitoes began to bite them. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To bite;</span><span class="definition_fr"> mordre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mile le bwate m pa konè si sè en sèrpan ki mòrd l o ki.</span><span class="example_en">The mule is limping, I don't know if it was bitten by a snake or what. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>S ape mot?.</em>Are the fish biting? (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Li te pa fe en bon lapèch. Pwason-ye te pa ap mòrd.</span><span class="example_en">The fishing wasn't good. The fish weren't biting. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Jean Sotte gardé yé, li taté yé, li té proche envie mordé ladans.</span><span class="example_en">Foolish John looke.' at them, felt them, and almost wanted to bite into them. </span><span class="example_code">(FO T18)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To cut (of a plane);</span><span class="definition_fr"> couper (en parlant d'un rabot). <span class="example"><span class="example_lc">Vou ka SET li, lès li soti plen, lès li mòrd ti bren, pa ti bren,mòrd plen.</span><span class="example_en">You can set it [i.e. the blade of the plane] so that it cuts a little or cuts a lot. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mòrdir</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). Bite; morsure. <span class="example"><span class="example_lc">Si to gen en mòrdir chyen anraje, to vini anraje twa-mèm.</span><span class="example_en">If you have a bite from a rabid dog, you get rabid yourself. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] mòrdir serpon, nou te pile delay e vlope li apre mòrdir-la..</em>For a snake bite, we would grind up some garlic and wrap it against the wound. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">morel</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Morel;</span><span class="definition_fr"> morille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦To fe en di te avek lamorel, la to ajout di swif mouton.</span><span class="example_en">You make a tea with morels, and then you add sheep fat. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">morèt</span> <span class="pos">n.</span> •<span class="headword">dibwa morèt </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Prickly ash, toothache tree;</span><span class="definition_fr"> frêne piquant. <em>(Zanthoxylon clova.</em>. <span class="example"><span class="example_lc">Pas pa anba dibwa morèt. To va trape en pikan.</span><span class="example_en">Don't go under the prickly ash tree. You'll get thorns. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mori</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Cod;</span><span class="definition_fr"> morue, •<span class="headword">lwil fwa-d-mori </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Cod liver oil;</span><span class="definition_fr"> huile de foie de morue, cf.</span> lwil</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">moriko</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Negro, black person;</span><span class="definition_fr"> Noir, nègre, moricaud.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Métoi to toujou même moricand. Aie Toucoutou</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">mo connin vou, vou cé ain morico</span><span class="example_en"> But you still look like the same old nigga! Aie Toucoutou—I know you, you are a black woman. (<span class="variant_code">WO</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">moriv</span> <span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Dead drunk;</span><span class="definition_fr"> mort-ivre. ♦Sa <span class="example"><span class="example_lc">toumen ye latet e ye bwa plis onkò jiska ye te sou moriv.</span><span class="example_en">That made their heads spin, and they kept drinking until they were dead drunk. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">morso</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); moso, mòso (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Piece;</span><span class="definition_fr"> morceau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pontul, sète en morso fèr ke ti me ont deu morso bwò.</span><span class="example_en">A hinge was a piece of iron that you put between two pieces of wood. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En moso lapo.</span><span class="example_en">A piece of skin. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo koup mo janmbon par moso e mo mèt li dan mo bin pou sizonen yen.</span><span class="example_en">I cut my meat and I put it in my beans to season them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦M'acoupé yé dans tits moceaux.</span><span class="example_en">Cut them in little pieces. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> •<span class="headword">bon mòso </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> A lot, a good bit;</span><span class="definition_fr"> beaucoup, grand morceau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo apròn n bon mòso.</span><span class="example_en">I've learned quite a lot. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">morso d tèr </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); morso la tèr (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Plot of ground;</span><span class="definition_fr"> lopin de terre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">E la si mo se gen en ti morso d tèr ke mo popa te kite mon.</span><span class="example_en">And if I had a little plot of ground that my dad had left me. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Story;</span><span class="definition_fr"> conte, histoire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo kònè bon mòso. Mo parla ave vye boug-ye lantan pase.</span><span class="example_en">I know some good stories. I used to talk with the old timers long ago. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mortye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> mortchye (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Mortar;</span><span class="definition_fr"> mortier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen fe mortchye pou li mèt an labrik-la pou labrik-la rete an-o lè.</span><span class="example_en">I had to make mortar for him to put on the bricks so the bricks would stay up. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mot</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); mòrt, mòrtye (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Clod, lump;</span><span class="definition_fr"> motte.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan no te raboure, i rèste de mot.</span><span class="example_en">When we used to plow, clumps would remain. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En mot latè.</span><span class="example_en">A clod of dirt. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Limete li don en trou ki te bouche avèk en mot latèr.</span><span class="example_en">He put it in a hole which he plugged with a clump of dirt. </span><span class="example_code">(TP)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mòtch</span> <span class="pos">n.</span> •<span class="headword">pa mòtch </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); pa mòdj (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Not much;</span><span class="definition_fr"> pas beaucoup.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ma gran-mòmon te pal pa sa mòtch.</span><span class="example_en">My grandmother didn't speak it much. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mòtiriyal</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Material, fabric;</span><span class="definition_fr"> étoffe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo va o vilaj e m achte le mòtiriyal.</span><span class="example_en">I go into town and buy fabric. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mou</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Soft;</span><span class="definition_fr"> mou.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Touche letòf-sa-la. Wa koman mou li ye.</span><span class="example_en">Feel this cloth, see how soft it is. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tits zerb ' to verts, tits zerb' to moufaut plis to fait ein lite pou' nou.</span><span class="example_en">Little grass, you are green, little grass, you are soft, you must no longer make a bed for us. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> •<span class="headword">dezèf mou </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Soft-boiled egg; oeuf mollet, cf. <span class="example"><span class="example_lc">dezœf</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> Limp, flaccid;</span><span class="definition_fr"> mou.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li si jèn. Li pa konnen tchanmbon. Li mou.</span><span class="example_en">He's so young. He can't hold himself up. He's limp. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mouch</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>); demouch (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Fly;</span><span class="definition_fr"> mouche.</span> <em>En mouch se zafèr pli zirab ye <span class="variant_code">gen.</span>.</em>A fly is the most awful thing there is. (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">En ti bònòm godronse pou trape demouch.</span><span class="example_en">A tar baby, is for catching flies. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lita pé sauté com chevreuilqué mouches piqué en Septembre.</span><span class="example_en">He was jumping around like a deer that flies bit in September. </span><span class="example_code">(T39)</span></span> •<span class="headword">demouch chwal </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); demouch chval (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Horsefly;</span><span class="definition_fr"> taon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Apre anmbete chval-la. Demouch chwal.</span><span class="example_en">It's always bothering horses. (A) horsefly. (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">mouch a fe </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); demouch an fe, mouch dife (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Firefly;</span><span class="definition_fr"> luciole.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Apre soley kouche, sa te fe nwar e mouch-a-fe-ye komanse soti. Ye te limen.</span><span class="example_en">After the sun set it was dark and the fireflies began to come out. They were lighting up. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Enn ave en mouch a fe dan kabann-la, e li te ape vole alantou.</span><span class="example_en">There was a firefly in the cabin, and it was flying all around. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">demouch a vèr </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Green fly;</span><span class="definition_fr"> mouche verte.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan ena la charongn, ena en ta de gro demouch a vèr.</span><span class="example_en">When there is carrion, there are lots of big green flies. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Honeybee;</span><span class="definition_fr"> abeille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Deniche demouch, fe dimyèl.</span><span class="example_en">Remove the bees to make honey. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="headword"><subentry>•mouch-a-myèl </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">CA</span>); mouch-a-myel (<span class="variant_code">PC</span>); demouch a myèyl, demouch dimyel (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Honeybee;</span><span class="definition_fr"> abeille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen en anflir an so pye. En mouch-a-myèl pike li.</span><span class="example_en">He's got a swelling on his foot. A honeybee stung him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kon mouch a myel ye te vini sise plakmin ye, konpè lous de djete ou ye te kouri.</span><span class="example_en">When the honeybees came to suck on the persimmons, Brer Bear watched where they went. </span><span class="example_code">(DU)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Fly larvae;</span><span class="definition_fr"> larve de mouches.</span> <em>♦[Pou] panari, to me lemouch (en lagres) si la ou sa fe mal. kont li vyen rouj to retir lemouch..</em>For whitlow, you put maggots (and grease) on the spot where it hurts. When it turns red you remove the maggots. <em>[démouche'].</em>(<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mouche</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To blow one's nose;</span><span class="definition_fr"> se moucher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo ne ape koule. Mo gen pou mouche mo ne.</span><span class="example_en">My nose is running. I've got to blow my nose. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mouchwa</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Handkerchief;</span><span class="definition_fr"> mouchoir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mouche dan vou mouchwa.</span><span class="example_en">Blow your nose in your handkerchief. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Ki sa so mouchwa tonbe li paka ramase li. Repons: en nab lamous..</em>What is it that when it drops its handkerchief it cannot pick it up? Answer: A moss tree. (<span class="variant_code">DU</span>) •<span class="headword">mouchwa dèryè do </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Children's game;</span><span class="definition_fr"> jeu d'enfants.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">moul</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60). Mould; moule.</p> |
|
|
<p><span class="headword">moule</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); moulè, moul (<span class="variant_code">PC</span>); moud (<span class="variant_code">NE</span>); mou (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To grind;</span><span class="definition_fr"> écraser, broyer, moudre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Apre ye moule dekann-ye, sa sòr duju-la, la duju va den en lòt plas pou fe siro-la</span><span class="example_en"> After they grind the cane the juice is extracted, and then the juice goes somewhere else to make syrup. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sa se leu moulen. Se sa nou mou lavyonn pour fe lavyonn moudi. De fwa ina de kreyòl ki va di mo achte mo lavyonn moule, me mo monmon toujour di lavyonn moudi.</span><span class="example_en">That is the grinder, that's what we used to make ground beef. Sometimes there are Creoles who say the meat is [moule], but I always say it's [moudi]. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En fourno, se pou moule dikann dan laskleri.</span><span class="example_en">A furnace is for grinding cane in a sugar factory. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">lavyonn moudi </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Ground beef;</span><span class="definition_fr"> viande hachée.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">vyann</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">moulen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Mill;</span><span class="definition_fr"> moulin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Fe lalezan se koupe dikann-le. Y a voye li kote moulen-la.</span><span class="example_en">Doing the sugar harvest is cutting the cane. Then they send it to the mill. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Moulin apé touffé à force yen an di canes, ya pé tombé comme quand di vent jété pacanes.</span><span class="example_en">The mill is getting clogged, so much cane is there, it is falling as when the wind knocks out pecans. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> •<span class="headword">moulen a gru </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Gristmill;</span><span class="definition_fr"> moulin à grain.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yenave madam ki te gen en bèl baskour ki te kote moulen a gri.</span><span class="example_en">There was a woman who had a beautiful barnyard next to a gristmill. </span><span class="example_code">(TP)</span></span> •<span class="headword">moulen a koton </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); moulen koton (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cotton gin, mill;</span><span class="definition_fr"> moulin à coton.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enave en moulen a koton a kote-la.</span><span class="example_en">There was a cotton mill nearby. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">moulen a si </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sawmill;</span><span class="definition_fr"> scierie, moulin à scie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Te gen moulen a si.</span><span class="example_en">He had a sawmill. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">moulen mayi </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); moulen mai (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Corn mill;</span><span class="definition_fr"> moulin à maïs. <span class="example"><span class="example_lc">Moulen mai-la se en zafè èspre pou fé digri.</span><span class="example_en">The corn mill is a thing that serves specifically to make grits. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Grinder (for meat, coffee, etc.); moulin (a cafe, etc.). <span class="example"><span class="example_lc">Sa se leu moulen. Se sa nou mou lavyonn pour fe lavyonn moudi.</span><span class="example_en">That is the grinder, that's what we used to make ground beef. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="headword">moulen digri </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Grinder for making grits;</span><span class="definition_fr"> moulin qui sert à moudre le gmau.</span> <em>En moulen digri? En moulen pou fe digri e farin mayi?.</em>A grits mill? A mill for making grits and corn meal? (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">moulen kafe </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Coffee mill, grinder;</span><span class="definition_fr"> moulin à café.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li toumen lamonch-la an moulen kafe-la.</span><span class="example_en">She turned the handle of the coffee grinder. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mouline</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); moulin (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Walking cultivator;</span><span class="definition_fr"> cultivateur à roues.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enn mouline va travaye le deu bòr ta rekòle i va lèse jus ta rekòl, i va grate sa,</span><span class="example_en">A walking cultivator will work both sides of your row, it will just leave your crop. It just scratches over that. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">moulinèz</span> <span class="pos">n.</span> moulœz, moulinœz (<span class="variant_code">NE</span>); moulinen (<span class="variant_code">CA</span>). Grinder; moulinette. <em>Ina zon dimoun ki va moud ye [gonbo vèr] avèk èn moulinœz kom-sa..</em>There are some people who grind their okra in a little mill like this one. (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">En moulinenli moul mayi pou fe digri e lafarin mayi.</span><span class="example_en">A mill grinds corn to make grits and commeal. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mouri</span><sup>1</sup> <span class="example"><span class="example_lc">adj</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>). 1.<span class="definition_en"> Dead;</span><span class="definition_fr"> mort.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen onz frèr e sœr. Ye tou mouri.</span><span class="example_en">I used to have eleven brothers and sisters. They are all dead. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kon Lapen wa Lous-la, li kouche pou fe konm si li te mouri.</span><span class="example_en">When Rabbit saw the bear he lay down to act as if he were dead. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Numb;</span><span class="definition_fr"> engourdi.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le e mouri.</span><span class="example_en">It is numb. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mouri</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); mourir (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To die;</span><span class="definition_fr"> mourir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo rete e ye ouchka ye mouri.</span><span class="example_en">I lived with them until they died. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen la fyèv malarya e ye mouri.</span><span class="example_en">They got malaria and they died. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">♦Mo ole mouri si tèlman mo pe pis viv.</span><span class="example_en">I want to die so much that I can no longer live. ' (<span class="variant_code">JR</span>) Conjug: mouran <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Dying;</span><span class="definition_fr"> mourant, qui se meurt.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mo pas l'ainmain ouar moun mourant, sirtout quand yé mouri en jiste.</span><span class="example_en">I don't like seeing people die, especially when they die righteous. </span><span class="example_code">(T37)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mouri-nesan</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Baby who dies immediately following birth;</span><span class="definition_fr"> enfant qui meurt directement après sa naissance.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ina zan ki vi en ti bou d tan apre li ne, sa se mouri-nesan.</span><span class="example_en">There are some who live a short time after they are bom, that is what [mouri-nesan] means. (<span class="variant_code">BT</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mous</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>); lamous (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Spanish moss;</span><span class="definition_fr"> mousse espagnole.</span> <em>(Tillandsia usneoides). Li sòrti dan mbwa avek en sak lamous on so latet..</em>She came out of the woods with a bag of Spanish moss on her head. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Liprend la mousse et des briques et bouché trou la.</span><span class="example_en">He took moss and some bricks and plugged the hole. </span><span class="example_code">(FO T6)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mousket</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Musket;</span><span class="definition_fr"> mousquet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te gen de mousket, tou kalite machin.</span><span class="example_en">They had muskets and all kinds of machines. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mouslin</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Muslin;</span><span class="definition_fr"> mousseline.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité gagnin ein robe la mousseline blanc com la neige.</span><span class="example_en">She had a muslin dress as white as snow. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">moustach</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lamoustach (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); le moustach (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Mustache;</span><span class="definition_fr"> moustache.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se so labib, konm en nonm gen en moustach. Sa sanm en ti file.</span><span class="example_en">Those are his whiskers, just like a man has a mustache. It looks like a little net. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Tigue té faro com ein pan et té apéfrizé so moustace.</span><span class="example_en">Brer Tiger was as dressed up as a peacock and was curling his mustache. </span><span class="example_code">(T8)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Beard;</span><span class="definition_fr"> barbe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen enn grann moustach.</span><span class="example_en">He has a long beard. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li genn moustach k ap konmons e pouse.</span><span class="example_en">His beard is starting to grow. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">moustik</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Mosquito;</span><span class="definition_fr"> moustique.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No te mèt en moustikèr andan no lit pou peche moustik pike nou.</span><span class="example_en">We used to put mosquito netting in our beds to prevent mosquitos from biting us. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Gnat;</span><span class="definition_fr"> moucheron.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ti moustik-ye.</span><span class="example_en">Little gnats. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">moustikèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Mosquito netting;</span><span class="definition_fr"> moustiquaire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou te gen prann enn moustikèr, pase laboukonn dan no mezon pou de marogwen.</span><span class="example_en">We used to take mosquito netting, and pass smoke through the house against mosquitoes. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No te mèt en moustikèr andan no lit pou peche moustik pike nou.</span><span class="example_en">We used to put mosquito netting in our beds to prevent mosquitos from biting us. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">moutard</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lamoutard (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lamoutad (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Mustard;</span><span class="definition_fr"> moutarde.</span> (<em>Brassica nigraBrassica alba). Dan jarden no plante dechou, no plante zariko, no plante lamoutard, no plante radi..</em>In the garden we planted cabbage, beans, mustard and radish. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">To kapab mèt lamoutard en pe patat anglèz dan gonbo zèrb.</span><span class="example_en">You can put mustard and a little potato in a vegetarian gumbo. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Liwa ti grenn lamoutad-ye. Sa fe li konmonse konte ti grenn-ye.</span><span class="example_en">He saw the mustard seeds, so he began counting the seeds. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mouton</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sheep;</span><span class="definition_fr"> mouton.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mouton-la ap bele. Li pa konen trouve so moman.</span><span class="example_en">The sheep is bleating. It can't find its mother. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Li] té gagné ein gro bande moutons..</em>[She] had a big flock of sheep. (<span class="variant_code">T6</span>) •<span class="headword">'faib comme ein mouton' </span><span class="pos">adj.phr.</span> <span class="definition_en">Weak as a sheep;</span><span class="definition_fr"> faible comme un mouton.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦To bien hardi, gros n'harbe cochon, to gros, mais faib comme ain mouton.</span><span class="example_en">You are healthy, big hog of a tree, You're big, but as weak as a sheep. </span><span class="example_code">(T21)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mouyase</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); mouriase (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To drizzle;</span><span class="definition_fr"> bruiner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lapli e mouyase.</span><span class="example_en">It is drizzling. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lapli p ap tonbe fòr. Li jich ap mouyase.</span><span class="example_en">It's not raining hard. It's just drizzling. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mouye</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); mouyè, mouy (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To wet;</span><span class="definition_fr"> mouiller.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo mouye mo pye parskè zèb-la te plen sren bo maten.</span><span class="example_en">My feet got wet because the grass was full of dew this morning. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si t ape mouye to latèt, to chveu ale frize.</span><span class="example_en">If you are wetting your head, your hair is going to curl. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <em>♦[Pou] mal de gòrj, mouy en sèrvyèt avek di vineg. Chòf li e met li si lagòrj..</em>For a sore throat, wet a towel with vinegar. Heat it and put it on your throat. (<span class="variant_code">BI</span>) 2.<span class="definition_en"> To water;</span><span class="definition_fr"> arroser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo mouye mo plant-ye.</span><span class="example_en">I'm watering my plants. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To wet (of a baby);</span><span class="definition_fr"> mouiller (en parlant d'un bébé). <span class="example"><span class="example_lc">Lonj, se pou met ono piti la kon li mouy, kan li pise e kan li kaka.</span><span class="example_en">A diaper is to put on a baby for when it urinates and when it defecates. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To get wet;</span><span class="definition_fr"> se mouiller.</span> <span class="example"><span class="example_lc">E tabliyè, se sila pou pèche vou renj mouyè.</span><span class="example_en">And an apron is so that you don't get your clothes wet. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦La plie commencé tommeber et yé té mouillés jisqu'à yé dézos.</span><span class="example_en">Rain started to fall and they were soaked to the bone. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To rain;</span><span class="definition_fr"> pleuvoir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tan li mouye.</span><span class="example_en">It is raining. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> mov<sup>1</sup></span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Mauve;</span><span class="definition_fr"> mauve.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lifé li ain gabrielle rause et ain otte move.</span><span class="example_en">She made herself a pink nightgown and another mauve one. </span><span class="example_code">(WO)</span></span> mov<sup>2</sup></span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); demov (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lamov, lamòv, demav, demòv (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Mallow;</span><span class="definition_fr"> mauve.</span> (<em>Modiola caroliniana). Ye ptèt konnen pèle zafè lamov.</em> <em>lèb-la ?.</em>Perhaps they called that plant mallow? (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Kan to marche desi demov, sa kale. Sete si epe. Sa galop e sa fe de ti flè roz.</span><span class="example_en">When you walked on mallow it sank down. It was so thick. It runs on the ground and makes little pink flowers. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou lestoma feb bouyi de mov e mayi tonn don ye lapay don dolo jiska dolo vini rouj epi bwa kon to swaf.</span><span class="example_en">For a weak stomach, boil mallow and sweet corn in the shuck in water until the water turns red and then drink the water when you're thirsty. [ <span class="example"><span class="example_lc">'des mauves</span><span class="example_en">] (<span class="variant_code">LA</span>) mòv <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Mucus;</span><span class="definition_fr"> morve.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa se si li gen en rim. Lamòv e koule.</span><span class="example_en">That's if he has a cold. His mucus is flowing. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li malad. Li gen la mòv ki sòr dan so ne.</span><span class="example_en">He's sick. He's got mucus coming out of his nose. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">move </span><span class="example"><span class="example_lc">adj., adv.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); movè (<span class="variant_code">CA</span>). <em>—adj..</em>1.<span class="definition_en"> Bad;</span><span class="definition_fr"> mauvais.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye di se le tivi ki dòn le moun le move diresyon.</span><span class="example_en">People say it's TV that sets a bad example for people. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen en louten. Sa fe bebe kriye. Se en movè rèv.</span><span class="example_en">He had a nightmare. That made the baby cry. That's a bad dream. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se en move fiy</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">sa.</span><span class="example_en">She's a bad girl. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ah,réponde Compair Lapin, vous pas connin mauvais nouvelle qué Lion declaré la djerre tous néléphants.</span><span class="example_en">Oh, said Brer Rabbit, you don't know the bad news that Lion has declared war on all the elephants. </span><span class="example_code">(FO T14)</span></span> •<span class="headword">move disan </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Syphilis;</span><span class="definition_fr"> syphilis, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">san</span><span class="example_en">•<span class="headword">move lèb </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Weed;</span><span class="definition_fr"> mauvaise herbe, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">lèrb</span><span class="example_en">•<span class="headword">move mal </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Syphilis;</span><span class="definition_fr"> syphilis, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">mal</span><span class="example_en">•<span class="headword">movez maladi </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Serious disease, syphilis;</span><span class="definition_fr"> maladie sérieuse, syphilis, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">maladi</span><span class="example_en">•<span class="headword"> move lachanch </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Bad luck;</span><span class="definition_fr"> mauvaise chance, malchance, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">chans</span><span class="example_en">•<span class="headword">move cheuveu </span><span class="pos">n.phr.</span> 'Bad hair,' kinky hair; cheveux crépus, cf. <span class="example"><span class="example_lc">cheuveu</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> Mean, nasty;</span><span class="definition_fr"> méchant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te move ka li vini anmèrdi mon.</span><span class="example_en">I was mean when he came to bother me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>Èn movèz fom..</em>A mean woman. (<span class="variant_code">NE</span>) •<span class="headword">move vivan </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Ghost, evil spirit that haunts a house;</span><span class="definition_fr"> revenant, fantôme, esprit malin qui hante une maison. <span class="example"><span class="example_lc">En lamezon ki gen en move vivan.</span><span class="example_en">A house that is haunted by a spirit. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Badly, seriously;</span><span class="definition_fr"> gravement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">De k to te koupe twa move, se t ape senye.</span><span class="example_en">When you cut yourself badly it would really bleed. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mul</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> She-mule; mule.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mule</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); mile (<span class="variant_code">gen.</span>); moule (<span class="variant_code">PC</span>); myoule (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Mule, he-mule; mulet. <span class="example"><span class="example_lc">Nou te kroche de mile.</span><span class="example_en">We hitched two mules. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye fou dife dan lekiri mile.</span><span class="example_en">They set fire to the mule bam. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Fimèl myoule.</span><span class="example_en">Female mule. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Liacheté in charrette et pis trois milets.</span><span class="example_en">He bought a cart and three mules. </span><span class="example_code">(T9)</span></span> •<span class="headword">kana mile </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Mule duck (a duck bred from a muscovy drake and a mallard, Pekin, or Indian runner duck);</span><span class="definition_fr"> canard mulet, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">kanar</span><span class="example_en">•<span class="headword">mule kreyòl </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); mile kreyòl, mule kreol (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Creole mule;</span><span class="definition_fr"> mulet créole.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mile-la ale wagon dekonn. Mo popa te gen gro mule kreyòl-ye.</span><span class="example_en">Mules would pull the cane wagon. My father used to have big Creole mules. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mur</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); mir (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>), mi (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Ripe;</span><span class="definition_fr"> mûr. <span class="example"><span class="example_lc">Le pakòn-la tou la-la, se tou mur.</span><span class="example_en">The pecans are all ripe. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo lenm pa manje depech kan ye pa mir. Ye dir.</span><span class="example_en">I don't like to eat peaches when they're not ripe. They're hard. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lisekwe nab ratbwa te on o e fou li patè ek plakmin mi ye.</span><span class="example_en">He shook the tree that Brer Possum was up in and threw him down with the ripe persimmons. </span><span class="example_code">(DU)</span></span> •<span class="headword">vini mi </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To ripen, get ripe;</span><span class="definition_fr"> mûrir. <span class="example"><span class="example_lc">Tomat-ye e vini mi anndan lafinèt-la.</span><span class="example_en">The tomatoes are getting ripe in the window. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mur</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Wall;</span><span class="definition_fr"> mur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en poltre di onho lamur. Vyen war.</span><span class="example_en">I have a picture on the wall. Come see it. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mur</span><sup>3</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); demi, demir (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); dèmi (<span class="variant_code">PC</span>); mir (<span class="variant_code">CA</span>); demur (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Berry (of various kinds);</span><span class="definition_fr"> baie (de plusieurs variétés). <span class="example"><span class="example_lc">Demir-ye ban pou diven. Ye fe diven e demir-ye.</span><span class="example_en">Berries are good for wine. They make wine out of berries. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lontan pase, no te gen labitid ramase demir me astèr ena pi sa.</span><span class="example_en">A long time ago, we used to pick berries, but now there's no more of that. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">demi dat </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); demi da (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Mulberry;</span><span class="definition_fr"> mûre. <span class="example"><span class="example_lc">Enan demi-dat, li li grandi on en dibwa. To ka monje li men li anmè, mo jame te lenm sa.</span><span class="example_en">There's a mulberry, it grows on trees. You can eat it but it's bitter, I've never liked them. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">pye demida </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); pye demidat (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Red mulberry tree;</span><span class="definition_fr"> espèce de mûrier. (<em>Morus rubra). Nou gen demida, en pye demida..</em>We have a red mulberry tree. (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">demi dou </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Dewberry;</span><span class="definition_fr"> mûre bleue. REM: The term <span class="example"><span class="example_lc">demi dou</span><span class="example_en">may also refer to blackberries. •<span class="headword">mur trennant </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Dewberry;</span><span class="definition_fr"> mûre bleue. (<span class="example"><span class="example_lc">Rubus trivialis</span><span class="example_en">. <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen de mur trennant. Sa trenn an latèr.</span><span class="example_en">There are dewberries which lie around on the ground. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">demi katrinèl </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); demi katrinèt (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Dewberry;</span><span class="definition_fr"> mûre bleue. (<span class="example"><span class="example_lc">Rubus trivialis</span><span class="example_en">. <span class="example"><span class="example_lc">Sa se de bon demir, demi katrinèt. Ye dou. Ye gen tou ye disik andan.</span><span class="example_en">That's a good berry, dewberries. They're sweet. They have all their sugar inside. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">mir taròt </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Boysenberry, «brasenberry»; espèce de baie. 2.<span class="definition_en"> Mulberry;</span><span class="definition_fr"> mûre. <span class="example"><span class="example_lc">Se jus en piye plant koum sa, e li fe de vanyan ti, de mir.</span><span class="example_en">[A mulberry bush], that's just a plant that produces pretty little berries. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Blackberry;</span><span class="definition_fr"> mûre sauvage. <span class="example"><span class="example_lc">Mam te kone fe diven avek de mir.</span><span class="example_en">Mom used to make wine with blackberries. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">demi nwar </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); demi nwa (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Blackberry;</span><span class="definition_fr"> mûre sauvage. •<span class="headword">pye demi nwa </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Blackberry bush, bramble;</span><span class="definition_fr"> ronce, mûrier sauvage. <span class="example"><span class="example_lc">En pye demi nwa.</span><span class="example_en">That is a blackberry bush. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">muri</span> <span class="pos">v.intr.</span> miri (<span class="variant_code">PC</span>); meri (<span class="variant_code">CA</span>); mouri (<span class="variant_code">MO</span> 60). To ripen, mature, get ripe; mûrir. <span class="example"><span class="example_lc">Le moun se vini', ka diri ase miri ye se koupe li kòm sa e mare ye.</span><span class="example_en">People would come, and when the rice was ripe enough they would cut it and tie it into bundles. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To gen tàn li miri. Si to monje li vè konm sa li gen en move gou.</span><span class="example_en">You have to wait until it's ripe. If you eat it green it has a bad taste. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No kase no depwa e depech pou mèt ye a meri.</span><span class="example_en">We picked our pears and peaches to put them to ripen. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">murye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> miriye (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); mirye (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Mulberry tree;</span><span class="definition_fr"> mûrier. (<em>Morus rubra). En pye mirye..</em>A mulberry tree. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en miriye dan lakou devan dan partèr-la.</span><span class="example_en">I have a mulberry tree in the front yard in the flower bed. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lapen li te malen, li grenpe don kre mirye jiska o bout mirye-la.</span><span class="example_en">Rabbit was clever, he climbed into the hollow in the mulberry tree all the way to the tip of the tree. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mus</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Underarm odor;</span><span class="definition_fr"> odeur d'aisselle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To genp dekrase onmba te bra fo pa to son lamus.</span><span class="example_en">One must wash under one's armpits so that one doesn't have body odor. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">muskad</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> miskad (<span class="variant_code">PC</span>); miskal (<span class="variant_code">BT</span>); lamiskad (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Nutmeg;</span><span class="definition_fr"> (noix de) muscade. <span class="example"><span class="example_lc">To gen SLICE to dipen-l e to pran dézef e lamiskad, lan miskad pou i met andan lan, ave dezef.</span><span class="example_en">You have to slice your bread and you take eggs and nutmeg, nutmeg to put in there with eggs. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Apre to kwi to jòromon, to roz li e to bras li avèk lamiskad e en moso dibèr.</span><span class="example_en">After you cook your pumpkin, you sprinkle it with nutmeg and a piece of butter. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">nwa miskad </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Nutmeg;</span><span class="definition_fr"> (noix de) muscade. <span class="example"><span class="example_lc">♦Mele sèrtifida et pi di konf avek en nwa miskad.</span><span class="example_en">Mix assafoetida with camphor and nutmeg. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">muzik</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> mizik (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lamuzik (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>) lamizik (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Music;</span><span class="definition_fr"> musique.</span> <em>Li di: Nou bezòn en, lamizik an lòt kote-la, nou gen en bal aswa-la..</em>' He said: 'We need music on the other side. We're having a dance tonight.' (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Tou souit mo oua ein Brada vini di mouen Bon Djié Mérikien pa oulé yé fé misick zou Saba.</span><span class="example_en">Right away a monk (brother) came to tell me that the American God doesn't want music to be played on the Sabbath day. (<span class="variant_code">T14</span>) •<span class="headword">jwe lamuzik </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To play music;</span><span class="definition_fr"> jouer de la musique, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">jwe</span><span class="example_en"></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">muzisyen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); mizisyen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Musician;</span><span class="definition_fr"> musicien.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Isit t enan tou kalite mizisyen, te joue vyolon, komet e tou kichò.</span><span class="example_en">Here there were a lot of good musicians, people who played the violin, the comet and all. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li te en mizisyen. Li te joue violon.</span><span class="example_en">He was a musician. He played violin. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Musiciens la yé t apé gueulé et fou coups pieds à tort et à travers.</span><span class="example_en">The musicians are yelling and kicking every which way. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mwa</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Month;</span><span class="definition_fr"> mois.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo yi mo nonk ki pron mwa kon mo te gen dis-sèt mwa.</span><span class="example_en">My uncle took me in when I was seventeen months old. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mwa septanm.</span><span class="example_en">The month of September. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li gen swasant an mwa-sa-a-la.</span><span class="example_en">He's sixty years old this month. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tout moune connin qué tous les ans au mois de mai lapin gagnin ein maladie</span><span class="example_en"> Everyone knows that every year in the month of May Rabbit gets a sickness. </span><span class="example_code">(FO T3)</span></span> •<span class="headword">le premye mwa </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> The first of the month;</span><span class="definition_fr"> le premier jour du mois.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pey le premye mwa.</span><span class="example_en">I get paid on the first of the month. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">mwa pase </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Last month;</span><span class="definition_fr"> le mois dernier.</span> <em>Li jus gen so <span class="variant_code">BI</span>RTHDAY mwa pase..</em>He just had his birthday last month. (<span class="variant_code">CA</span>) •<span class="headword">tou le mwa </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Every month;</span><span class="definition_fr"> tous les mois.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo peu pa kouri legliz</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">Prèt vini tou le mwa komuni mò.</span><span class="example_en">I can't go to church. The priest comes every month to give me communion. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Menstrual period;</span><span class="definition_fr"> règles.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se so mwa le e gen, tou le mwa li gen zafè-sa-la. Li gen en RAG li met on li, e disan la tou tan e vini. Sa vyen enn fwa par mwè. E si li manke mwa-sa-la, li avè en piti.</span><span class="example_en">It's her period she's having, every month she has that. She has a rag that she puts on, and the blood is coming all the time. It comes once a month. And if she misses this month, she's with child. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li pa gayar. Li gen so mwa.</span><span class="example_en">She's not happy. She's got her peiod. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mwal</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lamwal (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); lamweil, lamwel, mwèl, lamwèl (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Marrow;</span><span class="definition_fr"> moelle (d'un os). <span class="example"><span class="example_lc">Lamwal, se dan lez o.</span><span class="example_en">Marrow is in bones. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lamwal dezo dòn to lasoup bon gou.</span><span class="example_en">Bone marrow gives your soup good taste. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Pith (of plants);</span><span class="definition_fr"> moelle (d'une plante). <span class="example"><span class="example_lc">♦Febouyi lamwal siro e lave to zye-ye avek sa.</span><span class="example_en">Boil some elderberry pith and wash your eyes with that. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Brain;</span><span class="definition_fr"> cerveau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ka l te dez on, en chwal te kou-d-pye li, e, tou so lamweil te OUT.</span><span class="example_en">When he was two years old a horse kicked him, and all his brains came out of his head. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te ot lamwal poul andan latèt e no te fe la salad vinegrèt.</span><span class="example_en">I took out the chicken brains and we made salad with vinaigrette. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mwatye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>); lamwatche (<span class="variant_code">CA</span>); motchye, motche, motchi, motchè (<span class="variant_code">PC</span>); mòtche, lamòtche (<span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> Half;</span><span class="definition_fr"> moitié, demi-. <span class="example"><span class="example_lc">Li travay lamotche en jou. He worked half the day.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Ye pel sa Bayou Lafouch, ye di se de franse ben, mo pèl sa se de motchi d Franse. Motche, sa veu min, ye sèy pale franse mè y peu pa.</span><span class="example_en">They call that Bayou Lafourche. They say they are French, but I call them half French, that means they try to speak French, but they can't. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Lapin patagé dézef yé, li doné la moké à Compair Bouki.</span><span class="example_en">Brer Rabbit divided the eggs and he gave half to Brer Bouki. </span><span class="example_code">(T4)</span></span> •a motchye <span class="example"><span class="example_lc">adv.phr</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Half, half-way; à moitié. <span class="example"><span class="example_lc">A motchye kwi</span><span class="example_en"> Half-cooked. (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">o lamotchi </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> By half (term used to describe share cropping in which one half of the harvest is paid in rent);</span><span class="definition_fr"> à la moitié (terme qui décrit le travail d'un métayer dont le loyer se paie avec la moitié de sa récolte). <span class="example"><span class="example_lc">Mo koup so o lamotchi. Mo gen en bòs li dòn mo so o lamotchi.</span><span class="example_en">I cut that in half. I have a boss who gives me half of it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">motche frè </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Half brother (who shares the same father but not the same mother);</span><span class="definition_fr"> demi-frère (qui a le même père, mais pas la même mère), cf. <span class="example"><span class="example_lc">frèr</span><span class="example_en">•<span class="headword"> motche sœr </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Half sister (who shares the same father but not the same mother);</span><span class="definition_fr"> demi-soeur (qui a le même père, mais pas la même mère), cf. <span class="example"><span class="example_lc">sœr</span><span class="example_en">2• Half-breed; sang-mêlé, métis. <span class="example"><span class="example_lc">Navè en boug koulè, setè en vyè lamotchye pre.</span><span class="example_en">There was a guy, he was black, but he was a half-breed. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mwayen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); mwòyen, moyen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Manner, way, means;</span><span class="definition_fr"> manière, moyen.</span> <em>Èna pa mwòyen gen kèk deprim?.</em>Isn't there any way we could have some prunes? (<span class="variant_code">PC</span>) ♦.<em>Alors vié fame la dit li comme ça li connin ein moyen pou fait so frère resté nomme tout temps..</em>Then the old woman said that she knew a way to make his brother remain a man all the time. (<span class="variant_code">FO T23</span>) •<span class="headword">kek mwòyen </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">Somehow;</span><span class="definition_fr"> par un moyen ou un autre, de quelque manière.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To te gen sere ye kek mwoyen s to te pa ka achte ye.</span><span class="example_en">You had to store them somehow if you couldn't buy them. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">nenpòt ki mwòyen </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">Any old way, no matter how;</span><span class="definition_fr"> n'importe comment.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">nenpòrt</span><span class="example_en">—<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Kind of, somewhat, rather, a little bit;</span><span class="definition_fr"> un peu, quelque peu.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo mo ja mwayen bliye zafè-sa-ye.</span><span class="example_en">I've already somewhat forgotten those things. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> REM: It is clear that Creole reflexes of <span class="example"><span class="example_lc">manière</span><span class="example_en">and <span class="example"><span class="example_lc">moyen</span><span class="example_en">merge with one another in meaning and form. cf. <span class="example"><span class="example_lc">mànyèr </span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mwazi</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To grow moldy;</span><span class="definition_fr"> moisir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Rezen-la e mwazi</span><span class="example_en"> The grapes are getting moldy. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo i pou jete mo dipen parske li te tou mwazi</span><span class="example_en"> I had to throw out my bread because it was all moldy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mwens</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); mons (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Less;</span><span class="definition_fr"> moins.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan vou kou rèstè ave kèkenn konnen mons kè vou, vou ka aprann mons mè pa plus.</span><span class="example_en">When you spend time with someone who knows less than you do, you can learn less but not more. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To gen mwens me sa koute plus.</span><span class="example_en">You get less but it costs more. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦C'st moins tracas dromi sans latéte.</span><span class="example_en">It's less trouble to sleep without a head. </span><span class="example_code">(FO T7)</span></span> •<span class="headword">'à moins qué' </span><span class="pos">conj.</span> <span class="definition_en">Unless;</span><span class="definition_fr"> à moins que.</span> <em>♦Mopas connin comment yé pélé Low Hell en Français à moins qué ça soit Pays Bas la yé dont journaux parlé quéque fois..</em>I don't know what they call 'low hell' in French unless, it's those 'Netherlands' that the newspapers talk about sometimes. (<span class="variant_code">T40</span>) •<span class="headword">'au moins' </span><span class="pos">conj.</span> <span class="definition_en">At least;</span><span class="definition_fr"> au moins.</span> <em>♦Di li ain bonne foi ça ki rivé, au moins la crié pou kichoge..</em>Tell him once and for all what happened, at least he'll be crying for a reason. (<span class="variant_code">ME</span>) •mwens...ke <span class="example"><span class="example_lc">adj.quant.comp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); mwen ke (<span class="variant_code">CA</span>). Less... than; moins ... que. <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen mwens larjon ke twa.</span><span class="example_en">I have less money than you do. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo wa li mwens ke labitid.</span><span class="example_en">I see him less often than usual. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Planch debout mwen chèr ke volich.</span><span class="example_en">Upright boards are less expensive than siding. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">mwèt</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Moist, damp;</span><span class="definition_fr"> moite, humide.</span> <em>♦Fe bouyi de grenn moutard e donn a bwar jiska lapo vini mwèt:.</em>Boil some mustard seeds and give [the sick person] some to drink until his skin becomes moist. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">myèt</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Crumb;</span><span class="definition_fr"> miette.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Et pauv madame Cigogne té pas trapé ain miette.</span><span class="example_en">And poor Mrs. Stork didn't get a single crumb. </span><span class="example_code">(T20)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">myete</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To snack, nibble;</span><span class="definition_fr"> grignoter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">O to jis e myete, twa.</span><span class="example_en">Oh, you're just snacking. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">myeu </span><span class="example"><span class="example_lc">adv., adj.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>); mye (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); meyèr (<span class="variant_code">NE</span>); mi, myi (<span class="variant_code">PC</span>); myè (<span class="variant_code">MO</span> 60); myen (<span class="variant_code">CA</span>). —<span class="pos">adv.</span> 1.<span class="definition_en"> Better;</span><span class="definition_fr"> mieux.</span> <em>Li travay mye (meyœr) ke tou kekèn dòt..</em>She works better than anyone else. (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Li chanté mye ke mon.</span><span class="example_en">He sings better than I do. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se te en ta mye ondon le vyeu ton ke astèr.</span><span class="example_en">It was a lot better in the old days than now. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Timo là sa donn</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">moin couraze, mo f ai mié mo l'ouvraze.</span><span class="example_en">But those little words encourage me, I do my work better. </span><span class="example_code">(T11)</span></span> REM: Reflexes of <span class="example"><span class="example_lc">mieux</span><span class="example_en">and <span class="example"><span class="example_lc">meilleur</span><span class="example_en">have fallen together in Creole to a certain extent, cf. <span class="example"><span class="example_lc">meyœr</span><span class="example_en">•<span class="headword">kone mye </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To know better;</span><span class="definition_fr"> ne pas être dupe. cf. <span class="example"><span class="example_lc">kone</span><span class="example_en">•<span class="headword">leme mye </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To prefer;</span><span class="definition_fr"> aimer mieux, préférer, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">enmen</span><span class="example_en">•<span class="headword">pa konnen mye </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">Not to know (any) better;</span><span class="definition_fr"> être ignorant, cf. <span class="example"><span class="example_lc">konne</span><span class="example_en">•<span class="headword">fe mye </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); fe myè, fomye (<span class="variant_code">PC</span>); fòmye (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Had better;</span><span class="definition_fr"> faire mieux, avoir intêrêt à. <span class="example"><span class="example_lc">To fè myè fe sa o ma taye to tchi.</span><span class="example_en">You'd better do that or I'll whip your ass. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To vè rès kote lamezon to kroche to lapòt jòdi</span><span class="example_en"> <em>To fomye kroche li!.</em>If you want to stay at home these days, you have to lock your door. You'd better lock it! (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="headword"><subentry>•vomye </subentry></span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">Had better;</span><span class="definition_fr"> faire mieux, avoir intérêt à. cf. <span class="example"><span class="example_lc">vo-mye</span><span class="example_en">—<span class="pos">adj.</span> 1.<span class="definition_en"> Better;</span><span class="definition_fr"> meilleur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Gato-sa-a myè pase sa-la.</span><span class="example_en">This cake is better than that one. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">la mye </span><span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> The best;</span><span class="definition_fr"> le meilleur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena dan flèv. Men plu fonn, si en lakoule chèch, se la ye la mye, dan koulè.</span><span class="example_en">There are [mudfish] in the Mississippi River. But in deeper water, if a stream dries out, that's where they're the best. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Better, in better health;</span><span class="definition_fr"> en meilleure santé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye dòn li en BYPASS aben sa fe li en ti bren, en ti bren mi.</span><span class="example_en">They gave him a bypass operation, and so he's a little better now. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">fe myeu </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> fe mye (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To feel better, do better (after an illness);</span><span class="definition_fr"> se sentir mieux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Me e fe mye, men, mo konnen de jou mo pa byen ditou.</span><span class="example_en">I'm doing better, but there are days where I'm not well at all. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">vini myeu </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To heal, get better;</span><span class="definition_fr"> s'améliorer, guérir, aller mieux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si to te ge en bobo, ple ki te e abouti pou vini myeu, ye te me en rave on sa.</span><span class="example_en">If you had a wound that was healing, they would put a cockroach on it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">na </span><span class="example"><span class="example_lc">adv., int.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). —<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Now;</span><span class="definition_fr"> maintenant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Na nou gen tivi.</span><span class="example_en">Now we have TV. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="example"><span class="example_lc">int</span><span class="example_en"> Now; or, eh bien. <span class="example"><span class="example_lc">Pa chode li na paskè li pe e sòti byen.</span><span class="example_en">Don't scald it now, because it won't come out well. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nabi</span> <span class="pos">n.</span> 1.<span class="definition_en"> Article of clothing;</span><span class="definition_fr"> vêtement, habit. <span class="example"><span class="example_lc">♦Yé mandé yé popa cofer li pa donnin yé bel zabi comme kenne piti compair Lapin.</span><span class="example_en">They [the little Boukis] asked their father why he did not give them fine clothes like those of Compair Lapin's children. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Suit;</span><span class="definition_fr"> complet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ta bo mené bel robe la, moin, in vaillant nabit noir.</span><span class="example_en">You can put on that beautiful dress, and I will put on a pretty black suit. </span><span class="example_code">(T31)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">naje</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To swim;</span><span class="definition_fr"> nager.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye se fe chval naje larivyè-la.</span><span class="example_en">They made their horses swim across the river. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Dan lete, no mèt en vyey rob e no te ale naje dan kanal.</span><span class="example_en">In the summer, we would put on an old dress and we would go swimming in the canal. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dijis coulé dri et rempli bac léyé, assez pou to nagé', assez pou to néyé.</span><span class="example_en">The syrup flowed thick and filled the buckets, enough for you to swim in, enough for you to drown in. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nanj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>); nonj (<span class="variant_code">NE</span>); lanj (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Angel;</span><span class="definition_fr"> ange.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dan paradi, enòra de lanj e Sènyœr-la.</span><span class="example_en">In heaven, there will be angels and the Lord. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Colombe fait li signe, et di li tende, pas per, et cher ti nange la halé fourmi à ter.</span><span class="example_en">The dove gave him a sign and told him to wait and not be afraid, and the little angel pulled the ant to the surface. </span><span class="example_code">(T18)</span></span> •<span class="headword">lanj gardyen </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); nanj gardyen (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Guardian angel;</span><span class="definition_fr"> ange gardien.</span> <span class="example"><span class="example_lc">So lanj gardyen te avèk li. Li tonbe dan lak e li pa nwaye.</span><span class="example_en">His guardian angel was with him. He fell in the lake and he didn't drown. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo nanj gardyen ape gete apre mwen. Mo te gen plen traka e maladi dan mo lavi.</span><span class="example_en">My guardian angel is watching over me. I've had a lot of trouble and sickness in my life. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nanken</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Nankeen;</span><span class="definition_fr"> nankin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦'Mericain coquin, billé en nankin, voleur di pain chè Michié d'Aquin à quat' heures di matin.</span><span class="example_en">American rascal dressed in Nankeen, stealer of bread from Mr. D'Aquin at four in the morning. </span><span class="example_code">(TN)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nap</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Tablecloth;</span><span class="definition_fr"> nappe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La nap latab.</span><span class="example_en">The tablecloth. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Me la nap an latab e no va mèt latab.</span><span class="example_en">Put a tablecloth on the table and we'll set the table. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">narge</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); nèrge (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To tease, make fun of, pick on;</span><span class="definition_fr"> se moquer de, tourmenter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye t ape narge piti-la e li t ape kriye.</span><span class="example_en">They were teasing the child and he was crying. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nasyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> People, race, ethnic group, nation;</span><span class="definition_fr"> ethnie, peuple, race, nation.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mwa mo di ina en ta ondon mo-tchèn nasyon ki gen mèm koulœr kòm twa.</span><span class="example_en">I'll tell you, there are a lot of people in my own race who have the same skin color as you. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ena diferan nasyon, de Portoriken, Lespagnòl, Arichmen.</span><span class="example_en">There are different ethnic groups, Puerto Ricans, Spanish, Irishmen. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Nouzote moune, nou bligé appranne la langue les ote nachion, si nou olé causé ave yé.</span><span class="example_en">We men are obliged to learn the language of other nations if we want to converse with them. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nat</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Banana curl;</span><span class="definition_fr"> grande boucle longue.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No te tòrtiye no cheve-ye dan lapay-mayi pou fe de nat.</span><span class="example_en">We would twist our hair in cornsilk to make banana curls. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">natif</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Native;</span><span class="definition_fr"> natif, autochtone.</span> <em>Tou le natif deu UNITED <span class="variant_code">ST</span>ATES to dòn li lœr libèrte..</em>All those who were natives of the United States, you gave them their freedom. (<span class="variant_code">PC</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">natirèl</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); natchurèl (<span class="variant_code">BT</span>); naturèl (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Natural;</span><span class="definition_fr"> naturel.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se tou natirèl wa le jèn piti astèr, sa tou parl meriken.</span><span class="example_en">It's natural to see children today who just speak English. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <em>♦Touça pas naturel..</em>All of that is not natural. (<span class="variant_code">ME 91</span>) 2.<span class="definition_en"> Normal;</span><span class="definition_fr"> normal.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pa natirèl. Li en ponk.</span><span class="example_en">He's not normal. He's a homosexual. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">naturèlman</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); natirèlman (<span class="variant_code">CA</span>); natoral (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Naturally;</span><span class="definition_fr"> naturellement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li vini natoral.</span><span class="example_en">It comes naturally. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nave</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Turnip;</span><span class="definition_fr"> navet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En gro nave.</span><span class="example_en">A large turnip. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To etoufe nave kòm to etouf patat anglèz</span><span class="example_en"> You smother turnips like you smother potatoes. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Turnip greens;</span><span class="definition_fr"> fanes de navets.</span> (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">navige</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); navig (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To move around, travel;</span><span class="definition_fr"> se déplacer, voyager.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye manch dan lafanmiy, pi ye navig an fanmiy, me ye toujour ète kouche dan la menm plas, enn bann de pèrdri.</span><span class="example_en">They eat together as a family, they travel together as a family, but they've always slept in the same place, a flock of partridges. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se dannen, te dannen dan lamezon-l. To lèspri te pa den en plas. Lèspri te yich e navige, ich e navige.</span><span class="example_en">It's haunted. Your spirit wasn't in a place. Your spirit was just moving about. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ouaouaron dit comme c'est bon baignin, comme c 'est bon naviguer dans marais.</span><span class="example_en">The frog said how good it was to bathe and how good it was to travel in the marsh. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To travel (used of vehicles);</span><span class="definition_fr"> voyager, rouler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le char peu pa navige an travè tou lez eta.</span><span class="example_en">The train can't travel through all the states. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yété allé donné yé fille à cila ki té fé yé cado ein bato ki té koné navigué on laterre com on lamer.</span><span class="example_en">They would give their daughter in marriage to the one who could give them a boat that would travel on land as on sea. </span><span class="example_code">(T7)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To sail;</span><span class="definition_fr"> faire voile, naviguer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Bato-la t ape navige dan dolo ke te troub.</span><span class="example_en">The boat was sailing on troubled waters. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yénavigué ein demi journin avant yé té capabe rivé l'ote coté.</span><span class="example_en">They sailed for half a day before they could reach the other side. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">navir</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). Ship; navire. <span class="example"><span class="example_lc">Li te rèste dan servis dèz an e dmi, rèste an navir.</span><span class="example_en">He stayed in the service for two and a half years, stayed on a ship. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Navir-la grouye plen, men li tchobo en bon bout tan.</span><span class="example_en">The ship was tossed a lot, but it held on for a good while. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ne</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); nen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Nose;</span><span class="definition_fr"> nez.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Son nen te koule.</span><span class="example_en">His nose was running. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li frape li dan so ne e so ne t ape sengnen.</span><span class="example_en">He hit him in the nose and his nose was bleeding. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yéoua dé chien qui tapé grongnin nez a nez et pi yé senti yé méme partout.</span><span class="example_en">They saw dogs growling nose to nose and smelling each other all over. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ne</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>); nè (<span class="variant_code">CA</span>); ine (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To be bom;</span><span class="definition_fr"> naître. <span class="example"><span class="example_lc">Nou te ne e èlve kreòl.</span><span class="example_en">We were bom and raised Creole. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ka lalin jis ne.</span><span class="example_en">When the moon is new. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan li ne, so moman mouri.</span><span class="example_en">When he was born, his mother died. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Nave en vye fonm ki tonn di nave en ti bebe ki te jis ne.</span><span class="example_en">There was an old woman who heard that there was a newborn baby. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To give birth;</span><span class="definition_fr"> accoucher (de). <em>Èkan mo-kenn mam nè mwen, li nè mwen pou en bon koz.</em> When my mother gave birth to me, she gave birth to me for a good reason. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ne-doub</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Breech birth;</span><span class="definition_fr"> accouchement par le siège.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan piti-le sòrti par ye fon ou ye pye, to pele sa en ne-doub.</span><span class="example_en">When babies come out by their bottoms or their feet, you call that a breech birth. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ne-mouri</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Stillbirth;</span><span class="definition_fr"> mort-né. <span class="example"><span class="example_lc">Lœ ti bebe ki mòr dan to kòr se en ne-mouri.</span><span class="example_en">The little baby who dies inside your body is a stillbirth. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo nevyenm piti li ne-mouri.</span><span class="example_en">My ninth child was stillborn. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ne-ni</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Baby bom without vernix caseosa;</span><span class="definition_fr"> enfant né sans vemix caseosa.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nèg</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lèg (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Eagle;</span><span class="definition_fr"> aigle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Aintorti tapé prié ain naigle montrer li voler.</span><span class="example_en">A turtle was begging an eagle to teach him to fly. </span><span class="example_code">(ME 90)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nèg</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); neg (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> <span class="pos">pej.</span> <span class="definition_en">Negro, black person;</span><span class="definition_fr"> nègre, noir.</span> <em>Ye se bliye sa, men vyè moun-an toujou di piti-la ABOUT neg-la, to konen, 'kite neg-la trankil! '.</em>They would forget that, but old folks were always telling kids about the black man, 'Leave the black man alone!' (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Ein vié nègue borgnon vini dan diboi, apé mandé lasarité.</span><span class="example_en">An old one-eyed black man came into the woods begging for alms. (<span class="variant_code">T7</span>) •<span class="headword">neg nwa </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Very dark-skinned black person; personne noire a la peau très foncée. 2.<span class="definition_en"> Pal, buddy;</span><span class="definition_fr"> pote, copain.</span> <em>O wi, nèg!.</em>Oh yes, old pal! (<span class="variant_code">NE</span>) 3, <span class="pos">pej.</span> <span class="definition_en">Creole (language);</span><span class="definition_fr"> (langue) créole, •<span class="headword">gro nèg </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Creole as spoken by blacks on the German Coast;</span><span class="definition_fr"> créole parlé par les noirs de la Côte des Allemands, •<span class="headword">diri gro neg </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Long grain rice;</span><span class="definition_fr"> riz à grains longs, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">diri</span><span class="example_en">•<span class="headword">pi neg </span><span class="pos">n.phr.</span> (DT). Basilectal variety of Creole, called «pure Creole»; variété basilectale du créole, dit «créole pur».</span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nèglon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Eagle;</span><span class="definition_fr"> aigle.</span> <em>Ènave dez Endyen la-o e eusot trouve sa danz en nik a en nèglon..</em>There were some Indians up there, and they found that in an eagle's nest. (<span class="variant_code">CA</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">negray</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Black people;</span><span class="definition_fr"> noirs.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yén'en oussi tout sort' bétail. Yé pas montré pou la né grail'.</span><span class="example_en">There are also every kind of animal. They don't show up for black folks. </span><span class="example_code">(GC2)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">negrès </span><span class="example"><span class="example_lc">n.pej.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); negres (<span class="variant_code">PC</span>). Black woman; négresse, femme noire. <span class="example"><span class="example_lc">Sèt èn vyeuy negrès ki travaye laba che mon.</span><span class="example_en">It's an old black woman who works down at my place. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lontan pase ye te e van neg e negres-ye.</span><span class="example_en">A long time ago they sold black men and black women. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Céon 4 jiyet lampérau Chalomon marié avé ein négraice li pélé larenne Shaba..</em>It was on a Fourth of July that the emperor Solomon married a black woman that he called the Queen of Sheba. (<span class="variant_code">T13</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">negriyon </span><span class="example"><span class="example_lc">n.pej.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>). Little black boy; négrillon, petit garçon noir. <span class="example"><span class="example_lc">Li te pa klè. Li te en ti negriyon.</span><span class="example_en">He wasn't light-skinned. He was a little black boy. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Mais tous ti négrillons yé té couri ni-pieds.</span><span class="example_en">But little black boys went barefoot. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nej</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lanej (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lanèj (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Snow;</span><span class="definition_fr"> neige.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo kabann te blan konm lanej.</span><span class="example_en">My house was as white as snow. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lanèj ape tonbe. Li vafonn.</span><span class="example_en">Snow is falling. It will melt. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité né quand péchers té en flairs méme l'année qué la neige té tombé.</span><span class="example_en">He was bom when the peach trees were in bloom the same year that the snow was falling. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">neje</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To snow;</span><span class="definition_fr"> neiger.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa neje isit pou dè jour, è li rèste desi latèr-la senk jour.</span><span class="example_en">It snowed here for two days and it stayed on the ground for five days. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nekren</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Jewelry box;</span><span class="definition_fr"> écrin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen tou so dòrir dan nekren.</span><span class="example_en">She's got all her gold jewelry in the jewelry box. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yété volé bel chaine, yé té volé Romaine, yé té volé n'écrin et pi souyé fin.</span><span class="example_en">They stole beautiful necklaces, they stole beautiful dresses, and jewelry boxes and fine shoes. </span><span class="example_code">(T10)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nèksèpsyon</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Exception;</span><span class="definition_fr"> exception.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦E pi mo toujou dressé la police pou li laché ein nomme can nomme la gagnin l'agent, é mo pensé yé va pa fé nexception pou moin, pasqué ye sré perdi l'agent, mo sré donnin yé.</span><span class="example_en">Besides, I have always instructed the police to let go a man who had money, and I suppose that they will make no exception for me, for they would lose the money which I would give them. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Dwarf, midget;</span><span class="definition_fr"> nain.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nenenn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Godmother;</span><span class="definition_fr"> marraine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan ti bebe batize, prèt-la ranj so batistèr. Se en papye e so non, so pap, so moman, so paren, so nenenn e mwa li ne, e kantyèm, e lonnen.</span><span class="example_en">When a little baby is baptized, the priest prepares his baptismal certificate. It's a paper with his name, his dad, his mom, his godfather, his godmother, and the month he was bom, the day and the year. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mosauté barrière dans verger mo nainnaine</span><span class="example_en"> I jumped the fence into my godmother's orchard. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nèni</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); nenni (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Nanny goat;</span><span class="definition_fr"> chèvre femelle.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nenni</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> A small person;</span><span class="definition_fr"> personne de petite taille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li reste en ti nenni lontan lontan. Astèr li en gran nom.</span><span class="example_en">He stayed a small person a long long time. Now he's a tall man. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nenpòrt</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); nenpòr (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> It doesn't matter, never mind;</span><span class="definition_fr"> peu importe, ça m'est égal. <span class="example"><span class="example_lc">Nenpòr kalite t ole jordi, t ale gen li.</span><span class="example_en">No matter what kind you want today, you will have it. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mopas gagnin per, mais n'importe, faut toujou m a tremblé.</span><span class="example_en">I'm not afraid, but it doesn't matter, I have to tremble anyway. </span><span class="example_code">(T11)</span></span> •nenpòt sa <span class="example"><span class="example_lc">pron. indef.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). Whatever; n'importe quoi. <span class="example"><span class="example_lc">Nenpòt sa t ole.</span><span class="example_en">Whatever you want. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">'n'importe éyoù' </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">Anywhere, wherever;</span><span class="definition_fr"> n'importe où. <em>Li té plus intéressé ayou s'en aller, n'importe éyoù pour avoir la paix..</em>He was more interested in where to go, anywhere to be left alone. (<span class="variant_code">DC</span>) <em>♦É nimpòrte ou nomme a couri fame a couri joinde li..</em>In whatever place the man may be, the woman will go to meet him. (<span class="variant_code">FO 1887</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nenpòrt-ki </span><span class="example"><span class="example_lc">adj., pron.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>); nepòrt-ki (<span class="variant_code">CA</span>); nenpòrte-ke (<span class="variant_code">NE</span>); nenmpòt-ki, nenpòtè-ki, nenpòt-ki (<span class="variant_code">PC</span>); nenpòrt-eki, nenpòrt-ekè! (<span class="variant_code">NE</span>); nenpò(r)t-kè(l) (<span class="variant_code">MO</span> 60). —<span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Any, whichever, whatever;</span><span class="definition_fr"> n'importe quel.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te prèske kapab trete nenpòrte-ke maladi.</span><span class="example_en">They were almost able to treat any sickness. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pouen kou t soley ou nenpòrt ke mal.</span><span class="example_en">For a sunstroke or any sickness. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> •<span class="headword"> nenpòt ki manyè </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); nepòrt ki monyèr (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Any old way, no matter how;</span><span class="definition_fr"> n'importe comment.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To ouvè li ave en ti swip, kultuvatè ou en chari, nenpòt ki manyè.</span><span class="example_en">You open it up with a sweeper, a cultivator or a plow, it doesn't matter how. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">nenpòt ki mwòyen </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Any old way, no matter how;</span><span class="definition_fr"> n'importe comment.</span> •<span class="headword">nenpòrt ki plas </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); nèpòrt ki plas (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Wherever, no matter where, anywhere;</span><span class="definition_fr"> n'importe où. <span class="example"><span class="example_lc">Kan se mo tan, mo gen p gònn nenpòrt ki plas mo ye.</span><span class="example_en">When it's my time, I'm going no matter where I am. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">nenpòt ki tan </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); nèpòt ki tan (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Whenever, any time;</span><span class="definition_fr"> n'importe quand.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vyen nenpòt ki tan.</span><span class="example_en">Come whenever. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">nenpòt ki zafè </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); nèpòt ki zafè (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Anything;</span><span class="definition_fr"> n'importe quoi.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nenpòt ki zafè ki sal.</span><span class="example_en">Anything that is dirty. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">nenpòt kichòz </span><span class="pos">n.phr.</span> nenpòt ki kichò, nenpòtè kichò, nenmpòt ki (<span class="variant_code">PC</span>); nèpòrt kikchòz (<span class="variant_code">CA</span>). Anything; n'importe quoi. <span class="example"><span class="example_lc">♦Lite pa ole kite so nami la, e li se fe nenpòt kichòz pou ede li.</span><span class="example_en">He didn't want to leave his friend there, and he would have done anything to help him. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">nenpòt ki moun </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); nèpòrt ki moun (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Anyone;</span><span class="definition_fr"> n'importe qui.</span> —<span class="pos">pron.indef.</span> 1.<span class="definition_en"> Either one;</span><span class="definition_fr"> n'importe lequel.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ina moun ke li ka ekri ave nenpòt ki dan so lamen.</span><span class="example_en">There are people who can write with either one of their hands. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt nenpòrte-ki, mo mèt swa le pakòn ou swa le pichtach.</span><span class="example_en">I put in either one, pecans or peanuts. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Anything, whatever;</span><span class="definition_fr"> n'importe quoi.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo kapab di nenpòtè-ki mo ka di an mèriken mo ka di l an kreol.</span><span class="example_en">Anything that I can say in English I can say in Creole. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>Lapen di: Nenpòrte-ki to deside fe èk mon, fe li! '.</em>Rabbit said, 'Whatever you' ve decided to do with me, do it!' (<span class="variant_code">NE</span>) 3.<span class="definition_en"> Whoever, anyone, whichever;</span><span class="definition_fr"> qui que ce soit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nenpòrte-ki peu fe sa, se fasil.</span><span class="example_en">Anyone can do that, it's easy. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Asteur nimpòrte qui dans vous zotes mandé moin ein quichoge.</span><span class="example_en">Now any one of you can ask me something. </span><span class="example_code">(FO T18)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nenpòrt-kòman</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> nepòt-komann (<span class="variant_code">PC</span>); nenpòrt-komon (<span class="variant_code">NE</span>); nèpòrt-kòman (<span class="variant_code">CA</span>); nenpòr-komon (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Any old way, no matter how;</span><span class="definition_fr"> n'importe comment.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te pe e kouri dan cheumen kouri nepòt-komann.</span><span class="example_en">They weren't just running around in the streets like that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> As...as, no matter how; quelque... que, aussi... que. <span class="example"><span class="example_lc">Nenpòrt-komon malad li ye, li tou-l-ton ape ri.</span><span class="example_en">No matter how sick he is, he is always laughing. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> •<span class="headword">nenpòt-konmon fiy </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); nèpòrt-konman fiy (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Woman of low morals, slut, easy woman;</span><span class="definition_fr"> femme de petite vertue, salope.</span> <em>E tou se bouk dòrey, se zafèr-sa-1, yan nave pa d sa, non. Le manman te pa ole, paski ye te krwa sète de nenpòt-konmon fiy..</em>And all those earrings and those things, there wasn't any of that. Mothers didn't want it because they thought they were easy women [who wore that]. (<span class="variant_code">BT</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nèrf</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>); nèf (<span class="variant_code">PC</span>); naf (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Nerve;</span><span class="definition_fr"> nerf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pou rache en dan, WELL, ye te pa ga anryen pou tchoue nèf-la.</span><span class="example_en">To extract a tooth, well, they had nothing to deaden the nerves. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">kriz de nèrf </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Nervous breakdown;</span><span class="definition_fr"> crise de nerfs.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">kriz</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> Vein;</span><span class="definition_fr"> veine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vlen-la pas drèt-la dan ton san par te naf.</span><span class="example_en">The poison goes directly into your blood through your veins. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 3, Muscle; muscle. <em>♦[Pou] foulir, ...a lafen i fo tire en pe pou lache le nèif ki foule.</em> For a sprain, you have to pull a little to release the sprained muscle. (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">neritaj </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> Inheritance; héritage. <span class="example"><span class="example_lc">♦Vououa compair Bouki, li pa moune, li cé ein choal mo popa laissé moin en néritage.</span><span class="example_en">You see Compair Bouki, he is not a person, he is a horse which my father has left me as an inheritance. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nèrvè</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> nèrvèz (<span class="variant_code">CA</span>); nèrvez (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Nervous;</span><span class="definition_fr"> nerveux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa kapab èt en moun ki nèrvez, e li ole wa kekenn, l apè demonje pou kouri la, pou gòn la.</span><span class="example_en">It might be someone who is nervous, and he wants to see someone, he is itching to go there. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nèsans</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); nesan (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Birth;</span><span class="definition_fr"> naissance.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nesan se kan i ape ne.</span><span class="example_en">The birth is when he is being born. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <em>♦Dimin, vou connin, cé ain gran jou, cé jou niversaire vou nessance é kenne momzèl Chant-d'Oise1.<span class="definition_en">.</span></em>Tomorrow, you know, is a big day, it's yours and Chant-d'Oisel's birthday. (<span class="variant_code">ME</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">nesesèr</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); nèsèsè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Necessary;</span><span class="definition_fr"> nécessaire.</span> <em>T ole m ajèt diven? Pa nesesèr fe sa..</em>'Do you want me to buy some wine?' Tt's not necessary to do that.' (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa gen lapoud pou lafigur me se pa nesesèr.</span><span class="example_en">I haven't got any powder for my face but it's not necessary. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> ♦Cé <em>kichoge tro nécessaie gagnin ein pi, cé la vie ou la mort é nou pa capab fé sans ça..</em>That is too necessary a thing, to get a well; it is life or death for us, and we cannot do without it. (<span class="variant_code">FO 1887</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">net</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Fish net;</span><span class="definition_fr"> filet à pêcher.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nèt</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 72); net (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Completely;</span><span class="definition_fr"> net, complètement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Jan te desole net fwa-sa-la.</span><span class="example_en">John was completely upset that time. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">tou nèt </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> All;</span><span class="definition_fr"> tout.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen kat piti e ye tou nèt marye.</span><span class="example_en">I had four children and they're all married. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Straight, directly;</span><span class="definition_fr"> directement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li tè galòpe nèt an grennyen.</span><span class="example_en">He ran straight to the attic. (<span class="variant_code">MO</span> 72) 3.<span class="definition_en"> Clean;</span><span class="definition_fr"> propre.</span> <em>Tite fille faut ti soigne to galette, faut ti garder ça tout nette..</em>Little girl, you must take good care of your vagina, you must keep it very clean. (<span class="variant_code">DC</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nètwaye</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); lètwaye, netwaye, nètway (<span class="variant_code">PC</span>); netway (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); nètwa (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To clean;</span><span class="definition_fr"> nettoyer.</span> <em>Mo lamezon tre sal. Mo di mo mari: ti veu pa ède mo nètwaye ?.</em>My house is very dirty. I said to my husband, 'Don't you want to help me clean?' (<span class="variant_code">CA</span>) 2.<span class="definition_en"> To clean, prepare (a sugar cane stalk, an animal);</span><span class="definition_fr"> nettoyer, préparer (un animal, la canne à sucre). <span class="example"><span class="example_lc">To trap dusan-lan pou fe bouden, è kochon-la a zus mouri. E ye nètway li, e la ye koup li.</span><span class="example_en">You catch the blood to make boudin, and the pig just dies. Then they clean it and they cut it up. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To clean out, clear, empty;</span><span class="definition_fr"> vider, balayer, prendre tout.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye vine dan lakanpayng, ye te nètwaye tou. La, ye ranpli le 'dipfrizeu,' te pare pou tou l anne.</span><span class="example_en">They came into the countryside and cleaned it out. They filled their deep freezers, they were ready for the whole year. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="headword">nètwaye lakou </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To work in the yard, do yardwork;</span><span class="definition_fr"> travailler dans la cour.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Aben, mo GRANDSON mo gen la la, li vyen nètwaye mo lakou.</span><span class="example_en">My grandson comes over to help clean my yard. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 4.<span class="definition_en"> To clear (land, for planting);</span><span class="definition_fr"> défricher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye te plis ke kontan pou ede li netche so later, ki te plen avek lèb.</span><span class="example_en">They were more than happy to help him clear his ground, which was covered with grass. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> <em>—v.refl..</em>To clean oneself up, wash up; se laver, faire sa toilette. <span class="example"><span class="example_lc">♦Toujenn garson-ye netche ye-menm pròp pou kouri bal e seye ganyen fiy-la.</span><span class="example_en">All of the young boys washed up to go to the dance and try to get a girl. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">neu</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); ne (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Knot (in string, wood);</span><span class="definition_fr"> noeud (dans une ficelle, du bois). <span class="example"><span class="example_lc">Si to gen pou fann li, ta a jamen fann li si li gen ne.</span><span class="example_en">If you have to split [the log], you will never be able to split it if it has a knot. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tofe trwa ne don en fisel. P ondon tape fe le ne to fe en pryèr.</span><span class="example_en">You make three knots in a piece of string. While you are making the knots you say a prayer. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Node (of sugar cane stalk);</span><span class="definition_fr"> noeud (sur une canne à sucre). <span class="example"><span class="example_lc">Ne dekon se la ou dekòn-la lev, on ne la.</span><span class="example_en">The node of the sugar cane stalk, that's where a new cane sprout grows out. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">neuf</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); neuv (<span class="variant_code">PC</span>); nef (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> New;</span><span class="definition_fr"> neuf, nouveau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Monntre mwen to chapo nef.</span><span class="example_en">Show me your new hat. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en bros neuf.</span><span class="example_en">I have a new brush. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mo besoin zétojfe neuve pou abillé mo piti filles.</span><span class="example_en">I need new cloth to dress my little girls. </span><span class="example_code">(ME)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">neuf</span><sup>2</sup> <span class="example"><span class="example_lc">num.card.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>); nèf (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); nœf (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>); nef (<span class="variant_code">NE</span>); nèr (<span class="variant_code">CA</span>). Nine; neuf. <span class="example"><span class="example_lc">Nœf pyas pour kat chandèl.</span><span class="example_en">Nine dollars for four candles. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo mo se katriyenm-la dan nèf-y e.</span><span class="example_en">I'm the fourth, I'm the fourth out of nine children. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye joue byen. Ye chmen ye nèf pwan a de pwan.</span><span class="example_en">They played well. They beat them 9 to 2.<span class="definition_en"> (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en ti GRANDCHILD ki nèv an asteur-la.</span><span class="example_en">I have a little grandchild who is nine years old now. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] lèrb a pis, i fo vonte twa nef fwa avek le de pòrt den larmwar debou on don le pòrt..</em>For poison ivy, you have to fan yourself nine times with the two doors of an armoire while standing inside the doors. (<span class="variant_code">BI</span>) <span class="headword"><subentry>•neuv-èr </subentry></span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); nev-è (<span class="variant_code">PC</span>); nev-èr (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Nine o'clock;</span><span class="definition_fr"> neuf heures.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li sen minit pou nev-è.</span><span class="example_en">It's five till nine. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> neve <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); neuveu, nevè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Nephew;</span><span class="definition_fr"> neveu.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo neve te lenmen kase chwal maron.</span><span class="example_en">My nephew used to like to tame wild horses. </span><span class="example_code">(ST)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en neve.</span><span class="example_en">I have a nephew. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="headword"><subentry>•gro-neve </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Grandnephew;</span><span class="definition_fr"> petit-neveu. <span class="example"><span class="example_lc">Se en dan mo gro-neve-ye. Se gason mo nyes.</span><span class="example_en">He's one of my grandnephews. He's my niece's son. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="headword"><subentry>• piti-neve </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Grandnephew;</span><span class="definition_fr"> petit-neveu.</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nevyèm </span><span class="example"><span class="example_lc">num.ord.</span><span class="example_en">nevyèm (<span class="variant_code">CA</span>). Ninth; neuvième. <span class="example"><span class="example_lc">Mo nevyenm piti li ne-mouri.</span><span class="example_en">My ninth child was stillborn. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Chivreil rivé côté névième zalon.</span><span class="example_en">Brer Deer arrived at the ninth marker. </span><span class="example_code">(T5)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">neyèr</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">One who drowns;</span><span class="definition_fr"> quelqu'un qui se noie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bon nageair, bon neyair.</span><span class="example_en">The best swimmer is often drowned. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ni </span><span class="example"><span class="example_lc">adv. neg</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>). Neither... nor; ni... ni. <span class="example"><span class="example_lc">M pa ka dòn twa e ni pèson so djob.</span><span class="example_en">I can't give his job to you or to anyone else. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •ni...e <span class="pos">conj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Neither... nor; ni... ni. <span class="example"><span class="example_lc">Ni ma momon e mo popa parl longle.</span><span class="example_en">Neither my father nor my mother speaks English. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> •ni...non plu <span class="example"><span class="example_lc">adv.neg.</span><span class="example_en">Neither, not either; ni ... non plus. cf. <span class="example"><span class="example_lc">non-plu</span><span class="example_en">•ni...ni <span class="example"><span class="example_lc">adv.neg.</span><span class="example_en">ni pa...ni pa (<span class="variant_code">MO</span> 60). Neither...nor; ni... ni. <span class="example"><span class="example_lc">Ni blan ni nwa. Ye a seye. Me ye pa reusi.</span><span class="example_en">Neither whites nor blacks. They will try, but they will not succeed. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ni mon ni twa gen larjon.</span><span class="example_en">Neither you nor I has any money. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ni manj pa andan ni touch pa li.</span><span class="example_en">Neither eat in it nor touch it. (<span class="variant_code">MO</span> 60) <span class="example"><span class="example_lc">♦Jis ein piti ver de terrepas gagnin pattes ni la mainni zaile et li bligé resté dans so trou.</span><span class="example_en">Just a little earthworm, he has neither paws nor hands, nor wings, and he is forced to remain in his hole. </span><span class="example_code">(FO T3)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nich</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Trick, practical joke;</span><span class="definition_fr"> farce, mauvais tour.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te fe ye de nich kan li te tourn so do.</span><span class="example_en">I played tricks on them when she (their mother) turned her back. (<span class="variant_code">BT</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">niche</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To swipe, steal;</span><span class="definition_fr"> chiper, piquer, voler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te fe kòm si mo te pa wa li niche.</span><span class="example_en">I acted like I didn't see him stealing. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦To te gen pou det jolimon malen pou niche bout chondel la.</span><span class="example_en">You must have been awfully clever to swipe that bit of candle. <em>['niché'].</em>(<span class="variant_code">DU</span>) 2.<span class="definition_en"> To tease, make fun of, pick on;</span><span class="definition_fr"> tourmenter, se moquer de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To kanay. To vomye arete niche piti-la.</span><span class="example_en">You're mischievous. You'd better stop picking on that child. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To nest;</span><span class="definition_fr"> nicher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Inave en sèrpon niche onmba ma mezon.</span><span class="example_en">There was a snake nesting under my house. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nichwar</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Breeding cage;</span><span class="definition_fr"> nichoir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kite en nœf dan l nichwar e la sa fe lezòt poul kouri ponn la.</span><span class="example_en">Leave an egg in the breeding cage and that will make the other hens lay. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nik</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); gnik (<span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> Nest;</span><span class="definition_fr"> nid.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Eusot trouve sa danz en nik a en nèglon.</span><span class="example_en">They found that in an eagle's nest. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li paye fœy on so nik.</span><span class="example_en">She scattered leaves on her nest. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Piti a piti zozo fe so ni.</span><span class="example_en">Little by little the bird makes its nest. ['<span class="example"><span class="example_lc">nid</span><span class="example_en">] (<span class="variant_code">DU</span>) 2.<span class="definition_en"> Nest, den, lair;</span><span class="definition_fr"> repaire, tanière, nid.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En chawe... li rès dan de bwa gen de nik dan de bwa zafè.</span><span class="example_en">A raccoon...lives in the woods and makes his nest in the trees. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No te mèt de ti nik desi latab pou lapen ponn pou nouzòt. No te trese le flèr a trèf pou fe de nik lapen.</span><span class="example_en">We would put out little nests on the table for the rabbit to lay eggs for us. We would braid clover flowers to make nests. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nimoni</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Pneumonia;</span><span class="definition_fr"> pneumonie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kekèn te gen en nimoniye te pele sa le pwentrape le pwen.</span><span class="example_en">When someone had pneumonia, they called that [pwen], catching the [pwen]. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦'nimoni'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nipokrit</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Hypocrite;</span><span class="definition_fr"> hypocrite.</span> <em>♦Ça prouvé vouzote ein kichogeké compair Lapin té ein niprocrite é li plaidé faux pou gagnin vrai..</em>That proves one thing to you, that Compair Lapin was a hypocrite and pleaded false things to know the truth. (<span class="variant_code">FO 1887</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">niraji</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Neuralgia;</span><span class="definition_fr"> névralgie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pote de moso la miskad don to kouto pe jamen gen niraji.</span><span class="example_en">Wear bits of nutmeg around your neck, you will never have neuralgia. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nivèrsèr</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Birthday;</span><span class="definition_fr"> anniversaire (de naissance). <span class="example"><span class="example_lc">♦Cé jou niversaire vou nessance.</span><span class="example_en">It's your birthday. </span><span class="example_code">(ME)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nivle</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To level;</span><span class="definition_fr"> niveler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vou gen pou nivle li. Nivle li min mèt li an nivo.</span><span class="example_en">You have to level it. Leveling it means making it level. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nivo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Carpenter's level;</span><span class="definition_fr"> niveau de charpentier.</span> <em>Anon di zafè-sa-la debout la. La mo mèt mo nivo drwat-la apre li. M a me e garde nivo-la, ka ra bonm a di 'koulwe!'.</em>Let's say the thing is upright. I put my level right on it. I look at the level, and when it's okay, I say 'Nail!' (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">an nivo </span><span class="pos">adj.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Level, on a level;</span><span class="definition_fr"> de niveau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nivle li min mèt li an nivo.</span><span class="example_en">Leveling it means making it level. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Me li drwat. Li an nivo.</span><span class="example_en">Put it straight. It's level. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nivote</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To level;</span><span class="definition_fr"> niveler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Va chèrche mon nivo. Nivo sa se pour nivotevwa si li dròt. M ole nivote bar-sa-la.</span><span class="example_en">Go get my level. A level is for leveling, seeing if something is straight. I want to level that bar. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">no</span> <span class="pos">pron.</span> <span class="definition_en">We, us, our;</span><span class="definition_fr"> nous, notre, nos.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">nou</span><span class="example_en">no-kèn <span class="example"><span class="example_lc">pron., adj.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); nò-tchèn (<span class="variant_code">NE</span>); nou-tchèn, nou-tchyen, nouzòt-tchyenn, nou-kenn, nou-kèn, nou-jœn, no-tchèn (<span class="variant_code">PC</span>). —<span class="pos">pron.poss.</span> <span class="definition_en">Ours, our own;</span><span class="definition_fr"> le, la nôtre, les nôtres. <span class="example"><span class="example_lc">Ye oto plu vyeu keu nou-jœn.</span><span class="example_en">Their car is older than ours. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="example"><span class="example_lc">adj.poss.emph.</span><span class="example_en">Our own; notre propre, nos propres. <span class="example"><span class="example_lc">E la kon nou kanmonse gen no-tchenn piti se kòm sa li voule pale avek ye.</span><span class="example_en">When we had our own children, that's what he wanted to speak with them. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nòm</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); nonm (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); nom (<span class="variant_code">CA</span>); lòm (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Man;</span><span class="definition_fr"> homme.</span> <span class="example"><span class="example_lc">E garson a MISS CHANDLERboys, se kèk-chòz, nonm-sa-la. Mo jame wa en nonm smat konm sa.</span><span class="example_en">And Miss Chandler's son, boy, he's something else, I've never seen a man as smart as that one. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Le jœn nonm la pleri.</span><span class="example_en">The young men of the swamps. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <em>♦Sa t ape fe la? vye nonm-la mannde li..</em>'What are you doing there?' the old man asked him. (<span class="variant_code">JR</span>) •gro nòm<sup>2</sup> <span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">LA</span>) 1) Famous man; homme célèbre. (<span class="variant_code">CA</span>) 2) Big shot, important person, bigwig; gros bonnet, personne importante. <span class="example"><span class="example_lc">Li krwa li en gro nòm pou fe tou sa l ap fe.</span><span class="example_en">He thinks he's a big shot for doing all he does. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> jenn nòm (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Young man;</span><span class="definition_fr"> jeune homme.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan to danse ave en kavalye, en ti jin onm k t e danse ave, li gen pran to lamen mennen twa kote latab pran to trit.</span><span class="example_en">When you're dancing with a young 'cavalier', a young dance partner, he is supposed to take your hand and lead you to the table to get your treat. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Konm fiy-la te ben joli, tou jennonm-ye prepare pou kouri bal.</span><span class="example_en">Since all the girls were very pretty, all the young men were getting ready to go to the dance. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">jin onm </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); Pharmacist, druggist; pharmacien. <span class="example"><span class="example_lc">Doktè dòn mwen en papye pou mon gen mo medikòmon, nòm DRUGSTORE-la dòn li medikòman.</span><span class="example_en">The doctor gave me a paper so I could get my medicine. The pharmacist gave him the medicine. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">nòm lamal </span><span class="pos">n.phr.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Mail-man, postman; facteur. •<span class="headword"> nòm romenn </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Scarecrow;</span><span class="definition_fr"> épouvantail.</span> •<span class="headword">vyeu nòm </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Old man, husband;</span><span class="definition_fr"> mari.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vyeu nòm-la te gen en fizi. Li te va i te tchwe trwa kat lapen kirey e tou kicho.</span><span class="example_en">My old man had a rifle. He would go kill three or four rabbits, some squirrels, everything. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nome</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); nonme (<span class="variant_code">PC</span>); nonmen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To name, to call;</span><span class="definition_fr"> nommer, appeler.</span> <em>Kon ye vyen pou nome non ye popa e ye momon en ta dimoun di: 'Mo popa se Boubout, mo momon se Poupout'..</em>When they have to name their parents, a lot of people say 'My father is Bouboutte and my mother is Poupoutte.' (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo janme tannde nonme li lòt monyè.</span><span class="example_en">I've never heard it called anything else. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">♦Likouri fe en trwasyenm batenm, e li nonmen piti-sa-la Trwasyenm-la.</span><span class="example_en">He went to do a third baptism, and he named that child the Third One. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To nominate;</span><span class="definition_fr"> nommer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo nonmen li pou èt prezidan no klòb.</span><span class="example_en">I nominated him to be president of our club. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">non</span><sup>1</sup> <span class="example"><span class="example_lc">adv.neg.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>). No; non. <span class="example"><span class="example_lc">Non, mo pa las jòdi-la.</span><span class="example_en">No, I'm not tired today. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Non, mo va pa ale lantèrman jodi.</span><span class="example_en">No, I'm not going to the funeral Thursday. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Nous va mandé li bien pardon; et com li pas lé di nous non, nous va chanté: - Quiquiriqui!.</em>We're going to ask his forgiveness; and since he won't want to tell us 'no', we will sing 'Quiquiriqui'. (<span class="variant_code">T31</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">non</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Name;</span><span class="definition_fr"> nom.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo non se FABIOLA. mo non d fanmiy sète WILLIAMS.</span><span class="example_en">My first name was Fabiola and my last name was Williams. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Laparwas isit gen si tèlman le ti kanal e le ti bout dolo keu ina ye pa gen leu non dutou.</span><span class="example_en">This parish has so many little canals and stretches of water that there are many which have no name at all. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lanfan te batize desi non a so moman.</span><span class="example_en">The child was baptized by its mother's name. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Aprés ça yé changé nom Jean Sotte et yé 'pélé li Jean Smatte..</em>After that they changed Foolish John's name and they called him Clever John. (<span class="variant_code">BD</span>) •<span class="headword">bon non </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> First name, given name;</span><span class="definition_fr"> prénom.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo bon non se katolik, to konè. Mè bon non se MADELEINE</span><span class="example_en"> My given name is Catholic, you know. My given name is Madeleine. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo granpèr so non te Alfons. Sa se so bon non.</span><span class="example_en">My grandfather's name was Alphonse. That was his first name. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">dènyè non </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); dennyè non, dènyen non (<span class="variant_code">PC</span>); daryen non (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Last name;</span><span class="definition_fr"> nom de famille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Saromen se so dènyè non.</span><span class="example_en">Saint Romain is his last name. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">gen non a </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To be named after;</span><span class="definition_fr"> avoir le nom de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Amelis, li gen non a mo popa e Katrin, li gen non a mon moman.</span><span class="example_en">Amelisse was named after my dad and Catherine was named after my mother. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">mèt on so non </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To give s.o. one's last name (e.g. by adoption); donner son nom de famille (p.ex. en l'adoptant). <span class="example"><span class="example_lc">Li mèt on so non.</span><span class="example_en">He gave him his name. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="headword"><subentry>•non-d-batèm </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">First name, given name, baptismal name;</span><span class="definition_fr"> prénom, nom de baptême. <em>♦Lidis moin: Moi sé Sans-Quartier, Henri sé mo nom dé baptême..</em>He told me, 'I am Sans-Quartier, and Henry is my baptismal name.' (<span class="variant_code">T38</span>) <span class="headword"><subentry>•non-d-famiy </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); non-d-fanmiy (<span class="variant_code">BT</span>); non-d-fonmiy (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1) Family name, last name; nom de famille. <span class="example"><span class="example_lc">So non-d-famiy se Oub.</span><span class="example_en">His last name is Oubre. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2) Maiden name; nom de jeune fille. <span class="example"><span class="example_lc">BRIDGEWATER se mo non-d-fonmiy, e JOSEPH se mo non-d-maryaj.</span><span class="example_en">Bridgewater is my maiden name, and Joseph is my married name. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="headword"><subentry>•non-d-maryaj </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Married name;</span><span class="definition_fr"> nom de mariage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li chanje so non apre li marye. So non-d-maryaj se NARCISSE.</span><span class="example_en">She changed her name after she married. Her married name is Narcisse. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="headword"><subentry>•non-d-nèsans </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> First name, given name;</span><span class="definition_fr"> prénom.</span> •<span class="headword">prèmyè non </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); prenmyè non (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> First name, given name;</span><span class="definition_fr"> prénom.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pa kònen so prèmyè non.</span><span class="example_en">I don't know his first name. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">ti non </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ti nan (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Nickname;</span><span class="definition_fr"> sobriquet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo ti non te Tout. Tou kèken pèl mwa Tout. Mo non se FABIOLA</span><span class="example_en"> My nickname was Toute. Everyone called me Toute. My first name is Fabiola. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">non-plu</span> <span class="pos">adv.</span> •<span class="headword">pa non-plu </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); pa nonpli (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); non-pli pa (<span class="variant_code">NE</span>); pa nan-pli (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Not either, neither;</span><span class="definition_fr"> ne .</span>.. pas non plus. <em>Moun koulè lèm pa gonbo fevi bwi, se le blan ki lèm sa. Vou kònè sa ye pèl <span class="variant_code">BO</span>ILED OKRA ? Mo mon lèm pa sa non-plu..</em>Black people don't like boiled okra, it's white people who like that. Do you know what they mean by boiled okra? I don't like that either. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Li vyen pa non-pli.</span><span class="example_en">He is not coming either. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> •ni...non-plu <span class="example"><span class="example_lc">adv.neg.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). Neither; ni ... non plus. <span class="example"><span class="example_lc">Le nwa te pa ka kouri lani le blan nan-plu.</span><span class="example_en">Blacks couldn't go there, neither could whites. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nonbri </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> lanbri (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); lonmbri, lòmbri, nonmbri (<span class="variant_code">PC</span>); lanmbri (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">CA</span>); lonbri (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>). Navel, umbilical cord, belly button; nombril, cordon ombilical. <span class="example"><span class="example_lc">Kan piti-la vyen pour ne, chasfonm-la gen pou dèrivle li. E koupe so lanbri, epi mare li, e ronje li byen pou pèche so lanbri sengnen.</span><span class="example_en">When the child is ready to be born, the midwife would deliver it. She'd cut its umbilical cord, and tie it, fix it up to keep his navel from bleeding. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan li ne, ye koupe so lakòrd lanmbri.</span><span class="example_en">When he was bom, they cut his umbilical cord. </span><span class="example_code">(ST)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan piti-ye te gen devè, no te pase tèrebantin anlantour so lanmbri.</span><span class="example_en">When children had worms we put turpentine around their belly buttons. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou fe tonbe nobri, pron ni gep e chofe ye don stov e la kraze ye, fen konm en lapoud.</span><span class="example_en">To make the umbilical cord fall off, take wasp nests and heat them on the stove and grind them up, make a powder. [ '<span class="example"><span class="example_lc">nombri</span><span class="example_en">] (<span class="variant_code">LA</span>)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nonk</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); nank (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Uncle;</span><span class="definition_fr"> oncle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen portre mo de nonk-ye.</span><span class="example_en">I have pictures of my two uncles. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lœrz onk.</span><span class="example_en">Their uncles. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>Mèn sa pou Nonk <span class="variant_code">CA</span>P soude lalanm-la e lamanch-la ansanm..</em>Bring that so Uncle Cap can solder the blade and the handle together. (<span class="variant_code">CA</span>) <em>♦Quan mo rivé là soir là mo trouvé mo l'oncle à laporte apé reçoit moune et fé zonnaires la maison..</em>When I arrived there that night I found my uncle at the door receiving guests and paying compliments. (<span class="variant_code">T40</span>) •<span class="headword">'Nonc Rémi' </span><span class="pos">prop.n.</span> <span class="definition_en">Uncle Remus (folktale character);</span><span class="definition_fr"> Oncle Rémi (personnage dans les contes). <span class="example"><span class="example_lc">♦E ben, Nonk Remi, ye pele mwen.</span><span class="example_en">Well, Uncle Remus, they called me. </span><span class="example_code">(DU)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nonk</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Knuckle;</span><span class="definition_fr"> jointure, articulation (du doigt).</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nonnon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); nonon (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Core, heart, stone, pit (of fruit);</span><span class="definition_fr"> trognon, coeur, noyau, pépin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ekan mo manj en depòm, mo jèt nonnon-la. Mo manj pa li.</span><span class="example_en">When I eat an apple, I throw out the core. I don't eat it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nòr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); no (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> North;</span><span class="definition_fr"> nord.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Divan-la dan nòr.</span><span class="example_en">The north wind. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> ; <span class="example"><span class="example_lc">Se pa dan l si, se dan l nòr.</span><span class="example_en">It's not in the South, it's in the North. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> <span class="pos">place n.</span> <span class="definition_en">The North (of the USA);</span><span class="definition_fr"> le Nord (des USA). <span class="example"><span class="example_lc">Yenki-ye sòti dan no, se sa l di nouzòt.</span><span class="example_en">Yankees came from the North, that's what they told us. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<em>Mo té zonglé kom ça zens di Noryé té touzou parlé en ho neg ki té traouail dir..</em>I thought that Northerners always talked about black people who work hard. (<span class="variant_code">T14</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nòr-wèst</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Northwest;</span><span class="definition_fr"> nord-ouest. <span class="example"><span class="example_lc">Sete pli fre dan l nòr-wèst livèr-sa-a-la. Sete en move livèr.</span><span class="example_en">It was colder in the northwest this winter. It was a bad winter. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> ♦A <span class="example"><span class="example_lc">chak jwa en nyaj nwa lev don sid epi li kouri don nòrwès na gen lapli pou sir lonnmen.</span><span class="example_en">Every time a black cloud rises in the south and goes northwest we'll have rain for sure the next day. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">notifye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Invitation, notice;</span><span class="definition_fr"> faire-part, invitation. <span class="example"><span class="example_lc">Ye vòye en notifye ke t ap ale gen en resèpsyon apre maryaj-la.</span><span class="example_en">They sent an invitation that there was going to be a reception after the wedding. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nòtis</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Notice, invitation;</span><span class="definition_fr"> faire-part, invitation. <span class="example"><span class="example_lc">Ye mèt en nofis pou peche twa pase an travèr lakou.</span><span class="example_en">They put up a sign to prevent you from crossing their yard. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Mémo pa pé couri demain do ... mo gagnin l'enterrement ...To recewoi to notice?.</em>But I can't go tomorrow, I have a funeral... Did you receive your notice? (<span class="variant_code">WO</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">notre-pè</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); nòtrè-pè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> The Lord's Prayer;</span><span class="definition_fr"> le Pater Noster.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To gen fe notre-pè. Primye paròl l anna, se notre-pè.</span><span class="example_en">You have to say the Our Father. The first words in it are 'Our Father'. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Moresit trwa sali mari e en nòtr pe.</span><span class="example_en">I recite three Hail Marys and an Our Father. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nou</span> <span class="pos">pron.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); no (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ni, nou, n (<span class="variant_code">PC</span>); [in sense 3:] nòt (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">subj.</span><span class="example_en">We; nous. <span class="example"><span class="example_lc">Nouzòt ti boug-ye ne e garde pou wiski, n pa foutu trouve li.</span><span class="example_en">We little boys were looking for whiskey but couldn't find it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nouzòt toujour isit e no va pa nil-par.</span><span class="example_en">We are always here and we never go anywhere. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan nou ansanm, nou pal pa langle. Nou pal zus kreyòl</span><span class="example_en"> When we're together we don't speak English, we speak only Creole. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nou gen en metrès-d-ekol ki montre piti ye lèson byen.</span><span class="example_en">We have a teacher who teaches children their lessons well. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Fégombo vert, mo vieil; cé jordi vandrédi, no va fé mègue.</span><span class="example_en">Make a vegetarian gumbo, old pal. Today is Friday and we will abstain from meat. </span><span class="example_code">(T6)</span></span> •<span class="example"><span class="example_lc">nou</span><span class="example_en">de <span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Both of us, the two of us;</span><span class="definition_fr"> nous deux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kabann-la pou nou de.</span><span class="example_en">The house belongs to the two of us. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">nou tou </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> We all;</span><span class="definition_fr"> nous tous.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou tou te gen sa isit.</span><span class="example_en">All of us caught that disease here. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">obj.</span><span class="example_en">Us; nous. <span class="example"><span class="example_lc">No te mèt en moustikèr andan no lit pou peche moustik pike nou.</span><span class="example_en">We used to put mosquito netting in our beds to prevent mosquitos from biting us. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo moman te fe dite cho, e i te fe nou bwa sa.</span><span class="example_en">My mother used to make hot tea, and she made us drink that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yéméprisé nous.</span><span class="example_en">They scorned us. </span><span class="example_code">(T35)</span></span> REM: In <span class="variant_code">NE</span>, the usual lpl object form is <span class="example"><span class="example_lc">nouzot</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">no</span><span class="example_en">and <span class="example"><span class="example_lc">nou</span><span class="example_en">are rare in this usage. 3.<span class="definition_en"> Our;</span><span class="definition_fr"> notre, nos.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te rache nòt zyeu, rache nòt zong kòm sa-la.</span><span class="example_en">They plucked out our eyes and our fingernails like that. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No te trape langre dan no lamen e dan no pye.</span><span class="example_en">We got frostbite on our hands and feet. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>•Quéqu'ain mangé nous di bèl.</em>Someone ate our butter. (<span class="variant_code">BD</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nou-mèm</span> <span class="pos">pron.</span><span class="variants"> nou-menm (<span class="variant_code">PC</span>); nouzot-mèm (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">pron.emph.</span> <span class="definition_en">Ourselves;</span><span class="definition_fr"> nous-mêmes. <span class="example"><span class="example_lc">Nougen pou aprann konmon se p pale kreyòl nou-menm, pase sa aret tou ouzòt pale o nouzòt.</span><span class="example_en">We have to learn how to speak Creole ourselves, because that will stop all of you from talking about us. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="example"><span class="example_lc">pron.refl.</span><span class="example_en">Ourselves; nous.</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nounoun</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Small child, youngest child in a family;</span><span class="definition_fr"> petit enfant, le plus jeune enfant d'une famille, benjamin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ti nounoun t ap seye marche.</span><span class="example_en">The small child was trying to walk (on his own). (<span class="variant_code">BT</span>) 2.<span class="definition_en"> Any tiny creature;</span><span class="definition_fr"> n'importe quelle petite créature.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo wa en ti nounoun zozo o labonkèt.</span><span class="example_en">I saw a very tiny bird on the sidewalk. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nouri</span> <span class="pos">v.tr.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); annouri (<span class="variant_code">BT</span>); nourir (<span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> To feed, nourish;</span><span class="definition_fr"> nourrir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li donne so piti leu sen pour fe li annouri li.</span><span class="example_en">She breastfeeds her baby to nourish it. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> ; <span class="example"><span class="example_lc">Li profite byen parskè li te byen nouri kan li te piti.</span><span class="example_en">He's growing well because he was well nourished when he was little. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To nurse, breast-feed; nourrir au sein, allaiter. <em>Vou min pou nouri ye? Nouri ye on ye sen?.</em>Do you mean to feed them, to feed them at the breast? (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Li ape nouri so bebe. Li dòn li tete.</span><span class="example_en">She's breastfeeding her baby. She's giving him her breast. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nouris</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Nursemaid;</span><span class="definition_fr"> nourrice.</span> <em>♦Quand li oua li té si joli li frinmin li dans in lachambe au boute so la maison: et li mete so nourice, pou gardé..</em>When she saw how pretty she [her newly bom daughter] was she locked her away in a room at the end of her house, and set the nursemaid up as a guard. (<span class="variant_code">FO T16</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">nouritir</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); noutir (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Food;</span><span class="definition_fr"> nourriture.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li fourni la noutir pou dekann-la grosi.</span><span class="example_en">It furnishes nutrients for the cane to grow. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nouritir-la pi bon. Li rens.</span><span class="example_en">The food is no longer good. It is rancid. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nouvèl </span><span class="example"><span class="example_lc">adj.fem.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); nouvel (<span class="variant_code">PC</span>). New; nouveau, nouvelle. <span class="example"><span class="example_lc">N e kouri achte èn nouvèl mezon lannen ki vyen.</span><span class="example_en">We're going to buy a new house next year. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ka li jis nouvel-la.</span><span class="example_en">When it [the moon] is new. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">Nouvèl Òleon </span><span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); Vil Orleon (<span class="variant_code">PC</span>); Nouvèl Oreliyon (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> New Orleans;</span><span class="definition_fr"> la Nouvelle Orléans.</span> <em>Aben, ao to res, dan Lavil Orleon mèm?.</em>Well, where do you live, in New Orleans itself? (<span class="variant_code">PC</span>) <em>♦Nivelle Lorléans, 10 Févesriez 1875.<span class="definition_en">.</span></em>New Orleans, February 10, 1875.<span class="definition_en"> (<span class="variant_code">T40</span>) •<span class="headword">nouvèl lin </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">New moon;</span><span class="definition_fr"> nouvelle lune.</span> cf. lun</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nouvèl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); nouvel, novèl (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> News;</span><span class="definition_fr"> nouvelles.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa tann novèl jodi.</span><span class="example_en">I didn't hear the news today. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">O se twa ki e dòn tou nouvel ki e GOIN</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">ON dan laparwas la Pwent Koupe.</span><span class="example_en">Oh it's you who gives all the news about what's going on in Pointe Coupee Parish. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mosir kan Kongre Laid a tandé nouvail cila, la vautré Marciman pou Radiko ki féfizilman là.</span><span class="example_en">I'm sure that when the Congressman has heard the news, he will wallow in the thanks of the rebels who did the shooting. </span><span class="example_code">(T16)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nouvo</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> New;</span><span class="definition_fr"> nouveau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen achte en nouvo lamezon lannen ki vyen.</span><span class="example_en">They're going to buy a new house next year. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M ape ranje de nouvo nik poul.</span><span class="example_en">I'm fixing new chicken nests. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tout moune parti héler. Yé dansé, yé ri, yé chanté. Yé té gain ein nouveau roi.</span><span class="example_en">Everyone began shouting. They danced, they laughed, they sang. They had a new king. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> •<span class="headword">nouvo lannen </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); nouvo lonnen (<span class="variant_code">PC</span>); nouvèl lane (<span class="variant_code">NE</span>); nouvèl ane (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> New Year;</span><span class="definition_fr"> la Nouvelle Année.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo swat ye byen nouvo lannen.</span><span class="example_en">I wish them a Happy New Year. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nouvo-ne</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Newborn;</span><span class="definition_fr"> nouveau-né. cf. bebe</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nouzòt</span> <span class="pos">pron.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); nouzò (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">BT</span>); nouzòw (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">subj.</span><span class="example_en">We; nous. <span class="example"><span class="example_lc">Nouzòt te kònè bwa en ti bren wiski.</span><span class="example_en">We used to drink a little whiskey. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nouzòt soufèr avèk nou palèt.</span><span class="example_en">We suffered with our palate. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> 2.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">obj.</span><span class="example_en">Us; nous. <span class="example"><span class="example_lc">Mo gron-popa-ye konte nouzòt sa, e mo-tchèn popa.</span><span class="example_en">My grandfathers told us that, and my father. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si Pap tande nou avèk lezàrp, li se pini nouzòt.</span><span class="example_en">If Dad heard us with a dirty mouth, he would punish us. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bon Djié a idé nouzote.</span><span class="example_en">God will help us. </span><span class="example_code">(T6)</span></span> 3.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">poss.</span><span class="example_en">Our; notre, nos. <span class="example"><span class="example_lc">Nou rèste vwazen tou nouzòt vi.</span><span class="example_en">We have lived as neighbors all our lives. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nouzòt vy è kabòn.</span><span class="example_en">Our old cabin. (<span class="variant_code">MO</span> 60) <span class="example"><span class="example_lc">♦Nous oulé connin si nous pas capabe temps en temps manzé moutons nous zotes maites.</span><span class="example_en">We want to know if we couldn't from time to time eat our masters' sheep. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> 4.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">refl.</span><span class="example_en">Ourselves; nous-mêmes. <span class="example"><span class="example_lc">Sa nouzòt tou le fonm sore di feze, chanje nouzot epi poupone nouzot byen epi kouri OUT</span><span class="example_en"> What we women should have done was get really dressed up and then go out. (DT)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">novanm</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); novonm (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> November;</span><span class="definition_fr"> novembre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan to fini plannte, to kanmans koupe dan òktob. La to gen tou oktòb, tou novanm, tou desanm ouchka ye fini GRIND</span><span class="example_en"> When you finish planting you begin cutting in October. Then you have all of October, November and December until they're finished grinding. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">novis</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Novice (in a convent);</span><span class="definition_fr"> novice.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena de novis e de sèr andan kouvan.</span><span class="example_en">There are novices and sisters in the convent. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li guélé com ein comifleur qui té trompé par ein novice.</span><span class="example_en">He shouted like a X that was fooled by a novice. </span><span class="example_code">(T38)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">noyo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); nòyo (<span class="variant_code">PC</span>); nokòyo (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Ankle;</span><span class="definition_fr"> cheville.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To noyo gonfle.</span><span class="example_en">Your ankle is swollen. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo konyen mo nokòyo e sa fe mal.</span><span class="example_en">I bumped my ankle and it hurts. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Joint (of the body, e.g. ankle, knee); jointure, articulation. (<span class="variant_code">PC</span>) 3.<span class="definition_en"> Larynx, Adam's apple;</span><span class="definition_fr"> pomme d'Adam, larynx.</span> (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nu</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); ni (<span class="variant_code">LA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Bare, naked;</span><span class="definition_fr"> nu.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Groschêne qui dans la plaine, so feille s parti, li tout-tout ni.</span><span class="example_en">The big oak tree which is on the plain, its leaves are everywhere and it is naked. </span><span class="example_code">(T21)</span></span> <span class="headword"><subentry>•nu-pye </subentry></span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> ni-pye (<span class="variant_code">gen.</span>).</span><span class="definition_en"> Barefoot;</span><span class="definition_fr"> nu-pieds. <span class="example"><span class="example_lc">Mo jame marche ni-pye deor.</span><span class="example_en">I never walk barefoot outside. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <em>Mach pa ni-pye o plonche frèt!.</em>Don't walk barefoot on the cold floor! (<span class="variant_code">BT</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Tous ti négrillons yé té couri ni-pieds.</span><span class="example_en">Little black boys went barefoot. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> <span class="headword"><subentry>•ni-tèt </subentry></span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">Bareheaded;</span><span class="definition_fr"> a la tête découverte. <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité mette so lommebrelle dans beau temps et li té couri ni-tête quand la plie té tommebé.</span><span class="example_en">He took his umbrella in fine weather and he went bareheaded when it was raining. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Bald;</span><span class="definition_fr"> chauve.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa tèt tu nu.</span><span class="example_en">His head is bald. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li gen latèt ni.</span><span class="example_en">His head is bare. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nuaj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> miryaj (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Cloud;</span><span class="definition_fr"> nuage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena en ta de miryaj dan syèl-la.</span><span class="example_en">There are a lot of clouds in the sky. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •A <span class="example"><span class="example_lc">chak fwa en nyaj nwa lev don sid epi li kouri don nòrwès na gen lapli pou sir lonnmen.</span><span class="example_en">Every time a black cloud rises in the south and goes northwest we'll have rain for sure the next day. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nul-pa</span> <span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); nil-pa (<span class="variant_code">CA</span>); nil-par (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); nir-par (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Not anywhere, nowhere;</span><span class="definition_fr"> nulle part.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Anon mare piròg-la. Li pa konen ale nil-par.</span><span class="example_en">Let's tie the pirogue. It won't be able to go anywhere. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye te pe pa trouve li an nil pa.</span><span class="example_en">They couldn't find him anywhere. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">nul-pa dòt </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); nil-pa dòt (<span class="variant_code">CA</span>); nir-par dòt (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Nowhere else;</span><span class="definition_fr"> nulle part ailleurs.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo krwa pa ena sa nul-pa dòt, èksèp isit.</span><span class="example_en">I don't think that exists anywhere but here. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nul-plas </span><span class="example"><span class="example_lc">adv.neg.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>); nil-plas (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>). Nowhere, not anywhere; nulle part. <span class="example"><span class="example_lc">Li jamen kouri nil-plas</span><span class="example_en"> He has never gone anywhere. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">numero</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); limero (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); dimero (<span class="variant_code">PC</span>); lemiro, limèro (<span class="variant_code">CA</span>); limiro (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Number;</span><span class="definition_fr"> numéro.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vou gen toumen li iska li vini onnt le dè limero-la. Safe li LEVEL, an nivo.</span><span class="example_en">You have to turn it until the bubble is between the two numbers. That's when [the board] is level. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo dòn de limero e mo mande si-la ke gen limèro pèr pou vini an avon. Si-la ke gen limèro pa pèr, ye rès annariyè.</span><span class="example_en">I gave out numbers and I asked those with even numbers to come forward. Those who have odd numbers stay in the back. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lisouvan zonglé limiro cila a porté li malor.</span><span class="example_en">He often thought that number would bring him bad luck. </span><span class="example_code">(T6)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Phone number;</span><span class="definition_fr"> numéro de téléphone.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa konnen dimero, mo kwa li dan liv-la.</span><span class="example_en">I don't know the (phone) number, I think it's in the book. (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">numero d telefonn </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Phone number;</span><span class="definition_fr"> numéro de téléphone.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le peulis gen mon numero d telefonn.</span><span class="example_en">The police have my phone number. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Size;</span><span class="definition_fr"> pointure, taille.</span> <em>Ki lemiro soulye to mèt mo ti zanfan ?.</em>What size shoe are you putting on my children? (<span class="variant_code">CA</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt soulye limiro wit.</span><span class="example_en">I wear shoe size number eight. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nwa</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); denwa (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Nut;</span><span class="definition_fr"> noix, •<span class="headword">nwa gal </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Gall-nut; noix de galle. <em>♦[Pou] en dart, frote li avek de nwa gal..</em>For a skin rash, rub it with gall-nuts. (<span class="variant_code">BI</span>) •<span class="headword">nwa miskad </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Nutmeg;</span><span class="definition_fr"> (noix de) muscade, cf. <span class="example"><span class="example_lc">muskad</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> Walnut;</span><span class="definition_fr"> noix.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dòn mwa en ta de denwa.</span><span class="example_en">Give me a bunch of walnuts. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Michié Somme lair voté ein Bile Souflémentair pou asté venne cin sang boâte di nouâ et sang saintkantevin broce à souyé.</span><span class="example_en">Mr. Sommelair voted for a supplementary bill to buy 2500 boxes of walnuts and 170 shoebrushes. (<span class="variant_code">T16</span>) •<span class="headword">pye denwa </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Walnut tree;</span><span class="definition_fr"> noyer.</span> 3.<span class="definition_en"> Testicles;</span><span class="definition_fr"> testicules, prunes.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Laplòt frape li dan so nwa-ye e li te pròch pa kapab marche.</span><span class="example_en">The ball hit him in the nuts and he was almost incapable of walking. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nwar</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); nwa (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); nwa (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Black;</span><span class="definition_fr"> noir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo jan, li li pran pa disik ditou. Li jis bwa li nwa kòm sa.</span><span class="example_en">My son-in-law does not take any sugar at all, he just drinks it black like that. (<span class="variant_code">PC</span>) ; <span class="example"><span class="example_lc">Se laswi nwa-la ki pran fe dan en chimnen an brik.</span><span class="example_en">It's the black soot that catches fire in a brick chimney. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ta bo metté bel robe la, moin, in vaillant nabit noir.</span><span class="example_en">It doesn't do you any good to put on that beautiful dress, or me a handsome black suit. </span><span class="example_code">(T31)</span></span> •<span class="headword">fe nwar </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To get dark, be dark out;</span><span class="definition_fr"> faire noir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lajomen ape vini kòrt. Y ape fe nwar bonèr.</span><span class="example_en">The days are getting short. It's getting dark early. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Jamin li té pas prend so parasol dans jou, jis la nouitte, quand li té fait ben noir.</span><span class="example_en">She never took her parasol out during the day, only at night when it was dark. </span><span class="example_code">(FO T18)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nwar</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Black person;</span><span class="definition_fr"> noir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te gen kabouch, petèt de kabouch, on cha, èn pou blan e èn pou nwa.</span><span class="example_en">They had a caboose, maybe two cabooses, on the train, one for whites and the other for blacks. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nwarad</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); nwarat (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Blackish;</span><span class="definition_fr"> noirâtre. <span class="example"><span class="example_lc">Sèrpan dezef li manj dezef. Gro vye sèrpan nwarad li gro.</span><span class="example_en">A yellow chicken snake eats eggs. It's a big blackish snake. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Dolo-sa-a-la li nwarat. Mo pa kapab bwa li.</span><span class="example_en">That water is blackish. I can't drink it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nwaro</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Jet black;</span><span class="definition_fr"> noir comme jais.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Karankro-la li te nwaro.</span><span class="example_en">The buzzard was jet black. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nwaro</span><sup>2</sup> <span class="example"><span class="example_lc">n.pej.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">ST</span>). Very dark-skinned black person; personne noire à la peau très foncée. <em>♦Ponga to fon defons, nwaro. Si to fon defons to va tchwe mwen. Repons: en chodyè dolo kape bouyi on dife..</em>Mind well your bottom does not fall out, Darky. If your bottom should out (sic) you will kill me. Answer: A pot of water boiling over the fire. (<span class="variant_code">DU</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nwarsi</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To blacken, turn black;</span><span class="definition_fr"> noircir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt CHAYNOLA desi mo soulye-ye pou fe li nwarsi plis.</span><span class="example_en">I put shoe shine on my shoes to make them turn more black. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Nakoné coucé dan maim latante, aine nouârci pa lot.</span><span class="example_en">We used to sleep in the same tent, and one does not blacken the other. </span><span class="example_code">(T17)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nwaye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Walnut tree;</span><span class="definition_fr"> noyer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nway e-la li plen nwazèt.</span><span class="example_en">The walnut tree is full of walnuts. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nwaye</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); neye (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); neyè, nwoye (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To drown;</span><span class="definition_fr"> se noyer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To brav pou ale sote dan dolo pou sove so lavi. Li t ap neyé.</span><span class="example_en">You're brave to go jump in the water to save his life. He was drowning. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dijis coulé dri et rempli bac léyé, assez pou to nagé, assez pou to néyé.</span><span class="example_en">The syrup flowed thick and filled the buckets, enough for you to swim in, enough for you to drown in. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To drown;</span><span class="definition_fr"> noyer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li neyé li.</span><span class="example_en">He drowned him. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Fleuve pa loin; comandé moin, ma parti couri néyé moin laddan tou suite.</span><span class="example_en">The river is not far; order me, and I will go drown myself in it right away. </span><span class="example_code">(ME)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To irrigate;</span><span class="definition_fr"> irriguer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye plante diri-la, enen en sèrten tan ye a neye diri-la, ave dolo.</span><span class="example_en">They planted the rice, and then at some point they'll flood the rice with water. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To flood;</span><span class="definition_fr"> inonder.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou pèd tou no mayi, tou sa nwoye.</span><span class="example_en">We lost all our com, all of it was flooded. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nwayo</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); nwayo (<span class="variant_code">MO</span> 60). Pit, stone; noyau. <span class="example"><span class="example_lc">Nwayo don depech-la.</span><span class="example_en">The pit is inside the peach. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Plakmin-ye ye gen en nwayo.</span><span class="example_en">Persimmons have a pit. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nwazèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Nut;</span><span class="definition_fr"> noix.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No te va achte en sak de nwazèt pou kenz sou. Enave denwa, dezalmann, deglann, de zòrtey nèg osi.</span><span class="example_en">We would buy a big bag of nuts for 15 cents. There were walnuts, almonds, acorns, Brazil nuts too. (<span class="variant_code">CA</span>) 2.<span class="definition_en"> Walnut;</span><span class="definition_fr"> noix.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nwaye-la li plen nwazèt.</span><span class="example_en">The walnut tree is full of walnuts. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Nwèl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Christmas;</span><span class="definition_fr"> Noël. <span class="example"><span class="example_lc">Jou avan de Nwèl.</span><span class="example_en">The day before Christmas. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li dòn man en kado pou Nwèl.</span><span class="example_en">He gave me a Christmas present. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">dibwa Nwèl </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Christmas tree;</span><span class="definition_fr"> arbre de Noël. <span class="example"><span class="example_lc">Mo dekòre mo dibwa Nwèl.</span><span class="example_en">I decorated my Christmas. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">jou de Nwel </span><span class="pos">n.phr.</span> 1) New Year's Day; le jour de l'An. 2) Christmas Day; le jour de Noël. cf. <span class="example"><span class="example_lc">jour</span><span class="example_en"></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nwit</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lànwit (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); nwi (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lànwi (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); gni (<span class="variant_code">MO</span> 60). Night; nuit. <span class="example"><span class="example_lc">Ye te konnen wa en ti lalimyè dan FIELD-la. E to wa li juch dan lànwit.</span><span class="example_en">They used to see a light in the field. And you only saw it at night. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> ♦Nita <span class="example"><span class="example_lc">c'est ein ti zozo Nafrique qui chanté la nuite quand la lune apé clairé.</span><span class="example_en">Nita is a small bird from Africa who sings at night when the moon is bright. </span><span class="example_code">(FO T20)</span></span> •<span class="headword">tou lanwit </span><span class="pos">adv.phr.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> All night long;</span><span class="definition_fr"> toute la nuit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dan tan-la, ye te kit ye fanm da kabonn kouri bwa rete tou lanwit.</span><span class="example_en">In the old days, they left their wives at home and went out to drink, and they stayed out all night. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li t ape touse tou lanwi.</span><span class="example_en">He was coughing all night. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">le nwit </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> At night;</span><span class="definition_fr"> la nuit.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nyès</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Niece;</span><span class="definition_fr"> nièce.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa gen piti me mo gen de bon nyes e neve.</span><span class="example_en">I have no kids, but I have good nieces and nephews. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nyo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); nyòk (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Nest egg;</span><span class="definition_fr"> nichet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kite en nœf dan l nichwar e la safe lezòt poul kouri ponn la, mo pèl lœf-la en nyo, paskœ sa rèst dan l poulaye.</span><span class="example_en">Leave an egg in the breeding cage and that will make the other hens lay, I call that egg a [nyo] because you leave it in the henhouse. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">nyounyoun</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Longjohns, long underwear;</span><span class="definition_fr"> sous-vêtement long. <span class="example"><span class="example_lc">Li te ich o nyounyoun kon sa fe en kou-d-ton don lànwi.</span><span class="example_en">He was just in his longjohns when the weather was stormy during the night. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">o</span> <span class="pos">int.</span> <span class="definition_en">Oh!</span><span class="definition_fr"> Oh!</span> <em>♦Oh! non, mo pas capab vive comme ça, qui ça ma fait Bon Djé, Seigneur..</em>Oh no! I can't live like that, what am I going to do, dear Lord? (<span class="variant_code">FO T3</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">o</span> <span class="pos">prep.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> [Location]. On, in, at; sur, à, dans. <span class="example"><span class="example_lc">Mon elve o lil.</span><span class="example_en">I was raised on the Island. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To pòz myeu, sa pèche to èt o chèmen bwa.</span><span class="example_en">You relax better [if you're married], that keeps you from being out on the street drinking. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦'au clair dé line'</span><span class="example_en">In the moonlight. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> 2.<span class="definition_en"> [Direction]. To; a, vers. <span class="example"><span class="example_lc">♦'au marché'</span><span class="example_en">To the market. </span><span class="example_code">(T4)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">'au Mexique'</span><span class="example_en">To Mexico. </span><span class="example_code">(T38)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">'au calaboosse'</span><span class="example_en">To prison. </span><span class="example_code">(T39)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">obei</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To obey;</span><span class="definition_fr"> obéir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">T a monte on chval-la, to gen fe li obei twa.</span><span class="example_en">You'll mount the horse, you have to make it obey you. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">obeisan</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Obedient;</span><span class="definition_fr"> obéissant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te pa obeisan. Li kout pa so paran-ye.</span><span class="example_en">He wasn't obedient. He doesn't listen to his parents. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">oblije</span><sup>1</sup> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>, <span class="variant_code">ST</span>); bije (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>), blij, buje, bluje (<span class="variant_code">NE</span>); blije (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); oblijeu pou (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.mod.</span> 1.<span class="definition_en"> [Obligation]. To have to, must, be obligated to; devoir, être obligé. <span class="example"><span class="example_lc">No te blije monke lekol pou travaye don klo.</span><span class="example_en">We had to miss school to work in the fields. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nou oblije pou konfese en fwa par mwa dan Karèm.</span><span class="example_en">We have to confess once a month during Lent. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦TanMadamme Ranhoutan ouâ so gran labarbe tou plin lavase, li bligé ri.</span><span class="example_en">When Mrs. Ranhoutan saw his big beard all full of mud, she had to laugh. </span><span class="example_code">(T6)</span></span> 2.<span class="definition_en"> [Hypothesis]. Must; devoir. <span class="example"><span class="example_lc">Mo blije e vini vye astè astè-la.</span><span class="example_en">I must be getting old now. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>Men moun-sa-ye blije fou, ou ye apròn sa?.</em>But those people must be crazy, where did they learn that? (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Toblije et ape fe de betiz avek mwen.</span><span class="example_en">You must be joking with me. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To force (s.o. to do sth.); forcer (qn de faire qch.). <span class="example"><span class="example_lc">Mo blij li fe sa.</span><span class="example_en">I force him to do that. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">oblije</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To oblige, help;</span><span class="definition_fr"> aider.</span> <em>♦Tout ça to oulé ma fait li pou toi, moi toujours paré pou obligé tout mo zami..</em>Whatever you want I'll do for you, I'm always ready to oblige my friends. (<span class="variant_code">FO T1</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">obsèrve</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); òpsèrve, òpsèrv (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To observe, watch;</span><span class="definition_fr"> observer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tou kone, si lontourmon-la, l a seye parle meriken, me si mo p ap obsèrve, l ape parle kreol èk lez-ot.</span><span class="example_en">You know, depending on his surroundings, he'll try to speak English, but if I'm not watching him he'll speak Creole with the others. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li t ap fe so vantèr pou nouzòt te òpsèrve li.</span><span class="example_en">He was bragging so we would watch him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Liobsèrve a tou manman lyon-la se leve so pat e frote so nen apre li.</span><span class="example_en">He observed at every moment that the lion would raise its paw and rub its nose against it. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">odyans</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Audience;</span><span class="definition_fr"> public, auditoire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ca p'olé parler à le vent comme nous-autres fait temps par temps. Non, li gain avoir ein audience.</span><span class="example_en">He didn't want to talk to the wind as we do from time to time. No, he had to have an audience. </span><span class="example_code">(DC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">œr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); èr, (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); è, tè (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lèr (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); lœr, (z)œr (<span class="variant_code">ST</span>); zèr, zè (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Hour;</span><span class="definition_fr"> heure.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye te met sa pou vent-katr è.</span><span class="example_en">They put that on for twenty-four hours. (<span class="variant_code">LA</span>) •<span class="headword">œr deu tan </span><span class="pos">n.phr.</span> né de ton, enn è de tan, èn œ de tan, èn èr de tan, lèr-de-ton (<span class="variant_code">NE</span>); enn èr dè tan (<span class="variant_code">PC</span>). Hour; heure. <span class="example"><span class="example_lc">Sa pran enn œr deu tan pou ale an vil.</span><span class="example_en">It takes an hour to get to New Orleans. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nou parle pou enn èr dè tan.</span><span class="example_en">We talked for an hour. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> O'clock;</span><span class="definition_fr"> heures.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ka boug-ye kouri da dezè a èn è, bon m e soti dan fon, dan mbwa.</span><span class="example_en">When the men go out to the fields at one o'clock, I come out of the woods. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No gen en labar. Li ouv a senk-èr lez apre-midi ouchka dis-èr, onz-èr du swa.</span><span class="example_en">We own a bar. She (my wife) opens at five o'clock in the afternoon until ten o'clock, eleven o'clock at night. (<span class="variant_code">CA</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Sèt-èr senk.</span><span class="example_en">Five minutes after seven. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li deuz-œr dan lapre-midi ou du maten.</span><span class="example_en">It's two o' clock in the afternoon or in the morning. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Konm de fèt a dizè ye kanmanse ye lakous.</span><span class="example_en">In fact, at ten o'clock they began their race. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •dan le...œr <span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">Around X o'clock;</span><span class="definition_fr"> autour de X heures.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye rèste lamezon apepre uchka dan le katr œr.</span><span class="example_en">They stayed at home until about four o'clock. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Dan lœ diz èr.</span><span class="example_en">Around ten o'clock. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •kèl lœr li ye? <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>); ki lé li ye? (<span class="variant_code">PC</span>); Ke lèr il e? Ki lèr li ye? (<span class="variant_code">CA</span>); Ki lœr li ye? (<span class="variant_code">ST</span>). What time is it? Quelle heure est-il? •<span class="headword">on lœr </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); an lèr (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> On time;</span><span class="definition_fr"> à l'heure.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li oura pou vini drwat on lœr.</span><span class="example_en">He hurried to get there on time. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li toujou an lèr.</span><span class="example_en">He's always on time. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Time;</span><span class="definition_fr"> temps.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pa gen lèr pou vini.</span><span class="example_en">He doesn't have time to come. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">œrœ</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> erèz (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Happy;</span><span class="definition_fr"> heureux, content.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te pa erèz</span><span class="example_en"> She was not happy. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yé vive héré comme poesson don dolo</span><span class="example_en"> They lived as happy as fish in water. </span><span class="example_code">(T7)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">œrœzman</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Luckily, fortunately;</span><span class="definition_fr"> heureusement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te pa gen kafe. Erezman li te gen dite.</span><span class="example_en">He didn't have coffee. Luckily he had tea. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Heureusement pou li ça té pas profond enbas lamaison ou Dié sé comment li sré sorti?.</em>Luckily for him it wasn't very deep under the house, or God only knows how he would have gotten out. (<span class="variant_code">T40</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">of</span> <span class="pos">adv.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>) 1.<span class="definition_en"> Off;</span><span class="definition_fr"> éteint.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tann ichka to prechke pare, pou TURN to gòmbo of</span><span class="example_en">Wait until you're almost ready to turn your fire off. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Tournen stov</span><span class="example_en">la <span class="example"><span class="example_lc">of</span><span class="example_en">Turn the stove off. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo ote TELEPHONE-la òf kroche-la.</span><span class="example_en">I took the phone off the hook. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Off work;</span><span class="definition_fr"> en congé.</span> <em>Kòfer to gen of?.</em>Why do you have off? (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ofis</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lofis (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Office;</span><span class="definition_fr"> bureau.</span> <em>Èna trwa ou kat lavoka ke gen en lofis la..</em>There are three or four lawyers who have an office there. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye mennen li dan lofis, e li esplike so misryon.</span><span class="example_en">They took him into the office, and he explained his mission. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ofisye</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Officer;</span><span class="definition_fr"> officier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Liprésenté zoficié yé à zeine sarpantié.</span><span class="example_en">He introduced the officers to the young carpenter. </span><span class="example_code">(T7)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">'n'officier'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T14</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ofri</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> ofèr (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); of (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To offer;</span><span class="definition_fr"> offrir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo ofèr twa laglas pou mèt andan to vèr-la.</span><span class="example_en">I offered you ice to put in your glass. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mo pa ole ofri ouzot bwa dan menm boutey avek mwen.</span><span class="example_en">I don't want to offer you to drink from the same bottle with me. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">òg</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Ogre;</span><span class="definition_fr"> ogre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Topas connin qué mo mari c'est in norgue, li mangé moune.</span><span class="example_en">You don't know that my husband is an ogre, he eats people. </span><span class="example_code">(FO T16)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ogmante</span> <span class="pos">v.</span> — <span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To go up, increase;</span><span class="definition_fr"> augmenter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Trainla avec di bri la té augmenté toujou.</span><span class="example_en">The noise level increases every day. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To raise, increase;</span><span class="definition_fr"> augmenter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Einjou yé encontré Maite Rénard ki té apè parlé zaffair gouvernement pou augmenté taxe.</span><span class="example_en">One day, they met Master Fox who was speaking of the government affairs in order to increase the tax. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">oj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lòrj (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>), òj (<span class="variant_code">PC</span>); laj (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Watering trough;</span><span class="definition_fr"> abreuvoir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye ape bwa dan lòrj-leu.</span><span class="example_en">The cows are drinking from the trough. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No te gen en lòrj-a-bwa pou le zanimo.</span><span class="example_en">We had a watering trough for the animals. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Trough (for eating);</span><span class="definition_fr"> auge.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lavach-ye monje anndan lòrj-la.</span><span class="example_en">The cows are eating from the trough. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Mortar;</span><span class="definition_fr"> mortier.</span> <em>Lòj-la ron, sa fe e dibwa. Ye f e sa don en bich, en ? Ben ye fè en trou anndan-lan, me ye me diri l anndan, ye pile sa..</em>The mortar is round and made of wood. They make it from a log, you know? They make a hole in it and put in some rice, and grind it up. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ojourdui*</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> ojòrdi (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); jòrdi (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); jourdi (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>); jodi (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); jòrdwi, jour ojòrdi (<span class="variant_code">NE</span>); jardi (<span class="variant_code">ST</span>); chòdui, jòdwi, jòdi (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Today;</span><span class="definition_fr"> aujourd'hui.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa-fe komonse jòrdi to va kouri tò-tchèn monyèr e mwa mo kouri mò-tchèn monyèr.</span><span class="example_en">So from today on, you will take care of your business and I will take care of mine. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo pousyère labiten jourdi.</span><span class="example_en">I dusted the furniture today. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Tan-la brouyase jòdi-la.</span><span class="example_en">The weather is foggy today. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>Ki jour se jòdi?.</em>What day is it today? (<span class="variant_code">CA</span>) <em>♦Ah!cé vouComaire Ranhoutan! Vou ben matinaljordi..</em>Oh, it's you, Mrs. Orangutan. You're an early riser today. (<span class="variant_code">T6</span>) 2.<span class="definition_en"> These days, nowadays, at present;</span><span class="definition_fr"> de nos jours, actuellement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lontan pase mo se janmen fèrmè mo lapòt. Kite li gran ouvè. Pa jodi.</span><span class="example_en">A long time ago I didn't used to shut my door. I left it wide open. Not today. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Modijà frémé yé, Compair Bouki, n'a si tan cokins dan tan jordi.</span><span class="example_en">I've already locked them up, Brer Bouki, there are so many thieves today. </span><span class="example_code">(T6)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">oken </span><span class="example"><span class="example_lc">adj.quant.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); okenn (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>). Not any, not a single; aucun(e). <span class="example"><span class="example_lc">Ye te pa gen oken piti.</span><span class="example_en">They did not have a single child. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> ; <em>Mo ti nèveu di: Mamsa ena? Oken repons. Li te mòr..</em>My little nephew said, 'Mom? What's wrong?' No answer. She was dead. (<span class="variant_code">CA</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Na pa oken dile.</span><span class="example_en">There's no milk. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pas dit nous projet aucun milat e, yé pas l'ainmain nous l'égalité.</span><span class="example_en">Don't tell our project to any mulatto, they don't like our equality. </span><span class="example_code">(T33)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">oksijèn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); òkchigèn, òkchigòn (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Oxygen;</span><span class="definition_fr"> oxygène.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te pa kapab soufle an li-mèm. Ye te gen p dòn li oksijèn pou li soufle.</span><span class="example_en">He couldn't breathe on his own. They had to give him oxygen so he could breathe. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <em>[REjFRIGERATOR i tchòbo dolo-la fre, e laplu dolo-la fre, le e tchòbo òkchigèn..</em>The refrigerator keeps the water cold, and the colder the water, the more oxygen it will hold. (<span class="variant_code">PC</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">òktob</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); oktòb (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); oktòbr (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> October;</span><span class="definition_fr"> octobre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan to fini plannte, to kanmans koupe dan òktob.</span><span class="example_en">When you finish planting, you start cutting cane in October. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">okupe</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Busy;</span><span class="definition_fr"> occupé, pris.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te byen okipe. Li te pa gen tan pou wa man.</span><span class="example_en">He was very busy. He didn't have time to come see me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Nous té si occupé dedans qué nous té pas connin arien</span><span class="example_en"> We were so busy inside that we didn't know anything. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">okupe</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); œkupe, okupe (<span class="variant_code">PC</span>); òkipe (<span class="variant_code">MO</span> 60); òkipè (<span class="variant_code">MO</span> 60); okipe (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To occupy, inhabit;</span><span class="definition_fr"> habiter, occuper.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mè toujour òkipè yè plas avè yè famiy.</span><span class="example_en">But they still occupied their house with their family. (<span class="variant_code">MO</span> 60) —<span class="pos">v.refl.</span> <span class="definition_en">To meddle, dabble in;</span><span class="definition_fr"> s'occuper de.</span> <em>♦Çava montré toi lire gazette é oquipé toi la politique tou lé dimanche, au lié to couri tranquillement la messe..</em>That will teach you to read the newspaper and meddle in politics on Sundays, instead of going quietly to mass! (<span class="variant_code">FO 1887</span>) •<span class="headword">okupe apre </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); okup(e), okip (<span class="variant_code">PC</span>); òkipe pou (<span class="variant_code">MO</span> 60); okipe apre/pou (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1) To take care of, watch, care for (an elderly person, a child, etc.); s'occuper de, soigner. <span class="example"><span class="example_lc">Mo elve ye e ye, ye okup apre mwen</span><span class="example_en"> I raised them, and now they take care of me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo okipe apre mo pèr. Li aflije.</span><span class="example_en">I take care of my dad. He's crippled. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2) To nin, manage, tend (a store, a business, etc.); gérer, tenir (un magasin, etc). <span class="example"><span class="example_lc">Se nòm-sa-la ki te okupe apre moulen-la.</span><span class="example_en">It was that man who took care of the mill. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3) To pay attention to, listen to, heed; faire attention à, écouter. <span class="example"><span class="example_lc">To p ap okipe pou sa m ap di twa.</span><span class="example_en">You're not paying attention to what I'm telling you. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ole</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); voule (<span class="variant_code">NE</span>); ol, òl, vle, vœ (<span class="variant_code">PC</span>); vè (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); le (<span class="variant_code">BT</span>); ve (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); veu (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To want;</span><span class="definition_fr"> vouloir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Piti-la ole en bibron.</span><span class="example_en">The baby wants a pacifier. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo veu di twa mo-tchenn leupiyon.</span><span class="example_en">I want to give you my own opinion. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si ye veu wa l CRAWFISH FESTIVAL ye va o Pon Bro.</span><span class="example_en">If they want to see the Crawfish Festival they go to Breaux Bridge. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Florimond té pas oulé oua.</span><span class="example_en">Florimond did not want to see him. </span><span class="example_code">(FO T20)</span></span> •<span class="headword">veu pa </span><span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); vep (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); vyè pa (<span class="variant_code">MO</span> 60); vè pa (<span class="variant_code">CA</span>); vœ pa (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Not to want;</span><span class="definition_fr"> ne pas vouloir.</span> <em>Kofè m ole monje siton kote rèstoran ò blan ve pa mwen?.</em>Why would I want to eat so badly in a restaurant where whites don't want me? (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Ye te veu pa en Kadjen don ye mezon.</span><span class="example_en">They didn't want a Cajun in their house. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To veu pa koute sa mo t ape di twa.</span><span class="example_en">You don't want to listen to what I was telling you. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li fe komèrs avèk tèl e tèl fom me li vè pa so non soti.</span><span class="example_en">He's running around with this woman and that but he doesn't want his name to come out. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Eune jou kisinière la dit, li vé pas fait dinin.</span><span class="example_en">One day the cook told her that she did not want to cook the dinner. </span><span class="example_code">(T29)</span></span> •<span class="headword">veu di </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To mean;</span><span class="definition_fr"> vouloir dire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa sa veu di, se sa se diplon-an. Diplon-la plu jenn, sa min li plonte apre chiko-leu.</span><span class="example_en">What that means is that this is the cane that was planted for the first time. It is younger than the cane stubble, that means it was planted after that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">veu min </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To mean;</span><span class="definition_fr"> vouloir dire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pèl sa se de motchi d franse. Motche, sa veu min, ye sèy pale franse mè y peu pa.</span><span class="example_en">Well, I say they're half-French, half-French means they try to speak French but they can't. (<span class="variant_code">PC</span>) Conjug: a) voule <span class="example"><span class="example_lc">v.past</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); voulu (<span class="variant_code">NE</span>). Wanted; voulais (-ait, etc.). <span class="example"><span class="example_lc">Li voule pa li parl kreol.</span><span class="example_en">He didn't wanted her to speak Creole. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <em>Ye voule pa nou pal [kreyòl]..</em>They didn't want us to speak Creole. (<span class="variant_code">PC</span>) REM: <span class="variant_code">NE</span> notes that conjugated forms such as <span class="example"><span class="example_lc">'ve', 'voule', 'vouly'</span><span class="example_en">are only used by acrolectal speakers (p.233). b) voudre <span class="example"><span class="example_lc">v.cond.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); se voudre (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>). Would like; voudrais (-ait, etc.). <span class="example"><span class="example_lc">Mwen ti pa konnen koud mo voudre mo te ka konnen.</span><span class="example_en">I didn't know how to sew, but I would like to have been able to. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo se voudre gen en tas kafe.</span><span class="example_en">I would like to have a cup of coffee. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> REM: The form <span class="example"><span class="example_lc">voudré</span><span class="example_en">is rare in Creole. <span class="example"><span class="example_lc">♦Mosré voudré li té capabe trappé giromon la.</span><span class="example_en">I would like him to be able to grab the pumpkin. </span><span class="example_code">(FO T19)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">olye</span> <span class="pos">conj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); olyè, oryè (<span class="variant_code">PC</span>); oriye (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Instead of;</span><span class="definition_fr"> au lieu de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Olye èn vach, li achte en kochon.</span><span class="example_en">Instead of a cow he bought a pig. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Oriye vini man, l ale wa mo frèr.</span><span class="example_en">Instead of coming to see me, he went to see my brother. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Aulié dé fruit, c'est singulier, yé branches té porté des zommes.</span><span class="example_en">Instead of fruit, it's strange, their branches bore men. </span><span class="example_code">(T37)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">on</span> <span class="pos">pron.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); onn (<span class="variant_code">LA</span>).</span><span class="definition_en"> We;</span><span class="definition_fr"> nous.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou on pa gen, nou pa gen ti venson isit-la. Ena pa.</span><span class="example_en">We don't have any dwarves here. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li akroupi la-leu pou espyone sa onn ape parle pou.</span><span class="example_en">He's crouched down over there to spy on what we're saying. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •on dire <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">One would say, it seems; on dirait, cf. <span class="example"><span class="example_lc">di</span><span class="example_en">onchonte <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Delighted;</span><span class="definition_fr"> enchanté.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Gason-la ouvri lakaz e torti lasifle mye ke onvon. Gason-la te onchonte.</span><span class="example_en">The boy opened the cage and the turtle sang better than before. The boy was delighted. </span><span class="example_code">(BO)</span></span> onèt <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); ònèt (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Honest;</span><span class="definition_fr"> honnête. <span class="example"><span class="example_lc">Li byen ònèt. Li pa koken.</span><span class="example_en">He's very honest. He's not a thief. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Einne fois ein avé ein nomme qui té olé marié so fille avec ein nomme honnête.</span><span class="example_en">Once there was a man who wanted to marry his daughter to an honest man. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">onètman</span> <span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Honestly;</span><span class="definition_fr"> honnêtement. <span class="example"><span class="example_lc">♦Faunou débate zonétement.</span><span class="example_en">We have to fight honestly. </span><span class="example_code">(T32)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">onfle</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> anfle (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To swell;</span><span class="definition_fr"> se gonfler, s'enfler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen lajòb. Li te tou anfle apre so kou.</span><span class="example_en">He had the mumps. He was all swollen by his neck. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Osit o ke gep-la pike vou, pase vou lamen onmba vou bra e frote si lapikir; sa onpech li vini onfle.</span><span class="example_en">As soon as the wasp stings you, put your hand under your arm and rub the sting, that will prevent it from swelling up. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">onflir</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> anflir (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Swelling;</span><span class="definition_fr"> enflure.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen en anflir an so pye. En mouch-a-myèl pike li.</span><span class="example_en">He's got a swelling on his foot. A honeybee stung him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou en n onflir, en foulir e nenpòrt doulèr ke to pa ne avek.</span><span class="example_en">For a swelling, a sprain or any pain that you weren't bom with. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">onkenne</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To can (foods);</span><span class="definition_fr"> mettre en conserve.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M ale onkenne mon defik pou fe de konfitu.</span><span class="example_en">I will can some figs for myself to make some preserves. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">onmbrèl</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Umbrella;</span><span class="definition_fr"> parapluie.</span> <em>♦Faut pas ouvert ein nombrelle dans la maison. ça pote malhè..</em>You must not open an umbrella in the house, it brings bad luck. (<span class="variant_code">BD</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">onni</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); onni (<span class="variant_code">CA</span>); hanni, anni (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To bray;</span><span class="definition_fr"> braire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En mile le e anni.</span><span class="example_en">A mule is braying. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Men mo se pa sa l e anni pou.</span><span class="example_en">I don't know why it's braying. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ònœr*</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lannœr (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); onnè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Honor;</span><span class="definition_fr"> honneur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kon to di 'se ne grès, sa se negres, ' se kòm si se kèkœn ki pa gen lannœr.</span><span class="example_en">When you say that's a negress, it's like that's someone who has no honor. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Faut quitté tout zonnair la yé, plus fréquenté moune qui coquin</span><span class="example_en"> You have to leave all of those honors, and no longer associate with scoundrels. </span><span class="example_code">(T31)</span></span> •<span class="headword">fe zonèr </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To welcome the guests;</span><span class="definition_fr"> accueillir les invités.</span> <em>♦Matrouvé mo l'oncle à laporte apé reçoit moune et fé zonnaires la maison..</em>I found my uncle at the door receiving people and paying the house's honors. (<span class="variant_code">T40</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">onpoule</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Turgid, swollen (of a blister);</span><span class="definition_fr"> gonflé, enflé (en parlant d'une ampoule). <span class="example"><span class="example_lc">♦Enn fwa li onpoule to pronn de sizo e to koupe le klòch pou retire dolo-la.</span><span class="example_en">Once it is swollen you take scissors and you cut the blisters to draw out the liquid. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">onrichi</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> anrichi (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To enrich;</span><span class="definition_fr"> enrichir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan to me fimye andan latèr, t ape anrichi li.</span><span class="example_en">When you put fertilizer in the dirt, you're enriching it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kotonnye bon asi. Sa onrichi to di son.</span><span class="example_en">Cotton tree tea is good too, it enriches your blood. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ont</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); honnt, hont (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); honte (<span class="variant_code">PC</span>); hannt (<span class="variant_code">ST</span>); honwt, hanteu (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Shame, shyness;</span><span class="definition_fr"> honte, timidité.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se en hont.</span><span class="example_en">It's a shame. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo hant lamayèr mo parle an to machin.</span><span class="example_en">I'm ashamed of the way I talked about your machine. </span><span class="example_code">(ST)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se en hanteu lamanyèr ye fe piti-la.</span><span class="example_en">It's a shame the way they treated the child. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •(gen) ont <span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To be ashamed, embarrassed;</span><span class="definition_fr"> avoir honte, être gêné. <span class="example"><span class="example_lc">Li deve gen honwt. Li deve pa fe sa.</span><span class="example_en">He should be ashamed. He shouldn't do that. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Fiy-ye te pe pi tchenn ye-menm. Ye bòs ri apre Bouki drèt devan li. Li te si ont li te tou mizerab sa fe li eskize li-menm tout swit e li parti.</span><span class="example_en">The girls couldn't contain themselves any longer. They burst out laughing at Bouki right in front of him. He was so ashamed that he was miserable, and he excused himself and left. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ontase</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); tase (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To pile up, stack up;</span><span class="definition_fr"> entasser, empiler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te koupe le kòn mai, koupe le baton koton, ontase sa a lamen.</span><span class="example_en">They would cut the corn stalks and the cotton stalks and stack them by hand. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand yé vini dans place-la ou nabbe té tassés si plein yi té pas ca oua loin.</span><span class="example_en">When they came into the place where the trees were piled up so thick that they couldn't see very far. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">onte</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); anteu (<span class="variant_code">PC</span>); honte, hantè, hantèz (<span class="variant_code">CA</span>); hanteu (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Shameful;</span><span class="definition_fr"> honteux.</span> <em>Ye e mouri pou <span class="variant_code">CA</span>SH, se onte..</em>They are dying for cash. It's shameful. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Li bwa jichka li soule li-mèm. Se honte.</span><span class="example_en">He drinks until he gets drunk. It's shameful. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Ga,si c'est pas honté ça; ya pé mouri com des mouches!.</em>Well if that's not shameful! They're dying like flies! (<span class="variant_code">T4</span>) 2.<span class="definition_en"> Ashamed, embarrassed;</span><span class="definition_fr"> qui a honte, gêné. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ontren</span> <span class="pos">v.mod.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To intend to, be about to;</span><span class="definition_fr"> avoir l'intention de, compter, être sur le point de. <span class="example"><span class="example_lc">Mo ontren kouri on vil.</span><span class="example_en">I intend to go to the city. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ontrepròn</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); ontrepren (<span class="variant_code">NE</span>); antreprann (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To undertake, take on;</span><span class="definition_fr"> entreprendre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Bouki e Lapen ye te ontrepren èn rekòl onsom.</span><span class="example_en">Bouki and Rabbit undertook a harvest together. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo antreprann pou nètwaye mo lamezon. Sa va prann en bou tan.</span><span class="example_en">I'm undertaking to clean my house. It's going to take quite some time. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Lidi can minme yé donnin li $100,000- li papé récommencé jamin encor, jamin la entrepran ein pareil job..</em>He says that even if they gave him $100,000 he wouldn't start that again, never would he undertake such a job. (<span class="variant_code">FO 1887</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">onz </span><span class="example"><span class="example_lc">num.card.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>). Eleven; onze. <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen onz frèr e sœr.</span><span class="example_en">I used to have eleven brothers and sisters. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Einfois yavé ein madame qui té gagnin douze piti, onze garçon, et ein fille..</em>Once there was a woman who had twelve children, eleven boys and one girl. (<span class="variant_code">FO T23</span>) <span class="headword"><subentry>•onz-èr </subentry></span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); onz-è (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Eleven o'clock;</span><span class="definition_fr"> onze heures.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li kenz minit pou onz è.</span><span class="example_en">It's a quarter to eleven. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">operasyon*</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> òperasyon (<span class="variant_code">MO</span> 60); lopèrasyon, loperasyon, loparasyan (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Operation;</span><span class="definition_fr"> opération.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dòktè-la fe mo lopèrasyon.</span><span class="example_en">The doctor did the operation on me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li i en gran loperasyon.</span><span class="example_en">He had a major operation. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">operasyon*</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> lopèrasyon (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To operate, perform surgery;</span><span class="definition_fr"> opérer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se sa ki lopèrasyon on li.</span><span class="example_en">He is the one who operated on him. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">òpere</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); opere (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); anmpere (<span class="variant_code">PC</span>); opère (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To operate, perform surgery on;</span><span class="definition_fr"> opérer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo ète opère pou mo kœr.</span><span class="example_en">I was operated on for my heart. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen lapandisyon. Li te opere.</span><span class="example_en">He had appendicitis. He was operated on. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To castrate;</span><span class="definition_fr"> châtrer. <span class="example"><span class="example_lc">Opere en kochon oben en bif</span><span class="example_en">To castrate a pig or an ox. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si to pa opere en mal kochon, to pa kapab manje li. Lavyann san miske.</span><span class="example_en">If you don't castrate a malé pig, you can't eat it. The meat smells musky. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ora </span><span class="example"><span class="example_lc">prep,</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); ora (<span class="variant_code">PC</span>). 1.<span class="definition_en"> Near, beside, close to;</span><span class="definition_fr"> près de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pase ora mwen, e li touche mwen.</span><span class="example_en">She brushed against me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo fiy mare so chyen ora so lamezon.</span><span class="example_en">My daughter tied her dog close to the house. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Litemps pou nous planté calbasse auras cabane.</span><span class="example_en">It's time for us to plant gourds near the house. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> •<span class="headword">ora che </span><span class="pos">prep.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> At;</span><span class="definition_fr"> chez, à.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pase ora che Bouki.</span><span class="example_en">I went by Bouki's house. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Around;</span><span class="definition_fr"> autour de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt latè ora dekàn-la.</span><span class="example_en">I put dirt around the base of the cane stalk. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No te tou asit ora ansanm.</span><span class="example_en">We were all sitting around together. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> ♦'<span class="example"><span class="example_lc">auras</span><span class="example_en">', <span class="example"><span class="example_lc">'au ras' 'auras'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span> 1987 passim); <span class="example"><span class="example_lc">'aurà'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T8</span>); '<em>ra [ra]'.</em>(<span class="variant_code">DU</span>) 3.<span class="definition_en"> In comparison with;</span><span class="definition_fr"> en comparaison avec.</span> <em>Li te gen en cha li, li se rich! Li se rich ora mo..</em>He had a car, he is rich! He's rich compared with me. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">oraj*</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> loraj (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">ST</span>); zoraj (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Thunder;</span><span class="definition_fr"> tonnerre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Loraj te fòr.</span><span class="example_en">The thunder was loud. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> •<span class="headword">loraj lapli </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Rain shower;</span><span class="definition_fr"> orage, averse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou te gen pluzyèr zoraj lapli jodzi</span><span class="example_en"> We had many rain showers today. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">oranj</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Orange;</span><span class="definition_fr"> orange.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gain an zoranj oranj</span><span class="example_en"> I have an orange orange. </span><span class="example_code">(HW)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mam mete so nepenglèt kòrèl òranj pou ale legliz</span><span class="example_en"> Mom wore her orange coral pin to go to church. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">òrd</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">BT</span>); lord (<span class="variant_code">CA</span>) 1.<span class="definition_en"> Order (for goods);</span><span class="definition_fr"> commande (pour des provisions). <span class="example"><span class="example_lc">De grosri o Pon Bro la, kan ye te fe enn òrd, ptèt prann ye deu mwò.</span><span class="example_en">Grocery stores in Breaux Bridge, when they filled an order it might take them two months. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Enave en kòmi magazen ki vini e pran to lord.</span><span class="example_en">There was a grocery clerk who would come to take your order. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Order, command;</span><span class="definition_fr"> ordre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vous connin que roi Canne avale té donné l'ordre qué li té pas oulé qué moune masqué yé en haut Mardi Gras.</span><span class="example_en">You know that King Carnaval gave the order that he didn't want people to wear masks on Mardi Gras. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ordonne</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); òrdonnen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To order;</span><span class="definition_fr"> commander.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si to t ordonne kek-choj ke te vini desu le char, sète o depo.</span><span class="example_en">If you ordered something and it came in on the train, [you went to get it] at the depot. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M ap ale òrdonnen mo grosri ojourdi. Ye va delivre lapre-midi a lamezon.</span><span class="example_en">I'm going to order my groceries today. They'll deliver (them) this afternoon to the house. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Povevieux Michié Zipiter li perdi tout so pratique pasqué pape ordonnin tout moune quitté li et li té bligé fermé so boutique.</span><span class="example_en">Poor old mister Jupiter lost all of his clients, because the pope ordered everyone to leave him alone, and he closed shop. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">orevwar</span> <span class="pos">int.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Goodbye;</span><span class="definition_fr"> au revoir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Toujou quand mo di li bonsoir, li réponne au révoir.</span><span class="example_en">Whenever I tell him good evening he tells me goodbye. </span><span class="example_code">(T11)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">òrfeulen</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">PC</span>); òrfelen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). Orphan; orphelin. <span class="example"><span class="example_lc">Li se enn òrfeulen.</span><span class="example_en">He's an orphan. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li pèrd so moman e so popa. Li en òrfelen. Ye sa gen pou mèt li dan lazil.</span><span class="example_en">He lost his mom and dad. He's an orphan. They'll have to put him in an institution. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand Jean Malin té piti li té norphelin.</span><span class="example_en">When Clever John was a child he was an orphan. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">oriye*</span> <span class="pos">n.</span> orye, lorye, noriye, norye (<span class="variant_code">PC</span>); lòriye (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); dòriye, nòriye (<span class="variant_code">CA</span>). 1.<span class="definition_en"> Pillow;</span><span class="definition_fr"> oreiller.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye ote lasenl on so chval ye pran so soutendè, ye fe enn orye.</span><span class="example_en">They took the saddle off the horse, they took his blanket and made a pillow. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mèt to dan anba lòriye-la. Souri-la va mèt twa en sen-sou.</span><span class="example_en">Put your tooth under the pillow. The mouse will give you five cents. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo las, mo tonbe andòrmi tou drwat mo latèt touche lòriye.</span><span class="example_en">When I'm tired I fall asleep as soon as my head touches the pillow. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Pin cushion;</span><span class="definition_fr"> pelote à épingles.</span> <span class="example"><span class="example_lc">I te gen en pangnen pou mèt leu fil e lez egwiy, e en ti norye pou mèt lœrz epenng e lèz egwiy.</span><span class="example_en">They had a little basket to put needles and thread, and a little pillow to stick their pins and needles in. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="headword"><subentry>•tèt-d-oriye </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Pillow case;</span><span class="definition_fr"> taie d'oreiller, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">tèt-d-oriye</span><span class="example_en">òrmi <span class="pos">conj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); ormi (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Unless;</span><span class="definition_fr"> à moins que.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena de fwa, de mèdikaman koum sa, ye p e von twa li ormi to gen en pèrmit ave en doktè.</span><span class="example_en">Sometimes they won't sell you medicine like that unless you have a prescription from a doctor. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo frèr se en bon mantèr. Li pa kapab di aryen òrmi li ape manti.</span><span class="example_en">My brother is a good liar. He can't say anything unless he's lying. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Soleil apé dardé; panga la fieve, piti, faut pas couri ni tête, hormis to lé mouri.</span><span class="example_en">The sun is beating down; beware of the fever, child, you mustn't go outside uncovered unless you want to die. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">osi</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); osit (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Also, too;</span><span class="definition_fr"> aussi.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo beuzwenn de klou osi pour ranje lachèj.</span><span class="example_en">I also need nails to fix the chair. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo kwa ye gen barbi, e ye gen dikap, patasa, mo kwa ye gen choupik osi.</span><span class="example_en">I think that (in the False River) there are catfish, and there are carp, perch, I think there are also mudfish. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Ye te fe kòlye e biy e to fe chaple osi.</span><span class="example_en">They used to make necklaces with beads and they make rosary beads too. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li pa osi joli ke sa sœr.</span><span class="example_en">She is not as pretty as her sister. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M ole sa osi.</span><span class="example_en">I want that too. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kan Bon Dje sa pare pou mwen, mo sa pare pou li mwen oust</span><span class="example_en">When God is ready for me, I'll be ready for Him also. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> As;</span><span class="definition_fr"> aussi.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Monn pa viv osi lantan.</span><span class="example_en">People didn't live as long [as they do today]. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •osi... (konm, ke) <span class="pos">adv.</span> osi... ke (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); osi... konm, osi... kœ (<span class="variant_code">PC</span>). As...as; aussi ... que. <span class="example"><span class="example_lc">Osi vit mo gonbo pare, no va dinè.</span><span class="example_en">As soon as my gumbo is ready, we will have dinner. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li galpe osi vit kè l te kapab.</span><span class="example_en">She ran as fast as she could. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Osi vit ke li va pele, mo va gonn.</span><span class="example_en">As soon as he calls, I'll leave. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lœ rwa balanse li de ou trwa fwa e voye li osi Iwon dan flèv konm li te pe.</span><span class="example_en">The king swung him two or three times and threw him into the river as far as he could. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •osi...pa <span class="pos">adv.</span> pa...osi (<span class="variant_code">NE</span>). Not either, neither; ne ... pas non plus. <em>Li vyen pa osi/Li osi vyen pa..</em>He is not coming either. (<span class="variant_code">NE</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">osito ke</span> <span class="pos">conj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> As soon as;</span><span class="definition_fr"> aussitôt que, dès que. <span class="example"><span class="example_lc">Osito ke li vini, nou va manje.</span><span class="example_en">As soon as he comes, we'll eat. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Feen kòch sou en jenn narb sirtou en peche a soley leve. Osito ke lakòch-la va fèrme to poro va tonbe.</span><span class="example_en">Make a notch in a young tree, especially a peach tree, at dawn. As soon as the notch closes up, your wart will fall off. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ot </span><span class="example"><span class="example_lc">adj., pron.</span><span class="example_en">en lòt, èn-òt (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); lòt (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>); nòt (<span class="variant_code">NE</span>); dòt (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); en not (<span class="variant_code">CA</span>); en nòt (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). —<span class="example"><span class="example_lc">adj</span><span class="example_en"> 1.<span class="definition_en"> Other;</span><span class="definition_fr"> autre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa kònen lòt non-ye pase ye pèl li MIMOSA</span><span class="example_en"> I don't know any other name for it besides mimosa. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>M a mèt mwa enn-òt chodyèr onho l <span class="variant_code">ST</span>OVE.</em> I'm going to put me another pot on the stove. (<span class="variant_code">NE</span>) •<span class="example"><span class="example_lc">Laché mouen, ti négresse, o ben mo va fou toi on to jié avé mo lot lamain</span><span class="example_en"> <em>Li fou li. -Bim!.</em>'Let go of me, little black girl, or else I'll hit you in your eye with my other hand.' He hit her, pow! (<span class="variant_code">T2</span>) <span class="headword"><subentry>•dòt </subentry></span><span class="pos">pl.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); dezòt (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Others;</span><span class="definition_fr"> d'autres.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen dòt boug ki te kouri vini.</span><span class="example_en">He had other guys that were coming along. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Pa gen dezòt piti.</span><span class="example_en">He doesn't have any other children. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="example"><span class="example_lc">Anon tounen tchwe dòt zibye.</span><span class="example_en">Let's go kill other game. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> <span class="headword"><subentry>•lez-ot </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> The other;</span><span class="definition_fr"> les autres.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se en vyè ti kana. Li piti, mè li fe konm lez-ot kana.</span><span class="example_en">It's a little old duck, it's little but it's made like other ducks. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lez-ot mile-ye te tou gra.</span><span class="example_en">The other mules are all fat. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> •dòt-chòj <span class="example"><span class="example_lc">pron.indef</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). Something else; autre chose. <span class="example"><span class="example_lc">Li peutèt bon pou fè dòt-chòj.</span><span class="example_en">Perhaps she's good for something else. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">pron.</span> dòt, en lòt (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">NE</span>); lòt (<span class="variant_code">MO</span> 60); èn lòt, lòt (pl.) (<span class="variant_code">PC</span>). 1.<span class="definition_en"> The other(s), another (one, ones);</span><span class="definition_fr"> l'autre, les autres.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en frè an vil, epi en lot ki rès isi</span><span class="example_en"> I have one brother in the city, and another one who lives here. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo krwa pa m ale joue dòt.</span><span class="example_en">I don't think I'm going to play another [dance]. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="headword"><subentry>•lez-ot </subentry></span><span class="pos">pron.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> The others, the other ones;</span><span class="definition_fr"> les autres.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te pele le piti le nwar, le nèg, la le nèg te pele lèz-òt le Kadjen, le piti blon.</span><span class="example_en">[White kids] called black kids 'blacks' or 'niggers', and black kids called white kids 'Cajuns' or 'white trash'. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <em>•Doctaire Macaque avè so complice Bourriquet tou lé dé sorti dan yé trou é yé vini encor parmi les ote..</em>Dr. Monkey and his accomplice Bourriquet came out of their hole to mingle with the others. (<span class="variant_code">FO 1887</span>) <span class="headword"><subentry>•lòt-ye </subentry></span><span class="pos">pron.</span> <span class="definition_en">The others, the other ones;</span><span class="definition_fr"> les autres.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lite si feb li te pe pa bat avek Lours ou avek chevrey ou tou lòt-ye ki te pli gro ke li.</span><span class="example_en">He was so weak that he could not fight with Bear or Deer or any of the others who were bigger than he. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> <em>•.</em>n dèryè lòt <span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> One after the other;</span><span class="definition_fr"> l'un après l' autre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le chwini, le don konm en dwa, èn dèryè lòt.</span><span class="example_en">The small harrow has teeth as wide as a finger, one after the other. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> More;</span><span class="definition_fr"> plus de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To ka mannde lòt. Mo gen plen tan.</span><span class="example_en">You can ask some more (questions). I have lots of time. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Si t ap fe labwi, to mèt dot lafarin pou epesi li.</span><span class="example_en">If you're making custard, you put more flour to thicken it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">otan</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60). As, as much; aussi, autant, •otan ... ke <span class="pos">adv.</span> (<span class="variant_code">CA</span>); oton ke, oton ki (<span class="variant_code">NE</span>); oton, otan kè, otan... kòm, otan... kè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1) As much...as; autant de ... que. <span class="example"><span class="example_lc">La i di l a donn mwen otan larjan kè m ole.</span><span class="example_en">He told me he'd give me as much money as I wanted. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo manj pa otan ke mo te manje kan mo te pli jenn.</span><span class="example_en">I don't eat as much as I did when I was younger. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ti bougue la prend l'aimin madame la autant qué so défint moman.</span><span class="example_en">The little guy started to like the woman as much as his deceased mother. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span> 2) As ... as; aussi ... que. <span class="example"><span class="example_lc">Li gen konpron oton byen kè vou.</span><span class="example_en">He will understand as well as you do. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword"> otan lon ke </span><span class="pos">conj.</span> <span class="definition_en">As long as;</span><span class="definition_fr"> tant que.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tous nèg dans la mèche, yé ca vini dans so nid, autant long que Tchoupoule reste loin de li.</span><span class="example_en">All of the black folks in the swamp, they can come to his nest, as long as Tchoupoule stays far from it. </span><span class="example_code">(DC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ote</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); wete (<span class="variant_code">NE</span>); òt, wòt (<span class="variant_code">PC</span>); wète (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To remove, take off, take out;</span><span class="definition_fr"> ôter, enlever. <span class="example"><span class="example_lc">Li ote so chapo.</span><span class="example_en">He took off his hat. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo ote mo chodyèr on feu.</span><span class="example_en">I took my kettle off the fire. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en bròs a lenj pou ote dive apre mo lenj.</span><span class="example_en">I've got a clothes brush to take lint off my clothes. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Nonm-la trape so kouto e pi li ote garofye don so lapat.</span><span class="example_en">The man grabbed his knife and removed the thorn from its paw. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> •<span class="headword">ote lapousyè </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1) To dust; épousseter. <span class="example"><span class="example_lc">Kwi, balye, ote lapousyè, ote twòl zaryen, lave.</span><span class="example_en">[I used to] cook, sweep, dust, remove cobwebs, and do the wash. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2) To give flavor to a dish; donner du goût à un plat. <span class="example"><span class="example_lc">Bout lavyann andan pou dòn li gou, ote lapousyè-la.</span><span class="example_en">You add meat to it [i.e. jambalaya] to give it taste, to 'remove the dust from it'. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To extract, remove, take out;</span><span class="definition_fr"> ôter, enlever, extraire. <span class="example"><span class="example_lc">To ote siro andan la.</span><span class="example_en">You extract syrup from it [i.e. sugar cane]. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">La to plarin-ye pare pou èt wete ondon to chodyèr.</span><span class="example_en">Now your pralines are ready to be taken out of the kettle. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo te gen trant dez an, mo fe ote me zamida.</span><span class="example_en">When I was thirty-two, I had my tonsils out. (<span class="variant_code">CA</span>) 3.<span class="definition_en"> To prohibit, outlaw, ban;</span><span class="definition_fr"> interdire, proscrire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">E fam-ye bat nonm-ye. Ye chmen pou ote wiski.</span><span class="example_en">And the women beat the men, they won and had whiskey banned. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye seye fe tou sa ye te pe pou seye pou wete mwa pou DRIVE.</span><span class="example_en">They did everything they could to keep me from driving. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kafe, doktè ote mon kafe.</span><span class="example_en">Coffee, the doctor took me off coffee. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 4.<span class="definition_en"> To gather, pick;</span><span class="definition_fr"> cueillir.</span> <em>Èpi kon to wete li ondon klo..</em>And after picking it [i.e. okra] in the field. (<span class="variant_code">NE</span>)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">otè</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> laotè (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lahotè (<span class="variant_code">PC</span>); hotèr (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Height;</span><span class="definition_fr"> hauteur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Wi pye lonng e kat pye laotè.</span><span class="example_en">Eight feet long and four feet high. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Laotè lapòrt li mizir si pye.</span><span class="example_en">The height of the door measures six feet. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">La parwas vini koupe mo debwa. Ye koupe en sèrten hotèr e ye lese chiko.</span><span class="example_en">The parish came to cut my tree down. They cut it to a certain height and they left the stump. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">oto</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); oto (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Car;</span><span class="definition_fr"> voiture, automobile.</span> <span class="example"><span class="example_lc">On kote larivyè-la, enave kat boug ki te gen oto.</span><span class="example_en">Towards False River, there were four guys who had cars. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lesye te kase e ye te pa konen sèrvi so oto.</span><span class="example_en">The axle was broken and they couldn't use their car. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">òtòmobil </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">PC</span>); tomobil (<span class="variant_code">CA</span>); òtòmòbil (<span class="variant_code">PC</span>). 1.<span class="definition_en"> Car;</span><span class="definition_fr"> voiture, automobile.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo anbarke kan m ape monte andan tomobil.</span><span class="example_en">I board when I'm getting in the car. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Train car;</span><span class="definition_fr"> wagon (dans un train). <span class="example"><span class="example_lc">Mo voye li en ti TRAIN ke ye gen en ti TRAIN TRACK e ti tomobil-ye.</span><span class="example_en">I sent him a little train that had a little track and tiny cars. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">otour </span><span class="example"><span class="example_lc">prep,</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); arantour (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); antour (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>); anlantour (<span class="variant_code">CA</span>); annantour, anrantour, arantour (<span class="variant_code">PC</span>). 1.<span class="definition_en"> Around;</span><span class="definition_fr"> autour de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">T a genp sòrti osi vit ki na monyèr otour mon.</span><span class="example_en">You must get away from me as quickly as you can. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To me li antour ta tay.</span><span class="example_en">You put it around your waist. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Arantour Lafayèt mo kònen en peu du monn.</span><span class="example_en">I know some people that live near Lafayette. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yé branches té porté des zommes avec ein corde autour yé cou.</span><span class="example_en">Their branches bore men with ropes around their necks. </span><span class="example_code">(T37)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye sote alantou li.</span><span class="example_en">They jumped all around him. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">otour isit </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); otour isi (<span class="variant_code">NE</span>), antour isi (<span class="variant_code">PC</span>); lantour isit, alòtour isit, anotour isit la, anrantour isit, anlantour isi (<span class="variant_code">PC</span>); onlontour, tou-l-tour isit (<span class="variant_code">NE</span>); ontour isi (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Here, around here, in the area;</span><span class="definition_fr"> autour d'ici, aux alentours.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Otour isit se te jij le Zendyen.</span><span class="example_en">Before that it was just Indians around here. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <em>A ki magazen lantour isit moun-ye se achte lez òt zafè, flarin, e zafè kòm sa?.</em>In what store around here did people used to buy other things, like flour and things like that? (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">tou antour </span><span class="pos">prep.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); tour tour, torantour (<span class="variant_code">PC</span>); tou-l-tour (<span class="variant_code">NE</span>); tou lantò, tou anlantour (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> All around;</span><span class="definition_fr"> tout autour de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En kad, ye mète kwilt-la anho la, e fanm-ye tou antour la ye e koud li, ye e pike li.</span><span class="example_en">A quilting frame, they put the quilt on it, and women all around it are sewing and stitching it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Toutotou lab ye gen de flè</span><span class="example_en"> All around the tree there are flowers. </span><span class="example_code">(HW)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye t ape tire tou lantò ye e li pa trape aryen du tou.</span><span class="example_en">They were shooting all around them and nothing got him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Limarche tou alantou li an gardan li ben pròch.</span><span class="example_en">He walked all the way around him looking at him closely. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Around, approximately, about;</span><span class="definition_fr"> environ, autour de, vers.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kon sa vyen otour HALLOWEEN, se ton pou le sèrpon.</span><span class="example_en">When it gets to be around Halloween, that's the time for snakes to come out. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ka moun se fini rantre tou rekòt antour oktòb, ye te lach tou dan klo.</span><span class="example_en">When people finished bringing in the harvest around October, they stopped all work in the fields. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> About;</span><span class="definition_fr"> au sujet de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se te otour kèk-chòj kom-sa.</span><span class="example_en">It was about something like that. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">otreman</span> <span class="pos">conj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); otreman (<span class="variant_code">CA</span>); otrèmon, antremon (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); otremon (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Apart from, otherwise;</span><span class="definition_fr"> à part, autrement, sinon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Manje lapen d en sezon a lòt. Otreman k sa, n a manje le lapen jus livèr. Done ye lachans pou ye èlve.</span><span class="example_en">They ate rabbit from one season to the next. Other than that, we only ate rabbit in the winter, to give them a chance to breed. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo popa te mèle, otremon sa tou mè moun, le moun a mo momon, se te tou le pur nèg.</span><span class="example_en">My father was a mixed-blood, but apart from that, everyone on my mother's side of the family was pure black. (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa konnen konmon vou pel MAGGOT antremon de MAGGOT</span><span class="example_en">I don't know what you call a maggot besides a maggot. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lavazlin peche bobo-ye demanje. Otreman ye se grate sa e sa se sengnen.</span><span class="example_en">Vaseline prevented wounds from itching. Otherwise, they would scratch them and they would bleed. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ou</span><sup>1</sup> <span class="example"><span class="example_lc">adv.interr.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); eou (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); aou (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ao (<span class="variant_code">PC</span>). 1.<span class="definition_en"> Where;</span><span class="definition_fr"> où. <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa konen ou sa ye astèr-la.</span><span class="example_en">I don't know where it (the stone) is now. (<span class="variant_code">CA</span>); <em>Sa vyen eou? Leu pròfsee vyen d la Lwizyan?.</em>Where does he come from? Does the professor come from Louisiana? (<span class="variant_code">PC</span>) <em>♦Oh, mo femme, mo senti la vianne fraiche, et ou ça yé?.</em>Oh, my wife, I smell fresh meat, where is it? (<span class="variant_code">FO T16</span>) 2.<span class="definition_en"> From where;</span><span class="definition_fr"> d'où. <em>Aou to sòr?.</em>Where do you come from? (<span class="variant_code">PC</span>); <em>Ou vou devyen?.</em>Where do you come from? (<span class="variant_code">MO</span> 60)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ou</span><sup>2</sup> <span class="pos">conj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); o (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); obyen, oubyen (<span class="variant_code">NE</span>); oben, ouben (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Or, or else, otherwise;</span><span class="definition_fr"> ou, ou bien.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo vini ondon dolo apepre sèz o ven pye de profondèr.</span><span class="example_en">I went into the water up to about sixteen or twenty feet deep. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> ; swa...ouben. Either... or. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">No gen trwa o kat labank isit La Vachri.</span><span class="example_en">There are three or four banks in Vacherie. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand moune gagnin vingt-cinq pitis moune pas capabe pensé yé tout temps et moune pas oua si yé na ein ou dé qui manqué.</span><span class="example_en">When people have twenty-five children they can't think of all of them at once, and they can't tell if one or two are missing. (<span class="variant_code">FO T17</span>) 2.<span class="definition_en"> Or else, otherwise;</span><span class="definition_fr"> ou bien, sinon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To bezwen monje kèk-chòj oubyen to va tonbe malad.</span><span class="example_en">You have to eat something or else you'll get sick. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <em>♦Couraze! pa krié! Ma sové vou, ou ben mo nom cé pa la Renne..</em>Courage! Don't shout! I will save you, or else my name isn't the queen. (<span class="variant_code">T8</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ou</span><sup>3</sup> <span class="example"><span class="example_lc">pron.rel.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). ao (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); eou (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ò, aò, aou, awe, a (<span class="variant_code">PC</span>). 1.<span class="definition_en"> Where, wherever;</span><span class="definition_fr"> où que. <span class="example"><span class="example_lc">Aou mo kouri blan konm nwa konnen mon.</span><span class="example_en">Wherever I go, whites and blacks alike know who I am. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye te konye li don la sèrvèl pou fou li partèr ou ye pe fonn so lagòrj.</span><span class="example_en">They hit him in the head to knock him to the ground, where they could cut his throat. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <em>♦Lité apé crié, pas connin où pou couri pasqué li té per tournin chez li..</em>He was crying and he didn't know where to go because he was afraid to go back home. (<span class="variant_code">T30</span>) •la ou <span class="example"><span class="example_lc">pron.rel.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>). Where; où, là où. <span class="example"><span class="example_lc">Le garsonyèr, se la ou ye te gen sa pou le garson.</span><span class="example_en">The bachelor's quarters is where the boys slept. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye rès pa jus dan la kann. La ou ena dibwa to trouv mokèrdukann.</span><span class="example_en">They don't live just in the cane. You find cane mockingbirds wherever there are trees. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Yé fé toudivinain tou ça to olé fé, et là ou to olé couri..</em>They do everything, they guess what you want to do, where you want to go. (<span class="variant_code">T7</span>) 2.<span class="definition_en"> (From) where;</span><span class="definition_fr"> d'où. <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa konen ou li sòr.</span><span class="example_en">I don't know where he comes from. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li fe plu fre dan bout-sa-la. Aou to sòti se plus fre.</span><span class="example_en">It's colder there. Where you come from it's colder. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">oubliye </span><span class="example"><span class="example_lc">v.tr., v.intr.</span><span class="example_en">bliye (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); oubliye (<span class="variant_code">PC</span>); bliy (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); obliye (<span class="variant_code">MO</span> 60). To forget; oublier. <span class="example"><span class="example_lc">Ena plen ki bliy. Ki bliyè tou ye jœn jou kan ye te vini òp.</span><span class="example_en">There are a lot of people who forget their young days, when they were growing up. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Plen de fwa mo bliy sa m ap ale fe.</span><span class="example_en">Often I forget what I am going to do. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Asteur, dit Compair Lapin, pas blié moin quand ta marié avec fille lé roi.</span><span class="example_en">Now, said Brer Rabbit, don't forget me when you marry the king's daughter. </span><span class="example_code">(FO T18)</span></span> <em>—v.aux..</em>To forget; oublier. <span class="example"><span class="example_lc">Bliy pa pou fe sa.</span><span class="example_en">Don't forget to do that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pas blie vini premier avril pou oua cila dans nous zotes qua mangé posson d'avril la.</span><span class="example_en">Don't forget to come on April I to see which one of us will be the April fool. </span><span class="example_code">(FO T18)</span></span> —<span class="pos">v.refl.</span> <span class="definition_en">To get forgotten, be forgotten;</span><span class="definition_fr"> s'oublier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si to sèr pa li tou le jour, sa s bliy.</span><span class="example_en">If you don't use it every day, it gets forgotten. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">oudle</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); ole, bourle, houle, lourle (<span class="variant_code">CA</span>); lòrle (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Hem;</span><span class="definition_fr"> ourlet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo defè mo lourle pou lanji mo rob.</span><span class="example_en">I undid my hem to lengthen my dress. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">oumi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bumblebee;</span><span class="definition_fr"> bourdon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To chagren oumi-la mòrd twa.</span><span class="example_en">You're sorry that the bumblebee stung you. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">oura</span> <span class="pos">int.</span> <span class="definition_en">Hurray!</span><span class="definition_fr"> Hourra!</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pendant ti mait t apé hélé houra, houra.</span><span class="example_en">While the little master was yelling 'hurrah, hurrah! </span><span class="example_code">(T23)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">oura</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Hullabaloo;</span><span class="definition_fr"> tintamarre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mennen en gran oura.</span><span class="example_en">To make a big hulabaloo. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ouragan</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); larougan, larògon, loragan, louragon, ouragon (<span class="variant_code">PC</span>); lourogon (<span class="variant_code">NE</span>); loragon (<span class="variant_code">CA</span>); lòragan (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Hurricane;</span><span class="definition_fr"> ouragan.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lamezon te tou deumaje apre loragon.</span><span class="example_en">The house was all damaged after the hurricane. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Navir-la kouri san traka pou trwa jou. La en vilen loragan tonmbe on ye.</span><span class="example_en">The ship sailed for three days without problems. Then a nasty storm came upon them. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Storm;</span><span class="definition_fr"> orage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou te gen en larògon yè, e divan la te fo.</span><span class="example_en">We had a storm yesterday, and the wind was strong. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ouvèr</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Open;</span><span class="definition_fr"> ouvert.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li dòrmi obout chiko-la, labouch gron ouvèr ape dòrmi.</span><span class="example_en">He slept at the foot of the stump, his mouth wide open while sleeping. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tanyé fini boâ, Compair Cabri té gagné ein famé ganarre et ri so la bouce gran ouvert.</span><span class="example_en">When they finished drinking, Brer Goat was drunk and he laughed with his mouth wide open. </span><span class="example_code">(T8)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ouvraj*</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> nouvraj (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">NE</span>); louvraj (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); rouvraj (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Work;</span><span class="definition_fr"> travail.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le machin pran tou nouvraj-a.</span><span class="example_en">Machines are taking all the jobs. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tous les jous quand mari la té révini so louvrage fame la té servi li dinin.</span><span class="example_en">Every day when the man came home from work his wife served him dinner. </span><span class="example_code">(FO T17)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Job;</span><span class="definition_fr"> emploi, poste.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou te trouve en nouvraj a kote, antour, nou se kouri fe li.</span><span class="example_en">We found a job nearby, and we went to do it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si to pa debat, to va pa trouve louvraj.</span><span class="example_en">If you don't make an effort, you won't find a job. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Chore, job, task;</span><span class="definition_fr"> tâche, besogne, travail. <span class="example"><span class="example_lc">Li te janmè gen traka e so piti yè. Chaken te gen ye nouvraj.</span><span class="example_en">She never had trouble with her children. Each of them had their chores. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li té pas fini so vilain nouvrage, quand li tendé dibri.</span><span class="example_en">She hadn't finished her horrible task when she heard a noise. </span><span class="example_code">(FO T20)</span></span> 4.<span class="definition_en"> Housework;</span><span class="definition_fr"> ménage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te pa kapab fe mo louvraj.</span><span class="example_en">I couldn't do my housework. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ouvri</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); ouvè (<span class="variant_code">PC</span>); ouvèr (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>); ouv (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To open;</span><span class="definition_fr"> ouvrir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li di, 'Mo mari anndan sa'li di, 'ouvè li.'I di men i di 'nou pa ka ouvè lapòt-la, ye gen sa kroche. '</span><span class="example_en">She said, 'My husband is in there, open it!' He said, 'But we can't open the door, they've got it locked.' (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Kan to ouv to labouch gran, to konen wa to lalwèt.</span><span class="example_en">When you open your mouth wide, you can see your uvula. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Somoman dit li ouvri so labouche pou li capabe senti qui ça li té mangé..</em>His mother told him to open his mouth so he could smell what he was eating. (<span class="variant_code">FO T11</span>) 2.<span class="definition_en"> To cut open;</span><span class="definition_fr"> couper.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To sen le kochon, to grat li, to senn li, to chòd li e dlo cho. Apre sa to ouvè li.</span><span class="example_en">You bleed a pig and scrape it, you bleed it and scald it with hot water. Then you cut it open. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To open, bloom (of a flower);</span><span class="definition_fr"> s'épanouir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To ramas sa ki ouvri ase, sa ki ponje ase.</span><span class="example_en">You gather the ones (i.e. the cotton bolls) which are sufficiently open. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ouvriye*</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> louvriye (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Carpenter, worker;</span><span class="definition_fr"> charpentier, ouvrier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo frèr se en louvriye.</span><span class="example_en">My brother is a carpenter. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand tout zouvrier té réini Compair Lapin commencé fait so pont qui té vite fini.</span><span class="example_en">When all the carpenters were assembled, Brer Rabbit began to build his bridge, which was quickly finished. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">oze</span> <span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To dare;</span><span class="definition_fr"> oser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Bonne chose vini jusse au moun qui l'ose</span><span class="example_en"> Good things come only to those who dare. </span><span class="example_code">(DC)</span></span> <em>♦Fond'chien! ...to osé di non!.</em>Son of a bitch! You dare to say no! (<span class="variant_code">T32</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">pa</span><sup>1</sup> <span class="example"><span class="example_lc">adv.neg.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); p (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>). Not; pas. <span class="example"><span class="example_lc">Piti-ye astè-la kwa pa dan fifole-ye.</span><span class="example_en">Children today don't believe in will-o'-the-wisps. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa gen mayèr kreol pou di sa.</span><span class="example_en">I haven't got a Creole way to say that. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Lapin té assiré li li té pas bésoin pair.</span><span class="example_en">Brer Rabbit had assured him he didn't need to be afraid. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Personne pas allé vini chercher toi icite.</span><span class="example_en">No one will come looking for you here. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> •pa dutou <span class="example"><span class="example_lc">adv.neg.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span>); pa ditou (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>). Not at all; pas du tout. <em>Mo gen kat sè e de frè, e ye pa ka parle ( kreyòl) ditou..</em>I have four sisters and two brothers, they can't speak Creole at all. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Nave pa d nèg dutou lòt bor-la.</span><span class="example_en">There were no blacks in Europe at all. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Moun-sa-la, se median. Ye vo pa aryen. Ye pa vayan ditou.</span><span class="example_en">Those people, they're mean. They're worthless. They're not nice at all. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye pa wa Batis di tou.</span><span class="example_en">They could not see Baptiste at all. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> • pa... enn (<span class="variant_code">PC</span>); pa... èn (<span class="variant_code">NE</span>). —<span class="pos">pron.indef.</span> <span class="definition_en">None, not any, not a single one;</span><span class="definition_fr"> pas un, aucun.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo lòt sè-ye, ye pa konnen aryen. Pa enn dan ye, juch mon.</span><span class="example_en">My other sisters, they don't know any [Creole]. Not one of them knows it, I'm the only one. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="example"><span class="example_lc">det.indef.</span><span class="example_en">Not any, not a single; pas un, aucun. <span class="example"><span class="example_lc">Nave pa èn piti don lachòm.</span><span class="example_en">There wasn't a single child in the room. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> •pa... mèm <span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); pa menm (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Not even;</span><span class="definition_fr"> même pas. <span class="example"><span class="example_lc">To pa mèm komonse travaye.</span><span class="example_en">You haven't even started working. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> •pa ni... ni... <span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Not... nor, neither... nor; ni...ni. <span class="example"><span class="example_lc">Nou pa wa ni Pa Kleman ni Ta Chariot.</span><span class="example_en">We have seen neither Pa Clement nor Aunt Charlotte. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">pa non-plu </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">Not either, neither;</span><span class="definition_fr"> ne.</span>.. pas non plus. cf. <span class="example"><span class="example_lc">non-plu</span><span class="example_en">•pa... ankòr <span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); pa... onkor (<span class="variant_code">PC</span>); ankò (<span class="variant_code">PC</span>); onkor (<span class="variant_code">NE</span>); p oko (<span class="variant_code">PC</span>); p òkò (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1) Not yet; pas encore. <span class="example"><span class="example_lc">Li p arive onkor.</span><span class="example_en">He hasn't arrived yet. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nouzòt gen koton deja skrep e travay, e ye ye te p oko plante.</span><span class="example_en">We had already scraped and plowed the cotton, and they hadn't even planted yet. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Moassez gros? dis-moin, mo gros comme toi? —Pas encore!—Et astè?—Pas encore!.</em>Am I big enough? Tell me, am I as big as you? -Not yet! And now? -Not yet! (<span class="variant_code">BD</span>) 2) No longer, not anymore; ne ... plus. <span class="example"><span class="example_lc">Abe to konne mo parl pa sa onkò mo konpron pa sa ditou ankò, kreyòl.</span><span class="example_en">You know I don't speak that anymore, I no longer understand Creole at all anymore. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo wa pa li ankòr.</span><span class="example_en">I don't see him anymore. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sito jambe en piti on plonche li pe jamen grondi onkor.</span><span class="example_en">If you walk over a child on the floor, he won't grow any more. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> •<span class="headword">pa osi </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); osi pa (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Not either, neither;</span><span class="definition_fr"> ne .</span>.. pas non plus. <em>Li vyen pa osi/Li osi vyen pa..</em>He is not coming either. (<span class="variant_code">NE</span>) •pa... sèlmon <span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); pa... sèlman (<span class="variant_code">PC</span>); sèlmon... pa (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Not even;</span><span class="definition_fr"> même pas. <span class="example"><span class="example_lc">Ye te pa gen sèlmon èn lonp pou limè ye mezon.</span><span class="example_en">They didn't even have a lamp to light their house. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa sèlman touche li, mo pa sèlman bat e li, e l ole manti di mo bat e li.</span><span class="example_en">I didn't even touch him, I didn't even fight with him, and he wants to lie and say I fought with him. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pa</span><span class="example_en">.. <span class="example"><span class="example_lc">selman</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">JR</span>), •pa... jich <span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Not only;</span><span class="definition_fr"> non seulement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pa jich chont, li pen osi.</span><span class="example_en">Not only does he sing, he paints too. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> •pee, pe (< pa ♦[apr]e) <span class="pos">adv.phr.</span> [Future negative]. Won't, can't; [temps futur et négatif d'un verbe]. <span class="example"><span class="example_lc">Si ye pa fe li astè la ye pe e fe li, ye pe gen moun pou fe li pli ta.</span><span class="example_en">If they don't make one now [a dictionary of Louisiana Creole], they won't make one later, because there won't be any speakers around later. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sien moun rakont de moun li pe pase ont ye paske sa donn bèd lòk.</span><span class="example_en">If a person meets two people in the street he can't pass between them because that brings bad luck. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pa</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Step, pace;</span><span class="definition_fr"> pas.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li fè en pa.</span><span class="example_en">She took a step. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li fe so premye pa yèr.</span><span class="example_en">He took his first step yesterday. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦M'apé boi'dans courant-la, vingt pas plis bas qué toi.</span><span class="example_en">I'm drinking in the current, twenty paces below you. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pa</span><sup>3</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Father, dad;</span><span class="definition_fr"> père, papa.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa sète en FARMER</span><span class="example_en"> My father was a farmer. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Brer (title of address in folktales);</span><span class="definition_fr"> compère (terme d'adresse dans les contes). <span class="example"><span class="example_lc">Pa Tòm tè galòpe nèt an grègnen.</span><span class="example_en">Pa Tom ran straight into the bam. (<span class="variant_code">MO</span> 60) <span class="example"><span class="example_lc">♦PaLapen te en betay ben piti e feb.</span><span class="example_en">Brer Rabbit was a very small and weak animal. </span><span class="example_code">(JR)</span></span>; '<span class="example"><span class="example_lc">Pa'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T17</span>) REM: <span class="variant_code">JR</span> p.40 notes that this term is used in Pointe Coupee whereas in other regions the term used is 'compair', cf. <span class="example"><span class="example_lc">konpèr</span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">padna</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); padna (<span class="variant_code">MO</span> 60). Friend, pal; ami, copain. <span class="example"><span class="example_lc">En dan me kouzen, nou te bon padna.</span><span class="example_en">One of my cousins [and I], we were good friends. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo vye padna ka parle kek mo an kreyòl.</span><span class="example_en">My old friend can speak a few words of Creole. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sa se mo padna. No va byen ansanm.</span><span class="example_en">That's my friend. We get along well. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Qui sré di, dans cher temps la, qu'in jour mo sré Gouvernair! que to sré plus vande cala, et Kellog sré mo partnair..</em>Who would have said, in those days, that one day I would be governor! That you would no longer be selling rice cakes, and that Kellogg would be my friend. (<span class="variant_code">T31</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">pagay</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Paddle;</span><span class="definition_fr"> pagaie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa se œn pagay pou brase le graton.</span><span class="example_en">That is a paddle for stirring crackling. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No te dan en bato ape pagaye kan no pèrd en pagay.</span><span class="example_en">We were in a boat rowing when we lost an oar. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pagayar</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Menstrual period;</span><span class="definition_fr"> règles.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En fòskouch to konmons awar en dœmœraje, to gen pagayar.</span><span class="example_en">[With] a miscarriage, you hemorrhage and you have a period. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pagaye</span><sup>1</sup> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To paddle;</span><span class="definition_fr"> pagayer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou te gen en chalon. To te gen pagaye.</span><span class="example_en">We used to have a rowboat. You had to paddle. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No te dan en bato ape pagaye kan no pèrd en pagay.</span><span class="example_en">We were in a boat rowing when we lost an oar. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> ♦Di <span class="example"><span class="example_lc">bois la prende descende courant et yé filé raide; Lapin apé pagaye, pagaye.</span><span class="example_en">The piece of wood started going with the current and they were moving right along; Rabbit was paddling hard. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pagaye</span><sup>2</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To be messy;</span><span class="definition_fr"> être en désordre. <span class="example"><span class="example_lc">Mo bezonn nètwaye mo lakou. Li tou pagaye.</span><span class="example_en">I need to clean my yard. It's a mess. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Pak</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Easter;</span><span class="definition_fr"> Pâques. <span class="example"><span class="example_lc">Pou Pak, to mèt to ponyen avèk dezèf bwi. Lapen va mèt doudous dan ponyen.</span><span class="example_en">For Easter, you put out your basket with hard-boiled eggs. The bunny will put candy in the basket. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Mo bésoin dé trois mois crédit, juqu'à Pâques là, juqu'à les jours grandit.</span><span class="example_en">I need three months of credit, until Easter, until the days grow longer. </span><span class="example_code">(T1)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pak</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> (Enclosed) pasture, meadow;</span><span class="definition_fr"> pré, pâture (entourée d'une barrière). <span class="example"><span class="example_lc">Ye te konnen gen tou zafè-sa-ye dan pak.</span><span class="example_en">You used to be able to find all of those things in the meadow. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Pen;</span><span class="definition_fr"> parc, enclos.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To me kochon dan pak. Se la li rès.</span><span class="example_en">You put a pig in a pen. That's where he lives. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mogain vagnan ti koson dan pak.</span><span class="example_en">I have a nice pig in the pigsty. </span><span class="example_code">(T12)</span></span> •<span class="headword">pak kochon </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Pigsty, hog pen;</span><span class="definition_fr"> porcherie, •<span class="headword">pak lavach-ye </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cow farm;</span><span class="definition_fr"> vacherie.</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pakàn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); pakonn (<span class="variant_code">BT</span>); pakan, pakonng, pakann (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pakon (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Pecan;</span><span class="definition_fr"> pacane.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enave plen de pakann.</span><span class="example_en">There were a lot of pecans. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">La, anddan, te mèt enn pakònn antour, le mare le pakonn.</span><span class="example_en">Then inside you'd tie a pecan. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yédit l'hiver fini quand to oi feilles pacane.</span><span class="example_en">They say that winter is over when you see the pecan leaves. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> •<span class="headword">'la colle pacane' </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Praline;</span><span class="definition_fr"> praline, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">kòl</span><span class="example_en"><span class="headword"><subentry>•ti-ta-pakonn </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Little-pile-of-pecans (game); petit-tas-de-pacanes (jeu). <span class="example"><span class="example_lc">Ti-ta-pakonn. Te prann trwò pakonn, te mèt deu onba e enn onho. To se prann enn pakonn, e la te gen enn distons. La, to tir la pakonn pou kase leu ta. Si to kas leu ta, le trwò pakonn-la, se pou two.</span><span class="example_en">'Little pile of pecans'. You would take three pecans and put two on the bottom and one on top. You would take a pecan, and you had a certain distance to make. You would throw the pecan and try to knock over the pile. If you knocked it over, the three pecans were yours. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="headword">pye pakàn </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>); pye pakangnen, pye, pakongnè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Pecan tree;</span><span class="definition_fr"> pacanier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo plante en pye pakongnè.</span><span class="example_en">I planted a pecan tree. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Drunkard;</span><span class="definition_fr"> ivrogne, soûlard. <span class="example"><span class="example_lc">Sa sèt en pakàn.</span><span class="example_en">That's a drunkard. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pakangnè</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">PC</span>); pakongnen (<span class="variant_code">PC</span>); pakangnen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pakonye (<span class="variant_code">NE</span>); pakagnen (<span class="variant_code">MO</span> 60). Pecan tree; pacanier. (<span class="example"><span class="example_lc">Carya illinoensis</span><span class="example_en">(Wang).) <span class="example"><span class="example_lc">Te gen boukou pakangnen tou dèryè la.</span><span class="example_en">There were a lot of pecan trees back there. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pliché tou le ti bronch de bourjon en pakànye dou e met sa don en boutey vineg.</span><span class="example_en">Break all of the little branches from the buds of a sweet pecan tree and put them in a bottle of vinegar. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> REM: In a fn. <span class="variant_code">BI</span> says that a <span class="example"><span class="example_lc">pakànye dou</span><span class="example_en">is apparently distinct from a <span class="example"><span class="example_lc">pakànye sovaj</span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pakatap</span><sup>1</sup> <span class="pos">onom.</span> <span class="definition_en">Clip clop!</span><span class="definition_fr"> Tagada!</span> <em>♦Li parti galopé: pracatap! pracatap! pracatap!.</em>He galloped off, clip clop! clip clop! clip clop! (<span class="variant_code">T8</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">pakatap</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.</span> <span class="definition_en">To jostle;</span><span class="definition_fr"> bousculer, secouer.</span> <em>♦Non non! Compair Bouki, to va pacatape avè mouen et soucouyé mouen tro boucou..</em>No, no, Brer Rabbit, you will jostle me and shake me around too much. (<span class="variant_code">T3</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">pake</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Package;</span><span class="definition_fr"> paquet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En pake kafe van pou kat pyas.</span><span class="example_en">A package of coffee sells for four dollars. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Pake sigarèt.</span><span class="example_en">A pack of cigarettes. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen pou vlope en pake pou voye pou mo sèr dan Tèksas.</span><span class="example_en">I've got to wrap a package to send to my sister in Texas. </span><span class="example_code">(ST)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Achte en pake biskwi magazen.</span><span class="example_en">Buy a package of crackers. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Package, basket;</span><span class="definition_fr"> paquet, panier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye dòn moun-ye pake pou chèche manje.</span><span class="example_en">They gave people a package [i.e. a basket?] to go gather food. (<span class="variant_code">PC</span>) 3.<span class="definition_en"> Bunch, bundle, armful;</span><span class="definition_fr"> brassée, faisceau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lève li pake par pake.</span><span class="example_en">Pick them up armful by armful. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Enhaut chaque poteau so labarrière li té mené ein paquet de bois gras.</span><span class="example_en">Atop each fencepost he put a bundle of pine wood. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pakonen </span><span class="example"><span class="example_lc">n.pej.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>). Creole spoken by blacks on the German Coast; parler créole des noirs sur la Côté des Allemands, cf. <span class="example"><span class="example_lc">nèg</span><span class="example_en">REM: This label refers to m way people in <span class="variant_code">CA</span> say «I don't know»: <span class="example"><span class="example_lc">mo pa konen.</span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pakòtiy</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Worthless;</span><span class="definition_fr"> sans valeur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Moincé nég créol; mo pa nég pacotille, moin.</span><span class="example_en">I'm a Creole black man, I'm not a worthless nigger. </span><span class="example_code">(ME)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pal</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Pale;</span><span class="definition_fr"> pâle. <span class="example"><span class="example_lc">Pal min, li pa FULL COLOR, se en koulè moyen detenn. Li pa osi tenn</span><span class="example_en"> 'Pale' means he doesn't have all of his color, it's a somewhat washed out color. He's not as dark. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li te gard pa vayan jòdi. Li te pal kòm si li te malad.</span><span class="example_en">He didn't look good today. He was pale as if he were sick. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lonnmen papa ti bebe-la trouve so piti te tou pat.</span><span class="example_en">The next day the little baby's father found him all pale. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pale</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Palace;</span><span class="definition_fr"> palais.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Astère yé tourné vini koté palé léroi.</span><span class="example_en">Now they returned to the king's palace. </span><span class="example_code">(T7)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">palèt</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Palate;</span><span class="definition_fr"> palais.</span> <span class="example"><span class="example_lc">So palèt li gen dan so labouch.</span><span class="example_en">His palate is what he has in his mouth. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">Nouzòt soufèr avèk nou palèt. Li tonbe e li te vini gonfle.</span><span class="example_en">We suffered with our uvula. It fell and it would get swollen. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">palèt</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); palet, pale (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Paddle;</span><span class="definition_fr"> pagaie.</span> <em>Ka te e fe graton, to tchwe kochon, trape to palet, to gen brase graton-!..</em>When you're making crackling, you kill your pig, and grab your paddle, you have to stir your crackling. (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> Pod;</span><span class="definition_fr"> cosse, gousse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kafe-chfal-djab. Li gen de palet parey koum en bin.</span><span class="example_en">Coffee weed has pods like a bean. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Gill;</span><span class="definition_fr"> ouié.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen palet e li gen zaret. Zaret-l anho so do. Palet-la se la ora so labouch-la.</span><span class="example_en">[The fish] has gills and fins. The fins are on his back. The gills are near his mouth. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 4.<span class="definition_en"> •<span class="headword">palèt depòl </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Shoulder blade;</span><span class="definition_fr"> omoplate.</span> <em>Onho leu kou labèt to pe fe de dòb, swa to pe fe sa nou pèl de <span class="variant_code">NE</span>CKCHOP. La to ariv a la palèt depòl..</em>From the ox's neck you can make roasts, or you can make what we call neckchops. Then you get to the shoulder blades. (<span class="variant_code">BT</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">paleuron</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); paldron (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Shoulder blade;</span><span class="definition_fr"> omoplate.</span> <em>Ènan moun ki gen pli gro paldron pase en lòt..</em>There are people who have bigger shoulder blades than someone else. (<span class="variant_code">PC</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">palmakristi*</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> masiskri (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ponmakristi, ponmòkristi, makristi, pòmakristi (<span class="variant_code">PC</span>); pamakristi (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Castor-oil plant; ricin, palma christi. (<span class="example"><span class="example_lc">Ricinus communis</span><span class="example_en">. <span class="example"><span class="example_lc">Nou te gen en zafè ki te vyen ave de gro fey larj, nou te pel ponmòkristi.</span><span class="example_en">We used to have a plant that came with big wide leaves, we called it palma christi. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">palònye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); palonnye (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); palonnyè, pòlongnen (<span class="variant_code">PC</span>); palonye (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Swing-bar of a harness rigging, singletree; palonnier. <span class="example"><span class="example_lc">Lœ wagon gen kat rou, la gen enn flech. La li gen dè palonnye dèryè, la vou kroch mule dan lè palonnyen.</span><span class="example_en">The wagon has four wheels, and it has a tongue, and it has two singletrees in back. You attach the mules to the singletrees. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">palonye doub </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); palonnye doub (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Doubletree;</span><span class="definition_fr"> palonnier double.</span> •<span class="headword">palonye senmp </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Singletree;</span><span class="definition_fr"> palonnier.</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">palout</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Mussel, dam;</span><span class="definition_fr"> moule, palourde.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pan</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>); pon (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Peacock;</span><span class="definition_fr"> paon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo ja tannde parle pou en pon, se en zwazo, ke pli joli zwazo enan ON EARTH ye swa-dizon.</span><span class="example_en">I've heard of a peacock, that's a bird. That's the prettiest bird on earth, so they say. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li t ape marche kòm en pon. Li te si fyèr.</span><span class="example_en">He was strutting like a peacock. He was so proud. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li vantœr kòm en pan.</span><span class="example_en">He's proud as a peacock. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Tigue té farô com ein pan et té apé frizé so moustace.</span><span class="example_en">Brer Tiger was as dressy as a peacock and was curling his moustache. </span><span class="example_code">(T8)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">panari</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lapanari (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Whitlow;</span><span class="definition_fr"> panaris.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Panari sen en bobo li sòr an to lamen, e ifo doktè enngjèkte sa e ouvri sa pou fe lapòstim sòrti.</span><span class="example_en">Whitlow is a sore that opens up on your hand. The doctor has to cut it open and inject it to extract the pus. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou panari, pron de gro vé a tèr rouj e pi mare ye otor ple la, ye sise tou pwazon on ple la. Apre sa bobo-la geri.</span><span class="example_en">For whitlow, take big red earthworms and tie them around the wound. They will suck out all the poison and the wound will heal. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">panche</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ponche (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To lean;</span><span class="definition_fr"> se pencher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li panche.</span><span class="example_en">He leaned [on the cane]. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te panche kont labaryèr e mo wa kan li pase.</span><span class="example_en">I was leaning against the fence and I saw when he went by. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ein pigeon tapé boi dans ein 'tit coulée, ein froumi qui té penché tommebé dans dolo-la.</span><span class="example_en">A pigeon was drinking from a little stream. An ant who was leaning over fell into the water. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To turn over;</span><span class="definition_fr"> renverser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To pran to chari. To ponche latè-la. De ou trwa fwa, to vyen avèk en pyòcheuz.</span><span class="example_en">You take your plow. You turn over the earth. Two or three times, you come with a tiller. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pand</span>, ponn (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pann (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pan (<span class="variant_code">PC</span>); pon (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pon (<span class="variant_code">NE</span>). —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To hang;</span><span class="definition_fr"> pendre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pan mo lenj an deyòr tou le jour.</span><span class="example_en">I hang my clothes out every day. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo ponn en portre apre la miray.</span><span class="example_en">I hung a picture on the wall. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou fe en piti koupe so don pon trwa kro kochon don so kou.</span><span class="example_en">To get a child to start cutting teeth, hang three pig's teeth around his neck. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To hang (s.o.); pendre (qn). <span class="example"><span class="example_lc">Ye toujou pon en kriminèl ka soley e leve.</span><span class="example_en">They always hang criminals at sunrise. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se en bouro ki ap pann li e ki ap koupe lakord-la.</span><span class="example_en">That's the executioner who's hanging him and who's cutting the rope. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Yépoignin li, et com forçat yé pende li sur ein verbère..</em>They seized him, and like a crook, they hanged him from a lamppost. (<span class="variant_code">T37</span>) —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To hang;</span><span class="definition_fr"> pendre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lirete pann la e li prann lafrech tou larout.</span><span class="example_en">He remained hanging there the entire way, enjoying the breeze. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pandan </span><span class="example"><span class="example_lc">conj., prep.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>); padon (<span class="variant_code">NE</span>); pondon; padran, patdan (<span class="variant_code">PC</span>). —<span class="pos">conj.</span> <span class="definition_en">While;</span><span class="definition_fr"> pendant que.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo netway mo poul padon mo rou ape fe griye onho en ti feu.</span><span class="example_en">I clean my chickens while my roux is grilling over a little fire. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Pandan li t ape koupe zèrb-ye mo te andan mo t ape fri mo volay.</span><span class="example_en">While he was cutting grass, I was inside frying my chicken. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pondon so soupe tape tchwi on dife, li asit on en bon.</span><span class="example_en">While his supper was cooking over the fire, he sat down on a bench. </span><span class="example_code">(DU)</span></span> —<span class="pos">prep.</span> <span class="definition_en">During, for;</span><span class="definition_fr"> pendant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Zafair boulotté ben pandan troi simaines.</span><span class="example_en">Business was booming for three weeks. </span><span class="example_code">(T6)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pangnen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ponye (<span class="variant_code">NE</span>); pongnen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ponyen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Basket;</span><span class="definition_fr"> panier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo dòn ponye-la a ma momon.</span><span class="example_en">I give the basket to my mother. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Le pangnen-sa-l.</span><span class="example_en">Those baskets. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Pou Pakto mèt to ponyen avèk dezèf bwi. Lapen va mèt doudous dan ponyen.</span><span class="example_en">For Easter, you put out your basket with hard-boiled eggs. The bunny will put candy in the basket. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Bouki pran son pagné avé so la pioce et yé parti couri côté bayou dan di boi.</span><span class="example_en">Brer Bouki took his basket and his hoe and they took off for the bayou in the woods. </span><span class="example_code">(T4)</span></span> •<span class="headword">pongnen a koud </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sewing basket;</span><span class="definition_fr"> panier à coudre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">I te gen en pangnen pou mèt leu fil e lez egwiy, e en ti norye pou mèt lœrz epenng e lèz egwiy. E sète leu pongnen a koud.</span><span class="example_en">They had a basket for their needles and thread, and a little pillow for their pins and needles. And that was the sewing basket. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Trap man ti pongnen a koud.</span><span class="example_en">Get my little sewing basket. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pank</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> ponk (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Homosexual;</span><span class="definition_fr"> homosexuel.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En pank se sa ye pèl en nonm ki lèm pa le fonm.</span><span class="example_en">A [pank] is what they call a man who doesn't like women. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li pa natirèl. Li en ponk.</span><span class="example_en">He's not normal. He's a homosexual. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">panm</span><sup>1</sup> <span class="pos">int.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Bang, pow!</span><span class="definition_fr"> Pan!</span> <em>Pèrdri laba. Tu va ale la l, fout en kou d pye; pèrdir va lève, 'panm panm!.</em>'The partridge is over there. You go over and kick it, the partridge takes flight, bang! bang! (<span class="variant_code">BT</span>) <em>♦Lilévé so lamain drète et li voyé on li: -Pam! Hé! lamain là resté collé!.</em>He lifted his right hand and struck her, wham! But his hand remained stuck in place! (<span class="variant_code">T2</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">panm</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Palm;</span><span class="definition_fr"> palmier, •<span class="headword">panm beni </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Blessed palm branch (generally a magnolia branch in Louisiana);</span><span class="definition_fr"> rameau béni (généralement du magnolia en Louisiane). <span class="example"><span class="example_lc">Panm beni; mèt sa dan lamezon. E kan se move tan, priy e en ti morso panm pou pèche tonnèr e zeklèr.</span><span class="example_en">A blessed palm. You put that in the house, and when the weather is bad, you pray with a pièce of palm to prevent thunder and lightning. (<span class="variant_code">BT</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pans</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lapans (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); pons (<span class="variant_code">PC</span>); lapons (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Stomach;</span><span class="definition_fr"> panse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No fe en lasalad lapons ou no mèt sa andan gonbo.</span><span class="example_en">We make a salad with pig's stomach or we put it in gumbo. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou en monm paralize, to pronn en lapons bet, to ouv li e to me monm-la don li.</span><span class="example_en">For a paralyzed limb, you take an animal stomach, cut it open and put the paralyzed member in it. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Stuffed hog's stomach;</span><span class="definition_fr"> estomac de porc farci.</span> <span class="example"><span class="example_lc">So lapans boure bon.</span><span class="example_en">Her stuffed hog's stomach is good. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">panse</span> <span class="pos">v.tr.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); pans (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pons (<span class="variant_code">PC</span>); pons(e) (<span class="variant_code">NE</span>); pansè (<span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> To think;</span><span class="definition_fr"> penser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pans se de Bwèch ki vyen deu Lafrans.</span><span class="example_en">I think they are the Bueche family who came from France. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo pans li te kapab di man sa avon.</span><span class="example_en">I think he could have told me that before. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Çafé mo la bouche coulé chaque fois qué mo pensé à bon qui choses la yé qué mo ouar dans salle à manger soir là..</em>That makes my mouth water each time that I think of the good things that I saw in the dining room that night. (<span class="variant_code">T40</span>) 2.<span class="definition_en"> To think about, think of;</span><span class="definition_fr"> penser à.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand moune gagnin vingt-cinq pitis moune pas capabe pensé yé tout temps.</span><span class="example_en">When people have twenty-five children they can't think of all of them at once. (<span class="variant_code">FO T17</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pant</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> pan (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Slope, gradient;</span><span class="definition_fr"> pente.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ti wa, parti isi pour ale o bwa, eh kwa ina ven-deu pye de pan, e sa sanm pa sa.</span><span class="example_en">You see, heading to the woods from here, I think there are twenty-two feet of slope, and it doesn't seem like it. (<span class="variant_code">BT</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Lapant lekò-la te apik, e li te pa fouti desann pou kouri che so larjan.</span><span class="example_en">The slope of the bank was steep, and he couldn't get down to his money. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pantalon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); patalon (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); pentalon (<span class="variant_code">PC</span>); pontalon (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Pants, trousers;</span><span class="definition_fr"> pantalon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena èn don se vyeu nèg-la, li t ole en patalon.</span><span class="example_en">One of those old blacks wanted a pair of pants. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen so patalon e so chimij.</span><span class="example_en">He had on his pants and his shirt. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> REM: <span class="variant_code">NE</span> says this term is rare; 'Patalon' refers to a dressier pair of pants than does 'kilot', (p. 114). cf. <span class="example"><span class="example_lc">kilot.</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pantur</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); pantir (<span class="variant_code">CA</span>); pontul (<span class="variant_code">BT</span>); ponti, pontur (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Hinge;</span><span class="definition_fr"> charnière, penture, gond.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pontul, sète en morso fèr ke ti me ont deu morso bwò, sa fe ti pi ouvèr enn e pi fèrme.</span><span class="example_en">A hinge was a piece of iron that they would put between two pieces of wood, that way you could open and shut one of them. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Pantir-la ape grouye. Li bezonn mèt lwil la-desi.</span><span class="example_en">The hinge is making noise. He needs to put oil on it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pap</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Pope;</span><span class="definition_fr"> pape.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le pap, se li ki dòn lalwa o katolik.</span><span class="example_en">The Pope, he's the one who makes laws for Catholics. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pove vieux Michié Zipiter li perdi tout so pratique pasqué pape ordonnin tout moune quitté li.</span><span class="example_en">Poor Mr. Jupiter, he lost all of his clients because the pope ordered everyone to leave him. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pap</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Painted finch, any small bird;</span><span class="definition_fr"> pape, nimporte quel petit oiseau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Siyé té mété toi dan ain bon lacage avé bon baro enfer, to sré pa cacé arien;...to sré resté tranquil comme pap-la va fé.</span><span class="example_en">If they put you in a cage with good iron bars, you wouldn't be breaking anything; ... you would remain as quiet as a little bird in a cage does. </span><span class="example_code">(ME)</span></span> •<span class="headword">ti pap </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Painted bunting;</span><span class="definition_fr"> espèce de pape.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">papa</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Male;</span><span class="definition_fr"> mâle. •<span class="headword">popa chat </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Tomcat;</span><span class="definition_fr"> matou.</span> <span class="example"><span class="example_lc">An franse se en matou. An kreyòl se en popa chat.</span><span class="example_en">In French it's a 'tomcat'. In Creole it's a [popa chat]. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">papa</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); popa (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); pap (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Dad, father;</span><span class="definition_fr"> papa, père.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo momanpopa, tou te rete la-isit, se sa ki fe mo isi.</span><span class="example_en">My mom, my dad, all of them lived here, that's why I'm here. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">So batis tèr. Se en papye e so non, so pap, so moman, so paren, so nenenn.</span><span class="example_en">His baptismal certificate. It's a paper with his name, his dad, his mom, his godfather, his godmother. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lonnmen papa ti bebe-la trouve so piti te tou pal.</span><span class="example_en">The next day the little baby's father found his child all pale. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> <span class="headword"><subentry>• gro-papa </subentry></span><span class="pos">adj.phr.</span> <span class="definition_en">Big, big old;</span><span class="definition_fr"> grand, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">gro</span><span class="example_en">•<span class="headword">vye pòp </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); vyeu papa (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Grandfather;</span><span class="definition_fr"> grand-père.</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">papiyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Butterfly;</span><span class="definition_fr"> papillon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen de soi e ye te fe en ta chinign. Apre trwa jou ye vini papiyon.</span><span class="example_en">I had two willows and they made a lot of caterpillars. After three days they turned into butterflies. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li té comme ein papillon a force li té pair.</span><span class="example_en">He was like a butterfly, so scared was he. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">papiyòt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); papyot (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Paper roller, curler;</span><span class="definition_fr"> papillote.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pran de papye pou fè papyot dan se chve. Sa fe boukle le chve.</span><span class="example_en">She takes pieces of paper to make rollers in her hair. That makes her hair curl. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">papye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Paper;</span><span class="definition_fr"> papier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">E l dòn twa to papye sa to dekann peze.</span><span class="example_en">And they give you a paper telling you how much your cane weighs. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li pran de papye pou fè papyot dan se chve.</span><span class="example_en">She takes pieces of paper to make rollers in her hair. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mo zamé graté zigzag on papié avé plim.</span><span class="example_en">I have never scratched zigzags on paper with a pen. </span><span class="example_code">(T13)</span></span> •papye d kòmòd <span class="example"><span class="example_lc">n.phr</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). Toilet paper; papier hygiénique, •<span class="headword">papye sable </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sandpaper;</span><span class="definition_fr"> papier de verre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pase l papye sable.</span><span class="example_en">To use sandpaper. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">papye sigarèt </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Cigarette paper;</span><span class="definition_fr"> papier à cigarette.</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">par</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Share, part;</span><span class="definition_fr"> part.</span> <span class="example"><span class="example_lc">In' a déjà quèques ânnées mo' pis capab' travailler. Yé dit mon, mo' déjà fait ma part.</span><span class="example_en">For a few years now I haven't been able to work. They told me that I'd already done my share. </span><span class="example_code">(GY)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand mangé la té tchui, compair Bouki té gagnin aussi so par.</span><span class="example_en">When the food was cooked, Compair Bouqui had also his share. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">par</span><sup>2</sup> <span class="example"><span class="example_lc">prep,</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> By;</span><span class="definition_fr"> par.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To ramase li e mare l par pake.</span><span class="example_en">You gather it up and tie it by bundles. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>Èiti te kontrole par leu Franse..</em>Haiti was controlled by the French. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Garson-sa-la te sòrti dèt mòrd par le marongwen.</span><span class="example_en">That boy was just stung by mosquitoes. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> •<em>Moté pas connin ça li té oulé représenté par costume là..</em>I didn't know what he wanted to represent with that costume. (<span class="variant_code">T40</span>); <span class="example"><span class="example_lc">C'est par trou-là qué li chapé pou fout dé nou.</span><span class="example_en">It's through that hole that he escaped to make fun of us. </span><span class="example_code">(T23)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Per, a, each, every;</span><span class="definition_fr"> le, par, chaque.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li sure achte kichò par mwa.</span><span class="example_en">She used to buy supplies once a month. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bwa ti vè trwa fwa pa jou.</span><span class="example_en">Drink a small glass of it three times a day. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">par-anmba</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Down, below;</span><span class="definition_fr"> en bas.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ka li lav li, labou-la tanm par-anmba.</span><span class="example_en">When it washes [the cane], the mud falls down below. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="example"><span class="example_lc">PaChai a koné done vou dém 'lon, si piti blan paranba yé pa pacé ladan.</span><span class="example_en">Pa Charles will give you a watermelon, if the white kids down the bayou haven't gotten into them. </span><span class="example_code">(T17)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">par-antour</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Around here;</span><span class="definition_fr"> alentour.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No, ye pa dòn otan kè sa par-antour isit-lè.</span><span class="example_en">No, they don't give as much as that around here. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">par-dèsu</span> <span class="pos">prep.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); par-deusu, pa-dèsu (<span class="variant_code">PC</span>); par-desi (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> On, on top of, over;</span><span class="definition_fr"> sur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">De stov dibwa te gen kat plak. To ka mèt s kat chodjèr, pa-dèsu.</span><span class="example_en">Woodstoves used to have four burners, you could have four kettles on. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo frèr mèt la brik par-desi volich.</span><span class="example_en">My brother put bricks on top of the siding. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Gen li cho bouyon, la met pèrsonn-la pardesi lavapèr de sa.</span><span class="example_en">Get it boiling hot, and put the [sick] person across the steam. ['<span class="example"><span class="example_lc">par-desi</span><span class="example_en">] (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">par-tèr</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60); pa-tè (<span class="variant_code">PC</span>); par-tè (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); par-ter (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> On the ground, on the floor;</span><span class="definition_fr"> par terre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dekann-la kouche plat pa-tè.</span><span class="example_en">The cane is lying flat on the ground. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li lese mo po tonbe par-tè e li brize li.</span><span class="example_en">He dropped my pitcher on the floor and he broke it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="example"><span class="example_lc">Moté si pressé pou sorti qué mo fou latable par terre.</span><span class="example_en">I was in such a hurry to leave that I knocked the table over. </span><span class="example_code">(T23)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Down;</span><span class="definition_fr"> vers le bas.</span> •<span class="headword">me par-tèr </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To set down, put down;</span><span class="definition_fr"> (re)mettre, poser, faire descendre, jouer (dans un jeu), cf. <span class="example"><span class="example_lc">mèt</span><span class="example_en"></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">parad</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Display of dressy clothing, ornament, show;</span><span class="definition_fr"> pompe, spectacle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye pèl sa en krotch, me se konm enn epen aglèt to tach apre twa. To me sa pour enn parad.</span><span class="example_en">They call it a brooch, but it's like a pin that you attach to your clothing. You wear that for show. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">parade</span> <span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To parade;</span><span class="definition_fr"> parader, défiler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Nou va paradé su le Claiborne tou la journin, et le soir, na pa lé dan bal.</span><span class="example_en">We'll parade on Claiborne Avenue, and in the evening, we'll go to a dance. </span><span class="example_code">(WO)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">paradi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Heaven;</span><span class="definition_fr"> paradis.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Bon Djé voye sent-la andan paradi.</span><span class="example_en">God sent the saint to Heaven. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Dan paradi enòra de lanj e Sènyœr-la.</span><span class="example_en">In heaven, there will be angels and the Lord. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="example"><span class="example_lc">Mépéhi paradis si tan louen, bon courore lasse et li coucé apé dromi.</span><span class="example_en">But the land of</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">paradise was</span> so far, the good runner got tired and he lay down and slept. (<span class="variant_code">T7</span>) paraj n<span class="example"><span class="example_lc">.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). Area, region; parages.</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">paralize</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); paraliz (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To paralyze;</span><span class="definition_fr"> paraliser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pi pli marche enn fwa li konye dan lasèrvèl. Sa paraliz tou se pat.</span><span class="example_en">It [the pig] can't walk any more once you've hit it in the head. That paralyzes all its paws. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kòm si vou do paralize.</span><span class="example_en">As if your back were paralyzed. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kon en bebe paralize e li pa kapab marche.</span><span class="example_en">When a baby is paralyzed and it can't walk. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">paran </span><span class="example"><span class="example_lc">n., adj.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); paron (<span class="variant_code">NE</span>). —<span class="pos">n.</span> 1.<span class="definition_en"> Relative;</span><span class="definition_fr"> parent.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen paran dan INDIANA.</span><span class="example_en">I have relatives in Indiana. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li an dey pou so paran ke mòr.</span><span class="example_en">She is in mourning for her relative who died. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Alo's c'est to parents-yé. Tout to fonmille toujou'gain cont'moin et même to chien.</span><span class="example_en">So that's a member of your family. Everyone in your family has held a grudge against me, including your dog. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Parent;</span><span class="definition_fr"> parent.</span> <em>To paran di twa sa?.</em>Did your parents tell you that? (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Li te pa obeisan. Li kout pa so paran-ye</span><span class="example_en"> He wasn't obedient. He doesn't listen to his parents. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yéparent té défende yé couri au ras fléve.</span><span class="example_en">Their parents forbad them to go near the river. </span><span class="example_code">(FO T22)</span></span> •<span class="headword">vyeu paron </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); vyeu paran, vye parante (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Ancestors;</span><span class="definition_fr"> ancêtres. <span class="example"><span class="example_lc">Me no vye paron a nouzòt te èsklav.</span><span class="example_en">But our ancestors were slaves. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No vyeu paran te tere larjan e lor ou mayèr trezòr.</span><span class="example_en">Our ancestors buried money and gold or some kind of treasure. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<span class="pos">adj.</span> •paran avèk (e) <span class="pos">adj.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); parè avek (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Related to;</span><span class="definition_fr"> apparenté à.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pa paran avèk pèrsòn dòt. Li pa paran e Ledif ni aryen koum sa.</span><span class="example_en">He's not related to anyone else. He's not related to the LeDuff's or anyone like that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">parante</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); paronte (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Relation, family;</span><span class="definition_fr"> parenté, famille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se tou l mèm moun, se tou paronte ki rès dèryèr-isi.</span><span class="example_en">It's all the same family, everyone who lives back here is related. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">parasol</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Umbrella;</span><span class="definition_fr"> parapluie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En parasol se pou soley e pou lapli.</span><span class="example_en">An umbrella is for the sun and the rain. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Si to ouvri en parasol don to lamezon sa don twa bèd lòk.</span><span class="example_en">If you open an umbrella in the house that brings you bad luck. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Parasol;</span><span class="definition_fr"> parasol.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Na de fwa soley-la si cho. Alòs mo pran mo parasol pou marche, pou proteje man de soley-la.</span><span class="example_en">Sometimes the sun is so hot. So I take my parasol to walk, to protect me from the sun. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Jamin li té pas prend so parasol dans jou, jis la nouitte, quand li té fait ben noir.</span><span class="example_en">She never took her parasol out during the day, only at night when it was dark. </span><span class="example_code">(FO T18)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">paratonèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Lightning rod;</span><span class="definition_fr"> paratonnerre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te gen paratònèr pou trape tònèr e zeklèr pou peche lamezon brile.</span><span class="example_en">They used to have lightning rods to catch the thunder and lightning to prevent the house from burning. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pardi</span> <span class="pos">int.</span> <span class="definition_en">Of course!</span><span class="definition_fr"> Naturally!</span>; Pardi! Bien sûr! <em>♦Pardi! cé pa étonnan si ain brave é onète jeunomme tournin fou, can li apranne que so moman cé ain célérate ki mérité yé pende li..</em>Of course it's not surprising if a fine and honest young man goes crazy when he learns that his mother was a scoundrel who deserved to be hanged. (<span class="variant_code">ME 91</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">pardon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Pardon, forgiveness;</span><span class="definition_fr"> pardon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa fe mo lapenn e mo mande li pardon.</span><span class="example_en">I am sorry and I asked his forgiveness. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Toconain Bon Djé bon, pas per, fais signe lacroix, et mandé li pardon.</span><span class="example_en">You know God is good. Don't be afraid, make the sign of the cross and ask for his pardon. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pardone</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); pardonnen (<span class="variant_code">ST</span>); pardonen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To forgive, pardonner;</span><span class="definition_fr"> pardonner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Bondyeu pardonnen moun si ye priye e mande pardon.</span><span class="example_en">God forgives people if they pray and ask for forgiveness. </span><span class="example_code">(ST)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Jij-la deside, li rann so desizyon e li pardonen li.</span><span class="example_en">The judge decided, and he rendered his decision and he pardoned him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li pardonnin moin dé bon coeur.</span><span class="example_en">He forgave me willingly. </span><span class="example_code">(T38)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pare</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Ready;</span><span class="definition_fr"> prêt. <span class="example"><span class="example_lc">Kon en piti te gen en deklou, ye te pran en flè on en gòmbo e fe en katapla, mèt sa on la. Landmen li se pare pou ouvri.</span><span class="example_en">When a child had a boil, they would take an okra flower and make a poultice and put it on there, and the next day it was ready to open. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lekipaj te pa pare pou navige.</span><span class="example_en">The crew wasn't ready to sail. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tanli rivé dans so cabanne, tou zafair té paré ou bouceri.</span><span class="example_en">When he arrived at home, everything was ready for the 'boucherie'. </span><span class="example_code">(T6)</span></span> •<span class="headword">mèt pare </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To get ready, prepare;</span><span class="definition_fr"> préparer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La vou poura mèt vou liv pare.</span><span class="example_en">Then you can get your book ready. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">vyen pare </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); vini pare (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To get ready;</span><span class="definition_fr"> se préparer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye vyen pare.</span><span class="example_en">They get ready. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pare</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To stop, ward off;</span><span class="definition_fr"> arrêter, protéger contre, •<span class="headword">pare lapli </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To take shelter from the rain;</span><span class="definition_fr"> se mettre a l'abri de la pluie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si nou rete la pare lapli, pèche mouye.</span><span class="example_en">And if we stop there to take shelter from the rain to keep from getting wet. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pareman</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> In the same way;</span><span class="definition_fr"> pareillement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li dòn man en zetrèl e li di mann bonjou bon lannen, swat ke lannen prochen no sa kapab swate pareman.</span><span class="example_en">He gave me a New Year's gift and he told me, «Hello ! Happy New Year!» Let's hope that next year we'll be able to wish the same way. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">paren</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Godfather;</span><span class="definition_fr"> parrain.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo fe tou mo piti-ye konfirmen, batize, fe batenm, batize katolik marenn e paren.</span><span class="example_en">I had all of my children confirmed, baptized Catholic and confirmed with a godmother and a godfather. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> ; <span class="example"><span class="example_lc">Se en papye e so non, so pap, so moman, so paren, so nenenn.</span><span class="example_en">It's a paper with his name, his dad, his mom, his godfather, his godmother. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Féain tan superbe pou parrain rivé.</span><span class="example_en">The weather is great for when the godfather will arrive. </span><span class="example_code">(ME)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pares</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lapares (<span class="variant_code">PC</span>); laparès (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Laziness;</span><span class="definition_fr"> paresse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Boug-sa-la travay pa mè se lapares ki gen li.</span><span class="example_en">That guy doesn't work, but it's laziness that's got him. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">parese</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); pariseu (<span class="variant_code">PC</span>); parèse, paresèz (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Lazy;</span><span class="definition_fr"> paresseux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vou konnen na dè moun ki toujou plu parese, ye plu annaryè.</span><span class="example_en">You know there are people who are always lazier, who are more backwards. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Don tou so parese, li resi a lekòl.</span><span class="example_en">In spite of his laziness, he succeeds in school. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se en bon pèrsòn me son defo, li paresèz</span><span class="example_en"> She's a good person, but her character flaw is that she's lazy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lite nonm foutimon parese.</span><span class="example_en">He was an extremely lazy man. [<span class="example"><span class="example_lc">'paréssè'</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">DU</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">parèt</span> <span class="pos">v.cop.</span> <span class="definition_en">To seem, look, appear;</span><span class="definition_fr"> sembler, avoir l'air, paraître. <span class="example"><span class="example_lc">Mari parèt malad.</span><span class="example_en">Mary looks sick. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Parait qu'en haut ein jour d'élection li té oulé volé labouete.</span><span class="example_en">It seems that on an election day he wanted to steal the box. </span><span class="example_code">(T38)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te mandé li mille pardons si mo té paraite stupide.</span><span class="example_en">I begged him a thousand pardons if I appeared stupid. </span><span class="example_code">(T38)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">parey</span><sup>1</sup> <span class="example"><span class="example_lc">adj., adv.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); pare, parèy, parè (<span class="variant_code">PC</span>). Like, similar; pareil, •<span class="headword">parey kòm </span><span class="pos">adj.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); parey kòm si (<span class="variant_code">NE</span>); parey ke (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Like, similar to;</span><span class="definition_fr"> pareil à, que.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To te bwa wiskisète pare kòm en bon medikaman.</span><span class="example_en">If you drank whiskey it was like a good medicine. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Parske le Kadjen se te jich parey kòm le nèg.</span><span class="example_en">Because the Cajuns were just like the blacks. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦»Vou koné», li di,»à c'thère tou mounne zégal, vou gain droué pou vauté pareil kom moué.</span><span class="example_en">'You know,' he said, 'now everyone is equal, you have the right to vote just like I do.' (<span class="variant_code">T12</span>) •Se tou parey (pou man). <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>). It's all the same, it doesn't matter (to me); Ça m'est égal. —<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">In the same way;</span><span class="definition_fr"> pareil, de la même façon. <span class="example"><span class="example_lc">La ye te pron le Kadjen parey kòm le SLAVE</span><span class="example_en"> They treated the Cajuns just like slaves. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo mari ale wa li. Li di li parey ke li di mwen.</span><span class="example_en">My husband went to see him. He told him the same thing he told me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Chaque dans vous zotes qua vini plainde, ma va traité yé pareil, to tendé', hein?.</em>Each of you who complains I will treat the same way, do you hear? (<span class="variant_code">FO T15</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">parey</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Equal, peer;</span><span class="definition_fr"> pareil, pair, égal.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦So zié yé pa gagnin pareils, yé samblé deux soleils.</span><span class="example_en">Her eyes have no equals, they look like two suns. (TI I)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">parfe</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Perfect;</span><span class="definition_fr"> parfait.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tou sa li fe li gen pou èt parfe. Li partikilye.</span><span class="example_en">Everything he does has to be perfect. He's fussy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pari</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Bet, wager;</span><span class="definition_fr"> pari.</span> •<span class="headword">fe pari </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To (make a) bet;</span><span class="definition_fr"> parier, gager.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mafait vous ein pari mo capab bimin vous.</span><span class="example_en">I'll make you a bet that I can beat you. </span><span class="example_code">(FO T3)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">parigori</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Paregoric (used as a cure for ailments including diarrhea and for babies who are cutting teeth);</span><span class="definition_fr"> parégorique (utilisée comme remède pour plusieurs petits maux, y compris la diarrhée, et pour les bébés qui coupent des dents). <span class="example"><span class="example_lc">♦Lavou met di gout parigori</span><span class="example_en">(<em>si se en piti en n on. En piti si mwa ke sen gout)..</em>Then you put in ten drops of paregoric (if the child is a year old; only five drops if he is six months old). (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">park</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Park;</span><span class="definition_fr"> parc.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦A</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">boute pont la, coté yé, li fait ein grand parc.</span><span class="example_en">At the end of the bridge, next to them, he made a big park. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">parkwa</span> <span class="pos">int.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> You're welcome, don't mention it;</span><span class="definition_fr"> de rien, il n'y a pas de quoi.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ken en moun di twa mèrsi to di parkwa.</span><span class="example_en">When someone says 'thank you' you say 'Don't mention it.' (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Parlanj</span> <span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Parlange (name of a famous plantation on False River);</span><span class="definition_fr"> Parlange (nom d'une plantation célèbre sur la Fausse Rivière). <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen ti moulen dan Lamanch Parlanj-la.</span><span class="example_en">He had a little mill on Parlange Lane. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">parle</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Talk, speech, way of talking;</span><span class="definition_fr"> façon de parler. <span class="example"><span class="example_lc">Mon mo ka di twa en nonm ki bon e èn ki pa bon, jus garde li e so parle e so marche e so figi.</span><span class="example_en">I can tell you who is a good man and who isn't, just by looking at him, at his talking and his walking and his face. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">parle</span><sup>2</sup> (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); pale (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pal, parl (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>). —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To speak, talk;</span><span class="definition_fr"> parler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sètè kreyòl nou te tou parl anratour.</span><span class="example_en">We all spoke Creole around here. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ena en ta le piti ki pa kone byen parle longle AT ALL</span><span class="example_en"> There are a lot of kids who don't know how to speak English well at all. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye te parl franse.</span><span class="example_en">They spoke French. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Tout ça qui ma pé parlé ça rivé y'en a si lontemps..</em>All the things I'm talking about happened so long ago. (<span class="variant_code">T36</span>) Conjug: on parlon <span class="example"><span class="example_lc">pres.part.</span><span class="example_en">Saying, talking; en parlant. <em>Li di: 'O non, non, mo krwa pa m ale joue' li di. on parlon sa li di: 'Trap BANJO-la ki laba don kwen!'.</em>He said, 'Oh no, I don't think I'm going to play.' But as he said that, he added, 'Grab the banjo over there in the corner.' (<span class="variant_code">NE</span>) —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To speak, talk;</span><span class="definition_fr"> parler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vye chyen, ye jis parl pa, se tou. Mè ye konpron tou sa di.</span><span class="example_en">Old [hunting] dogs, they just don't talk. But they understand everything you say. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye te pa an tren pou parle.</span><span class="example_en">They weren't feeling like talking. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo annouye kan mo tou sel e mo pa gen pèrsòn pou parle avèk.</span><span class="example_en">I'm lonesome when I'm all alone and I have no one to talk to. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> ♦Ma <span class="example"><span class="example_lc">cré li soif aussi, lapé parlé di vin.</span><span class="example_en">I think he is thirsty too, he is talking about wine. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> •<span class="headword">parle gra </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To speak 'thick', speak with an accent (term used by Breaux Bridge residents to refer to the speech of Saint Martinville);</span><span class="definition_fr"> parler 'gras', parler avec un accent (terme utilisé par les gens habitant Pont Breaux en parlant des habitants de Saint Martinville). <span class="example"><span class="example_lc">Ye parl gra.</span><span class="example_en">They speak 'thick'. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> •<span class="headword">parle on </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1) To say a prayer over s.o. or sth. in order to heal; prier sur qn afin de le guérir. <span class="example"><span class="example_lc">Si to koupe to janm o to bra e disan è sengnen, to pa ka rète l, l a juch parle on life en lapryè. Te rète li.</span><span class="example_en">If you cut your arm or you leg, and it's bleeding and won't stop, he just says a prayer over it, and that will stop it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2) To talk about; parler de. <span class="example"><span class="example_lc">Nou gen pou aprann konmon se p pale kreyòl nou-menm, pase sa aret tou ouzòt pale o nouzòt.</span><span class="example_en">We have to learn how to speak Creole ourselves, because that will stop all of you from talking about us. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">parle pour </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To talk about;</span><span class="definition_fr"> parler de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te parl pou tou de kichòz koum sa.</span><span class="example_en">They talked about all of those things. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li monde li ki-se-sa li t ape parle pou.</span><span class="example_en">He asked him what he was talking about. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> •<span class="headword">pale segre </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To whisper;</span><span class="definition_fr"> chuchoter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pale segre e li.</span><span class="example_en">I whispered to her. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">parliaj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>), parlaj (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Talk, speech, way of talking;</span><span class="definition_fr"> façon de parler. <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen tou ye parliaj.</span><span class="example_en">They all have their way of speaking. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">parmi</span> <span class="pos">prep.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Among, in, through;</span><span class="definition_fr"> parmi.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo djus anntwa chèvrey-la pase parmi dibwakòm en zeklè.</span><span class="example_en">I just caught a glimpse of the deer through the trees, like a flash of lightning. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo antoure parmi dikann.</span><span class="example_en">I'm surrounded by sugar cane. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Parmi costume qui té fait plus l'effet té ein vielle buche et ein gros sabre.</span><span class="example_en">Among the costumes which made the biggest impression were an old log and a big sword. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">paròl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); parol (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>; <span class="variant_code">NE</span>) laparol (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Word;</span><span class="definition_fr"> parole, mot.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enon kek paròl dan FRENCHye petet a di m a trape li byen.</span><span class="example_en">There are some words in French that I might understand if they said them to me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ena en parol pou sa me mo bliye.</span><span class="example_en">There's a word for that but I forgot. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité connin qui paroles li té doit dit pou fait michié l'amouré la vini taureau encore.</span><span class="example_en">He knew what words he had to say to make the boyfriend turn back into a bull again. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span> •<span class="headword">adrese laparol </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To deliver a speech;</span><span class="definition_fr"> faire un discours.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se en gro chyen. Li va adrese laparol.</span><span class="example_en">He's a bigshot who's going to deliver a speech. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">paròl sal </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Swear word, dirty word, bad word;</span><span class="definition_fr"> gros mot, juron, grossièreté.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li t ape sèrvi tou kalite parol sal.</span><span class="example_en">She was using all kinds of bad words. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> •<span class="headword">prann paròl </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To speak, speak up;</span><span class="definition_fr"> prendre la parole.</span> ♦A <span class="example"><span class="example_lc">benRòklò pran paròldemare mwen e lese mwen chape.</span><span class="example_en">'Well,' Roclos said, 'untie me and let me go.' (<span class="variant_code">JR</span>) •<span class="headword">vilen paroi </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>); vilen langaj (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Swear word, dirty word, bad word;</span><span class="definition_fr"> gros mot, juron, grossièreté.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan li souli sèrvi tou kalite vilen parol.</span><span class="example_en">When he's drunk, he uses all kinds of bad words. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Word, lyric;</span><span class="definition_fr"> parole.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Non, m pa konnen paròl-ye.</span><span class="example_en">No, I don't know the words. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Speech, language;</span><span class="definition_fr"> parole, langage.</span> '<span class="example"><span class="example_lc">Flè</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">se an franse. 'Le bouke'se ann kreyòl. Ena de kalite paròl,</span><span class="example_en">[flè] is the French word [for flower], and [bouke] is the Creole word. There are two kinds of language. (<span class="variant_code">PC</span>) 4.<span class="definition_en"> Argument, dispute, quarrel;</span><span class="definition_fr"> dispute, querelle, brouille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo e li nou va konm de sè. Nou janme i en paròl ant nouzòt.</span><span class="example_en">She and I get along like sisters. We have never exchanged words. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">parpiyaj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Mess, disorder;</span><span class="definition_fr"> gâchis. <span class="example"><span class="example_lc">Se èn parpiyaj. Se kan ta mezon tou an bourvè se tou kèkchoj paye.</span><span class="example_en">It's a mess. It's when your house is in disorder, when everything is scattered around. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Junk, trash;</span><span class="definition_fr"> camelote, rebuts, objets sans valeur.</span> (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">parpiye</span> <span class="pos">v.tr.</span> (<span class="variant_code">ST</span>) 1.<span class="definition_en"> To scatter, spread out;</span><span class="definition_fr"> éparpiller.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lipondi so dezef dan trou; pi li mété ti brin sabe on yé et pi li parpillé feille on so ni.</span><span class="example_en">She laid her eggs in the hole, and put a little sand on top of them and scattered leaves over her nest. </span><span class="example_code">(T4)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To make a mess;</span><span class="definition_fr"> faire un gâchis. <span class="example"><span class="example_lc">Piti-le parpiye lachanm devan e lese tou kikchoz pou mwa ramase.</span><span class="example_en">The children made the front room a mess and left me to pick everything up. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">parskœ</span> <span class="pos">conj.</span><span class="variants"> parske (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); paske (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); paski (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pase, paseu (<span class="variant_code">PC</span>); paskè (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); parskè (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Because;</span><span class="definition_fr"> parce que.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo sè ich kiteli te pa ka reste paskè so mari malad.</span><span class="example_en">My sister just left, she couldn't stay because her husband is sick. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo t ape dikte pou li parskè l ole prann sa ann ekritur.</span><span class="example_en">I was dictating for him because he wants to take it in writing. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Molémé mié mayé avé Compair Bouki passé mayé avé Compair Lapin pasqué Compair Lapin so la tché to coute.</span><span class="example_en">I prefer to marry Brer Bouki than to marry Brer Rabbit because Brer Rabbit's tail is too short. </span><span class="example_code">(T3)</span></span> •<span class="headword">paskè pou sa </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">Why, the reason why;</span><span class="definition_fr"> la raison pour laquelle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">SPIRIT-leli te kontinu viv e li te konnen fe tou moun pèse paskè pou sa ye jamè trouve tou larjan-la.</span><span class="example_en">The spirit remained alive and he scared everyone, and that is why they never found the money. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">partaje</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To divide into shares, share;</span><span class="definition_fr"> diviser en parts, partager.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M ap ale partaje avek twa mo dmen.</span><span class="example_en">I'm going to share my lunch with you. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kon bal-la fini, n a partaje larechon-la.</span><span class="example_en">When the ball ends, we will split the money. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lipartagé dipain la en trois morceaux.</span><span class="example_en">He split the bread into three pieces. </span><span class="example_code">(FO T27)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To part (hair);</span><span class="definition_fr"> faire une raie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To partaje so cheuve dan milyeu e to pengn lito très li.</span><span class="example_en">You part her hair in the middle, and you comb it, you braid it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">partans</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60). Start in life; début, mise en train.</p> |
|
|
<p><span class="headword">partèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Flower garden, flower bed;</span><span class="definition_fr"> parterre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en miriye dan lakou devan dan partèrla</span><span class="example_en"> I have a mulberry tree in the front yard in the flower bed. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">parti</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); pati (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Part;</span><span class="definition_fr"> partie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te gen tou kalite dite, mo ja bliye en pati anndan lan.</span><span class="example_en">We used to have every kind of tea, I've already forgotten part of them. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">La parti anho, sa se lakalòt.</span><span class="example_en">The top of the head is called the crown. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="headword">a pati </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Partly, in part;</span><span class="definition_fr"> en partie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mè nouzò nou travay a en pati o kar, men nou te lwe.</span><span class="example_en">But we worked partly as sharecroppers, yet we were renting the land. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Private parts;</span><span class="definition_fr"> parties privées.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Si lajòb tonm don le sen ou don le parti bouyi nenpòrt kel plim, e met sa don en po, e met li asi desi sa.</span><span class="example_en">If the mumps get down to the breasts or the genitals, boil any feather in a pot and have the sick person sit on that. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Game, match, contest;</span><span class="definition_fr"> parti, match.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li pas fouti dévinin et li té bligé bandonné la partie.</span><span class="example_en">He wasn't able to guess and he had to give up the game. </span><span class="example_code">(FO T18)</span></span> 4.<span class="definition_en"> Party;</span><span class="definition_fr"> fête, soirée, partie. <span class="example"><span class="example_lc">Le parti d pèch.</span><span class="example_en">Fishing parties. (<span class="variant_code">MO</span> 60); <span class="example"><span class="example_lc">Le gran parti d plezir.</span><span class="example_en">Great pleasure parties. (<span class="variant_code">MO</span> 60)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">parti</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pati (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> par (<span class="variant_code">PC</span>). 1.<span class="definition_en"> To leave;</span><span class="definition_fr"> partir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kon t a vini demen mo sa deja parti</span><span class="example_en"> When you come tomorrow I will already have left. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <em>Par pa!.</em>Don't leave! (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Le kochon tou parti bòr e babòr.</span><span class="example_en">The pigs went every which way. (<span class="variant_code">MO</span> 60) <em>♦Kan mo té proce pou parti, mo tandè ti blan yé ri: kak! kak! kakf.</em>When I was just about to leave I heard the little white boy laugh, ha! ha! ha! (<span class="variant_code">T17</span>) •<span class="headword">parti dèryè </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To go get, fetch;</span><span class="definition_fr"> aller chercher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Liparti dèryè so lapip.</span><span class="example_en">He went to get his pipe. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To begin, start;</span><span class="definition_fr"> commencer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Zozo-la bat so zèl pou parti voltije.</span><span class="example_en">The bird is beating its wings to take flight. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tous macacs lé yé en ba nabe parti ri.</span><span class="example_en">All the monkeys under the tree began to laugh. </span><span class="example_code">(T25)</span></span> •parti a... juchk <span class="pos">prep.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> (Starting) from... up to...; depuis...jusqu'à. <span class="example"><span class="example_lc">Paski parti a Rout jchko Pon Bro, kan mo te jenn, Pon Bro se stil BLACKTOP</span><span class="example_en"> Because from Ruth to Breaux Bridge, it was still a blacktop road. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">parti</span><sup>3</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To give (a start);</span><span class="definition_fr"> mettre en route.</span> <em>Safe se mon gran-mèr e mon gran-pèr ki parti mwon le <span class="variant_code">ST</span>ART pou kontune a war sa mo te pe fe avèk lavi..</em>It's my grandmother and my grandfather who gave me a start to continue to see what I could do in life. (<span class="variant_code">BT</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">partikilye</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Fussy, particular;</span><span class="definition_fr"> pointilleux, méticuleux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tou sa li fe li gen pou èt parfe. Li partikilye.</span><span class="example_en">Everything he does has to be perfect. He's fussy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">partou</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Everywhere;</span><span class="definition_fr"> partout.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Bouki pase partou, li ongaje lez-om.</span><span class="example_en">Bouki went everywhere to hire men. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lifouillé partout, serché bien, dans bijfet</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">là; pas trouvé arien.</span><span class="example_en">She looked everyone, searched thoroughly in the buffet; she found nothing. </span><span class="example_code">(T1)</span></span> •<span class="headword">tou partou </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); tou partou (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Everywhere;</span><span class="definition_fr"> partout.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo garde tou partou pou mo lamont. Mo te pa kapab trouve li.</span><span class="example_en">I've searched everywhere for my watch. I can't find it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan kou-d-tan ap vini, gwalan-ye ap votije tou partou.</span><span class="example_en">When bad weather is coming, the sea gulls fly around everywhere. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Licouri dan kisine: coquil dézef parpillé tou partou..</em>He went into the kitchen; there were egg shells scattered everywhere. (<span class="variant_code">T4</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">parwas</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> laparwas (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Civil parish (administrative division of the state of Louisiana);</span><span class="definition_fr"> paroisse civile (division administrative de l'état de Louisiane). <span class="example"><span class="example_lc">Sete du monn d Ibèri e Lafayèt paski Pon Bro e laparwas Sen Marten te pa gen du monn ke te debruti ase.</span><span class="example_en">It was people from Iberia and Lafayette, because Breaux Bridge and St. Martin Parish didn't have smart enough people. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Laparwas Lafouch.</span><span class="example_en">Lafourche Parish. <span class="example"><span class="example_lc">Laparwas deu Pòt Koupe.</span><span class="example_en">Pointe Coupee Parish (<span class="variant_code">PC</span>) ♦'<em>paroisse Putman [pawas poutmonn]'.</em>Putman Parish. (<span class="variant_code">DU</span>) 2, Parish (of church); paroisse (d'une église). <span class="example"><span class="example_lc">Larjan li kolèkte sa va pou misyonèr-la. Sa rès pa dan la parwas.</span><span class="example_en">The money he collected, it goes to the missionary. It doesn't stay in the parish. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">parye</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); paryè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To bet;</span><span class="definition_fr"> parier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vou pa fe li konm vou paryè.</span><span class="example_en">You didn't get the amount you bet. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">«Mo pari mo ca chanter mieux que toi.</span><span class="example_en">'' I bet that I can sing better than you. (<span class="variant_code">AN</span> <span class="variant_code">T12</span>) <em>♦Qui ça tolé parié ma rendi côté bit dans grand chimin, prémier?.</em>What do you want to bet that I will reach the hill in the highway first? (<span class="variant_code">T26</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pas</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Pass, permission;</span><span class="definition_fr"> laissez-passer, permis. <em>♦Mo rencontré quatre bourgeois qui mandé moin, où té mo passe..</em>I ran into four townsfolk who asked me where my pass was. (<span class="variant_code">T39</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pas-a-blan</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">A person of some Negro blood who passes for white;</span><span class="definition_fr"> une personne qui a du sang noir et qui passe pour un blanc.</span> ♦(<span class="variant_code">TN</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">pas-paròl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Catchword, buzzword;</span><span class="definition_fr"> rengaine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tou moun ape di sa. Se en pas-paròl.</span><span class="example_en">Everyone is saying that. It's a catchword. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pas-pòrt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); bas-pòrt (<span class="variant_code">PC</span>); pas-pòt (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Threshold;</span><span class="definition_fr"> seuil.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan ti fe lapòt, si ti veu pa ki lapot ke li touch leu planche, me lèr e pi lapousyèr, lez ensèk ba pase on ba anba lapòt. Safe la ti fe, me la ti me en pas-pòt.</span><span class="example_en">When you are making a door, you don't want the door to touch the ground, but then air, dust and insects can get in. So what you do is you put in a threshold. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Einjou mari la té on so pasporte divant ein gros la pierre yé té gagnin la.</span><span class="example_en">One day her husband was there on the threshold in front of a large rock that was there. </span><span class="example_code">(FO T16)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pas-ton</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Pastime;</span><span class="definition_fr"> passe-temps. <em>[Y]e te koupe le kon mai, koupe le baton koton, ontase sa a lamen, brile, pou kapab fe ye rekòl bèk.</em> <em>Se l sèl pas-ton en pòv nèg te gen!.</em>They cut the cornstalks and piled them up by hand, and burned [the field] for the next harvest. That's the only pastime a black man had! (<span class="variant_code">NE</span>) •<em>Mo pa lé capab vive longtemps! Pou moin plus de bon passe-temps!.</em>I'm not going to be able to live a long time! No more good pastimes for me! (<span class="variant_code">T32</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pasaj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Passage;</span><span class="definition_fr"> passage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se parèy konm si vou rès devon monla, mo pa gen pasaj, ifo mo pas on vou tèritwa.</span><span class="example_en">It's as if you lived in front of me, and I don't have a passage [a way out], and I have to pass through your territory. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •pran pasaj pou <span class="example"><span class="example_lc">v.phr</span><span class="example_en">To take passage (on a boat, etc.) for; prendre passage (sur un bateau, etc.) pour. <em>•Vite en haut ein bateau vapeur, mo prend passage pou laville..</em>Quickly, on a steamboat, I caught a ride to the city. (<span class="variant_code">T37</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pasaje</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); pasajè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Passenger;</span><span class="definition_fr"> passager.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En cha pasaje.</span><span class="example_en">A passenger train. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pase</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Last, past;</span><span class="definition_fr"> passé, dernier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou te gen en lo dolo mwa pase.</span><span class="example_en">We had a lot of water (a flood) last month. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo wa mo kouzin la smenn pase.</span><span class="example_en">I saw my cousin last week. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen traka pou kase en move potrin livèr pase.</span><span class="example_en">I had a lot of trouble breaking a bad chest cold last winter. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> •<em>Où souche Vannée passée commencé marqué rang..</em>When last year's cane stubble has already begun to mark the rows. (<span class="variant_code">T27</span>) 2.<span class="definition_en"> Ago;</span><span class="definition_fr"> il y a.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye ote enn andan mo kidni-ye, trwa smenn pase.</span><span class="example_en">They took out one of my kidneys three weeks ago. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lontan pase ye pele sa kouchan me ye pèl sa jòromo kou lon astè.</span><span class="example_en">A long time ago they called it a 'cushaw', but nowadays they call it a long-necked pumpkin. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pase</span><sup>2</sup> <span class="pos">conj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Than;</span><span class="definition_fr"> que.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To diz an plu vye pase mwa.</span><span class="example_en">You are ten years older than me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo vòmyè poul pase lavyàn d kochon.</span><span class="example_en">I like chicken better than pork. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mofie, to gagné miyor tchor passé tou zeine zan dan péhi cilà.</span><span class="example_en">My daughter, you have a better heart than all the young people in this land. </span><span class="example_code">(T7)</span></span> REM: <span class="variant_code">NE</span> 1985: 147 notes that her informants in Breaux Bridge did not accept this construction.</p> |
|
|
<p><span class="headword">pase</span><sup>3</sup> <span class="pos">prep.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Past, after (in telling time);</span><span class="definition_fr"> après.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li ven minit pase yuit.</span><span class="example_en">It's twenty minutes past eight. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Save, besides, except, apart from;</span><span class="definition_fr"> à part, sauf, excepté.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo p ol aryen pase en lasyèt manje.</span><span class="example_en">I want nothing but a plate of food. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Tou mo frè-ye mouri pase de.</span><span class="example_en">All of my brothers are dead except two. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Aryen pase.</span><span class="example_en">Nothing but. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pase</span><sup>4</sup> (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); pas (<span class="variant_code">PC</span>). —<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To go, go by, pass by;</span><span class="definition_fr"> passer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan lannen-la pase.</span><span class="example_en">When the year goes by. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Bouki pase partou, li ongaje lez-om</span><span class="example_en"> Bouki went everywhere to hire men. (<span class="variant_code">NE</span><em>); Kan le char te pase, leu monn te kouri la pou prann char, an chmen deu fèr..</em>When the trains came by, people went there to catch the train, the railroad. (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo pase anlèr pon-sa-a-la pou ale lòt bòr.</span><span class="example_en">I crossed over that bridge to get to the other side. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Momait et moin no té oir li passé aussi, et no bardé derrière chaoué.</span><span class="example_en">My master and I saw him go by also, and we hurried after the raccoon. </span><span class="example_code">(T23)</span></span> <em>•pase.</em>èk <span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To go through a difficult time with s.o.; passer par une période difficile avec qn. <span class="example"><span class="example_lc">Wi, m ap pase èk èl.</span><span class="example_en">I'm passing hell living with her. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="example"><span class="example_lc">pase</span><span class="example_en">pou blan <span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To pass as a white person (said of a black person or mulatto );</span><span class="definition_fr"> se faire prendre pour un blanc (en parlant d'un noir ou d'un mûlatre). <span class="example"><span class="example_lc">Li se pase pou blan vit vit, ti fiy-sa-la, o wi.</span><span class="example_en">She would pass for white really quickly, oh yes. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> Conjug: an pasan <span class="example"><span class="example_lc">pres.part.</span><span class="example_en">While passing by; en passant. <em>•Kan ye parti chevrey prann devan e Krapo trape so latche an pasan..</em>When they left, Brer Deer took the lead and Toad grabbed his tail in passing. (<span class="variant_code">JR</span>) 2.<span class="definition_en"> To pass, go away, subside (e.g. of pain); passer (en parlant d'une peine). <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen doulè. Li pase.</span><span class="example_en">I had pain. It went away. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] konpèr-loryo, krache trwa fwa par tèr, va fe sa pase..</em>For a sty, spit three times on the ground, and you will make it go away. (<span class="variant_code">BI</span>) —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To pass, meet by chance, run into;</span><span class="definition_fr"> passer, rencontrer (par hasard), tomber sur. <span class="example"><span class="example_lc">Ye va pase mwa on laru e ye sèlmon di pa mwa bonjour.</span><span class="example_en">They'll pass me in the street and not even say hi. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> •'passé (so) chimin' <span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To go one's way, go away, leave;</span><span class="definition_fr"> passer son chemin, partir, s'en aller.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Couri, passé to chimin, gran zoreille.</span><span class="example_en">Go away, you big ears. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To cross;</span><span class="definition_fr"> traverser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yé continué yé chimin, yé tout té apé galpé et yé prend pou passé pont.</span><span class="example_en">They continued on their way, they were all running and they started to cross the bridge. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> •pase..., a lanaj <span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To swim across (a river, etc.); traverser (une rivière, etc.) à la nage. <span class="example"><span class="example_lc">♦Courant la té fort, trop fort pou qué yé té passé li a la nage.</span><span class="example_en">The current was very strong, too strong for them to swim across. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To make go away, get rid of;</span><span class="definition_fr"> faire passer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si to gen en doulè, mo ka pase li.</span><span class="example_en">If you have a pain I can make it go away. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 4.<span class="definition_en"> To eliminate, pass (from the body);</span><span class="definition_fr"> éliminer, faire passer (du corps). <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou de vè vye moun ye te fe ti gato avek lagrenn lèb avè e ye te donn sa piti pou fe li pase de ti vè.</span><span class="example_en">For worms, old timers used to take worm grass seeds, and make a little cake and give it to the child to make his worms pass. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> 5.<span class="definition_en"> To pass (a law);</span><span class="definition_fr"> voter (une loi), adopter (un projet de loi). <span class="example"><span class="example_lc">Pase en lalwa.</span><span class="example_en">To pass a law. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 6.<span class="definition_en"> To pass, use, administer;</span><span class="definition_fr"> passer, donner un coup de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En chwini, to senmè l ave lamen e to pase chwini-la anho.</span><span class="example_en">A harrow, you sow cotton seeds by hand and you pass the harrow over it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Pase bale.</span><span class="example_en">To sweep the floor. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Krote, vou peu pa pase en pègn anddan le.</span><span class="example_en">Nappy hair, you can't pass a comb through it. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="headword">pas en lepenng </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To give a shot;</span><span class="definition_fr"> donner une piqûre. <span class="example"><span class="example_lc">Gen gro lofis ao ye spè pou doktè o pou pas to en lepenng-la.</span><span class="example_en">There's a big waiting room where people wait to see the doctor or to be given a shot. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 7.<span class="definition_en"> To spend (time);</span><span class="definition_fr"> passer (du temps). <span class="example"><span class="example_lc">Li te vini pase en dimonch avet nouzòt.</span><span class="example_en">She came to spend a Sunday with us. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Pase tan.</span><span class="example_en">To spend time. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lipassé lasoirée apé causé avec Guichard.</span><span class="example_en">He spent the evening chatting with Guichard. </span><span class="example_code">(T40)</span></span> 8.<span class="definition_en"> To pass, hand over;</span><span class="definition_fr"> passer, remettre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pa pase sa devan Kangrès, sènatèr aryen.</span><span class="example_en">They didn't take that before Congress, the Senate or anything. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">pase lakèt </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To pass the collection plate (in church), take up a collection;</span><span class="definition_fr"> faire la quête, la collecte, cf. <span class="example"><span class="example_lc">bèt</span><span class="example_en">9.<span class="definition_en"> To do without, go without;</span><span class="definition_fr"> se passer de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yé pa capab san passer moin.</span><span class="example_en">They can't do without me. </span><span class="example_code">(WO)</span></span> 10. To pass (a test, a grade); être reçu, réussir à. <span class="example"><span class="example_lc">Yè tè gen pou pase HIGH-SCHOOL.</span><span class="example_en">They had to pass their subjects in high school. (<span class="variant_code">MO</span> 60)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">paspartou</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lasi paspartou (<span class="variant_code">PC</span>); paspartou (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Two-handled saw (for felling trees); scie passe-partout. <span class="example"><span class="example_lc">Sa pran de nonm pou paspartou.</span><span class="example_en">It takes two men to work a two-handled saw. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pasyan</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Patient;</span><span class="definition_fr"> patient.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Atan. To pa pasyan. Mo pa kapab parle avèk twa a prezan.</span><span class="example_en">Wait. You're not patient. I can't talk to you now. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pasyans</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Patience;</span><span class="definition_fr"> patience.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo BELIEVE pa dan taye. Mon gen en ta pasyans avèk ye.</span><span class="example_en">I don't believe in spanking, I have a lot of patience with them. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li pa gen morso pasyans.</span><span class="example_en">He doesn't have a bit of patience. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li pa gen ase pasyans. Li toujou prese.</span><span class="example_en">He doesn't have enough patience. He's always in a hurry. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">pèrdi pasyans </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To lose one's patience;</span><span class="definition_fr"> perdre patience.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Néléphant perdi patience, li fout ver de terre ein coup avec so la trompe.</span><span class="example_en">The elephant lost his patience, and struck the earthworm with his trunk. </span><span class="example_code">(FO T3)</span></span> •<span class="headword">prann pasyans </span><span class="pos">v.phr.</span> (<span class="example"><span class="example_lc">CA;</span><span class="example_en">ST). To be patient; prendre patience. <span class="example"><span class="example_lc">♦Li se di ye pou prann pasyans e ke li te gete so lachans, e tout swit li se vini pou ye.</span><span class="example_en">He told them to be patient, and that he was waiting for his chance, and soon he would come for them. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pat</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lapat (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Foot, paw;</span><span class="definition_fr"> pied, patte.</span> <span class="example"><span class="example_lc">L a frenmen sa so latet o so pat.</span><span class="example_en">It [the opossum trap] shuts on his head or his paw. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li gen diryon anba so lapat.</span><span class="example_en">He has calluses on the bottom of his foot. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pa Lapen fou li en kou lapat, e so lapat rete pri</span><span class="example_en"> Brer Rabbit struck her with his paw, and the paw remained stuck. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">'patt ç'at' </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Cat's paw, a little blue swamp berry;</span><span class="definition_fr"> patte de chat, une petite baie bleue des marécages.</span> <em>♦No courri l'aut' bord pou' cercé pan ç'at'..</em>We crossed the river to look for «cat's paws». (<span class="variant_code">GC2</span>) 2.<span class="definition_en"> Leg;</span><span class="definition_fr"> patte, jambe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Te gen en chfal, li koup so pat. Ye te pa fouti rete disan-lan.</span><span class="example_en">He had a horse which cut its leg. They couldn't stop the bleeding. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Leg (of furniture);</span><span class="definition_fr"> patte (d'un meuble). <span class="example"><span class="example_lc">Va chèrche mon lasi, mo le koupe le pat mon laché j.</span><span class="example_en">Go get my saw. I want to cut the legs off my chair. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Si to tourn en lachez on en pat don to lamezon sa pòt «bèd lòk».</span><span class="example_en">If you tum a chair on one leg inside your house that brings you bad luck. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> 4.<span class="definition_en"> •<span class="headword">pat deu chimij </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Shirttail;</span><span class="definition_fr"> pan de chemise.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pou fé to chimij, devan la, sa se to pat deu chimij.</span><span class="example_en">To make your shirt, in front you've got shirt-tails. (<span class="variant_code">CA</span>) 5.<span class="definition_en"> Runner (on a sled);</span><span class="definition_fr"> coulant (d'un traineau). <span class="example"><span class="example_lc">Sa se èn pat trèno. Sa se leu planche du trèno.</span><span class="example_en">That's the runner of the sled. That's the floor of the sled. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pat</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lapat (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Dough, batter;</span><span class="definition_fr"> pâte. <span class="example"><span class="example_lc">Se pa nèsèsè mo pètri lapat.</span><span class="example_en">It is not necessary to knead dough. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan to fe briyòch, to fe en lapat ti gato.</span><span class="example_en">When you make sweet donuts, you make cookie dough. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">lapat dipen </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Bread dough;</span><span class="definition_fr"> pâte à pain. <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen pou leve a trwaz-èr du maten pou petri mo lapat dipen.</span><span class="example_en">I had to get up at three o'clock in the morning to knead my bread dough. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">lapat gato </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Sweet dough;</span><span class="definition_fr"> pâte à tarte. •<span class="headword">lapat kek </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); pat kek (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Shortcake;</span><span class="definition_fr"> tarte sablée, pain sablé, pâte sablée. <em>M achte en <span class="variant_code">CA</span>N is pou fe lapat kek..</em>I bought a can of baking powder to make shortcake. (<span class="variant_code">CA</span>) •<span class="headword">lapat klèr </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Liquid batter;</span><span class="definition_fr"> pâte liquide. <span class="example"><span class="example_lc">To fe en lapat klèr e to me sa dan en lapwal e li kwi. Sa fe en krèp pou Mèrkredi de sann.</span><span class="example_en">You make a batter and you put it in the frying pan and it cooks. That's a pancake for Ash Wednesday. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">lapat mou </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Batter;</span><span class="definition_fr"> pâte à frire. <span class="example"><span class="example_lc">To fri sa en bengnen. Se lapat mou.</span><span class="example_en">You fry that, a beignet. It's batter. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pat</span><sup>3</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Pot;</span><span class="definition_fr"> pot, potée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En pat gonmbo.</span><span class="example_en">A pot of gumbo. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">pòt fèr-blan </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Tin pan, baking pan;</span><span class="definition_fr"> casserole en étain.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yéprend ein pote ferblanc yé mené ladans piment avec télébentine.</span><span class="example_en">They took a tin pan, put in pepper and turpentine. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pat-beuf</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Children's game in which participants stack their hands on top of each other one by one. The one whose hand ends up on top win; jeu d'enfants dans lequel les enfants s'empilent les mains les unes sur les autres, et celui dont la main coiffe les autres est le gagnant. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">patante</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To position a pattern on material;</span><span class="definition_fr"> mettre un patron en position sur une étoffe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To me to patron desi to letof. T ape patante li. Apre to koup li.</span><span class="example_en">You put your pattern on top of your material. You're positioning it. After that, you cut it out. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">patasa</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Generic name applied to several species of freshwater fish of the sunfish family;</span><span class="definition_fr"> nom commun donné a plusieurs poissons d'eau douce nord-américains de la famille des poissons-lunes. <span class="example"><span class="example_lc">Ena lontan pase lœ monnfèze lœ kourbouiyon du choupik e de patasa.</span><span class="example_en">A long time ago people made court-bouillon with mudfish and sunfish. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Sel mòyèr to kapab manje patasa se fri li.</span><span class="example_en">The only way you can eat sunfish is to fry it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Et pis, bam-by li temps négrillons cou péché: Yé cou trapé cribisse, barbi et patassa..</em>And then, by and by, it is time for the little black boys to go fishing: They go and catch crawfish, catfish and perch. (<span class="variant_code">T27</span>) REM: According to RD 1945: 101, there are at least eight species of sunfish in Louisiana, including the Bluegill (<span class="example"><span class="example_lc">Lepomis pallidus</span><span class="example_en">, Scarlet Sunfish (<span class="example"><span class="example_lc">Lepomis miniatus</span><span class="example_en">, Red-Breasted Bream (Lepomis auritus), Round Sunfish (<span class="example"><span class="example_lc">Centrarchus macropterus</span><span class="example_en">, and Green Sunfish (<em>Lepomis cyanellus)..</em>The meanings 'brim', 'blue gill', 'perch', 'sunfish' are all attested at <span class="variant_code">PC</span>. •<span class="headword">patasa grann-djœl </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); patasa gran-djœl (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Big-mouthed perch; perche à grande gueule. <span class="example"><span class="example_lc">Patasa grann-djœl se en patasa li pli epe kè lezòt e li gen ladjœl laj moyen konm en pèch.</span><span class="example_en">A big-mouth perch is a bass that is larger than the others and it has a mouth about as wide as that of a perch. (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">patasa nwar </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bluegill;</span><span class="definition_fr"> espèce de poisson-lune. (<em>Lepomis macrochirus)..</em></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">patat</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Potato;</span><span class="definition_fr"> pomme de terre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pandan li kwi mo gen brase mo patat.</span><span class="example_en">While she's cooking I have to stir my potatoes. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Bite se kan to hale la tèr apre to patat ou to chou.</span><span class="example_en">Banking up is when you bring the dirt up around your potatoes or your cabbages. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦PaBen a done vou ein bari patate, si coson pa mangé yé.</span><span class="example_en">Brother Ben will give you a barrel of potatoes, if the pigs don't eat them. </span><span class="example_code">(T20)</span></span> •<span class="headword">friko patat </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Potato stew;</span><span class="definition_fr"> ragoût de pommes de terre. <em>cf. friko •.</em>atat anglèz <span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); patat angle, patat anglez, patat angle (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> (Irish) potato;</span><span class="definition_fr"> pomme de terre.</span> <em>Vou konnen ki se sa en patat anglez?.</em>Do you know what an Irish potato is? (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Pougeri rimatis ifo vole en patat onglèz e pi pote li don to poch.</span><span class="example_en">For rhumatism you have to steal an Irish potato, and carry it in your pocket. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> •<span class="headword">patat toufe </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); etoufe patat (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); toufe patat (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Stewed potatoes;</span><span class="definition_fr"> pommes de terre à l'étouffée, •<span class="headword">'patate crasées' </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Mashed potatoes;</span><span class="definition_fr"> purée de pommes de terre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Magaignin gombo, la dinde, patate crasées, un gro morceau vol au ven dé zuitte.</span><span class="example_en">I'll have gumbo, turkey, mashed potatoes, a big piece of oyster vol-au-vent. (<span class="variant_code">WO</span>) •<span class="headword">pye patat </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Potato plant;</span><span class="definition_fr"> pied de pomme de terre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye te gen en bon rekòt. Pye patat-ye te gran e plen avek de flè.</span><span class="example_en">They had a good harvest. The potato plants were big with a lot of flowers. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Sweet potato;</span><span class="definition_fr"> patate.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mon konmons achte du gonbo e de patat su l chmen.</span><span class="example_en">I started to buy okra and (sweet) potatoes by the roadside. (<span class="variant_code">BT</span>) •<span class="headword">patat dous </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sweet potato;</span><span class="definition_fr"> patate.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To kwi patat dous e to fe en pat e disik e to me li andon to lapat e me li dan OVEN.</span><span class="example_en">You cook your sweet potatoes and you make dough with sugar and you put it in the pie dough and you put it in the oven. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pate</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Meat pie, pâté; pâté. <span class="example"><span class="example_lc">To fe en pate avèk lavyann hache e to mèt zepi-ye e to me sa dan stov-la e to lès sa kwi.</span><span class="example_en">You make pâté with ground beef and you put in your seasonings and you put it on the stove and you let it cook. (<span class="variant_code">CA</span>) •<span class="example"><span class="example_lc">Malainmain mié la Liberté qui to lacrême et to pâté.</span><span class="example_en">I prefer freedom to your creme and pâté. (<span class="variant_code">T22</span>)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Paten Daik</span> <span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Patin Dike. <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen deu frè paten daik.</span><span class="example_en">I have two brothers in Patin Dike. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">patouye</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To splash about (in mud, water);</span><span class="definition_fr"> patauger, patouiller, barboter (dans la boue, dans l'eau). <span class="example"><span class="example_lc">Li war tòrteu-la ape patouye dan dolo.</span><span class="example_en">He saw the turtle splashing about in the water. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Liouâ Compair Torti apé patchiou dan dolo.</span><span class="example_en">He saw Brer Tortoise splashing in the mud. </span><span class="example_code">(T5)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">patri</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60). Home town; ville (village) d'origine.</p> |
|
|
<p><span class="headword">patron</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); paltron, patronn (<span class="variant_code">PC</span>); patran (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Pattern;</span><span class="definition_fr"> patron.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To gen en paltron pou fe en romenn kòm t ole li.</span><span class="example_en">You have a pattern to make a dress like you want it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li fe se patron avèk gazèt.</span><span class="example_en">She makes patterns with newspaper. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">patrouy</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Patrol;</span><span class="definition_fr"> patrouille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Primié kisoz mo oua cé ein ti zenne zan ké mo té zamé kontré dépi ein souar patrouil té trapé moué.</span><span class="example_en">The first thing I saw was a young man that I had not met since the night when the patrol picked me up. </span><span class="example_code">(T12)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">patwa</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Patois, Louisiana Creole;</span><span class="definition_fr"> patois, créole louisianais.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se kreyòl ye pèle li, langaj-la, e lòt plas-ye ye pèlè li en patwa franse. Men nou se kreyòl, se en patwa.</span><span class="example_en">They call it Creole, the language. In other places they call it a French patois, but here it is Creole, it's a patois. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Expression, saying;</span><span class="definition_fr"> dicton.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kèkchoz kèkenn lenm di souvan sa apèl en patwa.</span><span class="example_en">Something that someone likes to say a lot is called a 'patois'. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">paw</span> <span class="pos">onom.</span> <span class="definition_en">Pow!</span><span class="definition_fr"> Pan!</span> <em>♦Compair Lapin dardé so rakatchas dan côtes Compair Bouki, et li voyé so fouate on li; paô! paô! paô!.</em>Brer Rabbit jabbed his spurs into Brer Bouki's ribs, and he whipped him, pow! pow! pow! (<span class="variant_code">T3</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">pay</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Pie;</span><span class="definition_fr"> tarte.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo fe en pay lanbriz me fon tansyon, ye rèske gen nwayo andan.</span><span class="example_en">I made a cherry pie but be careful, there might be pits inside. </span><span class="example_code">(ST)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Pay sitron.</span><span class="example_en">Lemon pie. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pay</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); lapay (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); le pay (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Straw;</span><span class="definition_fr"> paille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt en ti bònom fe a lapay andan mo jarden pou lanse zozo k ap vini anlantò.</span><span class="example_en">I put a scarecrow made of straw in my garden to chase away birds that come around. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En gro chapo de pay.</span><span class="example_en">A big straw hat. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lion té si content li dit ein so moune donnin Bourriquet ein pé lapaille pou mangé.</span><span class="example_en">Lion was so happy that he told one of his people to give Donkey a little straw to eat. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> •<span class="headword"> kase lapay </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To break off a friendship;</span><span class="definition_fr"> rompre une amitié, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">kase</span><span class="example_en">•<span class="headword">pay rozo </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Reed;</span><span class="definition_fr"> roseau, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">rozo</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> Shuck, husk (of com, sugar cane, etc.); cosse, enveloppe, spathe (de maïs, de la canne à sucre, etc.). <span class="example"><span class="example_lc">Lapay dekann.</span><span class="example_en">Sugar cane husk. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li kase mayi e mèt en ta pay mayi anho latab.</span><span class="example_en">She shucked corn and put a pile of corn shucks on the table. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Corn silk;</span><span class="definition_fr"> styles et stigmates du maïs. <span class="example"><span class="example_lc">Souvant fwò ye te pa gen de poupe. Sa fe kan ti derobe en mai, enn epi mai, li prande le pay e pi ye penye ye. Sète la tit fiy.</span><span class="example_en">Often they had no dolls. So when they shucked an ear of com, they would take the corn silk and comb it. That was their little girl. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lapay mai.</span><span class="example_en">Corn silk. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No te tòrtiye no cheve-ye dan lapay-mayi pou fe de nat.</span><span class="example_en">We would twist our hair in cornsilk to make banana curls. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">payaj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Junk, trash;</span><span class="definition_fr"> camelote, rebuts, objets sans valeur.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">payas</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Mattress stuffed with corn shucks or straw, placed above (or beneath) the regular mattress;</span><span class="definition_fr"> matelas bourré de feuilles de maïs ou de foin et placé sur (ou sous) le matelas usuel. <span class="example"><span class="example_lc">En payas fe avèk lapay ki sòr an-o mayi. Nou te chik li byen e nou te me li den en sak pou mèt an no matla.</span><span class="example_en">A mattress made with corn shucks. We would tear it up well, and put it in a bag to put on our mattress. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye te me en payas an lit-la.</span><span class="example_en">They would put a straw mattress on the bed. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Bad person, good-for-nothing; vaurien, bon-à-rien. <span class="example"><span class="example_lc">En payas vo p aryen.</span><span class="example_en">A good-for-nothing is not worth anything. (<span class="variant_code">CA</span>) 3.<span class="definition_en"> Clown;</span><span class="definition_fr"> clown.</span> (<span class="variant_code">PC</span>) <em>♦Jamin va oua ein Bourriquet fé ça, cé pa pet-éte. Mo di vou kè li cé pli gran paillasse dan moune.</em> You will never see a donkey do that; that is sure, because there is not a bigger clown in the world than those donkeys. (<span class="variant_code">FO 1887</span>) •<span class="headword">fe payas avèk </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">To make fun of (make a clown of);</span><span class="definition_fr"> se moquer de.</span> <em>♦Touça yé ki tapé passé dan chimin voyé la brique avé caillou on compair Lapin<sub>f</sub> yé fé ein vrai paillasse avé li..</em>All who passed on the road threw bricks at him, and they made a tme clown of him. (<span class="variant_code">FO 1887</span>) 4.<span class="definition_en"> Mess;</span><span class="definition_fr"> gâchis. <span class="example"><span class="example_lc">To latèt sanm en payas.</span><span class="example_en">Your hair is a mess. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">payase</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Tousled, dishevelled;</span><span class="definition_fr"> ébouriffé, échevelé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To latèt payase.</span><span class="example_en">Your hair is messed up. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">So cheuveu tou payase an so latèt.</span><span class="example_en">His hair is all messed up on his head. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">paye</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Tousled, dishevelled;</span><span class="definition_fr"> ébouriffé, échevelé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To gen chve tou paye. Va pengnen to chve.</span><span class="example_en">Your hair is dishevelled. Go comb your hair. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">paye</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To spread out, scatter;</span><span class="definition_fr"> s'éparpiller.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ape to plen wagon-la to mare l e lachenn-la pou tchombo dekann-ye, pèche ye paye.</span><span class="example_en">After you fill the wagon, you tie the chain to hold the cane in place, to keep it from scattering. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en gro bit kokil andan lakour pou paye.</span><span class="example_en">I' ve got a big mound of shells in my yard to spread out. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lisere so zepron. Bouki pati, la pousyè paye.</span><span class="example_en">He tightened his spurs. Bouki left, and the dust flew. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To spread out, scatter;</span><span class="definition_fr"> éparpiller.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Va laba paye le patat, ye tro tou d en ta, ke ye pe chèche.</span><span class="example_en">Go scatter the potatoes, they're too heaped up, so that they'll dry out. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Gen so non paye partou.</span><span class="example_en">They spread his name everywhere. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li paye fœy on so nik.</span><span class="example_en">She scattered leaves on her nest. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <em>♦Divan vini soufflé vroup! et paillé tou boucanne là..</em>The wind came and blew away all the smoke. (<span class="variant_code">T7</span>) 2.<span class="definition_en"> To circulate (of blood);</span><span class="definition_fr"> circuler (en parlant du sang). <span class="example"><span class="example_lc">To genmp marche pou fe dzi son</span><span class="example_en"><span class="example"><span class="example_lc">lœ paye don te jonm.</span><span class="example_en">You have to walk around to make the blood circulate in your legs. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pe</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">PC</span>); lape (<span class="variant_code">CA</span>); pè (<span class="variant_code">MO</span> 60). Peace; paix. <span class="example"><span class="example_lc">Ka-mèm inave lagèr, lape te signen, me sa toujou kontraye.</span><span class="example_en">Even when peace had been signed, they kept the war going. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li te jich ap chagrinen. Pou gen lape, mo di li sa li t ap parle pou sete bon.</span><span class="example_en">He was just complaining. To have peace, I told him that what he was talking about was fine. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pe</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To keep quiet;</span><span class="definition_fr"> se taire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Piti-la t ap kriye. Mo dòn li en doudous e li pe.</span><span class="example_en">The child was crying. I gave him a pièce of candy and he kept quiet. (<span class="variant_code">CA</span>); <em>Li di, pe mòm!.</em>He said, 'Be quiet, Mom!' (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Pe twa.</span><span class="example_en">Be quiet. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vaut mié to paix.</span><span class="example_en">You had better be quiet. </span><span class="example_code">(T24)</span></span> •pe to ladjel! <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>); pe ta djeul (<span class="variant_code">NE</span>); pe to labouch (<span class="variant_code">CA</span>). Shut up, Shut your mouth! Tais-toi, ferme ta gueule! <em>♦Paix to ladjeule, dit Compair Lapin, anon vancé et pi couté, mo oulé connin ça yé apé dit..</em>Be quiet, said Brer Rabbit, let's approach them and listen, I want to know what they are saying. (<span class="variant_code">FO T1</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pèbon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Prostitute;</span><span class="definition_fr"> prostituée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pèbon. Ye di se pèbon.</span><span class="example_en">She is a prostitute, they say she is a prostitute. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pèch</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); depèch (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); depech (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Peach;</span><span class="definition_fr"> pêche. <span class="example"><span class="example_lc">Nou te gen plen depèch avèk defig.</span><span class="example_en">We used to have a lot of peaches and figs. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mooir ain ti dépéche qui dja tournain tout rose.</span><span class="example_en">I see a little peach that has already turned pink. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> •<span class="headword">pèch kit-nwayo </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Freestone peach;</span><span class="definition_fr"> variété de peche dont la chair n' adhère pas au noyau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En kit-nwayo se en depèch ki nwayo rèst pa apre nwayo-la.</span><span class="example_en">A freestone peach is a peach that pit doesn't stick to the pit. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">depech konmin </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); depèch kòmin (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Clingstone peach;</span><span class="definition_fr"> pavie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Gro depech konmin-ye.</span><span class="example_en">Big clingstone peaches. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">depèch kochon </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Hard little peaches;</span><span class="definition_fr"> petites pêches dures. <span class="example"><span class="example_lc">Depèch kochon-ye vyen pa gro. Ye dir. To kwi ye jichka ye vyen tann. Sa fe bon konfitir.</span><span class="example_en">Hard little peaches don't get very big. They're hard. You cook them till they get soft. They make a good jam. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">depèch a ji </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Clingstone peach;</span><span class="definition_fr"> pavie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan t ape manje en depèch a ji, diji ape koule.</span><span class="example_en">When you eat a clingstone peach, the juice runs out. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword"> dibwa depèch </span><span class="pos">n.phr.</span>: (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>). Peach tree; pêcher, •<span class="headword">pye depèch </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); pye depech (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Peach tree;</span><span class="definition_fr"> pêcher. <span class="example"><span class="example_lc">Dibwa-sa-a se en pye depech.</span><span class="example_en">That tree is a peach tree. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pèche</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sin;</span><span class="definition_fr"> péché.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tan to di kanfèse to pèche.</span><span class="example_en">When you had to confess your sins. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa gen pèche pou konfèse.</span><span class="example_en">I don't have sins to confess. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pèche</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); peche (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Peach tree;</span><span class="definition_fr"> pêcher. <span class="example"><span class="example_lc">Dibwa-sa-la sa se en peche.</span><span class="example_en">That tree is a peach tree. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Mais si lagrêle tombé, adjé prinier, adjé pêché!.</em>But if hail falls, good bye prune trees, good bye peach trees! (<span class="variant_code">T27</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pèche</span><sup>3</sup> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); peche (<span class="variant_code">PC</span>); pèch (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To fish, go fishing;</span><span class="definition_fr"> pêcher, aller a la pêche. <span class="example"><span class="example_lc">Se la moun-ye va pèche.</span><span class="example_en">That's where people go fishing. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No gen en lavwar ki va dan lak e no pèch la.</span><span class="example_en">We have a pier that goes into the lake and we fish there. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Et pis bambyli temps négrillons cou péché: Yé cou trapé cribisse, barbi et patassa..</em>Shortly it's time for little black boys to go fishing; they go catch crawfish, catfish and sunfish. (<span class="variant_code">T27</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pèche</span><sup>4</sup> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); peche (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); anpèche (<span class="variant_code">MO</span> 60). —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To prevent, stop, keep (from);</span><span class="definition_fr"> empêcher (de). <span class="example"><span class="example_lc">Li kache larjan-la, pèche mon trouve li.</span><span class="example_en">He hid the money to keep me from finding it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye tchonbon mon pou pèche mon tonbe.</span><span class="example_en">They held me up to keep me from falling. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yefrenmen tou jhet-ye e pòt-ye avan ye va kouche pou peche marongwan-ye rantre dan kabann-la.</span><span class="example_en">They shut all the windows and doors before they went to bed to keep mosquitoes from entering the cabin. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> —<span class="pos">v.aux.</span> <span class="definition_en">To prevent, avoid;</span><span class="definition_fr"> empêcher, éviter (de). <span class="example"><span class="example_lc">Pou taye li ye se fouye troue fe li kouche an so vannt, pèche blese ti bebe-la, ye se taye li.</span><span class="example_en">To whip her they would dig a hole and make her lie down on her stomach, to keep the baby from being harmed, and then they would whip her. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pechèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); pechœr, pèchè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Fisherman;</span><span class="definition_fr"> pêcheur. <span class="example"><span class="example_lc">Li va toujour rèste en pechèr.</span><span class="example_en">He will always remain a fisherman. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Fèrdinan te nwaye dan larivyè. Sen en gro pèchè.</span><span class="example_en">Ferdinand drowned in the river. He was a big fisherman. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pèchœr</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Sinner;</span><span class="definition_fr"> pécheur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Cocodrie c'est ein gros menteur et comme tout so famille. ein gros pecheur.</span><span class="example_en">The Alligator is a big liar and like all of his family, a big sinner. </span><span class="example_code">(DC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pei</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); peyi (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Country, nation;</span><span class="definition_fr"> pays.</span> <em>Èiti te kontrole par leu Franse. E kon lapòpulasyon d nwar i te plu gro keu le blan se fe enn revolt. E ye prann leu pei..</em>Haiti was controlled by the French. And when the population of blacks became bigger than the whites, they revolted and took over the country. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Bambail zibié tou faroucé et parti dans lot péhie.</span><span class="example_en">Soon all of the game was scared off and left for other lands. </span><span class="example_code">(T6)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pei-ba</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); peyi-ba (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Forest, swamp, wetland;</span><span class="definition_fr"> marécage.</span> <em>Èna du mòn ki pèl sa èn sipriyèr, pei-ba, ye gen tou kalte d non pou lè..</em>There are some people who call that a [sipriyèr], a lowland, there are a lot of names for it. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Peyi-ba, dolo rèst andan-la.</span><span class="example_en">Wetlands, water stays in there. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">proper n.</span><span class="example_en">The Netherlands; Pays-Bas. <em>♦Mopas connin comment yé pélé Low Hell en français à moins qué ça soit Pays Bas la yé dont journaux parlé quéque fois..</em>I don't know what they called Low Hell in French, unless it's those Netherlands that the newspapers talk about sometimes. (<span class="variant_code">T40</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">peizaj</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Countryside, landscape;</span><span class="definition_fr"> paysage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Detemps en temps, ein personne déguisée en paysage rouge qui marqué Low Hell té rété pou parlé yé.</span><span class="example_en">From time to time a person disguised as a red countryside titled 'Low Hell' stopped to talk to them. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pèl</span> <span class="pos">n.</span> lapel, pel, lapèil, peyl (<span class="variant_code">PC</span>); lapèl (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>). 1.<span class="definition_en"> Shovel;</span><span class="definition_fr"> pelle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le pui, fale fouye sa a lapèl, venn-deu, venn-trwa pye.</span><span class="example_en">Wells, you had to dig them with a shovel, 22 or 23 feet. (<span class="variant_code">BT</span>) 2.<span class="definition_en"> Spade;</span><span class="definition_fr"> pioche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye sévi èn pel, en lapel.</span><span class="example_en">They use a spade. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan t ape fe en trou andan latèr, to sèr en lapèl en peu pli gro.</span><span class="example_en">When you are making a hole in the ground, you use a slightly bigger shovel. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pelikan</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Pelican;</span><span class="definition_fr"> pélican.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pelikan-la, se la remark la louziàn. Se en zozo.</span><span class="example_en">The pelican is the state emblem. It's a bird. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pèlte</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); pelte (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To spade, shovel, hoe;</span><span class="definition_fr"> pelleter, piocher, bêcher. <span class="example"><span class="example_lc">Pèlte to jarden</span><span class="example_en">To shovel your garden. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan to pa gen ase latèr otour dubwa-la e le rasin ape montre i fo to pèltre latèr par-desi-la.</span><span class="example_en">When you don't have enough dirt around (the base of) the tree and the base and the roots are showing, you have to shovel dirt on top of it. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pen</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Painting;</span><span class="definition_fr"> tableau, peinture.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se bon si to pe vonn te pen.</span><span class="example_en">It would be good if you could sell your paintings. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pen</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); dupen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); dipen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Bread;</span><span class="definition_fr"> pain.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li mèt dibè-la on dupen-la.</span><span class="example_en">She spread the butter on the bread. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yétous blié qui c'est nous autes qu'apé donne yé di pain.</span><span class="example_en">They all forgot that we were the ones giving them bread. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> •<span class="headword">boul dipen </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> «Round bread», round loaf of white bread made by letting balls of bread dough rise together; «pain rond», miche de pain blanc qu'on fait en laissant se lever des boules de pâte ensemble. <span class="example"><span class="example_lc">Mo fe de boul dipen jodi.</span><span class="example_en">I made round bread today. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">dipen leve </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); dipen lève (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Light bread;</span><span class="definition_fr"> pain levé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To petri lapat-la konm te e petri dipen leve.</span><span class="example_en">You knead the dough like you knead it to make light bread. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">dipen mai </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); dipen mayi (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Cornbread;</span><span class="definition_fr"> pain de maïs. <span class="example"><span class="example_lc">Na moun ke manj dechou avèk dupen mai.</span><span class="example_en">There are people who eat cabbage with combread. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nou sèrvi lafarin mayi pou fe dipen mayi.</span><span class="example_en">We use corn meal to make combread. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <em>♦Pensez donc yé té gagnin des tas énormes de choris ses, de fromage de cochon, de pain maïs, dé patates..</em>Just think of it, they had huge piles of sausage, head cheese, combread, potatoes. (<span class="variant_code">T40</span>) •<span class="headword">dipen patat </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sweet potato pie, sweet potato bread;</span><span class="definition_fr"> pain de patate.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le dimanch, Mam te fe so lapat e li te fe dipen patat. Sete en desèr.</span><span class="example_en">On Sundays, Mom would make dough and she'd make sweet potato bread. It was a dessert. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Cété pou marchan ' pan patate ki to metté to bel cravate.</span><span class="example_en">It was for a sweet potato pie peddler that you put on your pretty cravat. </span><span class="example_code">(TN)</span></span> •<span class="headword">dipen pèrdi </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pen pèrdu (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> French toast;</span><span class="definition_fr"> pain perdu.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa se kan to pen vini dir. No te fe dipen pèrdi.</span><span class="example_en">That's when your bread got hard. We made French toast. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">pen beni </span><span class="pos">n.phr.</span>: Blessed bread; pain béni. <span class="example"><span class="example_lc">♦Tousouite li rivé, ein bande pérokés passé pain béni et chakenne pran ein moceau.</span><span class="example_en">As soon as he arrived, a flock of parrots passed the blessed bread, and each one took a piece. </span><span class="example_code">(T8)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Loaf of bread;</span><span class="definition_fr"> miche de pain.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En pen.</span><span class="example_en">A loaf of bread. <em>Konmon ye van en dipen? Sen sou!.</em>How much did they sell a loaf of bread for? Five cents! (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Ye te kapab mèt kat dipen andan en plato.</span><span class="example_en">They could put four loaves of bread in a baking pan. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pen</span><sup>3</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Pine;</span><span class="definition_fr"> pin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena ki fèt avek du bwa d pen ye pèl li.</span><span class="example_en">Some [boards] are made with pine wood, as they call it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pene</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> penen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To grieve, distress, sorrow;</span><span class="definition_fr"> peiner, faire de la peine, chagriner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To pèr to mari e t ape penen pou li.</span><span class="example_en">You lost your husband and you'ré grieving for him. (<span class="variant_code">CA</span>) <em>♦Ah!ça té peiné moin beaucoup de regardé ein si grand homme, et de dire qu'en rien du tout, li té va banane-concomme..</em>It grieved me a lot to see such a great man, and to know that in no time at all he had gone completely nuts. (<span class="variant_code">T37</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pengn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pègn (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Comb;</span><span class="definition_fr"> peigne.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pengnen mo cheve avek en pengn.</span><span class="example_en">I comb my hair with a comb. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Krote, vou peu pa pase en pègn anddan le.</span><span class="example_en">Nappy hair, you can't pass a comb through it. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Enhaut so la tête li té gagnin deux peignes.</span><span class="example_en">Atop her head there were two combs. </span><span class="example_code">(T40)</span></span> •<span class="headword"> 'peigne fin' </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Fine-toothed comb; peigne fin. <span class="example"><span class="example_lc">Cila qui t'apé guetter à la porte té gain ein sac</span><span class="example_en"><span class="example"><span class="example_lc">en papier pis ein peigne fin.</span><span class="example_en">The one who waited at the door had a paper bag and a fine-toothed comb. (<span class="variant_code">GY</span>)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pengnen</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pengn (<span class="variant_code">CA</span>); pen, penyen (<span class="variant_code">PC</span>); penye (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To comb;</span><span class="definition_fr"> (se) peigner. <span class="example"><span class="example_lc">To partaje so cheuve dan milyeu e to pengn li, to très li.</span><span class="example_en">You part her hair down the middle and you comb it and braid it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •penye (so) latèt <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To comb one's hair;</span><span class="definition_fr"> se peigner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To jame penye to latèt.</span><span class="example_en">You never combed your hair. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">penitans</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Penance;</span><span class="definition_fr"> pénitance.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li e fe so penitans.</span><span class="example_en">He is doing penance. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li gen pou peye pou sa li fe. Li gen pou fe en penitans.</span><span class="example_en">He has to pay for what he did. He has to do penance. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">penn</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Pan;</span><span class="definition_fr"> casserole.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Gen pou mete iskek andan ye farin e, epi fe ye lapat. La ka ye a fe ye lapat ase di aben ye genn met i dan ye penn, e lès li gonfle.</span><span class="example_en">They have to put their yeast in their flour, and make their dough. Then when they' ve made their dough they put it in a pan and let it rise. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">penn</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span> •<span class="headword">a penn </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Barely, hardly;</span><span class="definition_fr"> à peine, guère.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vyè Kadjen soti on Lil tou patou la, ye te pa ga aryen ditou. Tou kichòz t o bor isit. A penn, gen MAIL laba la.</span><span class="example_en">The old Cajuns from the Island didn't have anything at all. Everything was on this side. They hardly even had mail service over there. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pennè</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Penny, cent;</span><span class="definition_fr"> sou, centime (centième part d'un dollar). <em>♦[Pou] mal o don, mo fe trwa jwa noir pe pondon ma pe fe trwa lakrwa si don-la avek en deklou di pennè..</em>For a toothache, I say three Our Fathers while making three signs of the cross on the tooth with a ten cent nail. (<span class="variant_code">BI</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">penng </span><em>onom.(.</em>C). Ding-dong; din don. <span class="example"><span class="example_lc">Ye te gen en lakròch deyò-la, li se vini vandrèdi, sanmdi maten,</span><span class="example_en">'<em>penng! Penng! Penng! Penng! ' li se sònen laklòch-la..</em>They had a bell outside, and when Friday or Saturday morning came around, ting! ting! ting! ting! He would ring the bell. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">penrèpèpent</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Beggar-lice; espèce de mauvaise herbe. (<span class="example"><span class="example_lc">Desmodium</span><span class="example_en">spp.)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pense</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pens (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To pinch;</span><span class="definition_fr"> pincer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pense so bra.</span><span class="example_en">He pinched his arm. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">So ti frèr t ape pense li.</span><span class="example_en">His little brother was pinching him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mocouché moin en bas la table. Pou dormi mo pincé mo zyeux.</span><span class="example_en">I lay down below the table, and to sleep I pinched my eyes. </span><span class="example_code">(T39)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pensèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> pense (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Pinch;</span><span class="definition_fr"> pincette.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou brilmon lèstoma, met en ti penset di sel si to lalonng e la val li.</span><span class="example_en">For heartburn, put a little pinch of salt under your tongue and swallow it. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">penso</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Paintbrush;</span><span class="definition_fr"> pinceau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li t ape fe so portre avèk en penso.</span><span class="example_en">He was painting his picture with a paintbrush. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦La pas ti penso-la don to lagòrj.</span><span class="example_en">Then pass the little brush over your throat. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pent</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Tin cup;</span><span class="definition_fr"> timbale.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En tas se en tas a kafe, en pent se an TIN</span><span class="example_en"> A [tas] is a coffee cup, and a [pent] is made of tin. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Pou reveye li, mo pran en pent dolo e mo voye pent dolo-la dan so lafigir.</span><span class="example_en">To wake her up I got a tin cup of water and I threw the tin cup of water in her face. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Large mug;</span><span class="definition_fr"> grosse timbale.</span> (<span class="variant_code">BT</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pent</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pen, pen (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To paint;</span><span class="definition_fr"> peindre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te konè pent mo lamezon andan e andeyò. Blan blan konm lanej.</span><span class="example_en">I used to paint my house inside and out, as white as snow. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pental</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pentad (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Guinea fowl, guinea hen;</span><span class="definition_fr"> pintade.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou te èlve de poulde dèn epi de pental.</span><span class="example_en">We used to raise chickens, turkeys and guinea fowl. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Enave en gro narb e pental-ye te kouche andan narb-la.</span><span class="example_en">There was a big tree and the guinea fowl slept in the tree. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pèntansyè</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> penitansyè (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Penitentiary, jail;</span><span class="definition_fr"> pénitentiaire, prison.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si to kroch t a kou pèntansyè.</span><span class="example_en">If you're dishonest you'll go to jail. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan ye voye twa dan penitansyè se pou en gro krim, to tchwe keken ou choj kòm sa.</span><span class="example_en">When they send you to federal prison, it's for a major crime. You killed someone or something like that. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dernier jou la qué yé té gagnin pou jiger Marie yé dit yé sré voyé li la pénitentiaire.</span><span class="example_en">On the last day, when they were to judge Mary, they said they were sending her to the penitentiary. </span><span class="example_code">(FO T25)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pentur</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); lapentur (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); lapentir (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Paint;</span><span class="definition_fr"> peinture.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te blanchino te pran lacho, se pè en lapentir se en WHITEWASH.</span><span class="example_en">We used to whitewash, we would take lime, that's not a paint, it's a whitewash. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">penturè</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); pentire (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); penture (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To paint;</span><span class="definition_fr"> peindre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo e li n te gen en kenn lapentur n ape penturè so-tchenn tab e se chèj.</span><span class="example_en">She and I, we had a can of paint, and we were painting her table and chairs. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si t ole pentire to lamezonto sèr lacho dan dolo deliye avon to pentire.</span><span class="example_en">If you want to paint your house, you use whitewash in diluted water before you paint. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pepèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Grandfather;</span><span class="definition_fr"> grand-père. <span class="example"><span class="example_lc">Mon pepèr te alman. Li sòr dan alman.</span><span class="example_en">My grandfather was German. He came from Germany. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pèpèrmid</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); pèpèrmit (<span class="variant_code">PC</span>); pèrparmènt (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Peppermint;</span><span class="definition_fr"> menthe poivrée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dite pèpèrmit.</span><span class="example_en">Peppermint tea. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen lwil pèrparmènt to pran sa pou de gaz</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen de dousdous pèrparmènt drèt-la.</span><span class="example_en">They have peppermint oil. You take that for gas. I've got peppermint candy right there. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kraze bonm penpèrment; la sikre li e bwa en kirelye trwa jwa par jou.</span><span class="example_en">Crush some peppermint and sweeten it, and then drink a spoonful three times a day. ['<span class="example"><span class="example_lc">pimpermint</span><span class="example_en">] (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pèr</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Even;</span><span class="definition_fr"> pair.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo dòn de limero e mo mande si-la ke gen limèm pèr pou vini an avon. Sila ke gen limèm pa pèr ye rès annariyè.</span><span class="example_en">I gave out numbers and I asked those with even numbers to come forward. Those who have odd numbers stay in the back. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pèr</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); pè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Pair;</span><span class="definition_fr"> paire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou tou te pa ka gen souye. Mo papa k chache en pè d tènis pou mo frè.</span><span class="example_en">We couldn't all have shoes. My father went to get a pair of tennis shoes for my brother. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Pè mile.</span><span class="example_en">Pair of mules. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Pè pentalon.</span><span class="example_en">Pair of pants. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Pèr de kilot.</span><span class="example_en">Pair of pants. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo pè kilot-la li sal m e kou lave li.</span><span class="example_en">My pair of pants is dirty, I'm going to wash it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité pas gagnin pair soulié.</span><span class="example_en">He didn't have a pair of shoes. </span><span class="example_code">(T36)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pèr</span><sup>3</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); pè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Father;</span><span class="definition_fr"> père.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo okipe apre mo pèr. Li aflije.</span><span class="example_en">I take care of my dad. He's crippled. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; L <span class="example"><span class="example_lc">te kònen chante an franse, te chant pou pret-la. Te chante pou Pè Chaveureu.</span><span class="example_en">He used to be able to sing in French. He sang for the priest, he sang for Father Chaveureux. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2<span class="example"><span class="example_lc">.proper n.</span><span class="example_en">Father (used of God); Père (en parlant de Dieu). <em>Nan dou Pè e dou Fis e dou Sent Èspri ennsi swat il..</em>In the name of the Father and of the Son and of the Holy Spirit, amen. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pèrdi</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); pèch, pèch (<span class="variant_code">PC</span>); pèrch (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Bass, green trout;</span><span class="definition_fr"> perche, truite.</span> •<span class="headword">pèrdi gran-djœl </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); pèch gran-djœl (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Largemouth bass;</span><span class="definition_fr"> espèce de perche commune nord-américaine. 2.<span class="definition_en"> Perch, bluegill;</span><span class="definition_fr"> espèce de poisson.</span> (<span class="variant_code">ST</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pèrch</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Pole, stick;</span><span class="definition_fr"> perche, bâton. <span class="example"><span class="example_lc">No te gen de pèrch pou leve lakòrd-a-lenj pou chèse pli vit. Pèrch-la te gen en fourch pou leve lakòrd.</span><span class="example_en">We had two poles to lift the clothesline up to dry quicker. The pole had a forked end to lift the line. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Lirivé au ras ein gros di bois sec qui té tombé dans dolo. -Ala nous zaffaire, li dit comme ça. Li coupé ein grand perche et pi li monté en haut di bois la..</em>He came to a big dry tree that had fallen in the water. 'That is just what we need,' he said. He cut a big pole and climbed onto the tree. (<span class="variant_code">FO T15</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pèrchwar</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Perch, roost;</span><span class="definition_fr"> perchoir, juchoir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité traversé ein lacou ou yé té gaingnin ein gros dinde qui tapé dromi on so perchoir.</span><span class="example_en">He crossed through a big yard in which there was a turkey sleeping on its roost. </span><span class="example_code">(FO T7)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pèrdi</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Loss;</span><span class="definition_fr"> perte.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En gran pèrdi, ye pèd tou ye dekann</span><span class="example_en"> A big loss, they lost all their cane. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pèrdi</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pèr (<span class="variant_code">CA</span>); pèd, pèdi (<span class="variant_code">PC</span>); pèrd (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>); pèrdu (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To lose;</span><span class="definition_fr"> perdre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pèd mo pòt-mònè. Li bije t kèkplas.</span><span class="example_en">I lost my wallet. It must be somewhere. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li pèrd so moman e so popa. Li en òrfelen. Ye sa gen pou mèt li dan lazil.</span><span class="example_en">He lost his mom and dad. He's an orphan. They'll have to put him in an institution. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lipèrdu so bebe par foskouch.</span><span class="example_en">She lost her baby through miscarriage. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pove vieux Michié Zipiter li perdi tout so pratique.</span><span class="example_en">Poor Mr. Jupiter lost all of his customers. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> •<span class="headword">pèd latet </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To lose one's mind, lose one's head, go crazy;</span><span class="definition_fr"> perdre la raison, perdre la tête, s'affoler. <span class="example"><span class="example_lc">A pèd to latetpèd to lespri.</span><span class="example_en">You're losing your mind. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •pèrd (so) lespri <span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To lose one's mind, lose one's head, go crazy;</span><span class="definition_fr"> perdre la raison, perdre la tête, s'affoler, cf. <span class="example"><span class="example_lc">espri</span><span class="example_en">•pèd (son) ton <span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To waste one's time;</span><span class="definition_fr"> perdre son temps, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">tan</span><span class="example_en">•pèrdi pasyans <span class="example"><span class="example_lc">v.phr,</span><span class="example_en">To lose one's patience; perdre patience, se fâcher. cf. <span class="example"><span class="example_lc">pasyans</span><span class="example_en">—<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To get lost;</span><span class="definition_fr"> s'égarer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No pèrdi dan gran lamezon-la.</span><span class="example_en">We're lost in this big house. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Nonm ki te konte-la esplike li ye traka e mannde li si li te pa wa en nonm ki te pèrd.</span><span class="example_en">The man who had counted explained their problem to him and asked if he hadn't seen a man who was lost. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To die, be lost;</span><span class="definition_fr"> être perdu, mourir. <span class="example"><span class="example_lc">Le e pèd la, li pe e fe la, le e mouri.</span><span class="example_en">The plant is lost, it's not going to make it, it is dying. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si en moun move, kanay, li pèrdi.</span><span class="example_en">If a person is bad, mischievous, he's done for. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> REM: The forms <span class="example"><span class="example_lc">pèrd</span><span class="example_en">and <span class="example"><span class="example_lc">pèrdi</span><span class="example_en">do not seem to function like short and long forms of other verbs. <span class="variant_code">NE</span> notes that <span class="example"><span class="example_lc">pèrdi</span><span class="example_en">is mainly used after the marker <span class="example"><span class="example_lc">te,</span><span class="example_en">and <span class="variant_code">MO</span> 60 lists <span class="example"><span class="example_lc">pèrdi</span><span class="example_en">as the past form.</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pèrdri</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); pèldri, pèildri (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Partridge;</span><span class="definition_fr"> perdrix.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te konnen lachas e mon nonk. Ye te konnen lachas pèrdri.</span><span class="example_en">He used to go hunting with my uncle. They would go partridge hunting. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kèkfwa a onz-èr mokèr-ye ap imite tou lez ot zozo, en pèrdri, en kardinal.</span><span class="example_en">Sometimes at 11:00 the mockingbirds are imitating all the other birds, a partridge, a cardinal. (<span class="variant_code">CA</span>) 2.<span class="definition_en"> Bobwhite, quail;</span><span class="definition_fr"> caille.</span> (<span class="example"><span class="example_lc">Colinus virginianus</span><span class="example_en">L.). <span class="example"><span class="example_lc">Mo konne aou ina enn bann de pèrdri paski se i le kouche e pi ye manchaye antour.</span><span class="example_en">I always know where there is a band of bob whites, because they sleep and they eat in the area. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Pèrdri-ye sifle.</span><span class="example_en">Bobwhites whistle. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> REM: RD says that <span class="example"><span class="example_lc">pèrdri</span><span class="example_en"> usually with some modifier, denotes various songbirds, e.g. catbird, lark, thrush, cf. <span class="example"><span class="example_lc">kay</span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">peri</span> <span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To perish;</span><span class="definition_fr"> périr.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tonnerr' chiel tombé bourlé moulin. Tou'moun dans moulin là péri.</span><span class="example_en">Lightning struck and burned the mill. Everyone in the mill perished. </span><span class="example_code">(GC2)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">peril</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Peril, danger;</span><span class="definition_fr"> péril, danger.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bon Djé voyé so zange cherubin é saint Michiel dé lamer péril.</span><span class="example_en">The Good Lord sent his dear cherubim angel and Saint Michael from the perils of the sea. </span><span class="example_code">(TN)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pèrmèt</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To permit, allow;</span><span class="definition_fr"> permettre, laisser.</span> <em>♦Dabor ki permette toi entré dan la mézon ?.</em>First of all, who let you in the house? (<span class="variant_code">ME</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">pèrmi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); pèrmit (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Permit;</span><span class="definition_fr"> permis.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li i pou achte en pèrmi pou bati en mezon.</span><span class="example_en">He had to buy a permit to build a house. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lipayé cent piasse, li couri lachasse. Li dit c'est fini ya pli bal sans permi.</span><span class="example_en">He paid a hundred dollars, he went hunting. He said it's over, there are no more bullets without a permit. </span><span class="example_code">(T10)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Prescription;</span><span class="definition_fr"> ordonnance.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena de fwa, de mèdikaman konm sa, ye p e von twa li ormi to gen en pèrmit ave en doktè.</span><span class="example_en">Sometimes they won't sell you medicine like that unless you have a prescription from a doctor. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pèrmisyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Permission;</span><span class="definition_fr"> permission.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye monn momon e popa lapèrmisyon pou mariye e ye fiy.</span><span class="example_en">They asked the mom and dad permission to marry their daughter. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To dòn to piti-ye pèrmisyon pou soti leswa tou sèl.</span><span class="example_en">You give your children permission to go out alone at night. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Çadonne Lapin ein pé courage, alors li vancé coté chef néléphants et pi li mandé li la permission resté dans so pays..</em>That gave Rabbit a little courage, and he went up to the head elephant and asked him for permission to remain in his country. (<span class="variant_code">FO T15</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">pèroke</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); peroke (<span class="variant_code">PC</span>); piroke (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Parrot;</span><span class="definition_fr"> perroquet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Moun-la ki te gen piroke apran li koman pou jire.</span><span class="example_en">The people who had the parrot taught it how to swear. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tousouite li rivé, ein bande pérokés passé pain béni et chakenne pran ein moceau.</span><span class="example_en">As soon as he came by, a flock of parrots passed the blessed bread, and each one took a piece. </span><span class="example_code">(T8)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">peròksid</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Peroxide;</span><span class="definition_fr"> péroxyde.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Laveavek di peròksid don dolo fret tou le kenz minit.</span><span class="example_en">Wash in peroxide and cold water every fifteen minutes. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pèrse</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); pèrs, pèrse (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To drill, pierce;</span><span class="definition_fr"> percer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To pèrs en ti trou.</span><span class="example_en">You drill a hole. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li ole pèrse en trou dan lamiray.</span><span class="example_en">He wants to drill a hole in the wall. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Tigue, ki té apé guêté, oua so ti dan, et sotté on li drette et percé so cou avé so kro.</span><span class="example_en">Brer Tiger, who was lying in wait, saw his little teeth and jumped right on him and pierced his neck with his fangs. </span><span class="example_code">(T8)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To burst;</span><span class="definition_fr"> éclater.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li t ape voye so BALLOON anlèr e li pèrse.</span><span class="example_en">He was throwing his balloon up high and it burst. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pèrsi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Parsley;</span><span class="definition_fr"> persil.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M e plante pèrsi.</span><span class="example_en">I'm planting parsley. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To mèt pèrsi dan boulèt e desi to gonbo.</span><span class="example_en">You put parsley in meatballs and on gumbo. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tope pronn nef pye pèrsi e bouyi ye.</span><span class="example_en">You take nine parsley plants and boil them. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pèrsòn</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> pèrsonn (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Person;</span><span class="definition_fr"> personne.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te konnen kan chak pèrsonn te kouri mourir.</span><span class="example_en">He knew when each person was going to die. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Detemps en temps, ein personne déguisée en paysage rouge qui marqué Low Hell té rété pou parlé yé.</span><span class="example_en">Every now and then a person dressed up as a red landscape marked 'Low Hell' would stop to talk to them. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pèrsòn</span><sup>2</sup> <span class="pos">pron.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pèrsonn (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); parsòn (<span class="variant_code">CA</span>); pèsonn, pèson (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> No one;</span><span class="definition_fr"> personne.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pèson pa fe l aryen.</span><span class="example_en">No one did anything to him. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye bandonen mezon-la. Ena pi pèrsonn ki rès andan-la.</span><span class="example_en">They abandoned the house. No one lives there anymore. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Lapin gagnin la bouche si tellement doux que personne pas capab réfisé li arien.</span><span class="example_en">Brer Rabbit was such a sweet talker that no one could refuse him anything. </span><span class="example_code">(FO T1)</span></span> 2.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">indef</span><span class="example_en">Someone, anyone; quelqu'un. <span class="example"><span class="example_lc">Li pa paran avèk pèrsòn dòt. Li pa paran e Ledif ni aryen koum sa.</span><span class="example_en">He's not related to anyone else. He's not related to the LeDuff's or anyone like that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="example"><span class="example_lc">Lapin offert so tchène moman on marché, mais avant personne achté li, Man Lapin cassé so la ficelle et chapé.</span><span class="example_en">Rabbit offered his own mother for sale, but before anyone bought her, Mrs. Rabbit broke her string and escaped. </span><span class="example_code">(T9)</span></span> •<span class="headword">pèrsonn dòt </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Anyone else;</span><span class="definition_fr"> personne d'autre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li seye èt plis ke pèrsonn dòt.</span><span class="example_en">He's trying to be better than anyone else (putting on airs). (<span class="variant_code">ST</span>)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pèrsyade</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To persuade;</span><span class="definition_fr"> persuader.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Voisin yé alorse persiadé lé roi qué c'était Jean qui té volé li.</span><span class="example_en">Then the neighbors persuaded the king that it was John who had robbed him. </span><span class="example_code">(FO T26)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pèrt</span> <span class="pos">n.</span> •<span class="headword">pèrt ton </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Waste of time;</span><span class="definition_fr"> perte de temps.</span> <em>Se jich en pèrt ton galope avèk twa!.</em>It's just a waste of time to run with you. (<span class="variant_code">NE</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">petar</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); peta (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Firecracker;</span><span class="definition_fr"> pétard.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se le kat de julièt. L ape tire en ta de peta.</span><span class="example_en">It's the fourth of July. They're shooting a lot of firecrackers. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<em>Mo perdi vingt-cinq sous jour là Françoése tiré pétards dans Séna, et fai nous tou sauvé..</em>I lost 25 cents the day Frances threw firecrackers into the Senate and made us all run away. (<span class="variant_code">T33</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">petarad</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Succession of farts;</span><span class="definition_fr"> pétarade.</span> <em>♦Canli parti, li baissé so la tête, pi li voyé vous ein démi douzaine paire cou pié; en minme tan li donnin vou ein pétarade, ça té pareil comme si yé té déchiré la cotonnade..</em>On starting, he put down his head, then he kicked half-a-dozen times with both feet, and made a noise which was if you were tearing up a piece of cotton fabric. (<span class="variant_code">FO 1887</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">petcha</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> An herbal tea;</span><span class="definition_fr"> une tisane.</span> pete (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pète (<span class="variant_code">PC</span>). —<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To fait;</span><span class="definition_fr"> péter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mule-la ele e pete</span><span class="example_en">The mule is braying and farting. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen en ta de gaz</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">Li te jich ape pete.</span><span class="example_en">He had a lot of gas. He was just farting. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To crack (said of a whip);</span><span class="definition_fr"> claquer.</span> •<span class="example"><span class="example_lc">Jou la pété so fouet, la oi tou moune dans champ, jisqu'à ti négrillons allé sorti dans camp.</span><span class="example_en">The day he strikes his whip, he'll see everyone out in the field, even the little black boys will go out into the field. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To break, snap, crack;</span><span class="definition_fr"> casser, faire claquer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa tan mo peite sa branch-en en kou d baton.</span><span class="example_en">I didn't wait, I broke the branch with a stick. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">pète en batay </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To start a fight;</span><span class="definition_fr"> commencer une bataille, provoquer une bagarre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Na defwa ye te pète en batay enndan-la.</span><span class="example_en">Sometimes they started a fight. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">petèt</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pitèt (<span class="variant_code">NE</span>); petet, ptèt (<span class="variant_code">PC</span>); pètèt (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Maybe, perhaps;</span><span class="definition_fr"> peut-être. <span class="example"><span class="example_lc">T a kòrche li ta a gen ABOUT petet venn-senk pyas pou li.</span><span class="example_en">If you skin it you'll get maybe twenty-five dollars for it. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">To vant jich ap grongnen. Petèt to fen.</span><span class="example_en">Your stomach is growling. Maybe you're hungry. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="example"><span class="example_lc">To sa gen manje dmen e soupe ansanm, paske mo sa petet pa la pou donn twa soupe aswa.</span><span class="example_en">You will have to eat lunch and dinner together, but I might not be here tonight to give you dinner. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">petri</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pétri, prèti (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To knead;</span><span class="definition_fr"> pétrir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen pou leve a trwaz-èr du maten pou petri mo lapat dipen.</span><span class="example_en">I had to get up at three o'clock in the morning to knead my bread dough. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">peu</span><sup>1</sup> <span class="example"><span class="example_lc">quant., pron., adv.</span><span class="example_en">Few, little; peu. <span class="example"><span class="example_lc">♦Mo rêvé qué dans peu de jours nous té rivé coté Lindine.</span><span class="example_en">I dreamt that in few days we had arrived in Lindon. </span><span class="example_code">(T37)</span></span> •<span class="headword">byen peu </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); byen pè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Very few;</span><span class="definition_fr"> bien peu, très peu.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Meriken gen chveu rouj. Byen peu d Franse gen de chveu rouj.</span><span class="example_en">Americans have red hair. There are very few French who have red hair. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>•.</em>n peu (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); en pè (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>), en pe (<span class="variant_code">PC</span>); en ti peu (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>). —<span class="pos">pron.</span> <span class="definition_en">A little, a little bit (of);</span><span class="definition_fr"> un peu (de). <span class="example"><span class="example_lc">Peutèt ye se mele sa avè en pe wiski.</span><span class="example_en">They might have mixed that with a little whiskey. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en bros neuf. Li bros mo cheuve-ye myeu parskè li en ti peu pli red ke sila ke mo te gen avon.</span><span class="example_en">I have a new brush. It brushes my hair better because it's a little stiffer than the one I had before. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦''Tan pri, mo piti, donne moin enne pé dolo, mo ben soif.</span><span class="example_en">« Please, my child, give me a little water, I'm very thirsty.» (<span class="variant_code">T30</span>) —<span class="pos">adv.</span> 1) Very; très. <span class="example"><span class="example_lc">Mo ale wa sa e sete en peu joli.</span><span class="example_en">I went to see that and it was very nice. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2) Somewhat, rather, kind of; plutôt, assez. <em>T ape grouye en peu dousman. Kofè to pa grouye plu vit ke sa?.</em>You're moving somewhat slowly. Why don't you move faster than that? (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">peu</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.mod.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pœ (<span class="variant_code">PC</span>); pe (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pè (<span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> [Ability]. Can, to be able to; pouvoir. <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen lakronp don le jonm. Leswò m pe pa poze.</span><span class="example_en">I have cramps in my legs. At night I can't rest. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kòchaj se en BLOUSE ki to peu mèt avèk en jup.</span><span class="example_en">A blouse is a shirt that you can wear with a skirt. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li gen piroke andan lakay e li te jich ape jire. Mo te peu pa wa ki sete. Mo te krwa sète en ti zanfan.</span><span class="example_en">He had a parrot in the house and it was just swearing. I couldn't see who it was. I thought it was a little child. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li té pas pé vini en ville tant li té pair Genéral Sheridan.</span><span class="example_en">He couldn't go to town, he was so afraid of General Sheridan. </span><span class="example_code">(T40)</span></span> Conjug: a) poura <span class="example"><span class="example_lc">v.pres. or fut.</span><span class="example_en">Will be able, can; pourrai, -as, -a, etc. <span class="example"><span class="example_lc">Le poul-la poura rèste don l poulaye-la.</span><span class="example_en">The hens can stay in the henhouse. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> b) poure <span class="example"><span class="example_lc">v.cond.</span><span class="example_en">Would be able, could; pourrais, -ait, etc. <span class="example"><span class="example_lc">Ti poure sèrvi plusieuz afèr pou taye leu bwò.</span><span class="example_en">You could use several different things to cut wood. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> c) pouve <span class="example"><span class="example_lc">v.past</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); poure (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Was able to, could;</span><span class="definition_fr"> pouvais, -ait, etc. <span class="example"><span class="example_lc">Afòrs inave le boukòn li poure pa wa.</span><span class="example_en">There was so much smoke that he couldn't see. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li pouve pa parle langle ditou.</span><span class="example_en">He couldn't speak English at all. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> d) pi <span class="example"><span class="example_lc">v.past</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>). Was able to, succeeded in; ai pu, as pu, etc. <span class="example"><span class="example_lc">Fwa-sa-la, mo t ape ale o magazen. Mo pa pi rive o magazen.</span><span class="example_en">At that time, I was going to the store. I wasn't able to get to the store. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> [Permission]. May; peux, peut, etc. <span class="example"><span class="example_lc">To pe fe sa si t ole.</span><span class="example_en">You may do that if you want. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> 3.<span class="definition_en"> [Possibility]. Could, might; pourrais, -ait, etc. <span class="example"><span class="example_lc">Li peu èt malad. mè mo pa konè.</span><span class="example_en">He might be sick, but I'm not sure. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">peud-provab</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Probably;</span><span class="definition_fr"> probablement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Peud-provab j va ale a lamès dimen.</span><span class="example_en">I will probably go to mass tomorrow. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">peye</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); peye (<span class="variant_code">MO</span> 60); pe, pey, pèi, pèyè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To pay;</span><span class="definition_fr"> payer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ka dekann ase chè, ye e peye twa konm, lanen pase ye peye venn-dè pyas pou en tonn.</span><span class="example_en">When cane is expensive they pay you [well], like last year they paid twenty-two dollars per ton. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">To pa peye man sa sete vo.</span><span class="example_en">You didn't pay me what it was worth. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Mopayé vous, oui! mais pas tout de suite..</em>I'll pay you, but not right away. (<span class="variant_code">T1</span>) 2.<span class="definition_en"> To pay for;</span><span class="definition_fr"> payer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Gen pèyè tou kichoj astè-la.</span><span class="example_en">They have to pay for everything now. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Yè tapè pèye de kochon kat sou isi.</span><span class="example_en">They were paying four cents [a pound] for hogs here. (<span class="variant_code">MO</span> 60) 3.<span class="definition_en"> To pay for, be (made) sorry for;</span><span class="definition_fr"> payer, regretter.</span> M <span class="example"><span class="example_lc">ap seye dòn twa en konsitman. To kout pa. To va peye pou li pli tar.</span><span class="example_en">I'm trying to give you a pièce of advice. You won't listen. You'll pay for it later. (<span class="variant_code">CA</span>) <em>♦Lapé laissé moin mouri faim et frette dihors, mais la payé moin ça..</em>He is letting me die of cold and hunger outdoors, but he will pay for that. (<span class="variant_code">FO T27</span>)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pèyman</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); peyman (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Payment;</span><span class="definition_fr"> paiement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo fe mo peyman an mo AIR CONDITIONER tou le mwa. Mo proch fini peye.</span><span class="example_en">I make my payment on my air conditioner every month. I'm almost finished paying. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lannmen maten li kouri mennen chwal-la e chèche so peyman. Lœ rwa donn li so kenz san pyas ye.</span><span class="example_en">The next morning he went to take the horse and pick up his payment. The king gave him his fifteen hundred dollars. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">peze</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pèze (<span class="variant_code">CA</span>); pèz, pez (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To weigh;</span><span class="definition_fr"> peser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Te gen en juj de pe ki te e peze dekann.</span><span class="example_en">There was a justice of the peace who weighed the cane. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen pou peze an en ti balans tou sa mo ap manje parskè mo ON A DIET.</span><span class="example_en">I have to weigh on a little scale all I'm eating because I'm on a diet. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<em>v.intr. 1.<span class="definition_en">.</span></em>To weigh; peser. <span class="example"><span class="example_lc">Mo te tchwe en kochon ki peze apeple katre-ven liv.</span><span class="example_en">I killed a pig who weighed about eighty pounds. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <em>♦Pasqué des os ça pésé, et c'est meilleur marché sans des os..</em>Because bones are heavy, and it's a better bargain without bones. (<span class="variant_code">FO T17</span>) 2.<span class="definition_en"> To press;</span><span class="definition_fr"> presser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pou tire le tete a lavach, to just pèze desi e le-la sòrti.</span><span class="example_en">To milk the cow, you only have to press on them [the teats] and the milk comes out. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pi</span><sup>1</sup> <span class="pos">conj.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60); pyi (<span class="variant_code">MO</span> 72). Well; puis. <span class="example"><span class="example_lc">♦Piyé bafré gombo avè douri yé vanté plin.</span><span class="example_en">Then they ate gumbo and rice until their bellies were full. </span><span class="example_code">(T3)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pi</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Magpie;</span><span class="definition_fr"> pie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li couri prend ein place pou travaille chez moune qui té bien méchant, et moune la yé té gagnin ein pie voleuse.</span><span class="example_en">He took a job at the home of some nasty folk, and those people had a thieving magpie. </span><span class="example_code">(FO T25)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pi</span><sup>3</sup> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To stink;</span><span class="definition_fr"> puer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kòrna pi.</span><span class="example_en">Jimson weed stinks. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>Nouzòt te pel ye piyon. Ye pi!.</em>We used to call them 'stinkbugs' because they stank! (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">En polkèt, kan li pèr, life pipi e sa pi.</span><span class="example_en">When a skunk is afraid, he pees and it stinks. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Vié neg dans rang di cane apé toumain la terre avec yé la charrie, mais... phn! ...yé pi la souère..</em>The old blacks in the sugar cane rows were turning the earth with their plows, but peuh! they stink of sweat. (<span class="variant_code">T27</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">piblik</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Public;</span><span class="definition_fr"> public.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Liavé compair Lapin, yé té trouvé nave pa assé l'argent dan trésor piblic pou yé té vini riche vite.</span><span class="example_en">He and Compair Lapin found that there was not enough money in the treasury for them to become rich quickly. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">piblikasyòne</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To publish;</span><span class="definition_fr"> publier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Cekofair mo voyé vou eine lot pou piblikacioné dan vou gazet.</span><span class="example_en">That's why I'm sending you another one to publish in your newspaper. </span><span class="example_code">(T16)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">piblike</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To publish;</span><span class="definition_fr"> publier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Afoce tou moune si tan ambêté lé roi avé larenne, yé pibliké dan gazette ké yé té allé donné yé fille à cila ki té fé yé cado ein bato ki té koné navigué on laterre com on lamer.</span><span class="example_en">People annoyed the king and the queen so much that they finally published in the paper that they would give their daughter in marriage to the one who could give them a boat that would travel on land as on sea. </span><span class="example_code">(T7)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pichouèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Bad little girl;</span><span class="definition_fr"> jeune fille espiègle.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pichoun</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Vagina;</span><span class="definition_fr"> vagin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En fom gen pichoun.</span><span class="example_en">A woman has a vagina. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">pichou pi </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Slut, salope. <span class="example"><span class="example_lc">Se tou de ti pichou pi.</span><span class="example_en">They're all little sluts.</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pichout</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> (Child's) penis or vagina;</span><span class="definition_fr"> pénis, vagin, zozo (d'enfant). <span class="example"><span class="example_lc">Li gen en ti pichout kout.</span><span class="example_en">He has a short little penis. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se ant to janm-ye to ti pichout.</span><span class="example_en">Your wee wee is between your legs. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Know-it-all; Monsieur je sais tout. <span class="example"><span class="example_lc">Li pichout. Li konen mye.</span><span class="example_en">He's a know-it-all. He knows better than anyone. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pigbwa</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); pikbwa (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Woodpecker;</span><span class="definition_fr"> pie, pivert.</span> <em>Pikbwa-ye t ape pike dibwa-la pou de vèrmin: fromi ou depou dibwa, devèr..</em>Woodpeckers were pecking the tree for vermin, little bugs, ants, woodlice, worms. (<span class="variant_code">CA</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">pigourwen</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Kidney;</span><span class="definition_fr"> rein.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou de pigourwen malad, fe bouyi kontak e lalyann ane onsonm e bwa sa,</span><span class="example_en">For sick kidneys, boil some contact root and some anet together and drink that. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pijon </span><span class="example"><span class="example_lc">n,</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>). Pigeon; pigeon. <span class="example"><span class="example_lc">Poul, kana, pijon, zwa, gran-momon te èlve tou kèkchoj.</span><span class="example_en">Chickens, ducks, pigeons, geese, grandmother raised everything. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dan place vié nomme navé ein zoli fée assite dan ein ti cariole tou dorée, ki té atelée avé pizons.</span><span class="example_en">On the old man's property there was a pretty fairy seated in a little gilded carriage, which was hitched with pigeons. </span><span class="example_code">(T7)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pijonnyè</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); pijonyèr (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Pigeon house;</span><span class="definition_fr"> pigeonnier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye mèt pijonyèr andan magazen mayi.</span><span class="example_en">They put the pigeon house in the corn crib. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Comme ain gé té oua pigeon bien nourri dans yé pigeonnié, li pinturé son cor en blan, é li vini coté yé pou partager avec yé.</span><span class="example_en">When a jay saw that the pigeons were well nourrished in their dovecote, he painted his body white and he came up to them to share with them. </span><span class="example_code">(ME 90)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pik</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Bone of contention;</span><span class="definition_fr"> pomme de discorde.</span> <span class="example"><span class="example_lc">De moun ye gen en pik en kont lòt. Ye chikann tou-l-tan.</span><span class="example_en">Two people have a bone to pick with each other. They bicker all the time. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Point, peak;</span><span class="definition_fr"> pic.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pou HALLOWEEN, piti-ye ye gen de mas avèk de chapo a pik e ye sanm vyey chwèt.</span><span class="example_en">For Halloween, kids have masks with pointed hats and they look like old witches. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pikan </span><span class="example"><span class="example_lc">adj</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">CA</span>); pikon (<span class="variant_code">PC</span>). Prickly; épineux. <em>Lòt-la ki gen gro flè-la ki pikon ye ki la-la, sa ki ye non?.</em>The other ones, with the big prickly flowers down there, what is their name? (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">En zoranje se pikan. So fey-ye, ye gen pikan</span><span class="example_en"> An orange tree is prickly. Its leaves have thorns. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pikan</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); pikon (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Thorn;</span><span class="definition_fr"> épine, piquant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pye bouke-sa-la gen pikon an la.</span><span class="example_en">That flowering shrub has thorns on it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se en pikan. Si to pa fe atasyon, li va darde twa.</span><span class="example_en">It's a thorn. If you're not careful, it'll prick you. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Non! non! Compair Bouki, pa jité mouen dan zéronce; pikan la yé a déchiré mo lapo et crévé mo jié..</em>No, no, Brer Bouki, don't throw me in the briar patch; the thorns will tear my skin and poke out my eyes. (<span class="variant_code">T2</span>) 2.<span class="definition_en"> Splinter;</span><span class="definition_fr"> écharde.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li t ape fe lachèrpont e li trape en pikan anba so zonng.</span><span class="example_en">He was doing carpentry and he got a splinter under his nail. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Stinger;</span><span class="definition_fr"> crochet venimeux, aiguillon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">O bou d so lake pikanke gen en pikan.</span><span class="example_en">At the end of his tail, a sting-ray snake has a stinger. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pikanke</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Sting-ray snake; espèce de serpent. <span class="example"><span class="example_lc">O bou d so lake pikanke gen en pikan.</span><span class="example_en">At the end of his tail, a sting-ray snake has a stinger. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pikayon</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Picayune, nickel (old coin worth five cents);</span><span class="definition_fr"> picaillon (ancienne pièce de monnaie de cinq sous). <span class="example"><span class="example_lc">♦Modone pikayon piti gasson mo fie ki kouri lèkol.</span><span class="example_en">I gave a nickel to my daughter's son who goes to school. </span><span class="example_code">(T13)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pike</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Drunk;</span><span class="definition_fr"> soûl, ivre. <span class="example"><span class="example_lc">Li te pike. Li bwa tro larkòl.</span><span class="example_en">He was drunk. He drank too much alcohol. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Chaque fois li té gagnin la chance li té soulé li bien. Ein soir li té rentré tard bien piqué, li prend babillé avec so fame.</span><span class="example_en">Every time he had the chance he got really drunk. One evening he came in late and started to quarrel with his wife. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pike</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); pikè (<span class="variant_code">MO</span> 60). Stake; piquet. <span class="example"><span class="example_lc">Te gen en pike dan larivyèr. Mo mare chalon-la, e mo trape mo pwason.</span><span class="example_en">I had a stake in the riverbed. I tied my boat to it, and caught my fish. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan Pap te gen pou kòrde dibwa, no mete en pike la pou pèche dibwa-la de boule.</span><span class="example_en">When Dad would cord wood, we put a stake there to prevent the wood from tumbling. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Madam' li prend' ein coup d'colère, li fé donn' moin ein quat' piquié.</span><span class="example_en">Mistress flew into a passion, she had me whipped at the four stakes. </span><span class="example_code">(GC2)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pike</span><sup>3</sup> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); pik (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To stick, prick;</span><span class="definition_fr"> piquer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pike mo dwa ave en negwiy, el e fe lapòstum.</span><span class="example_en">I pricked my finger with a needle, and it made pus. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To sting, bite (of insect);</span><span class="definition_fr"> piquer, mordre (en parlant d'un insecte). <span class="example"><span class="example_lc">L ap grate li parskè de fromi rouj pike li.</span><span class="example_en">He's scratching himself because red ants bit him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Même ti fourmi la qué Colombe té sauvé, piqué talon n'homme la et ca fait li graté.</span><span class="example_en">The same ant that the dove had saved pricked the heel of the man, and that made him scratch. </span><span class="example_code">(T18)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To stick, stab;</span><span class="definition_fr"> piquer, poignarder.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pike kouto-a dan laviòn-na.</span><span class="example_en">He stuck the knife into the meat. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 4.<span class="definition_en"> To stitch;</span><span class="definition_fr"> piquer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">San-e-wit an e l ape pike de koutdepwent, a so laj-la.</span><span class="example_en">A hundred and eight years old, and she is still stitching quilts, at her age. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Pike matla.</span><span class="example_en">To stitch a mattress. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 5.<span class="definition_en"> To have sex with, make love with, fuck;</span><span class="definition_fr"> baiser, avoir des rapports sexuels avec, faire l'amour avec.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li va pike twa.</span><span class="example_en">He is going to have sex with you. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 6.<span class="definition_en"> To dig;</span><span class="definition_fr"> fouiller.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La p pike fose pou lese dolo pati andan-l.</span><span class="example_en">He's digging a ditch to let water run off in it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To have sex, make love, fuck;</span><span class="definition_fr"> avoir des rapports sexuels, baiser, faire l'amour.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye kouri kou kouche kou pike.</span><span class="example_en">They're going to bed to have sex. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To plunge;</span><span class="definition_fr"> plonger, piquer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand Baleine oua li té apé monté en haut la terre, cré mille tonnerre li batte so la tcheu raide et pi li piqué au large.</span><span class="example_en">When the whale saw that she was mounting on land, ye gods, she beat her tail furiously and plunged headlong into the sea. </span><span class="example_code">(FO T1)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pikir</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Sting;</span><span class="definition_fr"> piqûre. <span class="example"><span class="example_lc">Li marche antèr deklou e safe en pikir. Sa fe mal.</span><span class="example_en">He stepped on a nail and it made a sting. It hurt. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] pikir en gèp, pronn trwa kalite zèrb, bat ye byen e la to front ye si lapikir..</em>For a wasp sting, take three kinds of grass, beat them well and rub them on your sting. (<span class="variant_code">BI</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">piknik</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Picnic;</span><span class="definition_fr"> pique-nique. <span class="example"><span class="example_lc">Mo t ap fe li akrwa mo t ap ale an en piknik.</span><span class="example_en">I was making him believe I was going on a picnic. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pikòt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lapikòt (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Pox, chicken pox;</span><span class="definition_fr"> picote, varicelle, variole.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen lapikòt.</span><span class="example_en">He has the pox. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lapikòt sa fe kòm en demanjezon e andan to gen lapostim e kan sa chès, sa fe en krout. Sa lès de move lamark desi lafigir.</span><span class="example_en">Chicken pox makes a rash and inside there's pus and when that dries, it makes a scab. It leaves bad marks on your face. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou lapikòt i fo rete kouche pi pa monje di monje gra.</span><span class="example_en">For chicken pox you have to stay in bed and not eat fatty foods. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> •<span class="headword">tit pikòt </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Smallpox, chicken pox;</span><span class="definition_fr"> picote, varicelle, variole.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pikte</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To peck (at), nibble;</span><span class="definition_fr"> grignoter, becqueter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">L ape pikte dan so manje.</span><span class="example_en">He's just picking at his food. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pile</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); pil (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To pound, grind;</span><span class="definition_fr"> piler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To fe en pile lalo e to sèr en tami pou tamize sa. Sa fe lafile.</span><span class="example_en">You make a ground mixture of sassafras and you use a sifter to sift it. It makes filé powder. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Lidonnin Blanche eune graine di riz pou pilé dan pilon.</span><span class="example_en">He gave Blanche a kernel of rice to grind in her mortar. </span><span class="example_code">(T30)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pilo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Pile, heap, stack;</span><span class="definition_fr"> tas, amas, pile.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No te mèt patat dous andan en pilo. Sete fe avèk latè e dijwon e sete la sèl mòyèr patat dous pa jle.</span><span class="example_en">We had sweet potatoes in a stack. It was made with dirt and hay and it was the only way the sweet potatoes didn't freeze. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mose deja vann tou sa e sa se mennen mwen en bon pilo larjan.</span><span class="example_en">I would have already sold all of that, and it would have brought in a pile of money. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pilon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">CA</span>); pilan (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Pestle;</span><span class="definition_fr"> pilon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye pran en gro LOG', ye koule en trou anndan LOG-lan, epi en batonye pèl en pilon.</span><span class="example_en">They take a big log, drill a hole in the log, and [they take] a stick they call a pestle. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lidonnin Blanche eune graine di riz pou pilé dan pilon.</span><span class="example_en">He gave Blanche a kernel of rice to grind in her mortar. </span><span class="example_code">(T30)</span></span> •<span class="headword">pilon diri </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Pestle for grinding rice;</span><span class="definition_fr"> pilon à riz.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pilote</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To stomp, jump around;</span><span class="definition_fr"> sautiller, piétiner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li ale pilote dan labou. Kan li soti, li te tou bourbe.</span><span class="example_en">He went stomping around in the mud. When he got out, he was all muddy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To smash;</span><span class="definition_fr"> pilonner, écraser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye pilote lakrèm dile-la andan djar-la pou fe dibèr.</span><span class="example_en">They smashed the cream from the milk in a jar in order to make butter. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pilul</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>); pilil (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); piyouil (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Pill;</span><span class="definition_fr"> pilule.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo bliye prann mo pilil bonmaten. Mo gen pou prann en pilil tou le jòr.</span><span class="example_en">I forgot to take my pill this morning. I have to take a pill every day. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pilyè</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); pilye sip, pilye labrik (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Pile (block of wood, stone, or brick on which a house rests to keep it above ground);</span><span class="definition_fr"> pilot (pilier sur lequel on bâtit une maison pour la protéger des inondations). <span class="example"><span class="example_lc">An ba se de pyes ye pèl sa, an ba lamezon, sa ki asit an te pilyè.</span><span class="example_en">Foundation stones are under the house. What you have on top are called pillars. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye t abitid bati lamezon desi en pilye an bwa.</span><span class="example_en">They used to build houses on wooden pilings. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pim</span> <span class="pos">onom.</span> <span class="definition_en">Bam, wham!</span><span class="definition_fr"> Boum, paf!</span> <em>♦Alàmoin, anon jouer. Baissezmacac ... et pim! Bête la fou li ain clac..</em>Here I am, let's play. Crouch down, monkey, and bam! (<span class="variant_code">T25</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">piman</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pimon (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Hot pepper;</span><span class="definition_fr"> piment brûlant. <span class="example"><span class="example_lc">En ti piman.</span><span class="example_en">A small hot pepper. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>To gen trop piman anndan 1.<span class="definition_en">.</span></em>You've got too much pepper in there. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">To gen pou moule to piman apre li chèse.</span><span class="example_en">You have to grind your hot pepper after it's dry. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Liramase so lapo, met plen di sel, di pwòv e piman dan li e li lese li dan kwon la ou li te.</span><span class="example_en">He took the skin, put a lot of salt, pepper and hot pepper in it and left it in the comer where it was. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">piman anraje </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); piman raje (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cayenne, hot, or red pepper;</span><span class="definition_fr"> piment rouge, piment de Cayenne.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pimante e piman anraje.</span><span class="example_en">It's spiced with hot pepper. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">pimon bou </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Buck pepper;</span><span class="definition_fr"> espèce de piment vert brûlant. <span class="example"><span class="example_lc">Pimon bou cho.</span><span class="example_en">Buck peppers are hot. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> •<span class="headword">piman dou </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sweet, bell pepper;</span><span class="definition_fr"> piment doux, poivron.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En gro piman dou.</span><span class="example_en">A large bell pepper. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No fe salad e piman dou.</span><span class="example_en">We made salads with sweet peppers. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">piman natirèl </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Hot pepper;</span><span class="definition_fr"> piment brûlant. <span class="example"><span class="example_lc">Se en piman lon e fòr. To gen pou chèse piman natirèl.</span><span class="example_en">It's a hot pepper that's long and strong. You have to dry hot peppers. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">piman rouj </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Red pepper;</span><span class="definition_fr"> piment rouge.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou geri rimatis pron en kiye arate di sel, nèf ti pimon rouj, en ti boutey vineg disou, e en gro kiyè kolòy e pi frote twa avek sa ben.</span><span class="example_en">To cure rhumatism take a spoonful of new salt, little red peppers, a little ten cent bottle of vinegar, and a big spoonful of kerosene and mb yourself well with that. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> •<span class="headword">piman cho </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); pimant cho (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cayenne, hot, or red pepper;</span><span class="definition_fr"> piment rouge, piment de Cayenne, piment brûlant. <span class="example"><span class="example_lc">Piman cho-ye, se sa-ye ti byen rouj rouj. Se sa ye bril to labouch.</span><span class="example_en">Hot peppers are those which are deep red and which bum your mouth. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">piman vèr </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Sweet, bell pepper;</span><span class="definition_fr"> poivron.</span> •<span class="headword">piman jón </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Yellow, sweet pepper;</span><span class="definition_fr"> poivron jaune.</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pimante</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To spice, season, pepper;</span><span class="definition_fr"> pimenter, épicer, assaisonner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pimante e piman anraje.</span><span class="example_en">It's spiced with hot pepper. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To konnen monje sa pimante.</span><span class="example_en">You eat that spicy. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Ça té donne li soif soif ; tou moment, li té altéré com si li té manzé la vianne salé ki té ben pimenté..</em>That gave him such a thirst, that he felt at every moment as if he had eaten well peppered salt meat. (<span class="variant_code">FO 1887</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">pin</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); pino, pinout (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Child's penis;</span><span class="definition_fr"> pénis, pine d'enfant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen en ti pin.</span><span class="example_en">He has a little penis. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pini</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To punish;</span><span class="definition_fr"> punir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te pini, me nouzòt kanpe dan l kwen.</span><span class="example_en">They punished us by making us stand in the comer. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si Pap tande nou avèk lezarp, li se pini nouzòt.</span><span class="example_en">If Dad heard us with a dirty mouth, he would punish us. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Ah! mo pitito pas bon fille, bon Djé va pini toi..</em>Oh! My child, you are not a good girl, God will punish you. (<span class="variant_code">T30</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">pip</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Penis;</span><span class="definition_fr"> pénis.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Fonm-ye gen kokòt e nòm-ye gen pip.</span><span class="example_en">Women have vaginas and men have penises. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">ti pip </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); pipi (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> (Child's) penis;</span><span class="definition_fr"> pénis (d'enfant).</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pip</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lapip (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Pipe;</span><span class="definition_fr"> pipe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ka vou vè fimen ankò, vou trap vou pake taba vou ranpli l pip.</span><span class="example_en">When you want to smoke again you get your packet of tobacco and you fill the pipe. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li lenm fume so lapip.</span><span class="example_en">He likes to smoke his pipe. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lese mwen vini limen mo pip kote di fe-la... Fran Koken vanse kote di fe-la limen so lapip.</span><span class="example_en">'Let me come and light my pipe by the fire.' Franc Coquin came up to the fire to light his pipe. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">pip latè </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>); pi latè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Clay pipe;</span><span class="definition_fr"> pipe en terre cuite, •<span class="headword">pip koton-mai </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); pip koton-mayi (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Corncob pipe;</span><span class="definition_fr"> pipe de l'épi de maïs. pipi <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Urine, pee;</span><span class="definition_fr"> pipi, urine.</span> •<span class="headword">fe pipi </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To urinate, pee, take a pee;</span><span class="definition_fr"> faire pipi, uriner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En polkèt, kan li pèr life pipi e sa pi.</span><span class="example_en">When a skunk is afraid, he pees and it stinks. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pipis</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> (Child's) vagina;</span><span class="definition_fr"> vagin (d'enfant). <span class="example"><span class="example_lc">So ti pipis tou jèrse.</span><span class="example_en">Her little vagina was all chapped. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pir</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Worse;</span><span class="definition_fr"> pire.</span> <em>♦Après ça bal commencé pire qu'avant..</em>After that the dance started worse than before. (<span class="variant_code">T40</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">pirat</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Pirate;</span><span class="definition_fr"> pirate.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pirat-ye t ole toujoufouye latèr an dizan no vyeu paran te tere larjan e lor ou mayèr trezòr.</span><span class="example_en">Pirates always wanted to dig up the ground, saying our ancestors buried money and gold or some kind of treasure. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pendant la nouitte li oua pirate la entré dans lachambe la avec ein gros baton.</span><span class="example_en">During the night he saw the pirate enter his room with a large stick. </span><span class="example_code">(FO T20)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pirizi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Pleurisy;</span><span class="definition_fr"> pleurésie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pirizi, enfliksyon, se en maladi andan pomon.</span><span class="example_en">Pleurisy, pneumonia, it's a sickness in the lungs. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Landimin Compair Lapin tendé nouvel Compair Bouki tan galopé soâ bamboula, li trape pirisie jika li mouri.</span><span class="example_en">The next day Brer Rabbit heard the news that Brer Bouki ran around so much the night of the bamboula dance that he caught pleurisy and died. </span><span class="example_code">(T3)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pirje</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pirj (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To purge;</span><span class="definition_fr"> purger.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si t ole pirje, ye pel sa kalomeyl.</span><span class="example_en">If you want to purge, they call it calomel. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye fe en demi vèr dolo e disèl a pirje pou lakonstipasyon. To pran sa avan to kouche e le landmen maten, sa pirj twa.</span><span class="example_en">They make a half glass of water with purging salt for constipation. You take that before you go to bed and the next morning, it purges you. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">disèl a pirje </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Epsom salt;</span><span class="definition_fr"> sel d'Epsom, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">dusèl</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pirog</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pirog (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Pirogue, dug-out canoe; pirogue. <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen mo pirog on larivyè se la mo èlve e ne.</span><span class="example_en">I had my pirogue in the river, that's where I was born and raised. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Ceon 4 jiyet kè ein marchan pirog découver nou zot pèhi; li té pélé Clistof Coromb..</em>It is on a Fourth of July that a pirogue vendor discovered our country. His name was Christopher Columbus. (<span class="variant_code">T13</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pirwèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); piruèt, pirwed (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Somersault;</span><span class="definition_fr"> culbute.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ka li tanmbe l e f e lapirwèt.</span><span class="example_en">He tumbled down the hill. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sete en joujou osi pou wa ki te kapab fe plis pirwèt d en kou.</span><span class="example_en">It was a game to see who could do the most somersaults in one try. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pis</span> <span class="pos">conj.</span> <span class="definition_en">Since;</span><span class="definition_fr"> puisque.</span> <em>♦Ahben, moman Tété, fé li, pisse moman oulé ça..</em>Well, mother Tété, do it because mama wants you to. (<span class="variant_code">FO T16</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">pis-an-li</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); pis-ann-li (<span class="variant_code">PC</span>); pis-an-lit (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Dandelion;</span><span class="definition_fr"> pissenlit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se en zèrb. Ena de pis-an-lit k ap sòrti. Zanimo-ye manj pa sa. Se anmè anmè.</span><span class="example_en">It's a weed. The dandelions are coming out now. Animals don't eat that. It's very bitter. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pisans</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Power, pressure, force, strength;</span><span class="definition_fr"> puissance, pouvoir, pression.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pisans divan fe tonbe bwa-la.</span><span class="example_en">The force of the wind knocked over the tree. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pise</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); pisa (<span class="variant_code">PC</span>); pisan (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Piss, urine;</span><span class="definition_fr"> pisse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">T e santi pise chyen.</span><span class="example_en">You smell like dog piss. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Chyen-la plen lagal. Li pèrd so pwal-ye. Pou geri sa, to lav chyen-la dan pisan.</span><span class="example_en">The dog is full of mange. He's losing his fur. To cure that, you wash the dog in urine. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pise</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pis (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To piss, urinate;</span><span class="definition_fr"> pisser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lonj, se pou met on o piti-la kon li mouy, kan li pise e kan li kaka.</span><span class="example_en">Diapers are to put on a baby for when it wets, when it urinates and when it defecates. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye di to pis dan chemen, to trap en konpèr-lorye.</span><span class="example_en">They say (if) you pee on the road, you get a sty. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pist</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Trail;</span><span class="definition_fr"> piste.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kan mo souaf, ma boi dan piste laouache.</span><span class="example_en">During the day, when I'm thirsty I drink from the cow trails. </span><span class="example_code">(T2)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pistach</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); pichtach (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Peanut;</span><span class="definition_fr"> cacahuète.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt swa le pakòn ou swa le pichtach.</span><span class="example_en">I put in either pecans or peanuts. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <em>Marchan ape vini. T ole kandi? Li gen charèt avèk kandi, pistach e li vann ye..</em>The merchant is coming. Do you want candy? He's got a wagon with candy, peanuts, and he sells them (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Yavé ein foi ein michiéki té gagnin ein champ pichetache.</span><span class="example_en">There was once a gentleman who had a field of peanuts. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span> •piti pistach <span class="example"><span class="example_lc">n.phr</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">CA</span>); ti pistach (<span class="variant_code">CA</span>). (Child's) vagina; vagin (d'enfant).</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pistole</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pistolè (<span class="variant_code">MO</span> 60). Pistol; pistolet. <span class="example"><span class="example_lc">Mo achte en bwat bal pou sèrvi dan mo pistole.</span><span class="example_en">I bought a box of bullets to use in my pistol. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye di mwen ye te genyen en pistole e lapoud laba.</span><span class="example_en">They told me they had a pistol and some powder down there. ['<span class="example"><span class="example_lc">pistolé</span><span class="example_en">'] (<span class="variant_code">DU</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pitcha</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Pitcher (in baseball);</span><span class="definition_fr"> lanceur (dans le jeu de baseball). <span class="example"><span class="example_lc">Li konen voye laplòt. Li en bon pitcha.</span><span class="example_en">He knows how to throw the bah. He's a good pitcher. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pitenn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); piten (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Whore;</span><span class="definition_fr"> putain.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Putain apé gagner l'argent vend son corps là, pas fait li présent.</span><span class="example_en">The whore is making money selling her body, she's not giving it as a present. </span><span class="example_code">(DC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Zonfon-gars, en pitenn la ba.</span><span class="example_en">Son of a bitch, that's a prostitute over there. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> REM: On <span class="variant_code">CA</span> <span class="example"><span class="example_lc">piten</span><span class="example_en">is m., and <span class="example"><span class="example_lc">pitenn</span><span class="example_en">is f. •piten de koken <span class="example"><span class="example_lc">n.phr.vulg.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). Son of a bitch, bastard; enfant de garce! <em>Li di, 'mo piti piten de koken!'.</em>He said, 'You little son of a bitch!' (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> Person of loose morals;</span><span class="definition_fr"> personne de moeurs faciles.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En piten, se keken ke pa bon. Se keken ki kouch partou. Li pa gen rèspe.</span><span class="example_en">A person of loose morals is a bad person. It's someone who sleeps around. He has no respect. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">piti</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ti (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); tit (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ti piti, ti pti, ti ti (<span class="variant_code">PC</span>); pti (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); ptit (<span class="variant_code">MO</span> 60). Small; petit. <span class="example"><span class="example_lc">Mo kilot tro piti pou mo senti.</span><span class="example_en">My pants are too small for my waist. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En tit fanm.</span><span class="example_en">A small woman. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te konne trape le kriz kon mo te piti.</span><span class="example_en">I used to catch seizures when I was small. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M ap ale batize mo ti bebe dimanch.</span><span class="example_en">I'm going to baptize my little baby Sunday. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lioua ein joli piti laville, avec piti lamaisons.</span><span class="example_en">She saw a pretty little city with little houses. </span><span class="example_code">(FO T20)</span></span> •<span class="headword">piti kouzen </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Distant cousin;</span><span class="definition_fr"> petit cousin.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">kouzen</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">piti</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). Child; enfant. <span class="example"><span class="example_lc">Tou mo piti-ye gran astè</span><span class="example_en"> All of my kids are adults now. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Gen kouri nèf mwa anvon so piti ne.</span><span class="example_en">She has to go nine months before she has her child. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nou gen en metrès-d-ekol ki montre piti-ye lèson byen.</span><span class="example_en">We have a teacher who teaches children their lessons well. </span><span class="example_code">(ST)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Piti ke sa momon mouri res èk mwa.</span><span class="example_en">The little girl whose mama is dead lives with me. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <em>♦Limetté garçon la on litte et li frotté li si tant, qué piti la réveillé..</em>He put the boy on the bed and rubbed him so hard that the child woke up. (<span class="variant_code">FO T20</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">piti-zanfan</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); pitit-zanfan (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Grandchildren;</span><span class="definition_fr"> petits-enfants. <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa gen piti-zanfan. Mo jamen i piti.</span><span class="example_en">I don't have grandchildren. I never had children. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">piton</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Staple;</span><span class="definition_fr"> agrafe.</span> (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> Mattress plug;</span><span class="definition_fr"> bouchon d'un matelas.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To gen en gro negwiy, pou mèt piton-ye anndan la.</span><span class="example_en">You have a big needle, for putting the mattress plugs in. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan ye pik matla, ye mèt en piton pou garde li ansanm.</span><span class="example_en">When they stitch a mattress, they put in mattress plugs to keep it together. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Eyebolt;</span><span class="definition_fr"> piton.</span> <em>♦Mocapab racomodé ain lessieu é tou ça qui cacé dan ain voiture. Croché', vérou, charnière, gon, piton, tou ça cé kichoge ki connin moin..</em>I can repair an axle and anything that is broken on a buggy. Hooks, screws, hinges, eyebolts, all of that is something that I know about. (<span class="variant_code">ME</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pitou</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bobcat, bobtailed wildcat, lynx;</span><span class="definition_fr"> espèce de lynx.</span> (<span class="example"><span class="example_lc">Lynx rufus Guldenstaed,</span><span class="example_en">and <em>Lynx rufus floridanus)..</em></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pitwayab</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Pitiful;</span><span class="definition_fr"> pitoyable.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li ape viv dan lamizèr. Se pitwayab.</span><span class="example_en">He's living in misery. It's pitiful. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand cercueil là té ouar moin, li poussé ein cri pitoyable.</span><span class="example_en">When the coffin saw me, it gave a pitiful cry. </span><span class="example_code">(T34)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pitye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> pitche (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Pity;</span><span class="definition_fr"> pitié, •<span class="headword">gagnen pitye on </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To have (take) pity on;</span><span class="definition_fr"> avoir pitié de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mopas oulé fait toi mal, mo gagnin pitié on toi.</span><span class="example_en">I don't want to hurt you, I have pity on you. </span><span class="example_code">(FO T3)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pivle</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Spotted, speckled;</span><span class="definition_fr"> tacheté.</span> <span class="example"><span class="example_lc">So lapo tou pivle e laroujòl.</span><span class="example_en">His skin is all spotted with the measles. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pivye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pivie (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Killdeer, squaller;</span><span class="definition_fr"> espèce d'oiseau.</span> (<em>Charadrius vociferus). To wa pa pivie andan lete. Kan pivie-ye vini s ap ale fe fre..</em>You don't see killdeer in summer. When killdeer come, it's going to be cold. (<span class="variant_code">CA</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">piyon</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Stinkbug;</span><span class="definition_fr"> punaise.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Piyon-ye pase. Kan mo ramase mo tomat, ye te deja fe tras.</span><span class="example_en">The stinkbugs passed by. When I picked my tomatoes they had already left tracks. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">piyon</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); Gable; pignon. <span class="example"><span class="example_lc">Ye bati ye lamezon e sete pa pla. Ye te gen en vayan piyon.</span><span class="example_en">They built their house and it wasn't flat. They had a beautiful gable. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pla</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Plate;</span><span class="definition_fr"> plat, assiette.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen de ou trwa pla andan lamiray pou dekòre.</span><span class="example_en">I have two or three plates on the wall for decoration. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dinain té d'jà tout prête dans plat qui té tout plate.</span><span class="example_en">The dinner was already ready in the flat plate. </span><span class="example_code">(T20)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Dish (of food);</span><span class="definition_fr"> plat.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To gen en pla jiromon.</span><span class="example_en">You have a dish of pumpkin. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">pla manje </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Dish (of food);</span><span class="definition_fr"> plat.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La ye fe pla manje e sa.</span><span class="example_en">They made a dish out of that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">plafon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Ceiling;</span><span class="definition_fr"> plafond.</span> <span class="example"><span class="example_lc">So plafon dan lakizin se ho me dan la sal a manje, li pli ba.</span><span class="example_en">Her ceiling in the kitchen is high but in the dining room, it's lower. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">plak</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Baking pan;</span><span class="definition_fr"> casserole.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To petri li e to me li dan to plak.</span><span class="example_en">You knead it and you put it in your baking pan. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Stove burner;</span><span class="definition_fr"> plaque chauffante.</span> <span class="example"><span class="example_lc">De stov dibwa te gen kat plak. To ka mèt s kat chodjèr padèsu</span><span class="example_en"> Woodstoves used to have four burners, you could put up to four kettles on them. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Dentures;</span><span class="definition_fr"> dentier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pa gen so dan-ye natirèl Li gen en plat</span><span class="example_en"> He hasn't got his own teeth. He's got a set of false teeth. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">plake</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Stuck in place, camped out;</span><span class="definition_fr"> collé, immobile, campé.</span> <em>E li plake la toujoumon m ole kou kouche!.</em>But he is still camped out there, and I want to go to bed! (<span class="variant_code">PC</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">plakmignen </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); plèkmiyen (<span class="variant_code">PC</span>). Persimmon tree; plaqueminier. (<em>Diospyros virginiana)..</em></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">plakmin </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>). 1.<span class="definition_en"> Persimmon;</span><span class="definition_fr"> kaki, plaquemine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Fo to monj plakmin-la, li mun</span><span class="example_en">You have to eat the persimmon, it is ripe. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Plakmin-ye ye gen en nwayo</span><span class="example_en"> Persimmons have a pit. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Enn fwa vye Konpè Ratbwa te gen si fen, li te gen pou gen en gamel plakmin</span><span class="example_en"> Once Brer Possum was so hungry that he had to eat a bowl of persimmons. ['<span class="example"><span class="example_lc">plaquemine</span><span class="example_en">] (<span class="variant_code">DU</span>) •pye plakmin <span class="example"><span class="example_lc">n.phn</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). Persimmon tree; plaqueminier. 2.<span class="definition_en"> <span class="pos">place n.</span> <span class="definition_en">Plaquemines Parish;</span><span class="definition_fr"> la Paroisse de Plaquemines.</span> (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">plan</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Plan;</span><span class="definition_fr"> plan, projet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en plan pou fe tèl e tèl choj.</span><span class="example_en">I've got a plan to do such and such a thing. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yété firié et yé fait in plan pou vengé yé méme.</span><span class="example_en">They were furious and they made a plan to avenge themselves. </span><span class="example_code">(FO T11)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">plan</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> plon (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To plan;</span><span class="definition_fr"> planifier, formuler un plan, tirer des plans.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ka to desipe to desipe pou plon li.</span><span class="example_en">When you decide, you decide to plan it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">planch</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>); laplanch (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">CA</span>); laplonch. (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Board, plank;</span><span class="definition_fr"> planche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En galèr se pou mèt le planch egal. Ina de fwa, li pa egal. Pas en galèr, sa me li egal.</span><span class="example_en">A plane is for making the planks smooth. Sometimes they are not smooth, but run a plane over it and that will make it smooth. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Planch debout mwen chèr ke volich</span><span class="example_en"> Upright boards are less expensive than siding. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En moso laplonch.</span><span class="example_en">A piece of board. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Maconnin tout suite, nouzotes trois va couché en haut la planche la qui dans do l'eau dans soleil.</span><span class="example_en">I'll know right away, the three of us will lie down on the board that is in the water in the sun. </span><span class="example_code">(FO T4)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">planche</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">BT</span>); plonche, laplanch (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Floor;</span><span class="definition_fr"> plancher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Te gen froubi leu planche, nouzòt pa gen le map.</span><span class="example_en">We had to scrub the floor, and we didn't have a mop. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Planche an brik.</span><span class="example_en">Brick floor. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Piti-la gen tro joujou o planche. Mo pa konen marche pou tou joujou-ye.</span><span class="example_en">The child has too many toys on the floor. I can't walk for all the toys. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Bouki balancé ben et tombé drette on Compair Dahomey et yé tou lé dé roulé en planché.</span><span class="example_en">Brer Bouki swung well and fell right on Brer Dahomey, and they both rolled on the floor. </span><span class="example_code">(T6)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Bed (of sled);</span><span class="definition_fr"> lit, fond (d'un traîneau). <span class="example"><span class="example_lc">Sa se èn pat trèno. Sa se leu planche du trèno.</span><span class="example_en">That is a sleigh runner, and that is the bed of the sleigh. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Floor, story (of a building);</span><span class="definition_fr"> étage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">An menm planche.</span><span class="example_en">On the same floor. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Tou kabàn-ye ye gen en planche an ho.</span><span class="example_en">All of the houses have an upstairs. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se en batis avèk de trwa planche.</span><span class="example_en">It's a building with two or three floors. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">plant</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); plannt, plon (<span class="variant_code">PC</span>); plan (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Plant;</span><span class="definition_fr"> plante.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li konm en friskata, mè li viyole. En vye vye vye plan.</span><span class="example_en">It's like a banana shrub, but it is purple. It is a really old plant. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yédit plant mois-ci là vaut mié que plant l'été.</span><span class="example_en">They say that plants from this month are better than summer plants. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> •<span class="headword">plant kann </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); plant konn, diplan dekon, diplon dekonn, diplan dekann (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Plant cane, seed cane;</span><span class="definition_fr"> plants de la canne à sucre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se de kann ye deja koupe ye pèl sa de chiko. E sa to jus e plante astœr-la, se plant kann.</span><span class="example_en">The cane you've already cut is called cane stubble. And what you're planting right now is called seed cane. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">plantasyon</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Plantation;</span><span class="definition_fr"> plantation.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sete on lil de Koub ye te. Batis reisi rive kote so plantasyon apre wit an.</span><span class="example_en">It was the island of Cuba that they had landed on.Baptiste managed to find his plantation after eight years. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">plante</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); plannte, plan, plont, plant (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); plonte (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To plant;</span><span class="definition_fr"> planter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye plannte rekòt-la dan prentan.</span><span class="example_en">They planted crops in the spring. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan to plant to frèz-ye, to me en plastik chak kote pa pou ye touche latèr-la pa pou li sali ye.</span><span class="example_en">When you plant your strawberries, you put plastic on each side so they don't touch the dirt, so it doesn't get them dirty. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li plante so baton dan mo do.</span><span class="example_en">He poked his cane in my back. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Litemps pou nous planté calbasse au ras cabane, pou yé donne nous la fraiche en bas yé gros laliane.</span><span class="example_en">It is time for us to plant squash around the house, so it will give us shade under its big vines. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">planten</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); plonten (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Plantain;</span><span class="definition_fr"> plantain.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si to gen en klou, to me en fey plonten avèk lavazlin. Sa te atire lenflomasyon.</span><span class="example_en">If you have a boil, you put a plantain leaf with vaseline on it. It would draw out the inflamation. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kraze de fey plonten e mare-ye si ple-la avek en morso lenj.</span><span class="example_en">Crush some plantain leaves and put them on the wound with a piece of cloth. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">plas</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); leplas (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Place;</span><span class="definition_fr"> endroit, lieu.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye separe pou jwonn onkò dan menm plas-la on landmen maten.</span><span class="example_en">They parted only to meet up again in the same place the next day. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye pa konen trouve plas-la ou ye premyen rankantre.</span><span class="example_en">They can't find the place where they first met. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pakété, Compair Bouki; mo tou tan trivé place koté torti pondi dézef.</span><span class="example_en">Don't worry, Brer Bouki; I always find the place where the turtle lays its eggs. </span><span class="example_code">(T4)</span></span> •<span class="headword">an plas </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">In place;</span><span class="definition_fr"> en place.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tou kekchoj an plas.</span><span class="example_en">Everything is in place. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vié fame remette so latête en place.</span><span class="example_en">The old woman put her head back in place. </span><span class="example_code">(T30)</span></span> •manke (so) plas <span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To be out of place, out of line;</span><span class="definition_fr"> faire qch.</span> peu approprié, cf. <span class="example"><span class="example_lc">manke</span><span class="example_en">•<span class="headword">pran plas </span><span class="pos">v.phr.</span> 1) To replace; remplacer. <em>Tòchon se pran plas <span class="variant_code">ST</span>EEL <span class="variant_code">WO</span>OL. Se sa ye te sèrv avan <span class="variant_code">ST</span>EEL <span class="variant_code">WO</span>OL vini..</em>Dishrag [made from gourds] took the place of steel wool. That was what they used before steel wool. (<span class="variant_code">PC</span>) 2) To take place; avoir lieu. <span class="example"><span class="example_lc">Ye t ape dispite e la batay pran plas.</span><span class="example_en">They were arguing and the fight took place. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Farm, property ;</span><span class="definition_fr"> ferme, propriété.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lòt leplas te konnen èlve sa.</span><span class="example_en">On other farms they used to raise that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">Li vini las avèk la plas. Li deside pou van li.</span><span class="example_en">He got tired of the place and decided to sell it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Nonm rich-la te gen en vye esklav on so plas ki te ben onnet e saj.</span><span class="example_en">The rich man had an old slave on his property who was very honest and wise. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Plantation, house, place (used in proper names of estates);</span><span class="definition_fr"> plantation, maison (terme utilisé dans le nom propre de plusieurs maisons particulières). <span class="example"><span class="example_lc">Plas-la sète plas Bèrjœron.</span><span class="example_en">That property was called the Bergeron plantation. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 4.<span class="definition_en"> Square (in a city);</span><span class="definition_fr"> place, square (dans une ville). <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand mo rivé en haut laplace, mo rencontré quatre bourgeois.</span><span class="example_en">When I arrived in the square, I met up with four townsfolk. </span><span class="example_code">(T39)</span></span> 5.<span class="definition_en"> Seat;</span><span class="definition_fr"> place, siège.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kan li fini, lot Brada monté dan so plasse et li jargoné.</span><span class="example_en">When he finished, the other brother took his place and began to babble. </span><span class="example_code">(T16)</span></span> 6.<span class="definition_en"> Room, space;</span><span class="definition_fr"> place.</span> <em>Nou te tou jèn boug-ye, tou anndan lasikleri-la, de pyas e <span class="variant_code">BO</span>ARD, plas pou kouche..</em>We were all young boys who worked for the sugar mill, [they gave us] two dollars and board, room to sleep. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo lenm pòrt mone-sa-a-la parskè li gen en ta plas andan-la pou to mèt diferan zafèr.</span><span class="example_en">I like this purse because it has a lot of room in it for you to put different things. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 7.<span class="definition_en"> Job;</span><span class="definition_fr"> poste, emploi.</span> <em>Ki i laplas dè cherif?.</em>Who got the sheriff's job? (<span class="variant_code">MO</span> 60) <span class="example"><span class="example_lc">♦Licouri prend ein place pou travaille chez moune qui té bien méchant.</span><span class="example_en">He took a job at the home of some nasty folk. </span><span class="example_code">(FO T25)</span></span> 8.<span class="definition_en"> Political office;</span><span class="definition_fr"> poste politique.</span> <em>Èna pa pèson ki e galope pou plas astè. Èna pa eleksyon astèr-la..</em>There is no one running for office right now. There are no elections now. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">plasaj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> State of living together without being married, shacking up;</span><span class="definition_fr"> cohabitation, concubinage.</span> <em>Vie nèg proposé mo plaçage, saloperie mais qui vilain menage, vié comme ça jongle à rien que plaçage..</em>The old guys proposed my placement, Lord but what an ugly household, old people like that think of nothing but placement. (<span class="variant_code">DC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Ena en ta plasaj a prezan. Ye rèst ansanm. Ye pa marye.</span><span class="example_en">There's a lot of shacking up these days. They live together. They're not married. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">plase</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To shack up, live together without being married;</span><span class="definition_fr"> vivre à la colle, cohabiter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye pa marye. Ye plase. Ye viv ansanm kòm fanm e mari.</span><span class="example_en">They're not married. They're shacked up. They're living together like husband and wife. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To put, place, position;</span><span class="definition_fr"> placer, mettre, poser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En charpantye, li va pran en TRADE pou LEARN kanman pou travay lachèrpont, koman pou siye en morso dibwè, koman pou plase li.</span><span class="example_en">A carpenter, he'll take up a trade to learn how to do carpentry, how to saw a piece of wood, how to place it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Anon margote chalot. No gen pou plase chak ti margo dan ran-la.</span><span class="example_en">Let's transplant green onions. We have to place each starter plant in the row. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ala fin li té apé couri au ras la terre pasqué Néléphant té boucou plis mié placé pou halé.</span><span class="example_en">Finally he was running along the ground, because the elephant was in a much better position for pulling. </span><span class="example_code">(FO T1)</span></span> •<span class="headword">plase bèk </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To put back;</span><span class="definition_fr"> remettre, reposer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Plase li bèk.</span><span class="example_en">To put it back. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">plastik</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Plastic;</span><span class="definition_fr"> plastique.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan to plant to frèz-ye, to me en plastik chak kote pa pou ye touche latèr-la pa pou li sali ye.</span><span class="example_en">When you plant your strawberries you put plastic on each side so they don't touch the dirt, so it doesn't get them dirty. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">plat</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pla (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Flat;</span><span class="definition_fr"> plat.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li tanmbe plat an so lèstoma, an so vant.</span><span class="example_en">He fell flat on his stomach, on his belly. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En chalon se sa euzot pagay. Se pla. Ena pa bòr.</span><span class="example_en">Aflat-bottomed boat, that's what they paddle. It's flat, it doesn't have sides. (<span class="variant_code">CA</span>) ♦Am <span class="example"><span class="example_lc">jour gros papa chien contré pauv michié Loup, plat comme ain pinaise et maig comme ain déclou.</span><span class="example_en">One day a big old dog met poor Mr. Wolf, as flat as a tick and as thin as a nail. </span><span class="example_code">(T22)</span></span> •<span class="headword">an plat </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> On a flat surface;</span><span class="definition_fr"> sur un plan.</span> 2.<span class="definition_en"> Shallow;</span><span class="definition_fr"> peu profond.</span> <span class="example"><span class="example_lc">E la inave Koule Plat, sa min, sètè en zafè ki laj. Plat, sa min SHALLOW.</span><span class="example_en">And there was Coulee Plate, that means it was a body of water that was wide and shallow. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">plat</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Field, patch, plot (of ground);</span><span class="definition_fr"> lopin (de terre). <span class="example"><span class="example_lc">Ye vonn ti plat latè-la kote moun baptis-ye.</span><span class="example_en">They sold the little plot of land to the Baptists. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En plat latèr se la ou to bati en lamezon ou pou fe en jarden. Se pa gran.</span><span class="example_en">A patch of land is where you build a house or make a garden. It's not big. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">plat-fòrm</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Platform;</span><span class="definition_fr"> plate-forme. <em>♦Mingo peut pas résister une bouteille tafia, à c't'heure li couché sir la plate-forme après digéré ça li boit..</em>Mingo cannot resist a bottle of tafia, right now he is lying on the platform digesting what he drank. (<span class="variant_code">TM</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">plati</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To flatten;</span><span class="definition_fr"> aplatir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo me mo kalson e apre mo me mo kòrse pou plati mo vant.</span><span class="example_en">I put on my panties and then I put on my girdle to flatten my stomach. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">plato</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Baking pan;</span><span class="definition_fr"> casserole.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La kan leuve ase, kwi li, mèt li dan le plato</span><span class="example_en"> When it rises enough, cook it, put it in a baking pan. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye te kapab mèt kat dipen andan en plato.</span><span class="example_en">They could put four loaves of bread in a baking pan. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Dish;</span><span class="definition_fr"> assiette.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Plato, se en DISH</span><span class="example_en"> A [plato] is a dish. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si no gen la dousèr, mo di pas mwa plato-la.</span><span class="example_en">If we've got sweets, I say pass me the dish. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ple</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sore, wound;</span><span class="definition_fr"> plaie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan to gen en ple, to gen pou ponse sa pou ote jèrm</span><span class="example_en"> When you have a wound, you have to bandage it to get rid of germs. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Apre ben lave laple-la to met sa on laple, sa ote tou flamasyon-la e pi sa geri tetonòs.</span><span class="example_en">After washing the wound out really well, put that [rabbit dung] on the wound to remove the swelling, and that will cure tetanus. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">plede</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); pledi (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To beg;</span><span class="definition_fr"> supplier.</span> <em>Bouki t ole joue, mè se te pou fe Lapen plede li!.</em>Bouki did want to play, but he pretended not to just to make Rabbit beg him. (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo pledi li pou pa li ale.</span><span class="example_en">I begged him not to go there. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To plead;</span><span class="definition_fr"> plaider.</span> <em>♦Ça prouvé vouzote ein kichoge, ké compair Lapin té ein niprocrite é li plaidé faux pou gagnin vrai..</em>That proves one thing to you, that Compair Lapin was a hypocrite and pleaded false things to know the truth. (<span class="variant_code">FO 1887</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">plen</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> Full;</span><span class="definition_fr"> plein.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ranpli labak a ben plen dlo pou ton frèr.</span><span class="example_en">Fill the bathtub full of water for your brother. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen mo bra-ye plen.</span><span class="example_en">I've got my arms full. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li fe akrwar li plen kouraj me li pœr.</span><span class="example_en">He pretends he's full of courage but he's afraid. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Licouri dans la quisine, li prend ein grand ferblanc plein la braise et la cende chaud.</span><span class="example_en">He went into the kitchen and took a big tin full of burning coals and hot ashes. </span><span class="example_code">(FO T6)</span></span> •<span class="headword">an plen </span><span class="pos">adj.phr.</span> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Completely, perfectly;</span><span class="definition_fr"> parfaitement, complètement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li sanm so Mam si tèlman. Se so Mam an plen.</span><span class="example_en">He looks so much like his Mom. He's his mother all over. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Full (of the moon);</span><span class="definition_fr"> pleine (en parlant de la lune). <span class="example"><span class="example_lc">Lalin-la gen plen dèmen.</span><span class="example_en">The moon will be full tomorrow. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Satiated, full;</span><span class="definition_fr"> repu, rassasié.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo plen kote mo kou</span><span class="example_en"> I'm full up to my neck. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo manje tro. Mo plen ouchka kote mo gargan.</span><span class="example_en">I ate too much. I'm stuffed to the gills. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">plen</span><sup>2</sup> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); plenn (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Much, many, a lot (of);</span><span class="definition_fr"> beaucoup (de), plein (de). <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen en gro magazen, li te avons plen moun kredi.</span><span class="example_en">He ran a big store and advanced credit to a lot of people. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo wa plen zozo mano dan livèr.</span><span class="example_en">I see lots of sparrows in winter. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li buche plen dibwa pou chofe ondon liver e li met sa ondon fwoye.</span><span class="example_en">He chopped a lot of wood to heat during the winter and he put it in his fireplace. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ennave plen bon lèrb vèr on lòt kote lak-la.</span><span class="example_en">There was a lot of good green grass on the other side of the lake. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Very;</span><span class="definition_fr"> très.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa manman te plen joli.</span><span class="example_en">Her mother was very beautiful. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sa te sanm ke li te plen prese pou chèche pip-sa-la.</span><span class="example_en">He seemed like he was in a real hurry to search for that pipe. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Much, a lot;</span><span class="definition_fr"> beaucoup.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mòn plen plu kantan parle kreyòl antreu ye, anlantour isit kan ye ansanm, keu langle.</span><span class="example_en">People around here are much happier to speak Creole together than English. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Navir-la grouye plen men li tchobo en bon bout tan.</span><span class="example_en">The ship rocked about, but it held on for a good while. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 4.<span class="definition_en"> Often, a lot;</span><span class="definition_fr"> souvent.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo trouv pa sa isi MUCH, moun klè. Mè lòt kote Mississippi, Georgia, Alabama, vou wa sa plen.</span><span class="example_en">I don't find light-skinned people around here very much. But over there, in Mississippi, Georgia and Alabama, you find that a lot. (<span class="variant_code">PC</span>) 5, Really, just; vraiment. <span class="example"><span class="example_lc">Li te parti plen kom sa san di aryen, pa en parol.</span><span class="example_en">He left just like that without saying anything, not one word. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye te pa kwa li te ole mouri plen konm sa.</span><span class="example_en">They didn't believe he really wanted to die just like that. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">an plen </span><span class="pos">adv.phr.</span> an plèn (<span class="variant_code">MO</span> 60). Right, smack (on the back, etc.), right in the middle of; en plein (sur le dos, etc.). <span class="example"><span class="example_lc">Ka mo vini pou lève mo tonmbe an plen mo do dan mai.</span><span class="example_en">When I went to get up, I fell right on my back into the com. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo arive legliz, ye te an plen lamès. Lamès deja komanse.</span><span class="example_en">When I got to church, they were in the middle of mass. Mass had already begun. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">tou plen </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">Entirely, very much, completely;</span><span class="definition_fr"> tout plein, tout à fait, entièrement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Voupopa riche, mo sûr; di li achté moin. Ma linmin vou tou plin.</span><span class="example_en">Your daddy is rich, I'm sure; tell him to buy me. I will love you entirely. </span><span class="example_code">(ME)</span></span> •<span class="headword">plen le fwa </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">Often, many times;</span><span class="definition_fr"> souvent, maintes fois.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">fwa</span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">plen</span><sup>3</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To fill;</span><span class="definition_fr"> remplir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ape to plen wagon-la to mare l e lachenn-lapou tchombo dekann-ye pèche ye paye.</span><span class="example_en">After you have filled the wagon with cane, you attach the chain to hold the cane in place and keep it from spilling. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">plèn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); plenn (<span class="variant_code">CA</span>); laplenn (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Plain, open field, pasture;</span><span class="definition_fr"> plaine, pré.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Te e liro dan laplèn, na pa oken dibwa andan la.</span><span class="example_en">You're riding on the plain, there are no trees there. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ena pa narb pa aryen. Se en plenn.</span><span class="example_en">There's not a tree or anything. It's a plain. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo war enn il pen dan mo laplenn.</span><span class="example_en">I saw a pine grove in my pasture. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Disique là brillé comme larosée laplaine.</span><span class="example_en">The sugar sparkled like dew on the plain. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">plenn</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Pregnant;</span><span class="definition_fr"> enceinte.</span> <em>Li plenn (pou en betay)..</em>She is pregnant (with an animal). (<span class="variant_code">CA</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">plenn</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To pity;</span><span class="definition_fr"> plaindre, avoir pitié de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa fe lapenn. Li tou sèl. Mo plenn li.</span><span class="example_en">It's sad. He's all alone. I pity him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair TOurs et Compair Bouki plainde li boucou pasqué yé té cré c'était so fame qui té mouri.</span><span class="example_en">Brer Bear and Brer Bouki pitied him a lot because they thought it was his wife that had died. </span><span class="example_code">(FO T4)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To complain;</span><span class="definition_fr"> se plaindre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye lèm plenn èk de vont plen.</span><span class="example_en">They like to complain with their bellies full. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li charje man si chèr. Sa s fe mo seye menen sa anba. Mo plenn.</span><span class="example_en">He charged me so much. So, I tried to bring it down. I complained. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tan li procé cabanne Compair Bouki, li comancé plène apé tchombo so vante.</span><span class="example_en">When he approached Brer Bouki's house he began to complain and hold his stomach. </span><span class="example_code">(T4)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">plenn-d-lun</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> plendvin (<span class="variant_code">PC</span>); laplenn lalin (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Full moon;</span><span class="definition_fr"> pleine lune.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To gen pou plante lagrenn jòromon avèk laplenn lalin.</span><span class="example_en">You have to plant pumpkin with the full moon. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] veru (poro), mare-ye avek di fil o plen lalin.</em> <span class="example"><span class="example_lc">Kon lalin par dekline, ye deklin avek li.</span><span class="example_en">For warts, tie them with string during a full moon. When the moon starts to decline, they will decline with it. [<span class="example"><span class="example_lc">'au plein la line'</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">plent</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Complaint;</span><span class="definition_fr"> plainte.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo ale e fe en plent avèk li.</span><span class="example_en">I went and made a complaint against him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mova donnin toi ein réponse qué jamin vous zotes a envie vini bété moin encore, mo lasse tendé tout sortes plaintes. to tendé.</span><span class="example_en">I am going to give you an answer so that you will never want to come back and bother me again, I am tired of hearing all sorts of complaints, do you hear? </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pleny</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Outgoing, extroverted;</span><span class="definition_fr"> extroverti.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mon mo pa SHY, mo pleny, mo mo pleny, mo pa SHY doutou.</span><span class="example_en">I am not shy, I am outgoing, I am not shy at all. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">plèr</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To please;</span><span class="definition_fr"> plaire.</span> <em>♦Misérab de négue bossai, to té ben cré ça sré duré qué to sré gagnin bel choal, pou plair tout négresse la yé..</em>Miserable imported slave, you really thought that it would last, you having a nice horse to please all the girls. (<span class="variant_code">T32</span>) •si to pie <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">Please; s'il te plaît. cf. <span class="example"><span class="example_lc">si</span><span class="example_en"></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pleri</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); lapreri (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Prairie;</span><span class="definition_fr"> prairie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te don bwa ape seye sòrti don la pleri.</span><span class="example_en">I was in the woods trying to get back out to the prairie. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Tou la pleri te an fe.</span><span class="example_en">The whole prairie was on fire. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yete don en gron pleri, e nave pa vwazen ditou.</span><span class="example_en">They were in a big prairie, and there were no neighbors around at all. ['<span class="example"><span class="example_lc">plaine</span><span class="example_en">] (<span class="variant_code">DU</span>) 2.<span class="definition_en"> Swamp, marsh;</span><span class="definition_fr"> marais, marécage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Boukànyèr popa te don en lapreri.</span><span class="example_en">My father's smokehouse was in a swamp. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">plezir</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">ST</span>); plezi (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); plèzir, pleuzi (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Pleasure, fun;</span><span class="definition_fr"> plaisir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou te gen plen plezi ka li te la, nou anmize nou-mèm byen ka li te la.</span><span class="example_en">We had a lot of fun when she was here. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se en plezir pou jwenn twa.</span><span class="example_en">It's a pleasure to meet you. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Adié Miché, mo bo vous avec plaisir.</span><span class="example_en">Goodbye, sir, I kiss you with pleasure. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pli</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); plis (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Wrinkle;</span><span class="definition_fr"> pli, ride.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen de pli on sa figur.</span><span class="example_en">She has wrinkles on her face. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To gen bèzon fèr a pase pou ote plis-ye andan to lajip. Se chifonen.</span><span class="example_en">You need the iron to take the wrinkles out of your shirt. It's wrinkled. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">plimaj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Plumage;</span><span class="definition_fr"> plumage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Plimaj zwazo.</span><span class="example_en">The bird's plumage. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Larenne olé plimage zozo paradis.</span><span class="example_en">The queen wants the plumage of a bird of paradise. </span><span class="example_code">(T7)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">plito</span><sup>1</sup> <span class="example"><span class="example_lc">prep., conj.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pito (<span class="variant_code">gen.</span>); puto (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>). —<span class="pos">prep.</span> <span class="definition_en">Instead of;</span><span class="definition_fr"> au lieu de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pito Msye Tibodo, Msye Zereng vini.</span><span class="example_en">Instead of Mr. Thibodeaux, it was Mr. Zeringue who came. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <em>Puto achte en char kenz katòrz mil pyas, mo se pran en char avèk en bon <span class="variant_code">BO</span>DY, mo se mèt mon enn nouvèl machin anddan, mèt de bon tay..</em>Rather than buying a new car for 14 or 15 thousand dollars, I would get a [used] car with a good body, and put a new engine in it and new tires on it. (<span class="variant_code">BT</span>) —<span class="pos">conj.</span> <span class="definition_en">Rather than, instead of;</span><span class="definition_fr"> plutôt que. <span class="example"><span class="example_lc">Pito lese li trape èn grip, mo vomye garde li ondon lamezon.</span><span class="example_en">Rather than let him catch a cold, I'd better keep him in the house. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Pito mo chante li, mo resite li.</span><span class="example_en">Instead of singing it, I recited it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kroup-la va sòrti on deyòr pli to ke rontre on don.</span><span class="example_en">The croup comes out of the body rather than going into it. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">plito</span><sup>2</sup> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>); pito (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Rather, mostly;</span><span class="definition_fr"> plutôt. <span class="example"><span class="example_lc">Ye pa kap konprann. Mo pans ye pito abitue e langle.</span><span class="example_en">They can't understand. I think they are mostly used to English. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Non, non, dit ein lote moune qui té la, mo croi plitot c'est Compair Bouki.</span><span class="example_en">«No, no,» said another person who was there, «I think rather that it's Brer Bouki.» •<span class="headword">'pa plitot qué' </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">No sooner than;</span><span class="definition_fr"> pas plus tot que.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yécouché en haut la planche loin l'ein de l'ote, et pas plitot yé té la qué Compair Lapin té ben malade a cause do l'eau et soleil.</span><span class="example_en">They lay down on the board far from one another, and no sooner were they there than Brer Rabbit felt sick because of the water and the sun. </span><span class="example_code">(FO T4)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">plito</span><sup>3</sup> <span class="pos">v.aux.</span><span class="variants"> pito (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To prefer, would rather;</span><span class="definition_fr"> aimer mieux, préférer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pito pa fe sa.</span><span class="example_en">I would rather not do that. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pliye</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); playe (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); ploye (<span class="variant_code">CA</span>); plwaye (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To fold;</span><span class="definition_fr"> plier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pliye dra-ye.</span><span class="example_en">She folded the sheets. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To jis foure lenj dan to tirwa. To pa playe ye.</span><span class="example_en">You just stuff clothes in your drawer. You don't fold them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To bend;</span><span class="definition_fr"> plier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pliye dekann-la.</span><span class="example_en">I bent down the sugar cane stalk. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Et, ça yé t apé joué, c'était.</em>.. <span class="example"><span class="example_lc">plié yé dos.</span><span class="example_en">And what they were playing was bending their backs. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To bend;</span><span class="definition_fr"> se plier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Branch-ye e bese, ye pliye. Pliye avek depech.</span><span class="example_en">The branches were weighted down, bent over with [the weight of] the peaches. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">plœre</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); plere (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To cry;</span><span class="definition_fr"> pleurer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li t ape plere si tèlman li te gen de larm ape degoute.</span><span class="example_en">He was crying so much he had tears dripping down. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Masenti mo tchor tou séré; mé f o pa mo pleuré, ça sré fé li tro la peine..</em>My heart feels heavy. But I must not cry, that would upset him too much. (<span class="variant_code">ME</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">plonj</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Even, smooth, level, flat;</span><span class="definition_fr"> égal, uni, lisse, plat.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan no te raboure, i rèste de mot, sa fe, nou te kroche de mile, te pase lahèrs disu, sa vini plonnj.</span><span class="example_en">When we plowed, clumps of dirt would remain, so we hitched up the mules and went over it with the harrow, and it became even. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="headword">an plonj </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> On a flat surface;</span><span class="definition_fr"> sur un plan.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le mai, on plante sa an ran</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">Leu ri se plante tou an plonj.</span><span class="example_en">Com, we used to plant in rows. Rice was planted on a flat surface. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">plonje</span> <span class="pos">v.intr.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). To dive; plonger. <span class="example"><span class="example_lc">Li plonj an ba dolo.</span><span class="example_en">He plunged down into the water. (<span class="variant_code">MO</span> 60); <span class="example"><span class="example_lc">Li t ape naje. Li plonje e li sote lwen ou li te plonje.</span><span class="example_en">He was swimming. He dove and he came out far from where he dove in. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Li plonzé boudjoum! comme ouaouaron et dan cinque minites li donne larenne so bague..</em>He dove, splash! like a frog, and in five minutes he gave the queen her ring. (<span class="variant_code">T7</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">plonjèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Diver;</span><span class="definition_fr"> plongeur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena plonjèr ki va anba e ye va cherche pou kòr kan keken neyé.</span><span class="example_en">There are divers who go down and they get bodies when someone drowns. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Lot cé bon plonzore: li koné plonzé dan lamer et trapé tou ça to olé..</em>The other is a good diver; he knows how to dive into the sea and find whatever it is you want. (<span class="variant_code">T7</span>) 2.<span class="definition_en"> Kingfisher;</span><span class="definition_fr"> martin-pêcheur. (Family <em>Alcedinidae). To gen traka pou twe plonjèr. Li vif..</em>It's hard to kill kingfishers. They're quick. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">plòt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); laplòt (<span class="variant_code">gen.</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Ball;</span><span class="definition_fr"> pelote, balle, ballon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Chaken gen senk ou sis anddan ye geim-la, ye gen en BAT e laplòt-la.</span><span class="example_en">Each one has five or six [players] in the game, and they have a bat and a ball. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye t ap lanse plòt-la e ye kase finèt-la.</span><span class="example_en">They were throwing the ball and they broke the window. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">plòt koton </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Cottonball;</span><span class="definition_fr"> un coton.</span> 2.<span class="definition_en"> Baseball, football;</span><span class="definition_fr"> baseball, football américain.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo ti-zanfan menen so ti bèl wa en gem laplòt.</span><span class="example_en">My grandson took his girlfriend to see a baseball game. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">jouèr laplòt </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Baseball player;</span><span class="definition_fr"> joueur de baseball, baseballeur.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">jouèr</span><span class="example_en">•<span class="headword">jwe laplòt </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To play ball;</span><span class="definition_fr"> jouer au baseball.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo lenm gète me zanfon jwe laplòt.</span><span class="example_en">I like to watch my children play baseball. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Testicle;</span><span class="definition_fr"> testicule.</span> (<span class="variant_code">ST</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">plote</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To shake;</span><span class="definition_fr"> bouger, secouer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To dèryèr jich ap plote.</span><span class="example_en">Your rear end is shaking. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">plu</span><sup>1</sup> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>), pli (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); plis (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>), plus (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); pious, plou (<span class="variant_code">PC</span>); plyi (<span class="variant_code">MO</span> 72). 1.<span class="definition_en"> More;</span><span class="definition_fr"> plus, davantage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La a petèt charje twa plis kè manje-a vo.</span><span class="example_en">She might charge you more than the food is worth. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Doktœr di to gen pou chanje ye tou le dez an. Ena plis ke dez an ke mo gen mo-ken-yen.</span><span class="example_en">The doctor says you need to change them [glasses] about every two years. It's been more than two years that I've had mine. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To gen mwens me sa koute plus.</span><span class="example_en">You get less but it costs more. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦San espere pou tan plis, Py è leve e li prann lakou.</span><span class="example_en">Without waiting to hear any more, Peter got up and ran away. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> <span class="headword"><subentry>•non-plu </subentry></span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">Not either, neither;</span><span class="definition_fr"> non plus.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">non-plu</span><span class="example_en">•plus (de) <span class="pos">adv.phr.</span> (<span class="variant_code">PC</span>); plus dè, plis, plu (<span class="variant_code">PC</span>); plis ke (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> More;</span><span class="definition_fr"> plus de.</span> <em>Èna plus de pòv kè de rich..</em>There were more poor people than rich people. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Plis k œn pyas.</span><span class="example_en">More than one dollar. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ma parye twa enna plis lapen ke kokodri isi-la.</span><span class="example_en">I bet you there's more rabbits than alligators here. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •pli... pase <span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">More... than; plus ... que. <span class="example"><span class="example_lc">Mo jamè fe plis pase trwa pyas par jour.</span><span class="example_en">I have never made more than three dollars a day. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦'plisse pacé', 'pli passé', 'plis passé', 'plice pacé'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span> 1987 passim), •plu... plu <span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); pi pi (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> The more... the more...; plus... plus ... <span class="example"><span class="example_lc">Plu ye monje pli ye mond ankò.</span><span class="example_en">The more they ate, the more they lied. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> [In comparatives]. More (-ke, than); plus (-ke, que). <span class="example"><span class="example_lc">La pli gron sèrpon ke mo jamè wa.</span><span class="example_en">The biggest snake I ever saw. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li fe plu fre dan bout-sa-la. Aou to sòti se plus fre.</span><span class="example_en">It's colder there. Where you come from it's colder. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sete pli fre dan l nòr-wèst livèr-sa-a-la</span><span class="example_en"> It was colder in the northwest this winter. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mapli vite fé vou ein lot laclé passé trapé cila.</span><span class="example_en">I could make you a new key sooner than I could find that one. </span><span class="example_code">(T6)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">plu</span><sup>2</sup> <span class="example"><span class="example_lc">adv.neg.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span>); pi (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pli, plu (<span class="variant_code">NE</span>); pu (<span class="variant_code">PC</span>). No more, no longer, not anymore; ne plus. <span class="example"><span class="example_lc">Mo bwa yenk en tas le maten. Apre sa mo bwa pi.</span><span class="example_en">I only drink one cup [of coffee] in the morning. After that, I don't drink anymore. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lontan pase, no te gen labitid ramase demir me astèr ena pi sa.</span><span class="example_en">A long time ago, we used to pick berries, but now there's no more of that. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦»Nous plis gain di bèl Quéqu'ain mangé nous di bèl»</span><span class="example_en">'We have no more butter! Someone ate our butter.' (<span class="variant_code">BD</span>) •pi ... ankò <span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> No more, no longer, not any more;</span><span class="definition_fr"> ne plus.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye pi voye chek ankò</span><span class="example_en"> They didn't send any more checks. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">plu</span><sup>3</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> le plis (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Most, the most;</span><span class="definition_fr"> le plus.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se te ite di kòm sa ke le fiy oben le fom lakonpony se sa le nòm te lemè le plis.</span><span class="example_en">They used to say that it was girls or women from the country that men liked the most. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pluch</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> leplich (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); lepluch (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Outer covering of sugar cane stalk just inside leaves;</span><span class="definition_fr"> écorce extérieure de la canne à sucre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lepluch, sa li kole kant lakann-na. E lapay-leu non.</span><span class="example_en">The [pluch] is the outer layer of the sugar cane stalk, it is right up against the cane. The [pay] isn't. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan to fini sise lakann, to jèt leplich.</span><span class="example_en">When you're finished sucking out the sugar cane, you throw out the stalk. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Skin (of fruit, etc.); pelure (d'un fruit, etc.). <span class="example"><span class="example_lc">To kwi sa dan leplich e ye pèl sa konfitir jòromo.</span><span class="example_en">You cook that in its skin, and they call it pumpkin jam. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Leplich deponm.</span><span class="example_en">Apple peelings. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Shell (of beans, peas, etc.), peel; écosse, épluchure, pelure, coquille. <span class="example"><span class="example_lc">Leplich-ye.</span><span class="example_en">The shells. <span class="example"><span class="example_lc">Leplich zoranj.</span><span class="example_en">Orange peels. <span class="example"><span class="example_lc">Leplich pakònn.</span><span class="example_en">Pecan shells. <span class="example"><span class="example_lc">Mo ote ye dan leplich-la.</span><span class="example_en">I remove them [pecans] from the shell. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou mal o vont to fe bouyi leplij pakonn don dolo pi to bwa sa.</span><span class="example_en">For an upset stomach, you boil pecan shells in water and then you drink that. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pluche</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pliche (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); pluch, plich (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To peel, shell;</span><span class="definition_fr"> éplucher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To plich chevret-ye pou ote le SHELL-ye on ye.</span><span class="example_en">You peel shrimp to remove the shell. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Pluche le pòm e le pwar.</span><span class="example_en">To peel apples and pears. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">T ape pliche lekòrch apre dibwa-la.</span><span class="example_en">You're peeling the bark off the tree. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To shuck;</span><span class="definition_fr"> éplucher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pliche li, to ote lapay-la anho la.</span><span class="example_en">Shucking it, removing the leaves. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To peel;</span><span class="definition_fr"> peler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Boug-la te e pluche, li te e pouri.</span><span class="example_en">The guy's skin was peeling, it was rotting. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sirie-ye fieri tou lete e ye gen en joli lekòrch ke plich dan livèr.</span><span class="example_en">Wax myrtles flower all summer and they have a nice bark that peels in winter. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">plum</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); prim (<span class="variant_code">PC</span>); plim (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Feather;</span><span class="definition_fr"> plume.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen le plum mwòyen jonn.</span><span class="example_en">It has yellowish feathers. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Zozo-la, li gen en ta plim an so latèt kòm en gar-soley.</span><span class="example_en">The bird, it's got a bunch of feathers on its head like a sun bonnet. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Landimin, apé lamesse, tou moune ki gagné la plime rassemblé dan gran diboi.</span><span class="example_en">The next day after mass, everyone with feathers gathered in the big tree. </span><span class="example_code">(T8)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Feather pen;</span><span class="definition_fr"> plume (à écrire). <span class="example"><span class="example_lc">♦Mapé trempé mon plime dans dil'encre pou méte en haut papier l'histoire d'un bal Mardi Gras qué m'oulé voyé vous.</span><span class="example_en">I'm dipping my pen in the ink to put on paper the story of a Mardi Gras ball that I want to send to you. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">plumen</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bald;</span><span class="definition_fr"> chauve.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vou latet plimen.</span><span class="example_en">You are bald. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Makak di si so kroupyon plime sa pa gade lezòt.</span><span class="example_en">Monkey says if his rump is bald, it's nobody's business, [<span class="example"><span class="example_lc">'plimé'</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">DU</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">plumen</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); plimen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To pluck, feather;</span><span class="definition_fr"> plumer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To plumen sa.</span><span class="example_en">You pluck it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan li mèn so lachach, se man ki te gen pou fini. Mo te gen pou kòrche ye ou plimen ye.</span><span class="example_en">When he brought back his catch, I had to finish. I had to skin them or pluck the feathers. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Carancro capoté: wap! Compair Bouki plimé li, coupé so latête avé so pate, mété li dan so canassière et parti couri divan..</em>The buzzard fell over. Brer Bouki plucked it, cut off its head and its feet, put it in his gamebag, and went on his way. (<span class="variant_code">T6</span>) 2.<span class="definition_en"> To rob;</span><span class="definition_fr"> voler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lijust oulé plimé nous autes come so zami Miché Warmoth.</span><span class="example_en">He just wanted to rob us like his friend Mr. Warmouth. </span><span class="example_code">(T34)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pluzyœr </span><span class="example"><span class="example_lc">quant,</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">gen.</span>); plizyèr (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); pluzyèr, pluzyè (<span class="variant_code">PC</span>); plizyè (<span class="variant_code">CA</span>). 1.<span class="definition_en"> Several;</span><span class="definition_fr"> plusieurs.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ina pluzyœr anne pre appre senk siz an ke ye arète sèrvi vyeu chmen-d-fèr ke te la.</span><span class="example_en">It's been several years, maybe five or six, since they stopped using the railroad that was there. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ena pluzyœr koulœr lapen.</span><span class="example_en">There are several colors of rabbits. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Fe en di te avek de karòt e pi bwar sa plizyè fwa par jou.</span><span class="example_en">Make a tea with carrots and drink that several times a day. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> 2.<span class="definition_en"> <span class="pos">pron.indef.</span> <span class="definition_en">Several, some;</span><span class="definition_fr"> plusieurs, en.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Na plizyèr ki te fe sa.</span><span class="example_en">There are several who did that. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">plwaye</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To use;</span><span class="definition_fr"> employer, utiliser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te kouri don l klo, plwaye kouto dekon, koupe le kon mai, koupe le baton koton.</span><span class="example_en">They would go into the fields, use their cane knife and cut the cornstalks, cut the cotton stalks. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">po</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lapo (<span class="variant_code">gen.</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Skin;</span><span class="definition_fr"> peau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En moun ki malad gen lajannis so lapo vyen jann.</span><span class="example_en">Someone who is sick with jaundice has their skin turn yellow. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Po lout.</span><span class="example_en">Otter skin. (<span class="variant_code">MO</span> 60); <span class="example"><span class="example_lc">Li gen en dat andan lapo e li chanj koulèr.</span><span class="example_en">He's got a blotch on his skin that changes color. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Non!non! Compair Bouki, pa jité mouen dan zéronce; pikan la yé a déchiré mo lapo..</em>No, no, Brer Bouki, don't throw me into the briar patch; the thorns will prick my skin. (<span class="variant_code">T2</span>) •<span class="headword">lapo mòrd </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lapo mòrt (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Dandruff;</span><span class="definition_fr"> pellicules.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen lapo mòrd dan so latet.</span><span class="example_en">He has dandruff on his head. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">lapo sèk </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Dry skin;</span><span class="definition_fr"> peau sèche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To gen lapo sèk. T Sa demanj.</span><span class="example_en">You've got dry skin. It itches. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">lapo zye </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Eyelid;</span><span class="definition_fr"> paupière.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lapo zye se sa ki krouvi vo zye.</span><span class="example_en">Eyelids are what cover your eyes. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To gen pou leve lapo zye pou mèt en gout dan to zye-ye.</span><span class="example_en">You have to lift your eyelid to put drops in your eyes. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Leather, hide (of animal);</span><span class="definition_fr"> cuir, peau (d'animal). <span class="example"><span class="example_lc">Sœl po ke ti peu achte, ke i achèt ontour, se le kokodri.</span><span class="example_en">The only animal hide you can buy around here is alligator skin. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo popa te fe balenn avèk lapo bèt.</span><span class="example_en">My dad made whips with animal hide. </span><span class="example_code">(ST)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo achte souye fe an lapo.</span><span class="example_en">I bought leather shoes. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Compair Lapin té corché [ti chivreil la] et li mené so la peau en haut so dos..</em>Brer Rabbit skinned [the little deer] and put its hide on his back. (<span class="variant_code">FO T1</span>) •<span class="headword">lapo bèf </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); lapo bef (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cowhide;</span><span class="definition_fr"> peau de boeuf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦'lapo bef'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T14</span>)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">po</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Pitcher;</span><span class="definition_fr"> pot, cruche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Po-la, to sèr pou to bwa dolo.</span><span class="example_en">That pitcher you use for drinking water. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> ; <span class="example"><span class="example_lc">Li lese mo po tonbe par-tè e li brize li.</span><span class="example_en">He dropped my pitcher on the floor and he broke it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="headword"><subentry>•po-d-chanm </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Chamber pot;</span><span class="definition_fr"> pot de chambre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vye tan pase, no te gen kòmòd deyò me no te gen po-d-chanm pou le swa.</span><span class="example_en">In the olden days, we had toilets outside but we had chamber pots for at night. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">po dolo </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); pot dolo (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Water pitcher;</span><span class="definition_fr"> cruche d'eau, pot d'eau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Moman te fe en pot dolo avèk larakèt-ye.</span><span class="example_en">Mom would make a drink pitcher with prickly pears. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sir la table té ein pot dol'eau.</span><span class="example_en">On the table there was a pitcher of water. </span><span class="example_code">(T39)</span></span> •<span class="headword">po kivyèt </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> pòt kivèt (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1) Washbowl, washbasin; cuvette, lavabo. (<span class="variant_code">PC</span>) 2) Pitcher; cruche, pichet. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pobon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pobon (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Jar;</span><span class="definition_fr"> jarre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Na di penna di le, na en pobon djenm onmba frijidè-lœ</span><span class="example_en"> There's bread, there's milk, there's a jar of jam at the bottom of the refrigerator. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se pa en boutey</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">se en pobon</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">En boutey gen en ti goulo me en pobon se larj.</span><span class="example_en">It's not a bottle, it's a jar. A bottle has a neck but a jar is wide. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Kettle;</span><span class="definition_fr"> bouilloire, marmite.</span> (<span class="variant_code">PC</span>) 3.<span class="definition_en"> Pitcher;</span><span class="definition_fr"> cruche, pot, pichet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo fe la limonad andan mo pobon</span><span class="example_en"> I made lemonade in my pitcher. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 4.<span class="definition_en"> Pan;</span><span class="definition_fr"> casserole.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vou fe li lèvè, e tan vou dipen lève dan fè-blan plat-la, vou ote li v mèt li dan en lòt PAN, dan en lòt pobon pou kwi li.</span><span class="example_en">You let it rise, and when the bread has risen in its baking pan, you take it out and put it in another to bake it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">poch</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); lapòch (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Pocket;</span><span class="definition_fr"> poche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li mèt sa ondon sa poch</span><span class="example_en"> He put that into his pocket. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ose sa ki to traka, li di an trapan so kouto dan so lapòch.</span><span class="example_en">'Oh, that's what your problem is,' he said, grabbing the knife in his pocket. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pœr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); pèr (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>); pè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Fear;</span><span class="definition_fr"> peur.</span> •(gen) pèr <span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To fear, be afraid of;</span><span class="definition_fr"> avoir peur de, craindre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gron-popa e mo granmoman ye te pè blan.</span><span class="example_en">My grandfather and my grandmother were afraid of whites. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Piti-la te gen pèr.</span><span class="example_en">The child was afraid. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <em>La le bon Fronse ki te sòrti a la Frons vini rèste isit. La ye ye vini le gro moun-la e le Kadjen te gen pœr!.</em>Then the real French, who came from France came to live here. And they became wealthy, and the Cajuns were afraid. (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Li fe akrwar li plen kouraj me li pœr.</span><span class="example_en">He pretends he's full of courage but he's afraid. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pagagné pair, mo gasson; navé ein dipice on mo la tête, et mo cogné li apé diboi pou tchoué li.</span><span class="example_en">Don't be afraid, my boy; there was a flea on my head, and I struck it against a tree to kill it. </span><span class="example_code">(T8)</span></span> •<span class="headword">fe pèr </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To make s.o. afraid, frighten, scare; faire peur à. <span class="example"><span class="example_lc">Li te kònè fe nouzòt pèr an la-na nwit, avèk zafè fifole-ye.</span><span class="example_en">He used to make us afraid at night with his stories of will-o'-the wisps. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Tou ca fait moin tellement peur, qué mo tremblé com ein nanguille.</span><span class="example_en">All of that scared me so much that I shook like an eel. </span><span class="example_code">(T37)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">poezi</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Poetry ;</span><span class="definition_fr"> poésie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ein jour dans so nid, Cocodrie prend le gout de poésie.</span><span class="example_en">One day in his nest, Alligator developed a taste for poetry. </span><span class="example_code">(DC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pòk</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); pok (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Pork;</span><span class="definition_fr"> porc.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To pa kapab monje pok-la astè pou to PRESSURE</span><span class="example_en"> You can't eat pork now because of your high blood pressure. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">poka</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Poker;</span><span class="definition_fr"> poker.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se pli tan ye te jwe poka.</span><span class="example_en">Most of the time they play poker. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pokapo</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pokòpò (<span class="variant_code">PC</span>); pokapok (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> All right, not bad, so-so; comme ci, comme ça, tant bien que mal. <em>Se mo popa k te konne di sa. Moun se monnde l aben, komon ten en fe li? Aben, pokòpò..</em>It's my father who used to say that. People would ask him, 'How are you doing?' He would answer, 'Not too bad.' (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa mo-menm jòrdi. Mo pokapok.</span><span class="example_en">I'm not myself today. I'm just so-so. (<span class="variant_code">ST</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pokino</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); pokina (<span class="variant_code">CA</span>); pokin (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Pokeno (game);</span><span class="definition_fr"> pokéno (jeu). <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen jwe pokin lapre-midi.</span><span class="example_en">I'm going to play pokeno this afternoon. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo va o CENTER, no jou domino e pokino.</span><span class="example_en">When I go to the Center, we play dominoes and pokino. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pòt</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Pole;</span><span class="definition_fr"> pole.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt pol-la drwat dan latè.</span><span class="example_en">I stuck the pole up straight in the ground. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">pol dekàn </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cane fishing pole;</span><span class="definition_fr"> canne à pêche.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pol</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To pole, stake;</span><span class="definition_fr"> tuteurer, faire pousser sur des tuteurs.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M e pol me zadiko. Me e ranmen me zadiko.</span><span class="example_en">I'm poling my beans. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">poli</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); polit (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Polite;</span><span class="definition_fr"> poli.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pa frante. Li byen poli.</span><span class="example_en">She's not sassy. She's very polite. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li byen elve e li polit.</span><span class="example_en">He's well-mannered and he's polite. (<span class="variant_code">ST</span>) <em>♦Momandé li d'ein voix poli, Comment s 'porte vote Excellence ?.</em>I asked him in a polite voice, 'How is your Excellence?' (<span class="variant_code">T38</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pòliman</span> <span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Politely;</span><span class="definition_fr"> poliment.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li reponn man poliman.</span><span class="example_en">She answered me politely. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Licouri crié lafamine coté fourmi, femm 'là, voisine; mandé li poliment pour prêté li mangé, si li capab sans dérangé.</span><span class="example_en">He went to cry famine at the neighbor lady's, the Ant, and to ask politely for some food, if it wasn't too much trouble. </span><span class="example_code">(T1)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">polis</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pòlis (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Police;</span><span class="definition_fr"> police.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen en fizi e t ap pwante sa e polis vini e dezarmen fizi-la.</span><span class="example_en">He had a shotgun and was pointing it, and the police came and unloaded it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Aulié police y'en a patrouille.</span><span class="example_en">Instead of the police there is a patrol. </span><span class="example_code">(T38)</span></span> •<span class="headword">polis juri </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Police jury, parish council;</span><span class="definition_fr"> conseil paroissien.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan ma j ète an ran leu polis juri.</span><span class="example_en">When I was a member of the Police Jury. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">polismenn</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Policeman;</span><span class="definition_fr"> agent de police.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lœ kriminel rantre kote li. Enn ave en polismenn ki te ape espere pou li e li mennen li kote laprizon.</span><span class="example_en">The criminal went back home. There was a policeman waiting for him, and he took him to jail. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">politès</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Politeness;</span><span class="definition_fr"> politesse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand temps vini, li galpé chez Cigogne; Li'merci li so politesse.</span><span class="example_en">When the time came he went to the stork's; he thanked him for his kindness. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">politik</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Politics;</span><span class="definition_fr"> politique.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se zafèr deu politiksa.</span><span class="example_en">Those are political matters. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">politisyen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); poltisyen (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Politician;</span><span class="definition_fr"> politicien.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Jeneral BANKS.Sè tè en poltisyen.</span><span class="example_en">General Banks. He was a politician. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">polkèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Skunk;</span><span class="definition_fr"> mouffette, putois.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En polkèt, kan li pèr li fe pipi e sa pi.</span><span class="example_en">When a skunk is afraid, he pees and it stinks. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">poltron</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Coward;</span><span class="definition_fr"> poltron, lâche. <span class="example"><span class="example_lc">♦Adié, adié, michié la poltron.</span><span class="example_en">Goodbye, goodbye Mr. Coward. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pòm</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60); depòm (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); depanm (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Apple;</span><span class="definition_fr"> pomme.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Depòm-la RIPE, li rouj rouj.</span><span class="example_en">The apple is ripe, it is deep red. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Seulement en haut pommier té pli vini aukain des pommes.</span><span class="example_en">Except that atop the apple tree there were no longer any apples. </span><span class="example_code">(T37)</span></span> •<span class="headword">dibwa depòm </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Apple tree;</span><span class="definition_fr"> pommier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dibwa-sa-a se en dibwa depòm.</span><span class="example_en">That tree is an apple tree. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">pye depòm </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>), pye deponm (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Apple tree;</span><span class="definition_fr"> pommier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo plante en pye depòm.</span><span class="example_en">I planted an apple tree. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">pòm jòn </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> A species of grass or weed used for medicinal purposes;</span><span class="definition_fr"> une espèce d'herbe utilisée à des fins médicinales.</span> <em>Pòm jòn sa mo m e parle la, to pa foutu pase ora ye, ye pikan. La ye gen de ti plòt: E lè fèy-ye se de ti pikan. Ye pik to lamen oben to pye..</em>The 'yellow apples' that I am talking about, you can't go near them, they're prickly. And they have little balls. And the leaves are little thorns, and they prick your hand or your leg. (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> Head (of a vegetable);</span><span class="definition_fr"> tête (d'un légume), •<span class="headword">ponm laieti </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Head of lettuce;</span><span class="definition_fr"> tête de laitue, cf. <span class="example"><span class="example_lc">letu</span><span class="example_en">•<span class="headword">pòm dechou </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Head of cabbage;</span><span class="definition_fr"> tête de chou. cf. <span class="example"><span class="example_lc">chou</span><span class="example_en">pòm-kek <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Pound cake;</span><span class="definition_fr"> quatre-quarts, espèce de gâteau. <span class="example"><span class="example_lc">♦Mo croir mo gaignin acé dé zeuf pou fé ain ti pom cake demin.</span><span class="example_en">I think I have enough eggs to make a pound cake tomorrow. </span><span class="example_code">(WO)</span></span> pòmad <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Ointment, salve;</span><span class="definition_fr"> pommade, onguent, •<span class="headword">'pomade camphrée' </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Camphorated salve;</span><span class="definition_fr"> pommade camphrée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦To té doite voyé Freddie coté l'apothicaire acheté pou ain quarti la pomade camphrée et bien frotté li.</span><span class="example_en">You should send Freddy to the pharmacist to get a quarter's worth of camphor pomade, and rub it on him. </span><span class="example_code">(WO)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pomèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Mayhaw;</span><span class="definition_fr"> pommette (fruit qui ressemble à la pomme). (<em>Crataegus opaca). M ale dan bwa pou ramase pomèt..</em>I went into the woods to pick mayhaws. (<span class="variant_code">ST</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pòmye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Apple tree;</span><span class="definition_fr"> pommier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En pòmye mo gron-momon te pel sa.</span><span class="example_en">A 'pommier' is what my grandmother called [an apple tree]. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dans so chimin li contré ein pommier qui té chargé avec belle dépommes, li commencé mangé.</span><span class="example_en">On his way he came across an apple tree that was loaded with beautiful apples, and he began to eat. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bridge;</span><span class="definition_fr"> pont.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ka vou pase on vyè pon lon, vou toun dwat.</span><span class="example_en">When you take the old bridge, you turn right. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo pase anlèr pon-sa-a-la pou ale lòt bòr.</span><span class="example_en">I crossed over that bridge to get to the other side. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Bouki té gagnein pou poté Compair Lapin jika yé rivé côté pon.</span><span class="example_en">Brer Bouki had to carry Brer Rabbit until they arrived at a bridge. </span><span class="example_code">(T3)</span></span> •<span class="headword">Pon Bro </span><span class="pos">place n.</span><span class="variants"> Panm Bro (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Breaux Bridge;</span><span class="definition_fr"> Pont Breaux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye pèle li Panmbro.</span><span class="example_en">They call it Breaux Bridge. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pongnen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); ponye (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Wrist;</span><span class="definition_fr"> poignet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pangnen e pongnen.</span><span class="example_en">Baskets and wrists. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye mèt menòt an son pongnen. Sa fe li mal.</span><span class="example_en">They put handcuffs on his wrists. They hurt him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ponje</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ponj (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Fluffy;</span><span class="definition_fr"> pelucheux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li ouv konm sa e li ponj anndan lan.</span><span class="example_en">[The cotton] opens up like that, and it is fluffy inside. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Rotten (of fertilizer);</span><span class="definition_fr"> pourri (en parlant de fumier). (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ponm-deu-tèr</span> <span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); pòm-de-tè (<span class="variant_code">PC</span>); pom-de-tèr (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> (Irish) potato;</span><span class="definition_fr"> pomme de terre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lafonm se vini sèrvi nouzòt en lontch pour nouzòt dine, chakenn en ponm-deu-tèr bouyi.</span><span class="example_en">The woman would come and serve us a lunch for us to eat, each one a boiled potato. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <em>♦[Pou] brilir, pronn de ponm de tèr e rape ye avek en kouto. La vlope ye si to brilir..</em>For a bum, take potatoes and grate them with a knife. Then, tie them around your bum. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">ponmgranad</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); pòmgrenat (<span class="variant_code">CA</span>); pòmgranad (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Pomegranate tree;</span><span class="definition_fr"> grenadier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo vwazen gen en pòmgrenat dan so lakou. Li fe de grenad.</span><span class="example_en">My neighbor has a pomegranate tree in his yard. It produces pomegranates. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ponn</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To lay (eggs);</span><span class="definition_fr"> pondre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le ti legonn se bon a manje e sa ponn de jwa par jou.</span><span class="example_en">The little leghorn chickens are good to eat and they lay twice a day. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Poule-sa-la se grosi e li se ponn dezef e sa se donnen mwen dòt poule.</span><span class="example_en">That chicken would have grown up and laid me some eggs, and that would have given me other chickens. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To spawn, lay;</span><span class="definition_fr"> frayer.</span> <em>Moman pwason-la, l a vini l a ponn dezèf-la la. È, popa l a vini, l a mèt lapouyant-la an la..</em>The mother fish will come along and lay her eggs there. And the daddy fish will come along and put some sperm on them. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ponp</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> laponp (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Pump;</span><span class="definition_fr"> pompe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te gen en laponp, vyeu laponp ponpe dolo dèryè pou diri.</span><span class="example_en">They used to have a pump, an old pump to pump water in back for growing rice. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye t abitid gen en laponp pou mèt lèr andan TUBE-la andan TIRE-la.</span><span class="example_en">They used to have a pump to put air in the tube inside the tiré. (<span class="variant_code">CA</span>) •<span class="example"><span class="example_lc">Licouri donnin l'alarme, et qué quand pompes vini yé commencin pompé desuite.</span><span class="example_en">He went to sound the alarm, and when the pumps came they began pumping right away. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ponpe</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); ponmp, ponp (<span class="variant_code">PC</span>); ponmpe (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To pump;</span><span class="definition_fr"> pomper.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye ponp li dan en tiyo dan l chon.</span><span class="example_en">He pumps it through a hose into the field. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye ponpe lèr andan TUBE</span><span class="example_en"> They pumped air into the tube. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Memjou 4 jiyet la, Bon Djié fé ein gran machine déchéché li pélé Larche-Kanciel pou pompé dolo si li tombé tro boucou ancau..</em>On the same Fourth of July, God made a big drying machine He called the rainbow to pump water if too much ever fell again. (<span class="variant_code">T13</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">ponpon</span> <span class="pos">n.</span> •<span class="headword">ponpon mayi </span><span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> corn silk, corn tassel;</span><span class="definition_fr"> styles et stigmates du maïs.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ponponen</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); poupone (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To dress up;</span><span class="definition_fr"> s'habiller bien.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa nouzot tou le fonm sore di feze, chanje nouzot epi poupone nouzot byen epi kouri OUT.</span><span class="example_en">What we women should have done was get really dressed up and then go out. (DT); <span class="example"><span class="example_lc">Mo pli vyeu sœr lenmen ponponen. Jich pou ale lagrosri, li te mete lapoud ,durouj, boul-dòrey, durouj lalèv.</span><span class="example_en">My oldest sister loved to get dolled up. Just to go to the grocery store, she would put on powder, rouge, earrings and lipstick. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To put on makeup;</span><span class="definition_fr"> se maquiller.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li ponponnen so lafigir kanli t ap ale en bal.</span><span class="example_en">She put on make-up on her face when she was going to a dance. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ponpye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Fireman;</span><span class="definition_fr"> pompier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye i pou pele ponpye pou tengnen fe andan lamezon.</span><span class="example_en">They had to call the firemen to extinguish the fire in the house. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Parait qué pendant labarrière t'apé brulé ein pompier passé et ouar ça et qué li couri donnin l'alarme..</em>It seems that when the fences were burning a fireman came by and saw that, and he went to give the alarm. (<span class="variant_code">T40</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">ponse</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To bandage;</span><span class="definition_fr"> panser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan to gen en ple, to gen pou ponse sa pou ote jènn.</span><span class="example_en">When you have a wound, you have to bandage it to get rid of germs. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tokontin ponse li avek latwal e lwil doliv jiska li sech.</span><span class="example_en">You continue to bandage it with gauze and olive oil until it is dry. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ponsyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); ponsyons (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Retirement pension;</span><span class="definition_fr"> pension de retraite.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li signen bèk ouska li fini pou sòti pou DRAW ponsyon.</span><span class="example_en">He signed up again until he finished and could draw his pension. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">L ape gen en ponsyons de so louvraj de vent-senk an.</span><span class="example_en">He's getting a pension from his work of twenty-five years. (<span class="variant_code">CA</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo ponsyon pròch fini.</span><span class="example_en">My pension is almost done. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">popilèr</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); popoulè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Popular;</span><span class="definition_fr"> populaire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Astèr ke le Kadjen vini tèlmon popilèr tou partou don pei-la, tou kekèn ole dèt le Kadjen.</span><span class="example_en">Now that Cajuns have become popular all over the country, everyone wants to be Cajuns. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pòpulasyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Population;</span><span class="definition_fr"> population.</span> <em>Èiti te kontrole par leu Franse. E kon lapòpulasyon d nwar i te plu gro keu le blan se fe enn revolt. E ye prann leu pei..</em>Haiti was controlled by the French. And when the population of blacks was bigger than that of whites, there was a revolt. And they took over the country. (<span class="variant_code">PC</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">popyèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>); popyè, popiyè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Eyebrow, eyelid;</span><span class="definition_fr"> sourcil, paupière.</span> <em>Èl gen le gropopyèr-d-zyeu..</em>She has puffy eyelids. (<span class="variant_code">BT</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Moté si pressé pou sorti qué mo fou latable par terre, li tombin avec tant du bruit qué sommeil quitté mo paupière.</span><span class="example_en">I was in such a hurry to get out that I knocked over the table; it fell over with such a noise that sleep left my eyelids. </span><span class="example_code">(T39)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Eyelash;</span><span class="definition_fr"> cil.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa se de popyè, popyè dez yeu.</span><span class="example_en">Those are eyelashes. <span class="example"><span class="example_lc">Lapopyè.</span><span class="example_en">The eyelash. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Piti-ye apre ye dòrmi, ye gen souvan popyèr-zye kole ansanm avèk lasir.</span><span class="example_en">Children after they sleep often have their eyelashes stuck together with waxy substance. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pèr</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Port;</span><span class="definition_fr"> port.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Commedofin té proche por-là Athéniens pélé Pirée, li mandé macac si li té abité Athènes.</span><span class="example_en">As the dolphin approached the port that the Athenians call Pyrrhea, he asked the monkey if he lived in Athens. </span><span class="example_code">(ME 90)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">poro</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); pòro (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Wart;</span><span class="definition_fr"> verrue.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En poro, l a pouse an to lamen, o an to lafigi. A</span><span class="example_en">wart will grow on your hand or on your face. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">A prezan, moun-ye trap pli poro.</span><span class="example_en">Now, people don't get warts. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pouporo fe en ti lakrwa avek zalimet e kas chak zalimet de fwa e bril ye, la to poro ya pase don kek jou.</span><span class="example_en">For warts, make a sign of the cross with a match and break the match in half. Then burn the matches. Your warts will be gone in several days. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pòrt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lapòrt (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); lapòt (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Door;</span><span class="definition_fr"> porte.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Chariot te pa bezwen ouvèr lapòrt pou konè kon se te jour.</span><span class="example_en">Charlotte didn't need to open the door to know when it was day. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo toujour akle lapòrt avan mon gonn kouche.</span><span class="example_en">I always lock the door before I go to bed. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Motandé nome là vini kongné nouzote laporte cabane.</span><span class="example_en">I heard the man come and knock on our cabin door. </span><span class="example_code">(T13)</span></span> •<span class="headword">pòrt an vit </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Door with window panes;</span><span class="definition_fr"> porte vitrée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li défoncé la porte vitrée pou chapper et pi li prend galpé dans la plaine</span><span class="example_en"> He knocked in the glass door to escape and then he galloped off into the plain. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span> •<span class="headword">pòrt dèryèr </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); pòrt onaryèr (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Back door;</span><span class="definition_fr"> porte arrière.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa-fe Fronswa ton sa e i pron so fizi e i sòrti don lapòrt dèryèr.</span><span class="example_en">So François heard that, and he got his gun and went out the back door. (<span class="variant_code">NE</span>) 2.<span class="definition_en"> Gate;</span><span class="definition_fr"> porte.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En lapòrt, en pòrt dezè o en lapòt lakou.</span><span class="example_en">A door which opens to the field or the yard. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En lapòrt du kour.</span><span class="example_en">A backyard gate. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pòrt-mone</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pòrt-monwar, pòt-mònè, lapòr-mònwar (<span class="variant_code">PC</span>); pòrt-monen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Purse;</span><span class="definition_fr"> sac à main.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lapòrt-monwar gen kase.</span><span class="example_en">The purse is broken. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo lenm pòrt-mone-sa-a-la parskè li gen en ta plas andan-la pou to mèt diferan zafèr.</span><span class="example_en">I like this purse because it has a lot of room in it for you to put different things. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Wallet;</span><span class="definition_fr"> porte-feuille. <span class="example"><span class="example_lc">Mo pèd mo pòt-mònè. Li bije t kèkplas.</span><span class="example_en">I've lost my wallet. It must be somewhere. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Gnia pa moyen badinin avec médecin cilala; avan que moune ki entré ouver yé labouche, fo yé ouver yé porte-monnai, é mette di piasse su so latable.</span><span class="example_en">There is no way to joke with that doctor; before people who come in open their mouth, they must open their wallet and put ten dollars on his table. </span><span class="example_code">(ME 91)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pòrte</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); pote, pòt (<span class="variant_code">PC</span>); pòrt (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To bring;</span><span class="definition_fr"> apporter, amener.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vié pa Djion té porté li ein pé gonbo fevi pou ranzè so gombo civrete</span><span class="example_en"> Old Pa John brought him some okra for his shrimp gumbo. </span><span class="example_code">(T14)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Vou zot va fai zein sérénade pou porter moin bonner.</span><span class="example_en">You all will sing a serenade to bring me good luck. </span><span class="example_code">(T11)</span></span> •porte atansyon (pou) <span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To pay attention (to);</span><span class="definition_fr"> faire attention (à). <em>♦Lapen vanse pli ora e di, Sorti! Sorti, avan mo fou twa en kou lapat! Men li pa porte atansyon di tou..</em>Rabbit came closer and said, 'Get out, get out, before I hit you with my paw,' but she paid no attention at all. (<span class="variant_code">JR</span>) 2.<span class="definition_en"> To carry;</span><span class="definition_fr"> porter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nonnou te janmè pote dolo an no latet.</span><span class="example_en">No, we have never carried water on our heads. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tan primo compair, poté moin lot côté bayou là.</span><span class="example_en">Please, friend, carry me across the bayou. </span><span class="example_code">(T3)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To wear;</span><span class="definition_fr"> porter.</span> <em>Èna ki pòt sa..</em>There are some people who wear that. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Kqn mo pòrt bras le an kwiv, sa èd en pe avèk maladi ARTHRITIS</span><span class="example_en"> When I wear a copper bracelet, it helps a little with arthritis. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Macaque là porté kilotte, serré com vous jamais oir.</span><span class="example_en">The monkey was wearing pants, as tight as you've ever seen. </span><span class="example_code">(T34)</span></span> 4.<span class="definition_en"> To be (of health);</span><span class="definition_fr"> être, se porter (en parlant de la santé). <span class="example"><span class="example_lc">Port to mem byen.</span><span class="example_en">Take care of yourself. </span><span class="example_code">(HW)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pòrteuz*</span> <span class="pos">n.</span> potez, lapòrtèz, lapotèz, pòteuz (<span class="variant_code">PC</span>). Conveyor belt which transports the cane in a sugar factory; tapis roulant, porteuse qui transporte la canne dans une sucrerie. <span class="example"><span class="example_lc">Derik-l e mete dekann-l anndan la e potez-l e kouri li anmba roulo-ye.</span><span class="example_en">The derrick puts the cane there and the conveyor belt pulls it through the rollers. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pòrto</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Doorpost;</span><span class="definition_fr"> montant de porte.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To vise li kont to pòrto. Lapòrt gen en pòrto anho lé. La to gen met kouple-la an pòrto-lè, e to gen mèt li an to lapòrt osi. Pou li ka frenmen.</span><span class="example_en">You screw it onto your frame. The door has a frame there. You have to put the hinge on the frame, and you have to put it on your door, too, so it can close. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Pòrtorlken</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Puerto Rican;</span><span class="definition_fr"> Portoricain.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena diferan nosyon, de Portoriken, Lespagnòl, Arichmen.</span><span class="example_en">There are different ethnic groups, Puerto Ricans, Spanish, Irishmen. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">portre</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); poltre (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>); portre, pòltrès, pòltrèt (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Picture;</span><span class="definition_fr"> image.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en poltre di onho lamur.</span><span class="example_en">I have a picture of [an ox] on my wall. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sa se en poltre sen.</span><span class="example_en">That's a saint's picture. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo ponn en portre apre lamiray.</span><span class="example_en">I hung a picture on the wall. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Kan li kité lékol li té dijà là où makak là té monté on diboi dan so liv ki gaigné poltre..</em>When he left school he was already to the point that the monkey had reached in the tree in his picture book. (<span class="variant_code">T17</span>) 2.<span class="definition_en"> Photo, photograph;</span><span class="definition_fr"> photo, photographie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo montre twa en portre a mo pepèr.</span><span class="example_en">I showed you a picture of my grandfather. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">prann en portre </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To take a picture;</span><span class="definition_fr"> prendre une photo.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pran en portre du bebe.</span><span class="example_en">I took a picture of the baby. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> •<span class="headword">tire en portre </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); tire pòltrèt (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To take a picture;</span><span class="definition_fr"> prendre une photo.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yépa gaignin trop tan; yé gaignin pou allé fé tirer yé portait.</span><span class="example_en">They don't have much time; they have to go have their pictures taken. </span><span class="example_code">(WO)</span></span> 3.<span class="definition_en"> X-ray; radiographie. <span class="example"><span class="example_lc">Ye pran potre.</span><span class="example_en">They take a picture [an X-ray]. (<span class="variant_code">PC</span>) 4.<span class="definition_en"> Movie, film;</span><span class="definition_fr"> film.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo te ale o teyat, ye te gen en lalign moun debout ap atann pou rantre dan teyat, kan sete en bon portre.</span><span class="example_en">When I went to the movies, there would be a line of people standing waiting to get in the theater, when it was a good film. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pòs</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lapòs (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Post office;</span><span class="definition_fr"> bureau de poste.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye bati en nouvo gran lapòs.</span><span class="example_en">They built a big, new post office. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Movoyé ti neg sot ki té doi méné mo let koté la posse té kité li koté Michié Macabé.</span><span class="example_en">I sent the foolish little black boy who was supposed to take my letter to the post office [but instead] he left it at Mr. Macabé's, I was mad enough to beat him. (<span class="variant_code">T14</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">posede </span><span class="example"><span class="example_lc">n., adj.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>). Person possessed by demons; personne possédée par les démons. <span class="example"><span class="example_lc">Li en posede avèk vye djab. Li egare.</span><span class="example_en">He is a person possessed by the devil. He's out of his mind. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Cébon, dit Mamrie, couri côté Lagniape ki apé crié comme ain possédé, san li connin cofair.</span><span class="example_en">'Fine,' said Mamrie, 'go and see Lagniappe, who is crying like a possessed man without knowing why.' (<span class="variant_code">ME</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">posib</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Possible;</span><span class="definition_fr"> possible.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena diferan kalite posib, mo po konnen tou le kalite.</span><span class="example_en">There are different possible types, but I don't know all the types. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se pa posib ke...</span><span class="example_en">It's not possible that... </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ma fé mo sain possibe pou trapé vou cokin, mo comaire.</span><span class="example_en">I will do my utmost to catch your thief, my friend. </span><span class="example_code">(T6)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pòstich</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Wig;</span><span class="definition_fr"> perruque.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se pa so cheve natirel. Se en pòstich.</span><span class="example_en">That's not her real hair. It's a wig. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ainmari godiche vini mandé postiche, qui té servi so femme, pou fé la bel dam.</span><span class="example_en">A simpleminded husband came to ask for a wig which his wife could use to turn herself into a beautiful woman. </span><span class="example_code">(T10)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">posyon</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Medicine;</span><span class="definition_fr"> médicament.</span> <em>♦Gardé to pendule; cé pa l'heur pou to potion?.</em>Look at the clock? Isn't it time for your medicine? (<span class="variant_code">WO</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">pota</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Taw, shooter (marble);</span><span class="definition_fr"> calot, grosse bille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">T ap jwe kanik. M ole mo-kenn pota</span><span class="example_en"> You're playing marbles. I want my own shooter marble. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">potans</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Gallows;</span><span class="definition_fr"> potence.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Zize là li lir'so la sentence, et pis li fé dressé potence</span><span class="example_en"> The judge read him his sentence and then he had a gallows built. </span><span class="example_code">(GC2)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">poto</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Post;</span><span class="definition_fr"> poteau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te f e lalimyè avèk en boutey. Mèt en RAG avèk kolòy den en boutey, e mèt l an en poto.</span><span class="example_en">They made lights with a bottle. They put a rag with kerosene in a bottle and put it on a post. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Poto baryè.</span><span class="example_en">Fence post. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Poto on fèr.</span><span class="example_en">Iron post. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Motrouvé Henri Chrysocalque; en haut boute ein poteau fanal li té gagnin so catafalque.</span><span class="example_en">I found Henri Chrysocalque; he had his catafalque atop a lamppost. </span><span class="example_code">(T37)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">potrin</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">ST</span>), chest cold; rhume. <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen traka pou kase en move potrin livèr pase.</span><span class="example_en">I had a lot of trouble breaking a bad chest cold last winter. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">potrinèr</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); potrinè, pòtrinen, pòtrinè (<span class="variant_code">PC</span>); potrinen, potrinèz (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Tuberculous, consumptive;</span><span class="definition_fr"> tuberculeux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li potrinè.</span><span class="example_en">He is tuberculous. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Poumoun ki potrinè, bouyi bouton kopal e pi fe en siro avek sa.</span><span class="example_en">For people with tuberculosis, boil some sweet gum buds and make a syrup with that. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">potrinèr</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Tuberculosis;</span><span class="definition_fr"> tuberculose.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pòtrinè, se maladi dan le pomon.</span><span class="example_en">Tuberculosis is a disease in the lungs. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pouen pwatrinèr, to me de ou trwa zonyon daliz koupe par tronch don en boutey wiski ou jin.</span><span class="example_en">For tuberculosis, you put two or three blackhaws cut into slices into a bottle of whiskey or gin. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pou</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); depou (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Tick, louse;</span><span class="definition_fr"> pou, tique.</span> <span class="example"><span class="example_lc">De pou dan latet. Sa rann en moun fou ou fòl.</span><span class="example_en">Lice on one's head. That drives a person crazy. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Tit fiy-la li te gen en ta depou dan so latèt.</span><span class="example_en">The little girl had a lot of lice on her head. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Le pou move.</span><span class="example_en">Lice are bad. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Viéfame ...oté so latète pou gratté so dépou.</span><span class="example_en">The old woman took off her head to scratch her lice. </span><span class="example_code">(T30)</span></span> •<span class="headword">depou mayi </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Little black bugs found in com;</span><span class="definition_fr"> petits insectes noirs qu'on trouve dans le maïs. <span class="headword"><subentry>•pou-d-bwa </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); depou-dibwa (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1) Cattle tick; espèce de tique. (<span class="example"><span class="example_lc">Maragaropus annalatus</span><span class="example_en">. <em>En pou-d-bwa ? Sa sòti on lavach. E si vou kou danmbwa v a ramase li..</em>A cattle tick, they jump on cows. And if you walk in the woods you can pick some of them up. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦C'est ein ver de terre qui mordé li dans so cou en bas so machoire et sicé so disang comme pou de bois.</span><span class="example_en">An earth worm bit him in his neck below his jaw and sucked out his blood like a leech. </span><span class="example_code">(FO T3)</span></span> 2) Woodlouse; cloporte. <em>Pikbwa-ye t apepike dibwa-la pou de vèrmin: fromi ou depou dibwa, devèr..</em>Woodpeckers were pecking the tree for vermin: ants or woodlice, worms. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">poud</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lapoud (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Powder, dust;</span><span class="definition_fr"> poudre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te mete lapoud, durouj, boul-dòrey, durouj lalèv.</span><span class="example_en">She would put on powder, rouge, earrings and lipstick. </span><span class="example_code">(ST)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan ye fe cho, to trap chouboulu. To tou rouj. Fo to mèt lapoud anlèr la.</span><span class="example_en">When it's hot out, you get heat rash. You're all red. You have to put powder on it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Poulademonjezon, to pronn lagres kochon e to fe fri di boraks on poud on don-la.</span><span class="example_en">For the itch, you take pig fat and you fry borax in powder form in it. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> •<span class="headword">'la poude d'or' </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Gold dust;</span><span class="definition_fr"> poudre d'or.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ein jou li parti pou chercher la poude d'or et dent néléphant.</span><span class="example_en">One day he went to get gold dust and elephant's teeth. </span><span class="example_code">(FO T20)</span></span> •<span class="headword">'prend la poude d'escampette' </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">To leave, beat it;</span><span class="definition_fr"> prendre la poudre d'escampette, partir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Allons Liétnant-Gouvemair Prend la poude d'escampette.</span><span class="example_en">Come on, Lieutenant-Governor, skedaddle. (<span class="variant_code">T32</span>) •<span class="headword">vit konm lapoud </span><span class="pos">adj.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> As quick as a whip;</span><span class="definition_fr"> très rapide.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te vit konm lapoud.</span><span class="example_en">They were as quick as a whip. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Gunpowder;</span><span class="definition_fr"> poudre a canon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye di mwen ye te genyen en pistole e lapoud laba</span><span class="example_en"> They told me they had a pistol and powder down there. [<span class="example"><span class="example_lc">'lapoud'</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">DU</span>) •<span class="headword"> lapoud fizi </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Gunpowder;</span><span class="definition_fr"> poudre à canon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sikeken tòm étourdi fe li bwa en ti bren lapoud fizi don dolo. Sa chas so di son.</span><span class="example_en">If someone gets dizzy make him drink a little gunpowder dissolved in water. That will get his blood flowing. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">poudre</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To powder;</span><span class="definition_fr"> poudrer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">So ti pipis tou jèrse. Ye te kraz lamidon andan en bren. Ye te fe en lapoud. Ye poudre so ti pipis.</span><span class="example_en">Her little weewee was all chapped. They would cmsh starch in cheesecloth. They made a powder, they powdered her weewee. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou fe tonmbe nonmbri ti bebe, poud lonmbri-la tou le jour avek Johnson's Red Cross Powder.</span><span class="example_en">To make a baby's umbilical cord fall off, powder the cord every day with Johnson's Red Cross Powder. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pouki</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Why;</span><span class="definition_fr"> pourquoi.</span> <em>Pouki vou tar?.</em>Why are you late? (<span class="variant_code">ST</span>) <em>♦Ah!Ah! dit ti garçon la, ala pouquoi li pas laissé moin entré dans la maison la..</em>'Aha!' said the little boy. 'That is why he didn't let me go in the house.' (<span class="variant_code">FO T27</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">poul</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). Chicken; poulet. <span class="example"><span class="example_lc">Li pron se poul, li mènè ye ondon poulaye.</span><span class="example_en">He got his chickens and took them to the henhouse. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Labas-kour se le denn, le poul, le kanar, de zwa, de pental, se tou labas-kour.</span><span class="example_en">Domestic fowl includes turkeys, chickens, ducks, geese, Guinea fowl, all of that is domestic fowl. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En lablèt a rantre dan to poulaye tchwe to poul-ye e sise ye disan.</span><span class="example_en">A mink will go into the henhouse to kill your chickens and suck their blood. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sien sèrpon mòd twa pronen vye poul nwa tchwe li e koupe li e pi la to met li on bobo la.</span><span class="example_en">If a snake bites you get an old black chicken, kill it and put it on your wound. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> •<span class="headword">lapoul fri </span><span class="pos">n.phr.</span> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Fried chicken;</span><span class="definition_fr"> poulèt frit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen bon lapoul fri.</span><span class="example_en">They have good fried chicken. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">poul dòminik </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Dominique (a breed of chicken);</span><span class="definition_fr"> dominique (une espèce de poulet). •pou! frize <span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Chicken with frizzy feathers;</span><span class="definition_fr"> poulet aux plumes frisées, •<span class="headword">poul kreyòl </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Creole chicken;</span><span class="definition_fr"> poulet créole, •<span class="headword">poul jenga </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); poul zengan (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Barred-rock chicken; espèce de poulet gris. <span class="example"><span class="example_lc">En poul jenga se nwa e blan.</span><span class="example_en">A spotted hen is black and white. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦MemBrada la ki té pran mo ti kok singa et mo gro moman mèr poul et ki té apé mené yé kouri.</span><span class="example_en">The same Brother who had taken my speckled rooster and my big mother hen and who was letting them go. </span><span class="example_code">(T14)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Hen;</span><span class="definition_fr"> poule.</span> <em>Tan se en poul le e ponn to konnen komon to pele li? Momon poul..</em>When a hen is laying eggs, you know what we call her? A mother hen. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Et c</span><span class="example_en"><span class="example"><span class="example_lc">est bon temps aussi pou no mette poule couvé.</span><span class="example_en">And it is also a good time for us to set the hens to brood. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">poulaye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Henhouse;</span><span class="definition_fr"> poulailler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En lablèt a rantre dan to poulaye tchwe to poul-ye e sise ye disan.</span><span class="example_en">A mink will go into the henhouse to kill your chickens and suck their blood. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Couri dans poulailler, tout dézef qui va di to prend moin, il faut to prend yé, tout dézef qui va di pas prend moin, faut pas prend yé.</span><span class="example_en">Go into the henhouse, and all those eggs which say 'Take me', you must take them, and all those eggs which say 'Don't take me', you must not take them (<span class="variant_code">T30</span>) 2.<span class="definition_en"> <span class="pos">place n.</span> <span class="definition_en">Poulailler. <span class="example"><span class="example_lc">Ye te pèl sa Poulaye.</span><span class="example_en">They call that place 'Poulailler' (Le. Henhouse). (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pouldo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Coot;</span><span class="definition_fr"> foulque.</span> (<span class="example"><span class="example_lc">Fulica americand</span><span class="example_en"><span class="example"><span class="example_lc">.</span><span class="example_en"></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">poule</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Chicken;</span><span class="definition_fr"> poulet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">E si li pe e ponn se en poule.</span><span class="example_en">And if it doesn't lay it's a chicken. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Chapons mainnain poulets comme poule, vini oi yé.</span><span class="example_en">Capons are leading the chickens like hens, come see them. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> •<span class="headword">ti poule </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Chick;</span><span class="definition_fr"> poussin.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">poulen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Colt, foal;</span><span class="definition_fr"> poulain.</span> <em>♦[Pou] koklich ti bebe, fe en jumon ki gen en ti poulen soufle don so figir..</em>For a little baby's whooping cough, get a mare that has a colt to breathe in its face. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">poulèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); poulet (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Pullet;</span><span class="definition_fr"> poulette.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li bat pa, li tro gro pou bat. Men li lèmen le poulet-ye, poulet-ye pè li.</span><span class="example_en">The rooster doesn't fight, he is too big to fight. But he likes the pullets. And the pullets are afraid of him. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yèna ti poulèt nwar ki kase so pat.</span><span class="example_en">There was a little black hen that had broken a leg. </span><span class="example_code">(TP)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Hen;</span><span class="definition_fr"> poule.</span> (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pouli</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Pulley;</span><span class="definition_fr"> poulie.</span> <em>To gen en lod, li gen en pouli. To sèrre li e la li gen en kètch dèryè, ka to fini sère l, to pouse kètch-la li pe e <span class="variant_code">MO</span>VE.</em> You've got a load (of cane), there is a pulley. You tighten it and there is a catch in back, when you finish tightening it you push the catch and it won't move. (<span class="variant_code">PC</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">poulich</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); poulis (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Filly, young mare;</span><span class="definition_fr"> pouliche.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">poumon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>); pomon (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); le pomon, pòmon (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Lung;</span><span class="definition_fr"> poumon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pòtrinè, se maladi dan le pomon.</span><span class="example_en">Tuberculosis is a disease in the lungs. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye dòn li en ben cho e sa degòrje so pomon e li te kapab soufle mye.</span><span class="example_en">They gave him a hot bath and it unclogged his lungs and he was able to breathe better. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo bel-sœr mouri avèk potrinèr. Ye te ponpe tro lèr dan so poumon.</span><span class="example_en">My sister-in-law died of tuberculosis. They pumped too much air into her lungs. (<span class="variant_code">ST</span>) 2.<span class="definition_en"> Liver;</span><span class="definition_fr"> foie.</span> (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">poupe</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Doll;</span><span class="definition_fr"> poupée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te jwe avèk de poupe.</span><span class="example_en">They would play with dolls. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo te ti fiy, mo te joue avèk poupe.</span><span class="example_en">When I was a little girl, I would play with dolls. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pour </span><span class="example"><span class="example_lc">prep., conj.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">BT</span>); pou (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). —<span class="pos">prep.</span> 1.<span class="definition_en"> For;</span><span class="definition_fr"> pour.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nouzòt no te travaye pou no popa, sa-fe tou larjon se te rèste pou li.</span><span class="example_en">We worked for our father, so he kept all the money for himself. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Dòn mwa en bren lalikèr. Se bon pou to lèstoma.</span><span class="example_en">Give me a bit of liqueur. It's good for your stomach. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo garson achte en bel lalyans pou so kalin.</span><span class="example_en">My son bought a beautiful wedding ring for his girlfriend. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou en kou t soley ou nenpòrt ke mal.</span><span class="example_en">For a sunstroke or any sickness. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> •<span class="headword">pou bon </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> For good, forever;</span><span class="definition_fr"> pour de bon, pour toujours.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Chòp-sa-la fremè pou bon.</span><span class="example_en">This shop is closed for good. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> •<span class="headword">pou mem </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> For real;</span><span class="definition_fr"> vraiment.</span> <em>Li en ti peu malad, pou menm!.</em>He's a little sick, really! (<span class="variant_code">ST</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand macaques yé té chuites pou méme Bouki découvri so chaudière.</span><span class="example_en">When the monkeys were cooked for real, Bouki uncovered his kettle. </span><span class="example_code">(FO T8)</span></span> •<span class="headword">pou sur </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">For sure;</span><span class="definition_fr"> sûrement, pour sûr. cf. <span class="example"><span class="example_lc">sur</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> [Of a time period]. For; pendant, depuis, pour. <span class="example"><span class="example_lc">Dezœf-la gen boui pou senk minit.</span><span class="example_en">The egg has to boil for five minutes. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo rèste ondon laLouzyòn pou diz</span><span class="example_en"><span class="example"><span class="example_lc">on.</span><span class="example_en">I stayed in Louisiana for ten years. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Don-mwa lamen. Mo pa wa twa pou lontan.</span><span class="example_en">Shake my hand. I haven't seen you in a long time. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦En hobo te pa manje pou trwa jou. A</span><span class="example_en">hobo hadn't eaten for three days. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 3.<span class="definition_en"> [Possession]. Of, for; a, de, pour. <span class="example"><span class="example_lc">Kabann-la se pou mon se pa pou twa.</span><span class="example_en">The house is mine, not yours. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Cemouen ki trivé yé, yé té doi tou pou mouen.</span><span class="example_en">I'm the one who found them, they should have all been mine. </span><span class="example_code">(T4)</span></span> 4.<span class="definition_en"> [Direction]. Toward(s), to, after; vers, à. <span class="example"><span class="example_lc">Li galope pou l vilaj.</span><span class="example_en">He ran to the village. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> 5.<span class="definition_en"> Per, a, every, each;</span><span class="definition_fr"> le, chaque, par.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No genp peye swasont pyas pou mwa.</span><span class="example_en">We have to pay sixty dollars a month. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> 6.<span class="definition_en"> [Infinitival marker]. To; à, de. <span class="example"><span class="example_lc">Mo kontan pou fe sa pou twa.</span><span class="example_en">I'm happy to do that for you. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt mo madriye pou tchen dijwan o sant pou peche li paye.</span><span class="example_en">I put a haystack pote to hold the hay in the center to prevent it from scattering. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Pou kopye se pou vole.</span><span class="example_en">Copying is stealing. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo di li pou asit.</span><span class="example_en">I told him to sit down. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye deside ke sete Lapen pou sote premyen.</span><span class="example_en">They decided that Rabbit should be the first to jump. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 7 [In telling time]. Until, before, at, by; avant. <span class="example"><span class="example_lc">Li kenz minit pou onz-è.</span><span class="example_en">It's a quarter to eleven. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 8.<span class="definition_en"> [After certain verbs]. At, against; contre, envers. <span class="example"><span class="example_lc">Lafòm-sa-la byen choke pou so garson.</span><span class="example_en">That woman is really mad at her son. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> 9.<span class="definition_en"> [After verbs of speaking]. About; de. <span class="example"><span class="example_lc">Mo parle avek mo nonk pou zafè-sa-ye mo pa kònen tro pou li.</span><span class="example_en">I used to talk about those things with my uncle, I don't know too much about them. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>Sa to di pou sa?.</em>What do you say about that? (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Ye konpron sa n ape parle pou.</span><span class="example_en">They understand what we're talking about. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa konnè ki l ap bouganne pour.</span><span class="example_en">I don't know what he's fussing about. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Misye Solimon, vou di sa vou konnen pou kochon-la.</span><span class="example_en">Mr. Solomon, tell me what you know about the pig. </span><span class="example_code">(TP)</span></span> —<span class="pos">conj.</span> <span class="definition_en">In order that, so that;</span><span class="definition_fr"> pour que, afin que.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pay di jwen pour li pe chèche.</span><span class="example_en">Scatter the hay in order for it to dry. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye te pa gen ekòl pou ye va.</span><span class="example_en">They had no school to go to. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>M ole to dèt la jour-la, dimonchpou nouzòt gen FUN!.</em>I want you to be there that Sunday, so we can have fun! (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Vyen isi pou mo pengnen twa. To latèt payas.</span><span class="example_en">Come here so I can comb you. Your head's a mess. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Courant la té fort, trop fort pou qué yé té passé li a la nage.</span><span class="example_en">The current was strong, too strong for them to swim across. (FO TI5) •<span class="headword">pou pa </span><span class="pos">conj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> So that... not, in order that... not; pour que ... ne pas. <span class="example"><span class="example_lc">Frèm lapòrt pou pa li wa nouzòt.</span><span class="example_en">Shut the door so he can't see us. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Et pis pou pas vou cré qué moin cé ein canaille, m apé donne vou chacaine ain joli ti lécaille.</span><span class="example_en">Just so you don't think I'm a rascal, I'll give each of you a pretty little shell. </span><span class="example_code">(T24)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pourgatwa</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); pirgatwa (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Purgatory;</span><span class="definition_fr"> purgatoire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena lanfèr e paradi. Pirgatwa se ant le de.</span><span class="example_en">There is hell and heaven. Purgatory is between the two. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pouri</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To spoil, rot;</span><span class="definition_fr"> pourrir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si li pran tro jon li p e dire plen jou pasi l a pouri.</span><span class="example_en">But if it (the banana) turns too yellow it won't last very many days because it will rot. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Depòm-la en pouri.</span><span class="example_en">The apple is rotting (rotten). (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Lapin voyé boi pouri dan so jié.</span><span class="example_en">Brer Rabbit threw rotten wood in his eyes. </span><span class="example_code">(T4)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pourpye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> •<span class="headword">'Pherbe poupie' </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">A kind of edible purslane (a medicinal plant);</span><span class="definition_fr"> pourpier.</span> (<span class="example"><span class="example_lc">Portulaca oleracea</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">To kwi pourpye dan gòmbo vèr avèk lavyann sale.</span><span class="example_en">You cook purslane in green gumbo with salt meat. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vye moun ye te konnen bouyi lèb poupye pi bwa sa pou lafyev.</span><span class="example_en">Old timers used to boil purslane and drink that for a fever. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> REM: Holmes 1990 gives two plants called <span class="example"><span class="example_lc">pourpier,</span><span class="example_en"> the 'petit pourpier', Eng. 'spurge or eyebane' (<span class="example"><span class="example_lc">Euphorbia maculata</span><span class="example_en">L.), and the 'pourpier de marais' Eng. 'water-hyssop' <em>(Bacopa monnieri.</em>L.).</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">poursan</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); pousan (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Percent;</span><span class="definition_fr"> pour cent.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te kat, biche asanm. Mo bat ye san pousane mo lahach.</span><span class="example_en">There were four of them cutting wood together. I beat them by 100 percent with my axe. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pourtan</span> <span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">However;</span><span class="definition_fr"> pourtant, cependant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Samblé mouen mo tas moutons apé vini piti, poutan na pa ki krêvé.</span><span class="example_en">It seems to me that my flock of sheep is shrinking, and yet none of them are dying. </span><span class="example_code">(T6)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pous</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Thumb;</span><span class="definition_fr"> pouce.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa se en de, to mèt sa an to pous, pèchè negwi-la kou dan to...</span><span class="example_en">That is a thimble, you put it on your thumb to prevent the needle from poking you. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand li nainli té pas plis gros qué to pouce.</span><span class="example_en">When he is bom, he is not much bigger than your thumb. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Inch;</span><span class="definition_fr"> pouce.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vou me l apeupre si pous IN THE GROUND. Si pous fon, men pitèt en peu plus.</span><span class="example_en">You put [the cane seeds] six inches in the ground. Six inches, maybe a little more. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou lamatris, vou sèr lalyann on kat. Bouyi li jiska li redwi a en pous.</span><span class="example_en">Boil it until there's only an inch of water left. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pousaye</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To push around;</span><span class="definition_fr"> pousser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Konmon fo pa pousaye apre enn-e-lòt.</span><span class="example_en">You must not push against each other. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pouse </span>(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pous (<span class="variant_code">PC</span>); pouch (<span class="variant_code">BT</span>). —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To push;</span><span class="definition_fr"> pousser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">I te gen vyè lasikleri lantan pase, tou kicho sèt ave lamen, mè la astèr se pouse bouton-l.</span><span class="example_en">They had old sugar refineries long ago, everything was done by hand. But nowadays you just push a button. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To pa gen p pouse apre enn-e-lòt.</span><span class="example_en">You must not push one another. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Alors ver de terre sorti, li poussé nabe la comme ein la paille.</span><span class="example_en">So the earthworm came out, he pushed over the tree as though it were straw. </span><span class="example_code">(FO T3)</span></span> •<span class="headword">fe pouse </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To push;</span><span class="definition_fr"> pousser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enan defwa n te gen en chalon te e kou fe ye pouse, ye laba dan Lil-la.</span><span class="example_en">There were some times that we had a rowboat, and we went to push them (the ducks and geese) over to this side, they were on the Island. (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> To emit, put forth;</span><span class="definition_fr"> émettre.</span> •<span class="headword"> pouse de kri </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To yell, shout;</span><span class="definition_fr"> crier, pousser un cri, hurler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yété apé joué, dansé, sauté, poussé des cris.</span><span class="example_en">They were playing, dancing, jumping and shouting. </span><span class="example_code">(T25)</span></span> •<span class="headword">pouse soupir </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To sigh;</span><span class="definition_fr"> pousser un soupir, soupirer.</span> ♦Zi <span class="example"><span class="example_lc">commencin poussé soupir et fait la cour à eine dame.</span><span class="example_en">He began to sigh and to court a lady. </span><span class="example_code">(T37)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To shove;</span><span class="definition_fr"> pousser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pouse kant mon.</span><span class="example_en">He shoved against me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To grow;</span><span class="definition_fr"> pousser, croître. <span class="example"><span class="example_lc">Devan leu denn, ina kèkchòch ki pouch deyòrkonm le chveu, me se sa nou apèl lakravat.</span><span class="example_en">On the turkey's breast there is something that grows out like hair, and that is what we call the tie. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ti feilles apé poussé, bam-by ta oi yé fiers.</span><span class="example_en">Little leaves are growing, by and by you will see flowers. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> Pousèt <span class="example"><span class="example_lc">proper n.</span><span class="example_en">Tom Thumb (folktale character); le Petit Poucet (personnage dans les contes). <em>♦Quand li nain, li té pas plis gros qué to pouce. Ça fait, yé pélé li Tit Poucette..</em>When he was bom he was no bigger than your thumb, that is why they called him Tom Thumb. (<span class="variant_code">BD</span>)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pouste</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); epoufte (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To dust;</span><span class="definition_fr"> épousseter.</span> <em>Mo gen en ti degan fe an <span class="variant_code">LA</span>MB kòm en mouton e mo pouste avèk li..</em>I have a little lamb-skin glove, and I dust with that. (<span class="variant_code">CA</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">pousyèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); lapousyèr (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); lapousiyè, pousyè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Dust;</span><span class="definition_fr"> poussière.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lèr e pi lapousyèr, lez ensèk ba pase an ba lapòt.</span><span class="example_en">Air, dust and insects can get in under the door. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lapousyèr andan. Mo lamezon tre sal.</span><span class="example_en">Dust comes in and my house is very dirty. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen si-ton pousyèr, mo te pa kapab war.</span><span class="example_en">There was so much dust, I could not see. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dans méme moment la li tendé Compair Taureau apé béglé et gratté la terre et voyé la poussière en haut so dos.</span><span class="example_en">At the same moment he heard Brer Bull bellowing and pawing the earth and throwing dirt on his back. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pousyère</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en">To dust;</span><span class="definition_fr"> épousseter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pousyère labiten jourdi.</span><span class="example_en">I dusted the furniture today. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">poutin</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); poudin (<span class="variant_code">ST</span>); lapoutin (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Filling for cake or pie;</span><span class="definition_fr"> garniture.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lapoutin se sa t aranje sa pou mèt an te gato.</span><span class="example_en">[poutin] is what you make to put between slices of cake. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Dumplings;</span><span class="definition_fr"> boulettes de pâte bouillie. (<span class="variant_code">BT</span>) 3.<span class="definition_en"> Pudding;</span><span class="definition_fr"> pudding, flan.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Poutin rezen.</span><span class="example_en">Raisin pudding. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Poutin diri.</span><span class="example_en">Rice pudding. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To fe en bouyi dile pou fe en poudin diri.</span><span class="example_en">You make boiled milk to make rice pudding. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">poutoutouf</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Fatso;</span><span class="definition_fr"> patatouf, personne obèse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To se di wa gro poutoutouf-lœ ap seye donse.</span><span class="example_en">You should have seen that big fatso trying to dance. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pouvwar</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60). Power; puissance, pouvoir. <span class="example"><span class="example_lc">An pouvwar.</span><span class="example_en">In power. (<span class="variant_code">MO</span> 60)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pouyant</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lapiyent (<span class="variant_code">PC</span>); pouwent, lapiyans (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Semen, sperm;</span><span class="definition_fr"> sperme.</span> <em>Moman pwason-la, l a vini l a ponn dezèf la la. È, popa l a vini, l a mèt lapouyant-la an la..</em>The mama fish will come along and lay her eggs there. And then the daddy fish comes along and puts his sperm on them. (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> Eggs;</span><span class="definition_fr"> oeufs.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To-kèn lapiyent gen mèle e so-tchenn sa mennen en ti bebe.</span><span class="example_en">Your semen will mix with her eggs, that brings a little baby. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Pus;</span><span class="definition_fr"> pus.</span> (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pòv</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pòf (<span class="variant_code">BT</span>); pov (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Poor;</span><span class="definition_fr"> pauvre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Latè, Bon Dyeu te met sa pa pou vonnd, sè te pou dòn pou pòv moun-ye.</span><span class="example_en">The earth, God didn't make it to sell it, but to give it to poor people. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yété gagnin einfois ein fame qui té coutime dit li té pove et li té pas gagnin arien pou manger.</span><span class="example_en">Once there was a woman who was accustomed to saying that she was poor and that she had nothing to eat. </span><span class="example_code">(FO T27)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Poor, pitiful;</span><span class="definition_fr"> pauvre, malheureux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pòv fiy.</span><span class="example_en">Poor little girl. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pauve Compè Bouki si couillon yé pas ca trosse li pou' fait ein foute.</span><span class="example_en">Poor Brer Bouki is so stupid that they can't count on him for anything. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> •<span class="headword">pov bèt </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); pòv bet (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pòf bèt (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Poor thing;</span><span class="definition_fr"> pauvre petit, pauvre bête. <span class="example"><span class="example_lc">Moun-sa-ye te pòv pòv bet-ye. Ye te e debat pou gen manje.</span><span class="example_en">Those people were really poor creatures. They struggled just to get food. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>Pòf bèt, li chetzi!.</em>Poor thing, he's wasting away! (<span class="variant_code">BT</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Mosir qué quand yé oi c'était serpent sonnettes yé bardé la maison, yé té trop per, pouve bêtes.</span><span class="example_en">I'm sure that as soon as they see it was a rattlesnake, they would have fled the house, they'd have been too scared, poor dears. </span><span class="example_code">(T23)</span></span> •<span class="headword">pòv djab </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Poor guy;</span><span class="definition_fr"> pauvre diable.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mozamé oua ein zoficié blan té couri téré pov djab soldat neg.</span><span class="example_en">I have never seen a white officer go to bury a poor black soldier. </span><span class="example_code">(T14)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Deceased, late;</span><span class="definition_fr"> décédé, défunt.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pòf CURLEY, to gron-papa, te en bon nonm.</span><span class="example_en">The late Curley, your grandfather, was a good man. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">poze</span><sup>1</sup> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); pòz (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To come to rest, perch, alight;</span><span class="definition_fr"> se percher, se poser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Na de Iwazo, ye v onn dè pakongnen, pou ramase le pakònn. La li vyen poz on leu baryè.</span><span class="example_en">There are some birds that go into pecan trees to gather pecans. Then they come to perch on the fence. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Papillon té apé voltizé et pi posé en haut flairs.</span><span class="example_en">The butterflies were fluttering and alighting on flowers. </span><span class="example_code">(FO T3)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To put, place;</span><span class="definition_fr"> poser, mettre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To gen en MAP pou montre ta koman pou poze tou zafè-sa, to gen apròn tou zafè-sa-ye.</span><span class="example_en">You have a blueprint to show you how to place all those things, you have to learn all those things. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo bliye ou mo poze sa.</span><span class="example_en">I forgot where I put that. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">poze</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To exploit, abuse, impose on, take advantage of;</span><span class="definition_fr"> abuser de, profiter de, exploiter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Me e poz an twa si mo kite to f e sa, m ole travay parey konm twa.</span><span class="example_en">I'd be imposing on you if I let you do that, I want to do the same work that you do. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pozisyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Position, condition, situation;</span><span class="definition_fr"> position, condition, situation.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo di 'ga, li dan mèm pozisyon li te. '</span><span class="example_en">I said, 'Look at him, he's in the same condition he was in (when we took him to the hospital).' (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Yegarde pozisyon a lapen e ye te ole ri.</span><span class="example_en">They saw Rabbit's position and they wanted to laugh. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Job, position;</span><span class="definition_fr"> poste, emploi.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To gen en gro pozisyon dèn. To en gro chyen.</span><span class="example_en">You have an important position, then. You're a big shot. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pralapaw</span> <span class="pos">onom.</span> <span class="definition_en">Bang, boom!</span><span class="definition_fr"> Boum, pan!</span> <em>♦Lipêté bon tirore ki mêté ein ti bombe dan so fizi, et vizé li prosse zoreille bon courore; bombe là fé pralapaou!.</em>He called the good marksman, who put a little bomb in his rifle and aimed almost at the ear of the good runner; the little bomb went off, bang! (<span class="variant_code">T7</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">pralin</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); plarin (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Praline;</span><span class="definition_fr"> praline.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Diji-la, se siro e disik. Ye kwi sa ouchka sa vini konm en plarin</span><span class="example_en"> The juice is syrup and sugar. They cook that until it becomes like a praline. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pran </span>(<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); pron, prann (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pron (pron) (<span class="variant_code">NE</span>); pron (<span class="variant_code">MO</span> 60). —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To take, get;</span><span class="definition_fr"> prendre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pron en NAP.</span><span class="example_en">To take a nap. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Alòs mo pran mo parasol pou marche, pou proteje mon de soley-la.</span><span class="example_en">So I take my parasol to walk, to protect me from the sun. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si mo vyen a monke, gouvèmemon va pronn mo mezon.</span><span class="example_en">If I die, the government will take my house away. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Licouri dans la quisine, li prend ein grand f erblanc plein la braise et la cende chaud.</span><span class="example_en">He went into the kitchen and took a big tin full of burning coals and hot ashes. </span><span class="example_code">(FO T6)</span></span> •<span class="example"><span class="example_lc">pran fev.phr.</span><span class="example_en">To catch fire; prendre feu. •<span class="headword">prann en portre </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To take a picture;</span><span class="definition_fr"> prendre une photo, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">portre</span><span class="example_en">•<span class="headword">prann lafrech </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To enjoy the breeze, get some fresh air;</span><span class="definition_fr"> prendre le frais.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">frèch</span><span class="example_en">•<span class="headword">prann lakours </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To run away;</span><span class="definition_fr"> se sauver, s'évader, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">kours</span><span class="example_en">•<span class="headword">prann paròl </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To speak, speak up;</span><span class="definition_fr"> prendre la parole, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">paròl</span><span class="example_en">•<span class="headword">prann pasyans </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To be patient;</span><span class="definition_fr"> être patient, cf. <span class="example"><span class="example_lc">pasyans</span><span class="example_en">•<span class="headword">pron lavontaj </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To take advantage of, exploit;</span><span class="definition_fr"> profiter de, exploiter, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">lavontaj</span><span class="example_en">•<span class="headword">'prend la poude d'escampette' </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To leave, beat it;</span><span class="definition_fr"> prendre la poudre d'escampette, partir, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">poud</span><span class="example_en">•<span class="headword">pran pasaj pou </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To take passage on (a boat, etc.) for; prendre passage (sur un bateau, etc.) pour. cf. <span class="example"><span class="example_lc">pasaj</span><span class="example_en">•<span class="headword">pran plas </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To replace;</span><span class="definition_fr"> remplacer.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">plas</span><span class="example_en">•<span class="headword">pran rivanch anho </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To take revenge on;</span><span class="definition_fr"> se venger sur.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">rivanch</span><span class="example_en">•<span class="headword">pran so tan </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To take one's time;</span><span class="definition_fr"> prendre son temps, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">tan</span><span class="example_en">•<span class="headword">'pran cher' </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To charge a lot;</span><span class="definition_fr"> faire payer beaucoup, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">chèr</span><span class="example_en">•<span class="headword">sa pron li par ton </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> That suits (his) mood, strikes his fancy;</span><span class="definition_fr"> L'idée le prend.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa pron li par ton pou fe kètchòz pou mon.</span><span class="example_en">He'll do something for me when it strikes his fancy. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To take, accept;</span><span class="definition_fr"> prendre, accepter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te ole dòn piti-la en bout kanndi, men li pa pran li.</span><span class="example_en">I wanted to give the child a piece of candy, but she didn't take it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To take, require (of time);</span><span class="definition_fr"> prendre (en parlant du temps). <span class="example"><span class="example_lc">Lache chiko kòtengnen gro konm sa, sa pran ye deu smenn pou ote li dan latè.</span><span class="example_en">They were removing a sycamore stump as big around as that, it took them two weeks to uproot it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo antreprann pou nètwaye mo lamezon Sa va prann en bou tan.</span><span class="example_en">I'm undertaking to clean my house. It's going to take quite some time. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 4.<span class="definition_en"> To consider as, treat like, take for;</span><span class="definition_fr"> prendre pour, considérer comme, traiter comme.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nòm-sa-la pron nouzòt pou le makak.</span><span class="example_en">This man takes us for monkeys. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <em>♦Pou qui to prend Lapin, vié barbotère taboue?.</em>Who do you take Rabbit for, an old mud splasher? (<span class="variant_code">T26</span>) Conjug: a) prœnè <span class="example"><span class="example_lc">v.imperfect</span><span class="example_en">prènè (<span class="variant_code">MO</span> 60). Took; prenais, -ait, etc. <span class="example"><span class="example_lc">Ye prœnè sa tofèzye.</span><span class="example_en">They would take what you made. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>. <span class="example"><span class="example_lc">Mo prènè.</span><span class="example_en">I took. (<span class="variant_code">MO</span> 60) b) pri <span class="pos">past part.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). Caught, stuck; pris. <span class="example"><span class="example_lc">Mo rob pri ondon chèj-la.</span><span class="example_en">My dress is caught in the chair. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye trouve ye tou maraye. Ye rèste pri andan fil de fè.</span><span class="example_en">They found them all tangled up. They got caught in barbed wire. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦La ou mwen mo va paseen lòt va trouve li pri.</span><span class="example_en">Where I can get through, another will get caught. </span><span class="example_code">(BO)</span></span> e) pren <span class="example"><span class="example_lc">v.past.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">MO</span> 60). Took; pris, prit, etc. <span class="example"><span class="example_lc">Ye pren la fiy yè mènè li o rwa.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">MO</span> 60). —<span class="pos">v.aux.</span> <span class="definition_en">To begin, start;</span><span class="definition_fr"> commencer à, se mettre à.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye pron konye èn-a-lòt.</span><span class="example_en">They started hitting one another. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo pran dòrmi pandan mo garde tivi.</span><span class="example_en">I fall asleep while watching television. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> REM: Common in old texts but rare today. <span class="example"><span class="example_lc">♦Licommande so Baton fout yé ein bon trempe et Baton la prend tournin a droite et a gauche.</span><span class="example_en">He ordered his stick to give them a sound beating, and the stick started to turn right and left. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> — <span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To begin, start (to);</span><span class="definition_fr"> commencer, se mettre à.</span> <em>Kan labatay se prann, trap to chapo e trap to kouto!.</em>When the battle was starting they would say, 'Get your hat and your knife!' (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">No moun fe sa en ta kon livèr ape pron.</span><span class="example_en">Our people do that a lot when winter is coming. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <em>•pran.</em>apre <span class="pos">v.phr.</span> 1) To chase; poursuivre. <span class="example"><span class="example_lc">Chyen-la pran apre mon.</span><span class="example_en">The dog chased me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2) To take after; tenir de, ressembler à. <span class="example"><span class="example_lc">Si vouzòt te pran apre to moman, t e f e en bon SPEAKER</span><span class="example_en"> If you take after your mother you'll be good talkers. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">prann devan </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To run ahead, take the lead;</span><span class="definition_fr"> gagner les devants.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye préparé ye-menm, e kan ye parti Chevrey prann devan.</span><span class="example_en">They got ready, and when they began, Brer Deer took the lead. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">prann dèryè </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To chase;</span><span class="definition_fr"> poursuivre.</span> (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Domestik-la prann dèryè ye.</span><span class="example_en">The servant took off after them. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pranga </span><span class="example"><span class="example_lc">v.imper.aux.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span>); prongar (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); prenga, pranga (<span class="variant_code">PC</span>). 1.<span class="definition_en"> Be careful not to;</span><span class="definition_fr"> Prends garde de ne pas.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pranga to gen tombe la.</span><span class="example_en">Be careful you don't fall there! </span><span class="example_code">(NE)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Watch out, Be careful!</span><span class="definition_fr"> Attention!</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mais panga yé ladjole; ya mordé toi, quéquefois.</span><span class="example_en">But be careful of their mouth; they will bite you sometimes. </span><span class="example_code">(T25)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Prend ga pou vous, Michié Néléphant, Compair Lapin engagé avec Djabe.</span><span class="example_en">Be careful, Mr. Elephant, Brer Rabbit is in league with the Devil. </span><span class="example_code">(FO T1)</span></span>; <em>Mo fe mye pran ga pou mo lapo mèm!.</em>I had better be careful for my own skin! (Anon. 17.<span class="definition_en">6.<span class="definition_en">1876); <span class="example"><span class="example_lc">E ben, pran ga, pa lese li sape.</span><span class="example_en">Well, be careful not to let him escape! (Anon. 17.<span class="definition_en">6.<span class="definition_en">1876) (Cited by <span class="variant_code">NE</span>UMANN, p. 328); <span class="example"><span class="example_lc">prongar</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span>) REM: This usage occurs only in historical texts. <span class="variant_code">NE</span> p. 328.<span class="definition_en"></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">praskala </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">PC</span>). Dance which was common at balls; une danse qui était commune aux bals.</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pratik</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Practice, clientele;</span><span class="definition_fr"> pratique, clients.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se en pratik lavoka la-ba-la e isi se en pratik medsen. Ye gen plen klians.</span><span class="example_en">It'a a law practice over there and this is a medical practice. They've got lots of clients. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦PoveMichié Zipiter li perdi tout so pratique pasqué pape ordonnin tout moune quitté li.</span><span class="example_en">Poor Mr. Jupiter lost all of his customers, because the pope ordered everyone to stop going to him. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Customer, client;</span><span class="definition_fr"> client.</span> <em>♦An rantran segon Arichmenn tannde konmi-la mannde en pratik, «pou di sou moutard? «.</em>Upon going in, the second Irishman heard the clerk ask a customer, «You want ten cents of mustard?» (<span class="variant_code">JR</span>) 3.<span class="definition_en"> Practice, rehearsal;</span><span class="definition_fr"> répétition.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pratik fe parfe. Si to fe sa souvan, to oubliy pa.</span><span class="example_en">Practice makes perfect. If you do that often, you don't forget. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pratike</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.refl.</span> <span class="definition_en">To practice;</span><span class="definition_fr"> pratiquer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lès mwa monyèr pratike mo-mèm en pe.</span><span class="example_en">Let me practice a little. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To aprann jouwe violan. To gen pou pratike.</span><span class="example_en">You're learning to play violin. You've got to practice. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To speak, use;</span><span class="definition_fr"> parler, pratiquer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pouvè pa parle langle ditou. Li toujou pratike kreyòl.</span><span class="example_en">He couldn't speak English at all. He always spoke Creole. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pre </span><span class="example"><span class="example_lc">adv., prep.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); prè (<span class="variant_code">MO</span> 60). —<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Near, close;</span><span class="definition_fr"> près.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To va glimse chèvrey-la e marche en ti peu pli pre me li va pa galope. Li va rèste trankin.</span><span class="example_en">You shine your light on the deer and walk a little closer. It won't run off but will remain still. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">o pre </span><span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Nearby, close by;</span><span class="definition_fr"> près.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li t ale pli o larj ke o pre.</span><span class="example_en">He went farther out (rather) than close by. (<span class="variant_code">CA</span>) —<span class="pos">prep.</span> 1.<span class="definition_en"> Near, close to;</span><span class="definition_fr"> près de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sila k arive primye, mo plu pre laling, se sila k a tire leu primye.</span><span class="example_en">The one who arrives first, who is closest to the line, that's the one who will get to shoot next. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Alors blancs, yé prans ein canon et marré Zo près so ladjole, yé limé li avec charbon, et Barber té fini so role.</span><span class="example_en">So the whites took a cannon and tied Zo to it near its mouth, they lit it with coal, and Barber finished his role. </span><span class="example_code">(T38)</span></span> 2.<span class="definition_en"> About, nearly, almost, approximately;</span><span class="definition_fr"> presque.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena pre diz an li mouri.</span><span class="example_en">She has been dead about ten years. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">preche</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); prèch (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To preach;</span><span class="definition_fr"> prêcher. <span class="example"><span class="example_lc">Prèt-la fe en bon sèrmon. Li prèch byen.</span><span class="example_en">The priest gave a good sermon. He preaches well. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Antouène, si nous pas bien veillé, milates va mené nous en dedans; pour nous yé di ya pé prêché.</span><span class="example_en">Antoine, if we are not careful the mulattoes will trick us. For us, they say they will preach. </span><span class="example_code">(T35)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">prefere</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); prefèr (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To prefer;</span><span class="definition_fr"> préférer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">L enkèt pa tro so paran kote so pèr. Li prefèr so paran kote so mèr.</span><span class="example_en">He doesn't care much for his relatives on his father's side. He prefers his relatives on his mother's side. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mopréféré gagnin zajfair avec blancs.</span><span class="example_en">I prefer to conduct business with white people. </span><span class="example_code">(T35)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">prejuje</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Prejudice;</span><span class="definition_fr"> préjugé.</span> <em>♦Todi qué préjugé mouri, qué l'égalité remplacé li! Faut to bien bête pour croi ça!.</em>You say that prejudice is dead, and that equality has replaced it! You have to be really stupid to believe that! (<span class="variant_code">T35</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">prekosyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Precaution;</span><span class="definition_fr"> précaution.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pran prekosyon avek tou sa li fe.</span><span class="example_en">He takes precaution with everything he does. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité pran si ben so précaution ké la gard yé té metté tou lé soir au ras pi té jamin oua arien.</span><span class="example_en">He took such good precautions that the guard, which they put every evening near the well, saw nothing. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">prèmye </span><span class="example"><span class="example_lc">num.ord., pron., adv.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); prenmyenr, prèmyè, prœmyè, primyè (<span class="variant_code">PC</span>); prèmyè (<span class="variant_code">MO</span> 60); premye (<span class="variant_code">NE</span>). —<span class="example"><span class="example_lc">num.ord.</span><span class="example_en">First; premier. <em>Se premye jwa mo ton en mile koze!.</em>That's the first time I've heard a mule speak! (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Kan se prèmye avri e mo di twa kèken ap pele twa me mo manti. Mo jwe en fars.</span><span class="example_en">When it's April first and I tell you someone's calling you but I lied. I played a trick. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Lapin parti couri encore et li resté plis longtemps qué premier fois.</span><span class="example_en">Brer Rabbit took off running again and he stayed longer than the first time. </span><span class="example_code">(FO T13)</span></span> —<span class="pos">pron.</span> <span class="definition_en">The first;</span><span class="definition_fr"> le premier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Prenmyè-la vole li, li ich pran.</span><span class="example_en">The first one robbed him, he just took everything. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Don prèmiyèr avri.</span><span class="example_en">On April first. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">At first;</span><span class="definition_fr"> au début.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Aben li vyen don sa-a prèmyen. Aben li bwi li la ouska en sèten degre.</span><span class="example_en">It comes into this machine first, and that boils it until it reaches a certain temperature. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo prèmyè kou lekòl.</span><span class="example_en">When I started school. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Enprimié té fé noua... épi mo ouar comme si yé té guignin ein la chandelle qui tapé clairé.</span><span class="example_en">At first it was very dark, and then I saw something as if there were a candle that was shining. </span><span class="example_code">(TM)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">prèmyèrman</span> <span class="pos">adv.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60). At first; au début.</p> |
|
|
<p><span class="headword">prens</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Prince;</span><span class="definition_fr"> prince.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Prens-la li tournen an wawaron.</span><span class="example_en">The prince turned into a frog. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Navéein zeine sarpentié ki té traouail dan lamizon lé roi, ki té ein pli vayan bougue passé tou princes là yé.</span><span class="example_en">There was a young carpenter who worked in the king's house, and he was more handsome than all of the princes. </span><span class="example_code">(T7)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">prensès</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Princess;</span><span class="definition_fr"> princesse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Prensès-la te byen atle e tou so dòrur anlè li.</span><span class="example_en">The princess was all decked out with all her gold jewelry on her. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Apresa li marye avek prensès-la e elve enn grann famiy.</span><span class="example_en">After that he married the princess and raised a big family. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">prensipal</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Principal (financial term);</span><span class="definition_fr"> principal (terme financier). <span class="example"><span class="example_lc">♦M'apayer toi, li dit, avant l'ôtonne, si' mo parole, l'intérêt-la et principal-la.</span><span class="example_en">I would pay you, in the autumn, both the principal and interest. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">prentan</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); prenton (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Spring;</span><span class="definition_fr"> printemps.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye plannte rekòt-la dan prentan</span><span class="example_en"> They planted crops in the spring. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Apre livèr se prentan</span><span class="example_en"> After winter it's spring. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦C'est mois-ci là qui plis terrib pou zouragans, li cassé tout qui commencé dans mois printemps</span><span class="example_en"> This is the worst month for hurricanes, it destroys everything that was begun in the spring months. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">preparasyon</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60). Preparation; preparation.</p> |
|
|
<p><span class="headword">prepare</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>); prèpare, pepare (<span class="variant_code">PC</span>); plepare (DT). To prepare, get ready; préparer. <span class="example"><span class="example_lc">Egliz-la gen en BAZAAR dan mwa ki e vyen astè-la. E nou gen prèpare pou tou kichoj konm sa.</span><span class="example_en">The church is having a bazaar next month, and we have to get everything ready. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Konm fiy-la te ben joli, tou jennonm-ye prepare pou kouri bal.</span><span class="example_en">Since all the girls were very pretty, all the young men were getting ready to go to the dance. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">vyen pare </span><span class="pos">v.phr.</span> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To get ready;</span><span class="definition_fr"> se préparer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye vyen pare.</span><span class="example_en">They get ready. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">prèse</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> In a hurry;</span><span class="definition_fr"> pressé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo prèse. Mo pa gen tan pou parle.</span><span class="example_en">I'm in a hurry. I haven't got time to talk. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Maté si pressé pou sorti qué mo fou latable par terre.</span><span class="example_en">I was in such a hurry to leave that I knocked the table over. </span><span class="example_code">(T39)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sa te sanm ke li te plen prese pou chèche pip-sa-la.</span><span class="example_en">He seemed like he was in a real hurry to search for that pipe. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">prèse</span><sup>2</sup> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); preze, près (<span class="variant_code">CA</span>); prese (<span class="variant_code">PC</span>). —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To press, squeeze;</span><span class="definition_fr"> presser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye prèse li d enn bal.</span><span class="example_en">They press it into a ball. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo prèse juju FROM joranj-la.</span><span class="example_en">I squeezed the juice from the orange. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Laprese fey ye si plas la ki fe mal.</span><span class="example_en">Then press the leaves onto the place that hurts. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To press on;</span><span class="definition_fr"> appuyer sur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li prese an bouton-la.</span><span class="example_en">She pressed the button. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">prèsk</span> <span class="pos">adv.</span> (<span class="variant_code">CA</span>); prechke, prèski (<span class="variant_code">PC</span>); prèske, pròchke (<span class="variant_code">NE</span>); prèskè (<span class="variant_code">MO</span> 60). Almost; presque. <span class="example"><span class="example_lc">Tann ichka to prechke pare, pou TURN to gòmbo OFF anvon to met to chevret anndan.</span><span class="example_en">Wait until you're almost ready to turn off the fire under your gumbo before adding your shrimp. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo t ape nètwaye mo lamezon. Mo prèsk fini.</span><span class="example_en">I was cleaning my house. I'm almost finished. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Moquitté li presse en pleurant pasqué resté té fait moin triste.</span><span class="example_en">I left him almost crying, because to stay would have made me sad. </span><span class="example_code">(T37)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">preskripsyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>); preskripsyan (<span class="variant_code">PC</span>); preskrisyon (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Prescription;</span><span class="definition_fr"> ordonnance.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo bezonn medikaman. Fòrmasyen-la te p ole don man sa san preskrisyon</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen pou wa doktèr.</span><span class="example_en">I need medecine. The pharmacist didn't want to give it to me without a prescription. I have to see a doctor. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen pour ranpli mo preskripsyon a lapotikèr.</span><span class="example_en">I have to fill my prescription at the druggist's. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">prèsyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); prèchyon (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Pressure;</span><span class="definition_fr"> pression.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan ti tir, laprèchyon de èksplozyon dan lakartouch, li frap leu MAGAZINE, e li tir lakartouch deyòr.</span><span class="example_en">When you shoot, the pressure of the explosion in the cartridge comes out, and it hits the magazine and shoots the cartridge out. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li ape mèt prèsyon desi man pou mo vann li mo lamezon.</span><span class="example_en">He's putting pressure on me to sell him my house. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">prèt</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Ready;</span><span class="definition_fr"> prêt. <span class="example"><span class="example_lc">♦Dmain té djà tout prête dans plat qui té tout plate.</span><span class="example_en">The dinner was already ready in the flat plate. </span><span class="example_code">(T20)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">prèt</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); prêt (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Priest;</span><span class="definition_fr"> prêtre. <span class="example"><span class="example_lc">E la le prèt toujour pardon twa.</span><span class="example_en">And the priest always forgives you. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Prèt-la béni fòs dan simtyèr pou la Tousen.</span><span class="example_en">The priest blessed the graves in the cemetery for All Saints' Day. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sir la table té ein pot dol'eau. qui tombé en haut mo la tête. Li brisé en mille morceaux et baptisé moin mié qué prête.</span><span class="example_en">On the table there was a pitcher of water which fell on my head. It broke in a thousand pieces and baptised me better than a priest. </span><span class="example_code">(T39)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Priesthood;</span><span class="definition_fr"> prêtrise. •<span class="headword"> kouri dan pret </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To go into the priesthood;</span><span class="definition_fr"> devenir prêtre. <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen plen boug ki kouri dan pret.</span><span class="example_en">There are a lot of people who go into the priesthood. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pretan</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To claim;</span><span class="definition_fr"> prétendre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye pretan ye achte nouzòt.</span><span class="example_en">They claimed they had bought us. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye pretan lari-la toujou gen trafik.</span><span class="example_en">They claim the street always has traffic. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">prète</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); prèt (<span class="variant_code">CA</span>); prèt, prètè (<span class="variant_code">PC</span>); prete (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To loan;</span><span class="definition_fr"> prêter. <span class="example"><span class="example_lc">Mo prête larjan-la li, e li dòn mwen li bèk.</span><span class="example_en">I loaned her the money, and she gave it back to me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Bouki, mo blié porté dézef mo vié moman. To té doi ben prêté mouen ein douzène.</span><span class="example_en">Brer Bouki, I forgot to carry eggs to my old Mama. You should have loaned me a dozen. </span><span class="example_code">(T4)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To borrow;</span><span class="definition_fr"> emprunter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Moun ki dan lavwazinaj, y ole prète zouti de fwa.</span><span class="example_en">The people in the neighborhood, sometimes they want to borrow tools. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo prète larjan e mo gen p peye lentère.</span><span class="example_en">I borrowed money and I have to pay interest. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦M'apeye manman sen san pyas mo te prete avek li la.</span><span class="example_en">I will pay Mama the five hundred dollars I borrowed from her. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pretèks</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Pretext, reason, excuse;</span><span class="definition_fr"> prétexte, excuse.</span> ♦A <span class="example"><span class="example_lc">chaque fois des michiés té vini fé li lamour, li té toujou gagnin prétexes. Ein té tro piti, lote té tro grand, ci la, so chivé té tro rouge.</span><span class="example_en">Each time a gentleman came to court her, she always had excuses. This one was too short, that one was too tall, that one's hair was too red. </span><span class="example_code">(FO T19)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">prezan</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Present (of time);</span><span class="definition_fr"> présent (en parlant du temps). <span class="example"><span class="example_lc">♦Ton prezon genyen ase ek so kenn</span><span class="example_en"> The present has enough to do to mind its own affairs. [<span class="example"><span class="example_lc">'temp.présent'</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">DU</span>) •<span class="headword">a prezan </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> At present, nowadays;</span><span class="definition_fr"> à présent, actuellement, de nos jours.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa pare a prezan. To sa gen p atan en monman.</span><span class="example_en">I'm not ready now. You'll have to wait a moment. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">prezan</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); prèzon (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Present, gift;</span><span class="definition_fr"> cadeau.</span> <em>Ye tou vini e prezan, e gen gro <span class="variant_code">BI</span>RTHDAY PARTY pou mwen..</em>They all came with presents and had a big birthday party for me. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo donn li en prezan. Sa fe li kantan.</span><span class="example_en">I gave him a present. That made him happy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">prezante</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To introduce, present;</span><span class="definition_fr"> présenter.</span> <em>Lès-man prezante mo kouzin a twa. Li pèl li BULAN <span class="variant_code">DU</span>MAS.</em> Let me introduce my cousin to you. Her name is Bulan Dumas. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Liprésenté zoficié yé à zeine sarpantié.</span><span class="example_en">He presented the officers to the young carpenter. </span><span class="example_code">(T7)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">prezidan</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); prezidan (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> President;</span><span class="definition_fr"> président.</span> <span class="example"><span class="example_lc">GRANT vini prèzidan an diz-uit san swasant-uit. I rèste yuit an prezidan.</span><span class="example_en">Grant became president in 1868.<span class="definition_en"> He remained president for eight years. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo nonmen li pou èt prezidan no klòb.</span><span class="example_en">I nominated him to be president of our club. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Cé on 4 jiyet présidan Likome, pli gran nom Bon Djié zamé fé, done nou zot liberté..</em>It was a Fourth of July that President Lincoln, the greatest man that God ever made, gave us our liberty. (<span class="variant_code">T13</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">prèzum</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); presim (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To suppose, think;</span><span class="definition_fr"> supposer, penser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye prèzum sète a plèn ki te è SPRAY ki te fe sa.</span><span class="example_en">They think it was an airplane spraying [insecticides] that caused that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pri</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Price;</span><span class="definition_fr"> prix.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tou zafè ki mante, pri-la, ann trèkta-ye.</span><span class="example_en">All of the prices are going up on tractors. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo t ole vann mo tomobil pou en bon pri parskè li te an bon kondisyon.</span><span class="example_en">I wanted to sell my car for a good price because it was in good condition. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sa sonb mo laras kochon. Sèt en bèl bèt. Fe vou pri, ma pron li.</span><span class="example_en">That looks like my breed of hogs. It's a beautiful animal. Name your price, I'll take him. </span><span class="example_code">(TP)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">prime</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To print;</span><span class="definition_fr"> imprimer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Movohié vou kat écalin dan let cila pou péhié vou pou primé li.</span><span class="example_en">I'm sending you four escalins in this letter to pay you to print it. </span><span class="example_code">(T13)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">prinèl</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Prunella (fabric);</span><span class="definition_fr"> prunelle (étoffe). <span class="example"><span class="example_lc">♦Lipas mandé déba brodé', li pas mandé soulier prinelle.</span><span class="example_en">She doesn't ask for embroidered hose, she doesn't want prunella shoes. </span><span class="example_code">(GC1)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">prive</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To deprive;</span><span class="definition_fr"> priver.</span> <em>♦Mésiffit li té privé ça té donnin li encor pli envi boi..</em>But it was enough for him that he was forbidden for him to be still more anxious to drink. (<span class="variant_code">FO 1887</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">priye</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); prie (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To pray;</span><span class="definition_fr"> prier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te priye on kreyòl.</span><span class="example_en">They used to pray in Creole. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Bondyeu pardonnen moun si ye priye e mande pardon.</span><span class="example_en">God forgives people if they pray and ask for forgiveness. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To beg;</span><span class="definition_fr"> prier, supplier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lape fe so tit bouch e l ape prie pou mo dòn li kekchoz</span><span class="example_en"> He's pouting and he's begging me to give him something. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Maintnant, mo prié vous, Miché Carion. Vou lecteur tous les samedis.</span><span class="example_en">Now I beg you, Mr. Carillon. Signed, your Saturday reader. </span><span class="example_code">(T34)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">priyèr</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Prayer;</span><span class="definition_fr"> prière.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">ST</span>). •<span class="headword">fe en lapriyè </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); fe en priyè, fe (so) lapriyè, fe (so) lapriyèr (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To say a prayer;</span><span class="definition_fr"> faire une prière.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se en tretè. E si to koupe to janm o to bra e disan è sengnen, to pa ka rète l, juch parle on life en lapriyè. Te rète li.</span><span class="example_en">He is a folk healer. If you cut your leg or your arm and it is bleeding, he just speaks over it and says a prayer, and that stops the bleeding. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Siein seul blanc té tendé vous, vous sré capab fait vous prière.</span><span class="example_en">If a single white person heard you, you could say your final prayers. </span><span class="example_code">(T38)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">priz</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> (Tobacco) snuff;</span><span class="definition_fr"> prise (de tabac). <span class="example"><span class="example_lc">To me la priz dan to narin ne e sa fe twa etèmen.</span><span class="example_en">You put the snuff in your nostril and it makes you sneeze. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Après ça li mette piment, la cendre et la prise qué li paillé partout dans la trappe la..</em>After that he added pepper, ashes and tobacco snuff that he scattered everywhere in the trap. (<span class="variant_code">FO T15</span>) REM: Sometimes used to refer to chewing tobacco.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">prizon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Prison, jail;</span><span class="definition_fr"> prison, gêole. <span class="example"><span class="example_lc">Ye trape li, ye mare li, ye kou mèt dan prizon.</span><span class="example_en">They caught him, tied him up, and went to put him in jail. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li dan prizon. Li komèt en krim.</span><span class="example_en">He's in prison. He committed a crime. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité kofré dan prizon.</span><span class="example_en">He was locked up in prison. </span><span class="example_code">(T17)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">prizonnen</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To imprison;</span><span class="definition_fr"> emprisonner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li komèt en krim e ye prizonnen li.</span><span class="example_en">He committed a crime and they imprisoned him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">prizonnyen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); prizanyè, prizonyen (<span class="variant_code">PC</span>); prizonnèz (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Prisoner;</span><span class="definition_fr"> prisonnier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Prizanyè-la chape FROM prizon.</span><span class="example_en">The prisoner escaped from prison. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li en prizonnyen. Li pa lib.</span><span class="example_en">He's a prisoner. He's not free. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pròch</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Close;</span><span class="definition_fr"> proche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou peu pa vizite konm nou te konnen pasè nou pa pròch konm nou te konnè et.</span><span class="example_en">We can't visit as often as we used to because we are no longer close like we used to be. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo konmonse travaye dan enn plas, enn mezon pròch dan Sen Marten laba.</span><span class="example_en">I started working on a farm, a house near St. Martinville. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="headword">pròch kote </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Near, close to;</span><span class="definition_fr"> près de, proche de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pròch kote lamezon ina en stòr.</span><span class="example_en">Near the house there is a store. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <em>♦Vou zot conin tit la maison qui proch'côté l'église?.</em>Do you all know the little house that is near the church? (<span class="variant_code">T11</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">pròch</span><sup>2</sup> <span class="example"><span class="example_lc">adv</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pròchke, prèske (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>). 1.<span class="definition_en"> Closely;</span><span class="definition_fr"> de près.</span> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">NE</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Lapen wa ti bonnonm-la. Li te pe pa konprann ki sete, e li marche tou alantou li an gardan li ben pròch.</span><span class="example_en">Rabbit saw the little fellow. He couldn't understand what it was, and he walked all the way around it looking at it closely. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Almost, nearly;</span><span class="definition_fr"> presque.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen pròch san ka li mouri.</span><span class="example_en">He was almost a hundred when he died. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Laplòt frape li dan so nwa-ye e li te pròch pa kapab marche.</span><span class="example_en">The ball him in the nuts and he was almost incapable of walking. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lite pròch mò avek lafen.</span><span class="example_en">He was nearly dying of hunger. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">pròch pare pou </span><span class="pos">v.phr.</span> (To be) about to; (être) sur le point de. <span class="example"><span class="example_lc">Mo pròch pare pou gòn.</span><span class="example_en">I'm almost ready to leave. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kan mo té proce pou partimo tendé ti blan yé ri.</span><span class="example_en">When I was about ready to leave, I heard the little white boys laugh. </span><span class="example_code">(T17)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">proche</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>); pròch (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To approach;</span><span class="definition_fr"> s'approcher (de). <span class="example"><span class="example_lc">La to pe proche di li dròl ora li pour senye li dan so gargoton.</span><span class="example_en">Then you can come right up next to him to bleed him from the throat. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tan li proché la mison, li ouâ vié Madamme assitte divan so la porte.</span><span class="example_en">When he approached the house, he saw the old lady seated in front of her door. </span><span class="example_code">(T6)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">prochen</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Next;</span><span class="definition_fr"> prochain.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen komanse lekòl lennen prochen.</span><span class="example_en">She'll start school next year. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦So Majesté Roi Carnaval apé rivé Mardi prochain.</span><span class="example_en">His Majesty King Carnaval is arriving next Tuesday. </span><span class="example_code">(T33)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">prodi</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60). Product; produit.</p> |
|
|
<p><span class="headword">produir</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); produr (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To produce, yield;</span><span class="definition_fr"> rapporter, produire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tu lès li uschka ye konmons to lœ produir.</span><span class="example_en">You leave it until it starts producing. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">prœv</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Proof;</span><span class="definition_fr"> preuve.</span> ♦A <em>coté dé moin té sabre là qui t'apé crié: Quité moin sorti, mo pair, mo pair,(ein aute preuve ça té pas Sheridan)..</em>Next to me was the saber which was shouting 'Let me out, I'm afraid, I'm afraid,' (another proof that it wasn't Sheridan). (<span class="variant_code">T40</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">profesè</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); profèsè (<span class="variant_code">PC</span>); profèsèr (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Teacher, professor;</span><span class="definition_fr"> instituteur, professeur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Bildin-sa-la te gen en plas pou profèsè-la pou rète la.</span><span class="example_en">The building had an apartment for the professor to live in. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">profèsyon</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Profession;</span><span class="definition_fr"> profession.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li etidye ase pou gen en profèsyon.</span><span class="example_en">He studied enough to have a profession. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> ♦»A <em>ben!» li di a so manman. «Mo fini apran mo lo-d-grosès. « «Sa ki to profesjon ? so manman mannde li..</em>«Well!» he told his mother. «I have finished learning my trade.» «What is your profession?» his mother asked him. (<span class="variant_code">JR</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">profi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); profit (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Profit;</span><span class="definition_fr"> bénéfice(s). <span class="example"><span class="example_lc">Li gen fe en profi anndan an pou tchombo so mègazen.</span><span class="example_en">He has to make a profit on it to keep his store. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li fe en profit kan li vann so loto.</span><span class="example_en">He made a profit when he sold his car. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">profite </span>(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); profite (<span class="variant_code">PC</span>). —<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To thrive, grow well;</span><span class="definition_fr"> se plaire (en parlant des plantes), profiter, venir bien. <span class="example"><span class="example_lc">Sa se en fige drit-la la. Sètè en ti branch nou plante. E i profite, la vini kòm sa e fe defig.</span><span class="example_en">That is a fig tree right there, it's just a little branch that we planted. And it is thriving. It will get this big and produce figs. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo ti bebe profite.</span><span class="example_en">My little baby's growing. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Myoule ape profite.</span><span class="example_en">The mule is growing. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To bear fruit, yield;</span><span class="definition_fr"> porter des fruits, rapporter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa a pa profite. Mo gen pou vini la dèmen, travay li.</span><span class="example_en">[That plant] hasn't borne fruit. I have to corne back tomorrow and work on it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword"> profite an </span><span class="pos">v.phr.</span> 1.<span class="definition_en"> To take advantage of;</span><span class="definition_fr"> profiter de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To jus profite on li.</span><span class="example_en">You took advantage of him. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lite prann so tan e profite on so lasosye.</span><span class="example_en">He took his time, and took advantage of his business partner. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To abuse, mistreat, punish unjustly;</span><span class="definition_fr"> maltraiter, punir injustement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si vou gen en piti-la vou yenk e taye li pou aryen. Si li pa fe kèkichò vou e taye li. Pa a penn. Sa min profite.</span><span class="example_en">If you have a child and you whip him for nothing, if he didn't do anything and you whip him. That's punishing someone unjustly. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To profit, be to s.o.'s advantage; profiter, avantager. <em>♦Eh ben, bon voyage, fait ben tention tout ça to oua, gardé partou, couté ben et ça va profité toi..</em>Well, bon voyage, pay close attention to all that you see, listen well, and it will go well for you. (<span class="variant_code">FO T18</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">profon</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Deep;</span><span class="definition_fr"> profond.</span> <em>♦Heureusement pou li ça té pas profond enbas lamaison..</em>Lucky for him it wasn't very deep under the house. (<span class="variant_code">T40</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">profondèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); profonde (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Depth;</span><span class="definition_fr"> profondeur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo vini ondon dolo apepre sèz o ven pye de profondèr.</span><span class="example_en">I got into the water at a depth of about sixteen or twenty feet. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">proje</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Project, plan;</span><span class="definition_fr"> plan, projet.</span> <em>Mais Cocodrie, li gain ein bonne chance. Et comme ça so projet l'avance..</em>But Alligator, he was lucky, and so his project made progress. (<span class="variant_code">DC</span>) ♦ <span class="example"><span class="example_lc">Pas dit nous projet aucun milate, yé pas l'ainmain nous l'égalité.</span><span class="example_en">Don't tell our plans to any mulatto, they don't like our equality. </span><span class="example_code">(T33)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">promès</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Promise;</span><span class="definition_fr"> promesse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan li marye, li fe en promès pou rèste ansanm juska lamòr.</span><span class="example_en">When he married, he made a promise to stay together until death. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Ça fait, ouaouaron parti haler desrats-la et li minnin li dans fond dolo-la, apré tou.</em>' <span class="example"><span class="example_lc">promesses-yé li té fait li.</span><span class="example_en">So the frog went to drag all of the rats and lead them into deep water, after all of the promises he had made them. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">promete</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> promèt (<span class="variant_code">CA</span>); promi (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To promise;</span><span class="definition_fr"> promettre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li promèt pou èt avek man tou le jour de lavi.</span><span class="example_en">He promised to be with me all the days of my life. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Mais faut to promené moin to va fai tou ça mo va di toi..</em>But you have to promise me that you will do everything I tell you. (<span class="variant_code">T30</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">promi</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Engaged;</span><span class="definition_fr"> fiancé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Angaje se promt</span><span class="example_en">Engaged to be married is [promi]. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">promi</span><sup>2</sup> <span class="example"><span class="example_lc">n,</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>). Fiancé; fiancé. <span class="example"><span class="example_lc">M ap ale marye. Se mo promi e li sra mo mari dan jen.</span><span class="example_en">I'm going to get married. He's my fiancé and he'll be my husband in June. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pròmnad</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Walk;</span><span class="definition_fr"> promenade.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li ale anlè en pròmnad. Li ale marche juska o magazen o kwen.</span><span class="example_en">He went for a walk. He went walking up to the corner store. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Chez Dirrell, qui té toujours tchac, mo resté dans mo promenade.</span><span class="example_en">At Dirrell ' s place, who was always drunk, I stopped on my walk. </span><span class="example_code">(T37)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pròmne*</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> pròmnen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); pranmnen (<span class="variant_code">PC</span>); pranmne (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To go for a walk or a ride (in a car, on a horse, etc.); se promener (à pied, à cheval, etc.). <span class="example"><span class="example_lc">Mo sè te gen en bon chanou te va pranmnen, kouri DIFFERENT PLACE.</span><span class="example_en">My sister had a good car, we took rides to different places. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li pranmne tou-l-ton.</span><span class="example_en">He walks around all the time. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dè n'hommes t apé promnain, ain jou, au bord lamer.</span><span class="example_en">Two men were walking, one day, by the sea. </span><span class="example_code">(T24)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">prònons</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To pronouce;</span><span class="definition_fr"> prononcer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lo jou kon mo te isit nou te parle pou lamanyenr le moun-ye an lòt kote prònons kèk èksprèsyon.</span><span class="example_en">The other day when I was here we were talking about the way people across the river pronounce certain expressions. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pròp</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); prop (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Clean;</span><span class="definition_fr"> propre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Me e lave, mo ka gen lenj pròp dèmen.</span><span class="example_en">F m doing the wash so I'll have some clean clothes to wear tomorrow. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nè twaye li prop prop.</span><span class="example_en">To clean it very clean. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li tchèn so lelye prop.</span><span class="example_en">He keeps his outhouse clean. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Asteur to propre é bel comme ain rayon soleil.</span><span class="example_en">Now you are as clean and beautiful as a ray of sunlight. </span><span class="example_code">(ME)</span></span> •<span class="headword">vini prop </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To get potty-trained; devenir propre. <span class="example"><span class="example_lc">M ap mèt li an po-d-chanm-la. Li mann pou ale. Astè, li vini prop.</span><span class="example_en">I'm putting him on the potty. He asks me to go. Now, he's getting potty-trained. (<span class="variant_code">CA</span>) 2.<span class="definition_en"> Cleaned out, cleared out (of a field);</span><span class="definition_fr"> défriché, nettoyé (en parlant d'un champ). <span class="example"><span class="example_lc">Ka ou fini gen tou kicho pròp, to dòn li de kou d chari.</span><span class="example_en">When you've got everything stripped, everything cleared out [of the field], you go over it with the plow. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">nètwaye pròp </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To clean a place out (of its game animals);</span><span class="definition_fr"> balayer (tout le gibier), nettoyer un endroit (de son gibier). <span class="example"><span class="example_lc">Le vilajye, kan ye vyen la leu, ye trouve enn bonn plas, y arèt pa avan li nètwaye li pròp.</span><span class="example_en">City folks, when they come to the country, they find a good place to hunt and they don't stop until they've cleaned it out. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Bald, clean shaved;</span><span class="definition_fr"> chauve.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Latet prop.</span><span class="example_en">Bald head; tête chauve. cf. <span class="example"><span class="example_lc">tètnu Li gen pou koupe so chve-ye prop a fors se krote.</span><span class="example_en">He's got to shave his hair off because it's kinky. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 4.<span class="definition_en"> Cloudless, clear;</span><span class="definition_fr"> sans nuages, clair, dégagé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Syèl-la pròp pròp.</span><span class="example_en">The sky is clear. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pròp</span><sup>2</sup> <span class="example"><span class="example_lc">adj.det.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span>). Own; propre. <span class="example"><span class="example_lc">Pou Krismis HARVEY te gen so pròp fizi.</span><span class="example_en">For Christmas Harvey got his own rifle. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">propoze</span> <span class="pos">v.</span> <span class="definition_en">To suggest, propose;</span><span class="definition_fr"> suggérer, proposer.</span> <em>♦Moproposé pou boi ein filé la santé 4 Jiyet..</em>I proposed a drink to the health of the Fourth of July. (<span class="variant_code">T13</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">propozisyòne</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To propose;</span><span class="definition_fr"> proposer.</span> <em>♦Lidi: Michié Willy son propozicionné ein bile pou nouârci tou blan dan Sid ki s'rai gaigné bon santiman radiko..</em>He said, 'Mr. Willyson proposed a bill to turn all of the Southern whites black who have good radical sentiments.' (<span class="variant_code">T17</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">prose</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); pròsè (<span class="variant_code">MO</span> 60). Trial; procès. <span class="example"><span class="example_lc">Mo i souasant-si pròsè.</span><span class="example_en">I have had sixty-six trials. (<span class="variant_code">MO</span> 60); <span class="example"><span class="example_lc">Enave en prose avèk en juri e moun-la di sete li ki te fe krim-la.</span><span class="example_en">There was a trial with a jury and people said it was he who did the crime. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Simo parlé avec li bien, pététe mo gagnin la chance gagnin mo procès.</span><span class="example_en">If I speak well with him I stand a chance of winning my trial. </span><span class="example_code">(FO T3)</span></span> •<span class="headword">ron prose </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To have a trial;</span><span class="definition_fr"> tenir un procès, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">rann</span><span class="example_en"></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">prosede</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Procedure;</span><span class="definition_fr"> procédé, procédure.</span> <em>♦Cein procédé ça?.</em>Is that any way to act? (<span class="variant_code">T34</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">prosede</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To proceed;</span><span class="definition_fr"> procéder.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye pa fini jodi. Ye gen pou prosede pli tar.</span><span class="example_en">They didn't finish today. They have to proceed later. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pròsèsyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); prosèsyon (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Procession, parade;</span><span class="definition_fr"> procession, défilé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sete lafèt a Sen Jozèf. Ye te gen en prosèsyon antòr legliz</span><span class="example_en"> It was the Feast of Saint Joseph. There was a procession around the church. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> ♦A <span class="example"><span class="example_lc">la fin, yé oua ein procession néléphants qui té apé vini.</span><span class="example_en">At the end, they saw a parade of elephants coming. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">proteje</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); pròtèje (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To protect;</span><span class="definition_fr"> protéger.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa a proteje to lamezon.</span><span class="example_en">That'll protect your house. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Alòs mo pran mo parasol pou marche, pou proteje man de soley-la.</span><span class="example_en">So I take my parasol to walk, to protect me from the sun. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tant ta comporté bien ma va protégé toi.</span><span class="example_en">As long as you behave well I will protect you. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To defend;</span><span class="definition_fr"> défendre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li tou tan proteje so famiy.</span><span class="example_en">He always defends his family. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">protèksyon</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Protection;</span><span class="definition_fr"> protection.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦E pi si yé trapé moin ma toujou trouvé protection fie lé roi.</span><span class="example_en">Besides, if they do catch me, I shall always have the daughter of the king to protect me. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">protèstan</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Protestant;</span><span class="definition_fr"> protestant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mè to vye popa te en protèstan.</span><span class="example_en">But your grandfather was a Protestant. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">prouve</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To prove;</span><span class="definition_fr"> prouver.</span> <em>♦Si mo pas prouvé vous tout ça mo dit vous c 'est la vérité, alors va renvoyé moin..</em>If I don't prove that all that I told you is the truth, then you will fire me. (<span class="variant_code">FO T2</span>) 2.<span class="definition_en"> To distinguish,, notice, discern;</span><span class="definition_fr"> remarquer, distinguer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena ki di en mòyèr me man mo pa kapab prouve diferans.</span><span class="example_en">There are people who say it's one way but I can't tell the difference. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">provizyon</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Supplies;</span><span class="definition_fr"> provisions.</span> ♦Avé <span class="example"><span class="example_lc">l'argent là li acheté in charrette et pis trois milets et in gros tas provisions.</span><span class="example_en">With the money he bought a cart, three mules, and a lot of supplies. </span><span class="example_code">(T9)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pran*</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> prin (<span class="variant_code">MO</span> 60); deprim, deprum (<span class="variant_code">PC</span>); deprin (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Plum;</span><span class="definition_fr"> prune.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M e manje en deprim.</span><span class="example_en">I'm eating a plum. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦C'était toujou les soirs mo té volé des prines, yé té toujou semblé meyer au clair dé line.</span><span class="example_en">It was always in the evening that I stole plums, they always looked better by moonlight. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> •<span class="headword">pye deprim </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); pye deprum (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Plum tree;</span><span class="definition_fr"> prunier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gan mwen pye deprim.</span><span class="example_en">I have a plum tree. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">prunye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); prumyen, prugnen, pruyen, priyen (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Plum tree;</span><span class="definition_fr"> prunier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">E i gen trwa pye prunye on edlenn-la laba-la.</span><span class="example_en">And he had three plum trees on the headland down there. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Si lagrêle tombé, adjé prinier, adjé pêché!.</em>If hail falls, goodbye plum trees, goodbye peach trees! (<span class="variant_code">T27</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">ptidnesan</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Newborn;</span><span class="definition_fr"> nouveau-né. <span class="example"><span class="example_lc">Sa tou depan kèl aj li gen; si se byen konm en mwa, deu smenn, trwa smenn se en ptidnesan.</span><span class="example_en">It all depends how old he is, if he is like a month old, or two weeks, or three weeks, he is a newborn. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">punèz</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); pinèz (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pinez lèb (<span class="variant_code">PC</span>); pinèz zèrb (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Stinkbug;</span><span class="definition_fr"> punaise.</span> ♦Am <span class="example"><span class="example_lc">jour gros papa chien contré pauv michié Loup Plat comme ain pinaise et maig comme ain déclou.</span><span class="example_en">One day a big old dog ran into Mr. Wolf, as flat as a stink bug and as skinny as a nail. </span><span class="example_code">(T22)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Bedbug;</span><span class="definition_fr"> punaise des lits.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dan lanwit dan mo lit mo krwaye sete de moustik ke t ape mèrd man me sete de punèz.</span><span class="example_en">During the night in my bed, I thought it was mosquitoes biting me but it was bedbugs. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pur</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); pir (<span class="variant_code">CA</span>); piur, pyo (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Pure;</span><span class="definition_fr"> pur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te janmen gen pir blan dan la loazyèn, ye tou mele.</span><span class="example_en">There were never pure whites in Louisiana, they are all mixed. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Lait pur vaut mieux que ça qui mélangé!.</em>Pure milk is better than mixed. (<span class="variant_code">T35</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">purite</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Purity;</span><span class="definition_fr"> pureté.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pwa</span><sup>1</sup> <span class="pos">int.</span> <span class="definition_en">Yuck!</span><span class="definition_fr"> Pouah!</span> <em>♦Princes yé boucé yé né et fé pouah!.</em>The princes plugged their noses and said Pouah! (<span class="variant_code">T7</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">pwa</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); pwò (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Weight;</span><span class="definition_fr"> poids.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To gen tan pwa. En jwa to gen de mil liv o trwa mil liv o to gen de tonn.</span><span class="example_en">You've got so much weight [in sugar cane]. Once you might have two thousand pounds or three thousand pounds or two tons. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo nonk te fe karot taba an markònen fey-ye. To mèt en pwa desi pou preze taba.</span><span class="example_en">My uncle made plugs of tobacco by stacking the leaves. You put a weight on top to press the tobacco down. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">on pwò </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> By weight;</span><span class="definition_fr"> selon le poids.</span> <em>Li te kònen achte dekonn on pwò vou <span class="variant_code">gen.</span>.</em>He used to buy cane by the weight that you have. (<span class="variant_code">PC</span>) pwa<sup>3</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> depwa (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> (Green) pea;</span><span class="definition_fr"> petit pois.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En depwa.</span><span class="example_en">One sweet pea. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Dòn mwen plen depwa.</span><span class="example_en">Give me a lot of peas. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">depwa dou </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> (Green) pea;</span><span class="definition_fr"> petit pois.</span> •'Jean des Pois Verts' <span class="example"><span class="example_lc">proper n.</span><span class="example_en">John Green Peas (folktale character); Jean Petits Pois (personnage dans les contes), cf. <span class="example"><span class="example_lc">jan</span><span class="example_en">•<span class="headword">ti pwa </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> (Green) pea;</span><span class="definition_fr"> petit pois.</span> <em>Depwa, ena ki gro, ena ki ti piti. THOSE LITTLE <span class="variant_code">BI</span>TTY ONES, to pèle ye ti pwa..</em>Peas, some are big and some little. Those little bitty ones are called green peas. (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> Bean;</span><span class="definition_fr"> fève.</span> •<span class="headword"> depwa blan </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">White bean;</span><span class="definition_fr"> fève blanche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lendi te jour depwa isi, swa depwa blan ou depwa rouj.</span><span class="example_en">Monday was bean day here, either white beans or red beans. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> •<span class="headword">depwa rouj </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Red bean, kidney bean;</span><span class="definition_fr"> haricot rouge, pwagne <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To grasp, seize;</span><span class="definition_fr"> saisir, empoigner.</span> <em>♦Yépoignin li, et com forçat yé pende li sur ein verbère..</em>They seized him, and like a criminal they hung him from a lamppost. (<span class="variant_code">T37</span>)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pwal</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Hair (of animals);</span><span class="definition_fr"> poil (d'animal). <span class="example"><span class="example_lc">Chyen-la plen lagal. Li pèrd so pwal-ye.</span><span class="example_en">The dog is full of mange. He's losing his fur. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Pwal kochon.</span><span class="example_en">Boar bristles. <span class="example"><span class="example_lc">♦Lisenmen en ti pe kouchkouch ontou pwal ye.</span><span class="example_en">He scattered a little couscous around the hair. </span><span class="example_code">(DU)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Pubic hair;</span><span class="definition_fr"> poil pubien.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Fèm-la gen pwal an so kòkòt.</span><span class="example_en">The woman has (pubic) hair on her vagina. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pwal</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>); lapwal (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Frying pan;</span><span class="definition_fr"> poêle. <span class="example"><span class="example_lc">Mo jich sizonen bèf-la e mèt li dan lapwal avèk en ti peu MARGARINE anlèr li.</span><span class="example_en">I just season the beef and put it in the frying pan with a bit of margarine on it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> (<span class="variant_code">ST</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Mele di konf avek lwil doliv. Fonn li don en lapwal.</span><span class="example_en">Mix camphor with olive oil. Melt them in a frying pan. ['<span class="example"><span class="example_lc">ein la poêle</span><span class="example_en">] (<span class="variant_code">BI</span>) <span class="headword"><subentry>•pwal-a-fri </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Frying pan;</span><span class="definition_fr"> poêle. <span class="example"><span class="example_lc">Mo tournen dezœf-la andan pwal-a-fri.</span><span class="example_en">I turned the egg over in the frying pan. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> pwalon <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Frying pan;</span><span class="definition_fr"> poêle, poêlon. <span class="example"><span class="example_lc">Mo pren en pe lagres, met dan en pwalon e farin, en pe zonyon.</span><span class="example_en">I take a little fat, put it in a frying pan with some flour, and a few onions. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pwar</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); depwa (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); depwar (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pwa (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Pear;</span><span class="definition_fr"> poire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te gen pluche depwar-yè, ye te gen pou koupe lachèr-l an depwa-li, kèr-la.</span><span class="example_en">They had to peel the pears, they had to cut the flesh of the pear, and the heart. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Map ale fe mwa en lasalad defri e m ap ale mèt en peu depwa edepòm avèk hanann.</span><span class="example_en">I'm going to make me a fruit salad and I'm going to put some pears and apples with bananas. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">pye depwa </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); pye pwa (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Pear tree;</span><span class="definition_fr"> poirier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dibwa-sa-a se en pye depwa.</span><span class="example_en">That tree is a pear tree. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pwarye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pware (<span class="variant_code">PC</span>); pwariye (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Pear tree;</span><span class="definition_fr"> poirier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En pware se en pye depwa.</span><span class="example_en">A pear tree is a tree that produces pears. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ena en ki rès dan pwarye-la a kote.</span><span class="example_en">There's one [mockingbird] that lives in the peartree nearby. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pwason</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); pwasan (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Fish;</span><span class="definition_fr"> poisson.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo trape mo pwason.</span><span class="example_en">I caught my fish. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En gro pwasan.</span><span class="example_en">A big fish. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo lenm pa pwason. Mo lenm pa gou-la.</span><span class="example_en">I don't like fish. I don't like the taste. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mo sérafier passé prince, content comm</span><span class="example_en">' <span class="example"><span class="example_lc">poisson dan do lo.</span><span class="example_en">I will be prouder than a prince, As happy as a fish in water. </span><span class="example_code">(T11)</span></span> •<span class="headword">pwason armen </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); pwas armen (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Garfish;</span><span class="definition_fr"> poisson armé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo wa te gen ti pwason armen te lonng konm sa.</span><span class="example_en">I saw there was a little garfish as long as that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">pwason avril </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> April fool's joke;</span><span class="definition_fr"> poisson d'avril.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo fe twa manje pwason avril.</span><span class="example_en">I played an April fool's joke on you. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pas blié vini premier avril pou oua cila dans nous zotes qua mangé posson d'avril la.</span><span class="example_en">Don't forget to come back and see which of us is the butt of an April Fool's joke! </span><span class="example_code">(FO T18)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pwatrin</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); potrin (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Chest;</span><span class="definition_fr"> poitrine.</span> (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Likanmanse konte ye. Mwenli di, e li frape so men on so potrin.</span><span class="example_en">He began counting them. 'Me,' he said, and he struck his hand on his chest. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">fliksyon pwatrin </span><span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Pneumonia;</span><span class="definition_fr"> pneumonie, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">fliksyon</span><span class="example_en">•<span class="headword">frison potrin </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Pneumonia;</span><span class="definition_fr"> pneumonie, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">frison</span><span class="example_en">•<span class="headword"> pwatrin sèk </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">An unidentified respiratory ailment;</span><span class="definition_fr"> une maladie respiratoire non-identifiée. <span class="example"><span class="example_lc">♦Poulapwatrin sèk, to sèr de zonyon daliz</span><span class="example_en"> For a dry stomach you use the fruit of the blackhaw. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Chest cold;</span><span class="definition_fr"> rhume de poitrine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen traka pou kase en move potrin livèr pase.</span><span class="example_en">I had a lot of trouble clearing up/breaking a bad chest cold last winter. (<span class="variant_code">ST</span>) 3, Lung; poumon. (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pwazon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); pwazan (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Poison;</span><span class="definition_fr"> poison.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To te mèt sa antèr la. Sa te rèst antèr la ouchka sa te ote tou la pwazan an deyòr.</span><span class="example_en">You would put it on there. It would stay on until it had drawn all the poison out. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="headword"><subentry>•pwazon </subentry></span><span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Poisonous;</span><span class="definition_fr"> venimeux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sèrpan-sa-la se a pwazon.</span><span class="example_en">This snake is poisonous. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pronde gro vèr a tèr rouj e pi mare ye otur ple la ye sise tou pwazon on ple la.</span><span class="example_en">Take some big red earth worms and tie them around the wound, they will suck all the poison out of the wound. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Venom;</span><span class="definition_fr"> venin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li di li swa si li kwa kè l te ja mòrd kekenn, ote lapwazon-la.</span><span class="example_en">He said that if he believed the snake had already bitten someone and therefore had no poison left. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> • a pwazon <span class="example"><span class="example_lc">prep. phr.</span><span class="example_en">3.<span class="definition_en"> Insecticide, herbicide;</span><span class="definition_fr"> insecticide, herbicide.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si te e fe rekòl, to gen achte fimye, to gen achte lapwazon.</span><span class="example_en">If you're raising crops, you have to buy fertilizer, you have to buy herbicide and insecticide. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pwazonnen</span><sup>1</sup> <span class="example"><span class="example_lc">adj</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); pwazònè (<span class="variant_code">PC</span>). Poisonous; venimeux. <span class="example"><span class="example_lc">Ti koulev-la se en ti sèrpon. Mo pa kònen si li pwazonnen.</span><span class="example_en">A little [koulev] is a little snake. I don't know if it's poisonous. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En sèrpan pwazonnen.</span><span class="example_en">A poisonous snake. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pwazonnen</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); mpazannen, pwazannen, pwazann, pwazònè, pwazon (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To poison;</span><span class="definition_fr"> empoisonner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li ka pwazònè twa dan kafe</span><span class="example_en"> L <span class="example"><span class="example_lc">a mèt la pwazon dan kafe.</span><span class="example_en">She can poison you in coffee. She'll put the poison in coffee. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si ye te pœr to chyen, ye te pwazonnen li.</span><span class="example_en">If they were afraid of your dog, they poisoned it. </span><span class="example_code">(ST)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li marche dan lèrb-a-la-pis e li pwazonnen li.</span><span class="example_en">He stepped in poison ivy and it infected him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Ohnon! Compair Bouki, dézef torti yé poisonné mouen. Tan pri, vite couri charché metcin..</em>Oh no! Brer Bouki, turtle eggs poison me. Please, go get the doctor quickly. (<span class="variant_code">T4</span>) 2.<span class="definition_en"> To ruin, destroy;</span><span class="definition_fr"> détruire, abîmer. <span class="example"><span class="example_lc">BOLL WEEVIL pwazannen mpazannen le swa e tou kicho.</span><span class="example_en">Boll weevils destroyed silk and everything. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To apply insecticides to;</span><span class="definition_fr"> mettre des insecticides sur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Fo to pwazann tou l koton.</span><span class="example_en">You have to poison (i. e. put insecticides on) all of the cotton. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pwazonnœr</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Poisoner;</span><span class="definition_fr"> empoisonneur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Chère, Tine aime pas les n'hypocrites et les 'poisonneurs.</span><span class="example_en">Dear, Tine does not like hypocrites and poisoners. </span><span class="example_code">(TM)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pwen</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); pwan (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Pain;</span><span class="definition_fr"> douleur, mal.</span> •<span class="headword">'point coté' </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Stitch (pain);</span><span class="definition_fr"> point de côté. <span class="example"><span class="example_lc">♦Ligagnin ein point coté dans dos.</span><span class="example_en">She has a stitch in her back. </span><span class="example_code">(FO T18)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Pneumonia;</span><span class="definition_fr"> pneumonie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La kòm si to te gen en nimoni, kekèn te gen en nimoni, ye te pele sa tè pwen, trape le pwen.</span><span class="example_en">Then if you or someone had pneumonia, they used to call that 'catching the [pwen]'. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Stitch;</span><span class="definition_fr"> point.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo fe de piti pwan kan mo koud.</span><span class="example_en">I make little stitches when I sew. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 4.<span class="definition_en"> Point;</span><span class="definition_fr"> point.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye joue byen. Ye chmen ye nèf pwan a de pwan.</span><span class="example_en">They played well. They beat them 9 to 2.<span class="definition_en"> (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pwen</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); pwon (<span class="variant_code">PC</span>); pon (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Fist;</span><span class="definition_fr"> poing.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Bat avek pwen.</span><span class="example_en">To fight with fists. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pila li songle li en koud pwen don so vont. So pwen-la rete kole.</span><span class="example_en">Then he dealt him a blow in the stomach. His fist remained stuck there. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pwengne</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); pwengnen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Handful;</span><span class="definition_fr"> poignée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt andan bol-la en pwengne lafarin pou fe en lakrèp.</span><span class="example_en">I put in the bowl a handful of flour to make a pancake. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pela tizonn pi la pron en ponye kafe vè avek en ka wiski.</span><span class="example_en">Make a tea and then take a handful of green coffee in a quart of whiskey. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Pwent Koupe</span> <span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); Pòit Koupe, Pwan Koupi, Lapwennt Koupe, Lapwenn Koupe, Pòt Koupe (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> [Village]. Pointe Coupee; Pointe Coupée. <span class="example"><span class="example_lc">Ye te pèl sa-la Pwenn Koupe. Aben, se pwenn koupi PARISH mè ye te pèl bout-sa-la Pwenn Koupe</span><span class="example_en"> They used to call this village Pointe Coupee. This is also Pointe Coupee Parish, but they've always called this village Pointe Coupee too. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> [Parish]. Pointe Coupee Parish; paroisse de la Pointe Coupée. <span class="example"><span class="example_lc">Laparwas deu Pòt Koupe</span><span class="example_en"> Pointe Coupee Parish. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pwent </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">BT</span>). 1.<span class="definition_en"> Point, tip;</span><span class="definition_fr"> pointe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le toupi sète fèt an bwò avèk enn pwent.</span><span class="example_en">[Children's] tops were made out of wood and they had a tip. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="headword">on pon </span><span class="pos">adj.phr.</span> <span class="definition_en">Sharp, sharpened;</span><span class="definition_fr"> aigu, aiguisé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan i va vini gouf, ti devis e pi ti menn o blèksmit. l kony e pi i me on pon ankòr.</span><span class="example_en">When it (i.e. the plowshare) gets dull, you unscrew it and take it to the blacksmith. He hammers it and makes it sharp again. (<span class="variant_code">BT</span>) 2.<span class="definition_en"> Cape, spit, tongue (of land), bend in a river;</span><span class="definition_fr"> pointe, cap, promontoire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Jean Sotte gardé li longtemps jisqua li disparaite derrière la pointe.</span><span class="example_en">Foolish John watched him for a long time until he disappeared around the bend in the river. </span><span class="example_code">(FO T18)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pwente</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); pwante (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To point;</span><span class="definition_fr"> pointer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si l te fen, li t ale kote mon REFRIGERATOR, li te ouvèr li, li te pwente.</span><span class="example_en">If he was hungry, he would go to my refrigerator, he would open it and he would point. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kan li te a pe pre san yad distans, li rete e pwonte so baton on Lyon.</span><span class="example_en">When he was about a hundred yards away, he stopped and pointed his stick at the lion. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">pwente l dwa apre </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To point a finger at, accuse;</span><span class="definition_fr"> pointer le doigt à, accuser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pèson pa ka pwente l dwa apre mon.</span><span class="example_en">No one can point their finger at me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To clock in (at work);</span><span class="definition_fr"> pointer (à l'arrivée). <span class="example"><span class="example_lc">Kan nouzòt nou se lache ton nonm, aben vou te gen ton lòt pou pwante pou replase nouzòt.</span><span class="example_en">When we had to let some men go, well you've got so many others to clock in to replace us. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pwentu</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); pwenti (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Pointed;</span><span class="definition_fr"> pointu.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen lèstwar ke si se en garson to vant e pwenti, e si se enn fiy to vant e ron.</span><span class="example_en">They have the folk belief that if you're carrying a boy your belly is pointed, and if it's a girl, your belly is round. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Chalon i fe koum sa, e bout isi pwenti.</span><span class="example_en">A flat-bottom boat is made like this, and this end is pointed. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">En deklou gen en bout pwentu. A</span><span class="example_en">nail has a pointed end. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦C'était barre di di fer qui té si pointi au boute qué ein démouche té pas capabe posé sans li resté pris.</span><span class="example_en">It was bars of iron so sharp that a fiy could not come to rest on it without getting stuck. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pwi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> pi (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); pu (<span class="variant_code">ST</span>); pui (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Well;</span><span class="definition_fr"> puits.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No te koutum gen en pi andan lakòr.</span><span class="example_en">We used to have a well in our yard. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Le pui, fale fouye sa a lapèl, venn-deu, venn-trwa pye.</span><span class="example_en">Wells, you had to dig them with a shovel, 22 or 23 feet. (<span class="variant_code">BT</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦PaLapen te konnen vini vole dolo dan ye pwi tou le swa.</span><span class="example_en">Brer Rabbit used to come and steal water from their well every evening. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">pi artezyen </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Artesian well;</span><span class="definition_fr"> puits artésien.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dan tan lachechrès, no te va chèrche dolo dan pi artezyen.</span><span class="example_en">In periods of drought, we would go get water in the Artesian well. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Oil well;</span><span class="definition_fr"> puits de pétrole.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Primyè pi ki te fouye isi sete kote HIRSCH</span><span class="example_en"> The first [oil] well that was dug here was near Hirsch. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pyas</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); pia (sic) (DT); pyas(t) (<span class="variant_code">MO</span> 60). Dollar; dollar. <span class="example"><span class="example_lc">Puto achte en char kenz katòrz mil pyas.</span><span class="example_en">Rather than go buy a new car for fourteen or fifteen thousand dollars. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye peye enn pyas vent sen sou lakòd.</span><span class="example_en">They paid a dollar twenty-five for a cord of wood. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Gouvernair li oulé donnin cinq cent piastres pou so la tête.</span><span class="example_en">The Governor wanted to give rive hundred dollars for his head. </span><span class="example_code">(T38)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); piye (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Foot;</span><span class="definition_fr"> pied.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Boug ki te e LEAD lamuzik-la, se tannd l e bat so pye.</span><span class="example_en">The guy who was leading the music, you heard him tapping his foot. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li gen en anflir an so pye. En mouch-a-myèl pike li.</span><span class="example_en">He's got a swelling on his foot. A honeybee stung him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kan mo tandé parol cila à force mo té kolèr, mo sorti mo souyé dan mo pié et mo kouri coucé.</span><span class="example_en">When I heard those words I was so angry that I took my shoes off of my feet and I began to nin. </span><span class="example_code">(T14)</span></span> •<span class="headword">pye plat </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Flat feet;</span><span class="definition_fr"> pieds plats.</span> <span class="headword"><subentry>•nu-pye </subentry></span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">Barefoot;</span><span class="definition_fr"> nu-pieds. cf. <span class="example"><span class="example_lc">nu</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> Foot of a bed;</span><span class="definition_fr"> pied du lit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kouche swa o pye on latet</span><span class="example_en">To sleep at the head or at the foot (of the bed). (<span class="variant_code">PC</span>); •<span class="headword"> pye lit </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Foot of the bed. (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>) 3.<span class="definition_en"> Foot, base (of a plant);</span><span class="definition_fr"> pied, base (d'une plante). <span class="example"><span class="example_lc">To hal li konm sa e to koup latet-la THEN to koup pye-la.</span><span class="example_en">You pull it (the sugar cane stalk) like that and you cut off the head and then you cut the base off. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">To pran latèr-la to lèv sa o pye dibwa.</span><span class="example_en">You take dirt and you lift it up around the base of the tree. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 4.<span class="definition_en"> Foot (unit of measure);</span><span class="definition_fr"> pied (unité de mesure). <span class="example"><span class="example_lc">Li te gran gran, li te apeupre si pye.</span><span class="example_en">She was really tall, she was around six feet tall. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦PaLapen prann en moso lakòd e en baton kat pye long e li parti den dezè.</span><span class="example_en">Brer Rabbit took a piece of rope and a stick four feet long, and he went out into the field. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 5.<span class="definition_en"> Tree, plant, shrub, stalk;</span><span class="definition_fr"> arbre, plante, arbuste, pied, tige.</span> <em>Gro pye-la li kònenfe gro bouke blan-ye, komon ye pèl ye ki ora lagaldri?.</em>The big bush that produces big white flowers, what do they call them, the ones around the porch? (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo pye rozye ap fe flè.</span><span class="example_en">My rosebush is flowering. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Piye fevi.</span><span class="example_en">Okra plant. </span><span class="example_code">(ST)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Piye fleur.</span><span class="example_en">Flower stem. </span><span class="example_code">(ST)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Piye mayi.</span><span class="example_en">Cornstalk. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <em>♦Pronntrwa ou kat pye trwa-kar (sa gende rasin nwar) e fe en di te..</em>Get three or four Virginia Crown-Beard plants (that has black roots) and make a tea from it. (<span class="variant_code">BI</span>) •<span class="headword">pye bouke </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Flowering plant or shrub;</span><span class="definition_fr"> buisson ou plante à fleurs.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pye bouke-sa-la gen pikon an la.</span><span class="example_en">That flower has thorns. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">pye dibwa </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Tree;</span><span class="definition_fr"> arbre.</span> •<span class="headword">pye d flœr </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); pye flè (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Flowering plant or shrub;</span><span class="definition_fr"> buisson ou plante à fleurs.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nave en pye d flœr ke lapèle en bouke mariye.</span><span class="example_en">There was a flower they called a bridle bouquet. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To plant en ti boujon e sa fe en gro chodyè plen flè. Se en pye flè.</span><span class="example_en">You plant a shoot and it makes a big pot of flowers. It's a flowering plant. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pyèj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pyej (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Trap;</span><span class="definition_fr"> trappe, piège.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se parey konm si vou mèt en pyej pou trape en radbwa o nenpòt-ki dan dezè. Vou mèt kèk napa anho la. La ka betay-la vini trape napa, 'penml' l afrenmen sa so latet o so pat.</span><span class="example_en">It's like when you set a trap to catch a possum or whatever in the field. You put down some bait. Then when the animal comes to get the bait, it closes on its head or its paw. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pyèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); lapyèr (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Stone;</span><span class="definition_fr"> pierre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa konen ou li ye lapyèr-la astèr-la.</span><span class="example_en">I don't know where the stone is now. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yé trouvé qué caillou la té tournin ein lapierre grand comme ein lamontagne.</span><span class="example_en">They found that the pebble had turned into a rock as big as a mountain. </span><span class="example_code">(FO T10)</span></span> •<span class="headword">lapyèr anraje de la Vachri </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> The Madstone of Vacherie, part of the folklore of the German Coast;</span><span class="definition_fr"> la Pierre Enragée de la Vacherie, une partie du folklore de la Côte des Allemands. •<span class="headword">pyèr tònèr </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Iron pyrite;</span><span class="definition_fr"> pyrite de fer.</span> <em>♦Toouâ pié cilà? Si mo voyé on toi, ta cré cé pierre tonnerre qui cogné toi..</em>Do you see this foot? If I strike you with it, you will think that it's iron pyrite that is hitting you. (<span class="variant_code">T2</span>) 2.<span class="definition_en"> Kidney;</span><span class="definition_fr"> rein.</span> <span class="example"><span class="example_lc">So pyèr-la p ape travaye. Li bwa pa ase dolo.</span><span class="example_en">His kidney isn't working. He doesn't drink enough water. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pyès</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); pyes (<span class="variant_code">PC</span>); pyèz (<span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> Field, patch, plot (of ground);</span><span class="definition_fr"> lopin (de terre). <span class="example"><span class="example_lc">T ole met dekann dan pyes-sa-a to met.</span><span class="example_en">If you want to put sugar cane in that field you can put it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>•En jou Pa Lapen rankontre avek Pa Kokodri dan en lapyes lèrb..</em>One day Brer Rabbit met Brer Alligator in a grassy field. (<span class="variant_code">JR</span>) •<span class="example"><span class="example_lc">pyès</span><span class="example_en">dekann <span class="pos">n.phr.</span> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1) Sugar cane field; champ de canne a sucre. <span class="example"><span class="example_lc">Se en gro kòt, en pyès dekann.</span><span class="example_en">It's a big field, a sugar cane patch. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li sote don en pyes dekonn on en chivrey.</span><span class="example_en">He jumped into a sugar cane patch and landed on a deer. ['<span class="example"><span class="example_lc">ein piece décanne</span><span class="example_en">] (<span class="variant_code">DU</span>) 2) Piece of sugar cane; morceau de canne à sucre. (<span class="variant_code">PC</span>) <em>•pyès.</em>latè <span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Field, patch, plot (of ground);</span><span class="definition_fr"> lopin (de terre). <em>Komyen pye to gen dan to pyès latè?.</em>How many feet do you have in your field? (<span class="variant_code">CA</span>) 2.<span class="definition_en"> Room;</span><span class="definition_fr"> pièce.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li se kou kache dan en lòt pyès, diferon k aou mo te.</span><span class="example_en">He went to hide in another room than the one I was in. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Sill, soleplate (support beneath a house on which pilings rest) ;</span><span class="definition_fr"> sole (pièce ou bloc sur lequel on dresse les pilotis sous une maison). <span class="example"><span class="example_lc">An ba se de pyes ye pèl sa. An ba lamezon. Sa ki asit an te pilyè.</span><span class="example_en">Under the house, they're called 'sills'. What is sitting on top of the pilings. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 4.<span class="definition_en"> Patch (for mending clothes);</span><span class="definition_fr"> pièce (pour raccommoder un vêtement). <span class="example"><span class="example_lc">Li gen en trou andan so kilot. Mo gen pou mèt en pyès anlèr la.</span><span class="example_en">He's got a hole in his pants. I've got to put a patch on it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pyèste</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); pyeste (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To mend, patch;</span><span class="definition_fr"> raccommoder.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li toujou gen lenj dechire ke mo gen p pyèste.</span><span class="example_en">He always has torn clothes that I have to mend. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pyeu dbout</span> <span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Picket fence;</span><span class="definition_fr"> palis, palissade.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">depye</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pyòch</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lapyòch (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); piyòch (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Hoe;</span><span class="definition_fr"> pioche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La to skrep sa ave en lapyòch.</span><span class="example_en">Then you scrape it with a hoe. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="example"><span class="example_lc">Compair Bouki pran son pagné avé so lapioce.</span><span class="example_en">Brer Bouki took his basket and his hoe. </span><span class="example_code">(T4)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Spade (in deck of playing cards);</span><span class="definition_fr"> pique (dans le jeu de cartes). <em>En SPADE? Pyòch, se en lapyòch..</em>A 'spade' (in a deck of cards)? A spade, it's a spade. (<span class="variant_code">PC</span>) 3.<span class="definition_en"> Spades (name of a card game);</span><span class="definition_fr"> nom d'un jeu de cartes.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Jwe lapyòch.</span><span class="example_en">To play spades. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pyoche</span> <span class="pos">v.tr.</span> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); pyòch (<span class="variant_code">PC</span>); pyòche (<span class="variant_code">MO</span> 60). To hoe; piocher. <span class="example"><span class="example_lc">Pyoche, se, to koup lèb-la, to pyòch plont-la, to gen tournen la trwa jwa.</span><span class="example_en">'To hoe', that is when you cut the grass and then you hoe the plants, you have to turn it [the ground] over three times. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li tè pyòche en ta.</span><span class="example_en">He dug for a while. (<span class="variant_code">MO</span> 60) <span class="example"><span class="example_lc">♦Mo boucou rabouré, boucou piossé latere.</span><span class="example_en">I have hoed a lot, plowed the earth a lot. </span><span class="example_code">(T13)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">pyocheuz</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Tiller;</span><span class="definition_fr"> piocheuse.</span> REM: This differs from a <span class="example"><span class="example_lc">kultivatè</span><span class="example_en">by having disks.</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ra</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>); dera (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Rat;</span><span class="definition_fr"> rat.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se tou ena dèryè, dera e sèrpon.</span><span class="example_en">That's all there is back there, rats and snakes. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sa k ape monje mai-la, se le chawi e le ra</span><span class="example_en"> It is raccoons and rats that are eating my com. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ena defwa no te ale dan jarden e ra-ye te deja pase e fouye tou le rasin.</span><span class="example_en">Sometimes we went into the garden and rats had already been through and dug up all the roots. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Grospapa lion ça peur ain ti dérat..</em>The big old lion is scared of a little rat. (<span class="variant_code">T21</span>) •<span class="headword">fyèv deu ra </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Typhoid fever;</span><span class="definition_fr"> fièvre typhoïde, cf. <span class="example"><span class="example_lc">fyèv</span><span class="example_en">raboure <span class="example"><span class="example_lc">v.intr</span><span class="example_en"> To wallow; se vautrer. <em>♦Si to 'tai la bou, zami, mo <sup>(</sup></em></span><em>tai cochon, zami, mo 'tai rabouré dan toi, zami, à fo'ce mo l'aimai toi.</em> If you were mud, my friend, I a pig, my friend, I would wallow in you, my friend, because I love you so. (<span class="variant_code">TN</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">raboute</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To place end to end;</span><span class="definition_fr"> rabouter.</span> (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> To bank up, rebank, place soil around the base of (plants);</span><span class="definition_fr"> rechausser, butter (des plantes). <span class="example"><span class="example_lc">Ye te gen karot, nave. Ye te gen pou raboute ye.</span><span class="example_en">They had carrots and turnips. They had to bank them up. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rache</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); rach (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To pull out/off/ up, take out/off; arracher. <em>Mo gen en lavach ki bourbe dan bayou-la. Zo ole vini ede mwen rache li?.</em>I have a cow that's stuck in the mud. Would you like to come and help me pull it out? (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Li gen lay plante dèryè men li pa rache ye.</span><span class="example_en">He has garlic planted back there, but he hasn't pulled it up yet. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo ale o dantis. Ye rache mon trwa dan.</span><span class="example_en">I went to the dentist. They pulled out three of my teeth. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Bouki raché so chivé, tan li colair.</span><span class="example_en">Brer Bouki pulled out his hair, he was so mad. </span><span class="example_code">(T4)</span></span> •<span class="headword">rach lèrb </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>), rache lèrb (<span class="variant_code">PC</span>); rache zèrb (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To pull out weeds;</span><span class="definition_fr"> arracher les herbes.</span> <span class="example"><span class="example_lc">L e rach lèb.</span><span class="example_en">He's pulling out weeds. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">racheu</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Rough;</span><span class="definition_fr"> grossier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li kon mon mo racheu.</span><span class="example_en">He knows that I am coarse. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">radbwa</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); rabwa, larbwa, ratbwa (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Opossum;</span><span class="definition_fr"> opossum, sarigue.</span> <em>To kònè sa ti radbwa?... Ye lavyann nwa, ye pa konm lapen e lòt..</em>Do you know what opossums are?... Their meat is black, it's not like rabbit and all the others. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye pron la ke en rat bwa.</span><span class="example_en">They take the tail of an opossum. [<span class="example"><span class="example_lc">'rat de bois'</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">BI</span>) 2.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">proper n.</span><span class="example_en">Brer Possum (folktale character); Compère Opossum (personnage dans les contes). <span class="example"><span class="example_lc">♦PaRatbwa konmanse prepare a bonnè.</span><span class="example_en">Brer Possum began getting ready early. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">radi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Radish;</span><span class="definition_fr"> radis.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No te fe lasalad avèk radi.</span><span class="example_en">We make salad with radishes. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">radikal </span><span class="example"><span class="example_lc">n., adj.</span><span class="example_en">Radical; radical. <em>♦Maoulé to di moué ça yé pélé radikals..</em>I want you to tell me what they call radicals. (<span class="variant_code">T12</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rafal</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Gust, blast;</span><span class="definition_fr"> rafale.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Chak rafal lapli reveye man.</span><span class="example_en">Each blast of rain woke me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rafòrsi</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To become stronger;</span><span class="definition_fr"> se raffermir, (se) renforcer. <span class="example"><span class="example_lc">La plwi ape rafòrsi astèr.</span><span class="example_en">The rain is coming down harder now. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rafrèchi</span> <span class="pos">v.tr.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60). To refresh; rafraîchir. (<span class="variant_code">MO</span> 60)</p> |
|
|
<p><span class="headword">raid</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To ride;</span><span class="definition_fr"> monter a.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo abitud monte le chvo d sèl, le chval ye se sèrvi pou raid onba la gro sèl.</span><span class="example_en">I used to ride saddle horses, the horses they would use with a big saddle. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rakatcha</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Spur;</span><span class="definition_fr"> éperon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Lapin sanglé ben so lasel, et pi pran so rakatchas avé so fouate.</span><span class="example_en">Brer Rabbit buckled his saddle tightly, and he took his spurs and his riding whip. </span><span class="example_code">(T3)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Yé n'avait deux banjo, deux paires rakatcha, ein rara et ein laflute en canne maronne.</span><span class="example_en">There were two banjos, two pairs of spurs, a rattle and a wild cane flute. </span><span class="example_code">(T40)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Stirrup;</span><span class="definition_fr"> étrier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li trape so pye dan rakatcha-la e chval-la trennen li juska li arete.</span><span class="example_en">His foot got stuck in the stirrup and the horse dragged him until it stopped. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rakèt*</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> raket (<span class="variant_code">PC</span>); larakèt (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Nopal, prickly pear, Indian fig;</span><span class="definition_fr"> raquette, opuntia, nopal, figuier d'Inde.</span> (genus <em>Opuntia). Se pa raket ki te pike to lamen-ye devon-la?.</em>Isn't it prickly pear that pricked your hand in front like that? (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Pap plante larakèt kant labaryèr. Ye te gen de move pikan. Moman te fe en pot dolo avèk larakèt-ye.</span><span class="example_en">Dad planted prickly pears against the fence. They had bad thorns. Mom would make a drink pitcher with prickly pears. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Poula koklich, pron flè altea avek la raket e pi met sa don dolo e met di sik la don.</span><span class="example_en">For whooping cough, take althea flowers and prickly pear and put them in water with sugar in it. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rakle</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); laide, rèkl, lakre (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Beating, whipping;</span><span class="definition_fr"> rincée, rossée, correction.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen dòn twa en bon lakle aswa, e to gen p et pare.</span><span class="example_en">I'm going to give you a good whipping tonight, you'd better be ready. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> ; <span class="example"><span class="example_lc">Mo fou twa en bon rakle.</span><span class="example_en">I gave you a good beating. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rakle</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To rake;</span><span class="definition_fr"> râteler. <span class="example"><span class="example_lc">To gen pou pran en rato pou rakle zòrdi</span><span class="example_en"> You have to take a rake and do some raking today. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rakle</span><sup>3</sup> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To scrape;</span><span class="definition_fr"> racier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Courant la té si fort qué di bois té toujou apé couri. Li raclé la terre quand li passé au ras lécore.</span><span class="example_en">The current was so strong that the wood was still going. It scraped the land when it passed by the bank. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rakmodaj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Mending, darning;</span><span class="definition_fr"> raccommodage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en ta rakmodaj pou fe jodi. Mo gen lenj dechire.</span><span class="example_en">I've got a lot of mending to do today. I've got tom clothing. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rakmode</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To mend, dam;</span><span class="definition_fr"> raccommoder.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M ap pyèste. M ape rakmode jòdi. Mo gen lenj dechire.</span><span class="example_en">I'm sewing patches on. I'm mending today. I have tom clothing. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To fix, repair;</span><span class="definition_fr"> réparer.</span> <em>♦»Mo capab racomodé ain lessieu é tou ça qui cacé dan ain voiture. «.</em>I can fix an axle and anything that is broken on a carriage. (<span class="variant_code">ME</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rakonte</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To tell, recount;</span><span class="definition_fr"> raconter, dire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo rakonte li se MISS DAL ki repase mon chimiz kan mo marye.</span><span class="example_en">I told her that it was Miss Dal who ironed my shirt when I got married. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M ape rakonte en listwar.</span><span class="example_en">I'm telling a story. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Lapin té toujou au courant toute sorte nouvelle qué Compair Bouki té raconté li.</span><span class="example_en">Brer Rabbit was always up-to-date on all sorts of news that Brer Bouki had told him. (<span class="variant_code">FO T1</span>) •<span class="headword">rakonte de kont </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To gossip;</span><span class="definition_fr"> dire des commérages.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ape rakonte de kont.</span><span class="example_en">He is gossiping. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rakoursi</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lakòrsi (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Shortcut;</span><span class="definition_fr"> raccourci.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pase dan en ti lakòrsi dèryèr mezon mo neve pou ale legliz</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">Se plu kourt kòm sa.</span><span class="example_en">I took a little shortcut behind my nephew's house to go to church. It's shorter that way. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand Jean Malin té apé tournin coté so maitresse li prend raccourci pou pas contré Taureau.</span><span class="example_en">When Clever John was returning to the house of the woman he worked for, he took a shortcut so as not to run into the Bull. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rakoursi</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lakòrsi (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en">To shorten, cut short;</span><span class="definition_fr"> raccourcir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou rakoursi li.</span><span class="example_en">We shortened our stay. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ròb-sa-a-la tro lon. Mo va rakoursi li.</span><span class="example_en">That dress is too long. I'm going to shorten it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Rakousi</span> <span class="pos">place n.</span> <span class="definition_en">Raccourci. <span class="example"><span class="example_lc">Te konnen gen ye plen otour Rakousi.</span><span class="example_en">There used to be a lot of them around Raccourci. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rant</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); rannt (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); laranm, ronm (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Oar;</span><span class="definition_fr"> rame.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To asit dan milye, e to ka ale chalon-la ave de laranm.</span><span class="example_en">You sit down in the middle and you can propel the boat with oars. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li te dan so pirog e li t ape pagaye avèk so ranm-ye.</span><span class="example_en">He was in his pirogue and he was rowing with his oars. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Stake, pole (for growing plants);</span><span class="definition_fr"> tuteur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo ramen mo bin-ye file ouchka o bou d baton. Sa se so ranm.</span><span class="example_en">I put in a stake for my beans to climb up to the end of the stick. That is its pole. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ramase</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ramas (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To gather, collect;</span><span class="definition_fr"> rassembler, ramasser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li travay tou le jour ape ramase le monje.</span><span class="example_en">She works every day gathering food. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Pop te ramase fimye dan poulaye pou mèt antòr le pye laleti.</span><span class="example_en">Dad would collect manure in the henhouse to put around the lettuce plants. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Bouki couri dan diboi ramassé ein gro ta branchaille sec.</span><span class="example_en">Brer Bouki went into the woods to get a big pile of dry branches. </span><span class="example_code">(T2)</span></span> •ramase (so) rekòt <span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To bring in the harvest;</span><span class="definition_fr"> rentrer la récolte, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">rekòlt</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> To go get, fetch;</span><span class="definition_fr"> aller chercher.</span> <em>Zòt momon va ramase ouzòt byen vit!.</em>Your mother is going to get you right away. (<span class="variant_code">NE</span>) 3.<span class="definition_en"> To gather, pick;</span><span class="definition_fr"> cueillir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou te ramas lamous.</span><span class="example_en">We gathered moss. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lontan pase, no te gen labitid ramase demir me astèr ena pi sa.</span><span class="example_en">A long time ago, we used to pick berries, but now there's no more of that. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 4.<span class="definition_en"> To understand, pick up;</span><span class="definition_fr"> comprendre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Men nou pal, men li ramas pa li, li ramas pa li peuskeu li pa abitouwe.</span><span class="example_en">We speak Creole, but he doesn't pick it up. He doesn't pick it up because he is not used to it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 5.<span class="definition_en"> To pick up;</span><span class="definition_fr"> ramasser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo bèse pou ranmase batan-la partè.</span><span class="example_en">I stooped down to pick up the stick on the ground. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Konm la kle-la va tonmbe i fo pa ke pèrsonn-la remas li.</span><span class="example_en">When the key falls, that person must not pick it up. [ '<span class="example"><span class="example_lc">rémasse</span><span class="example_en">'] (<span class="variant_code">BI</span>) 6.<span class="definition_en"> To collect, take up a collection;</span><span class="definition_fr"> faire la quête, la collecte. <span class="example"><span class="example_lc">♦Mo pas ramassé granchose; yé donné moin en tout treize escalins.</span><span class="example_en">I didn't collect very much; in all, they gave me thirteen escalins. </span><span class="example_code">(T34)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ramen</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); ranme (<span class="variant_code">PC</span>); ranmen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ronm, ronmen (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To pole, stake;</span><span class="definition_fr"> tuteurer, faire pousser sur des tuteurs.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Me e ranmen me zadiko.</span><span class="example_en">I pole my beans. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo ramen mo bin-ye file ouchka o bou d baton.</span><span class="example_en">I put in a stake for my beans to climb up to the end of the stick. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To row;</span><span class="definition_fr"> ramer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te dan so pirog e li t ape ranmen.</span><span class="example_en">He was in his pirogue and he was rowing. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yé prend ein nesquif qui té dans fléve et yé commencé ramain, ramain, mo cré yé doite ramain des millions milles.</span><span class="example_en">They took a skiff that was in the river and they began to row, I think they must have rowed about a million miles. </span><span class="example_code">(FO T22)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ramne</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); ranmnen (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); ronmnen (<span class="variant_code">PC</span>); ranmen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To bring back;</span><span class="definition_fr"> rapporter, ramener.</span> <em>Li va chèrche pi ramne a twa, si l e TRAIN[ED]..</em>The dog will get it and bring it back to you, if he is trained. (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Li prete mo lapèl e li jamen ranmen li. Mo i pou ale charche li.</span><span class="example_en">He borrowed my shovel and he never brought it back. I had to go get it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Faut pas to gain pè; yé laissé nous aut' ici mais mo ca réménain vous aut'côté no cab onne.</span><span class="example_en">You mustn't be afraid; they left us here but I can take you back to our house. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ramo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); ranmo (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Branch (generally a magnolia, used in place of a palm branch for Palm Sunday);</span><span class="definition_fr"> branche, rameau (généralement de magnolia, utilisé au lieu d'une palme pour le Dimanche des Rameaux). <span class="example"><span class="example_lc">Le Katolikye konnen gen de ranmo, i fe la mès e ye beni le fœy, e to apòrt sa kote twa.</span><span class="example_en">Catholics have palm branches, and they say a mass to bless the leaves and then you take them home with you. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">dimanch ramo </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Palm Sunday;</span><span class="definition_fr"> Dimanche des Rameaux.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">dimanch</span><span class="example_en">tramo beni <span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Blessed palm branch (generally a magnolia branch in Louisiana);</span><span class="definition_fr"> rameau béni (généralement du magnolia en Louisiane).</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ramone</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To sweep (a chimney);</span><span class="definition_fr"> ramoner.</span> <em>♦Ramoné la chiminée! C'est li tems, oui, c'est l'hiver, oui.</em> Sweep the chimney! It's time, yes, It's winter, yes. (<span class="variant_code">TN</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">ran</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); ron (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Row (in a cultivated field);</span><span class="definition_fr"> rang (dans un champ cultivé). <span class="example"><span class="example_lc">Nou te bese don le ron, parske nou te vepa ye te wa nouzòt ap ramase koton.</span><span class="example_en">We crouched down in the rows because we didn't want them to see us picking cotton. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Anon margote chalot. No gen pou plase chak ti margo dan ran-ta.</span><span class="example_en">Let's transplant green onions. We have to place each starter plant in the row. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦-C'est mois...où souche l'année passée commencé marqué rang..</em>That's the month...when last year's cane stubble begins to mark the rows. (<span class="variant_code">T27</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ran-outan</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Orangutan;</span><span class="definition_fr"> orang-outan. <span class="example"><span class="example_lc">♦Madamme Ranhoutan gardé tou partou, lécurie pa défoncé.</span><span class="example_en">Mrs. Orangutan looked all around, but the stable had not been smashed in. </span><span class="example_code">(T6)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li dit qué com li té ein blanc, contre blancs li té pas capab batte; qué pou ein tas de rat-outang li té va pas lévé so patte.</span><span class="example_en">He said that since he was a white, he was not able to fight against whites, and that for a bunch of orangutans he was not going to raise his paw. </span><span class="example_code">(T38)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">randi</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); rondi (ronn) (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); randu (<span class="variant_code">PC</span>); ronn (<span class="variant_code">BT</span>); rondu (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To reach, arrive at (a place);</span><span class="definition_fr"> atteindre, arriver à, se rendre à (un endroit). <span class="example"><span class="example_lc">Li rondi ora en ti CREEK dolo nave.</span><span class="example_en">She came to a small creek that was there. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ka li randi mo te ja pran mo medikamon deja</span><span class="example_en"> When he arrived I had already taken my medicine. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye ronn che ye bonnœ.</span><span class="example_en">They reached their home early. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li rondu en bon laj.</span><span class="example_en">He reached a ripe old age. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Limarché jouqu'a li rendi coté in grand pi.</span><span class="example_en">He walked until he arrived at a big well. </span><span class="example_code">(FO T16)</span></span> •<span class="headword">'rendi au boute quarante narpen' </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To give up, throw in the towel;</span><span class="definition_fr"> abandonner la partie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tapé sayé fé moin di tor, mé pét-éte ben lafarce a resté pou toi, mo pencor rendi au boute quarante narpen to tendé; pét-éte to minme avan lontan ta batte les taons.</span><span class="example_en">You are trying to injure me, but perhaps you will be the loser; I have not given up all hope; perhaps, before long, you will be in trouble. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To vomit, throw up;</span><span class="definition_fr"> vomit, rendre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo seye manje gonbo fevi me mo randi li.</span><span class="example_en">I tried to eat okra gumbo but I threw it up. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ranje</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Row;</span><span class="definition_fr"> rang, rangée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen trwa ranje de chenn andan.</span><span class="example_en">There are three rows of chains inside it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ranje</span> <span class="pos">v.tr.</span> cf. aranje</p> |
|
|
<p><span class="headword">ranjè souye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Shoemaker, shoe repairman;</span><span class="definition_fr"> cordonnier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Enranjè souye fe en pari avek en ami ke li te pe veye en kò tou la nwi dan legliz</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">Ranjè souye-la vini pou veye li. Li te porte enn ou de pèr souye pou ranje.</span><span class="example_en">A shoemaker made a bet with a friend that he could watch over a body all night in a church. The shoemaker came to watch over it. He brought one or two pairs of shoes to fix. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rankontre</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); rankontre (rankont) (<span class="variant_code">NE</span>); rankantre (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To meet, make the acquaintance of;</span><span class="definition_fr"> faire la connaissance de.</span> <em>T a rankontre de nwar ki parl kreol?.</em>Have you met any blacks who speak Creole? (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Enave de jèn nom e enave en andan ye mo t ole rankontre avèk li.</span><span class="example_en">There were some young men and there was one of them that I wanted to meet. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To meet by chance, run into;</span><span class="definition_fr"> rencontrer (par hasard), tomber sur. <span class="example"><span class="example_lc">On rout li ronkontre avèk Pa Bouki.</span><span class="example_en">On the way he ran into Brer Bouki. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand mo rivé en haut la place, mo rencontré quatre bourgeois qui mandé moin, ou té mo passe.</span><span class="example_en">When I arrived at the public square I met up with three townsfolk who asked me where my permit was. </span><span class="example_code">(T39)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rankun</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); rankin (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Resentment, ill will;</span><span class="definition_fr"> rancune.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo tchèn pa en rankin avèk pèrsòn.</span><span class="example_en">I don' t have ill will towards anyone. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mais dans so tcheur li gagné vous ein ranquine qué li té pas capabe pardonné Léonine.</span><span class="example_en">But in his heart he held spite so that he was not able to forgive Léonine. (FO TI 5)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rann</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ron (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>); (ron) (<span class="variant_code">NE</span>); ronn (<span class="variant_code">BT</span>); ran (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.refl.</span> <span class="definition_en">To turn oneself in, surrender;</span><span class="definition_fr"> se rendre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te las kache de lalwa. Li rann li-mèm.</span><span class="example_en">He was tired of hiding from the law. He turned himself in. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lite fe so lide pou kouri rann li menm.</span><span class="example_en">He had made up his mind to turn himself in. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To render (judgment);</span><span class="definition_fr"> rendre (le jugement). <span class="example"><span class="example_lc">Jij-la deside, li rann so desizyon e li pardonen li.</span><span class="example_en">The judge decided, he rendered his decision and he pardoned him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Jij-la rann so desizyon.</span><span class="example_en">The judge rendered his decision. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To give back;</span><span class="definition_fr"> rendre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te dwa man larjan e li rann mo li.</span><span class="example_en">He owed me money and he gave it back to me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Si cé pli bon maché, vou kapab ranne mouen lamoné.</span><span class="example_en">If it's cheaper you can give me back the change. </span><span class="example_code">(T13)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To make (smooth, happy, etc.); rendre (tissé, content, etc.). <span class="example"><span class="example_lc">Li bafre en ta. Sa ran li malad.</span><span class="example_en">He ate a tot. It made him sick. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <em>Y ale ronn mon fou èk tou tren-lœ!.</em>They're going to drive me crazy with all this noise! (<span class="variant_code">BT</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Miréyé rend moin stupide.</span><span class="example_en">Looking at them made me speechless. </span><span class="example_code">(T37)</span></span> 4.<span class="definition_en"> To take s.o. somewhere; amener qn. quelque part. <em>Kon t ale ronn mon che mon?.</em>When are you going to take me home? (<span class="variant_code">BT</span>) •men la to rondzi! <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">BT</span>). Well now you've flipped your lid! Alors là, tu dérailles! •<span class="headword">ron prose </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); rann en prose (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To have a trial;</span><span class="definition_fr"> tenir un procès.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa vole pa d la penn pou ron prose.</span><span class="example_en">It wasn't worth the trouble to have a trial. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">rann en sèrvis </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To do a favor;</span><span class="definition_fr"> rendre un petit service.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Osi byen ke mo fe pou li, li deside pou rann man en sèrvis</span><span class="example_en"> As well as I've done for him, he decided to do me a favor. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye sote alantou li, ye jape, ye te si kontan pou rann en sèrvis a ye met onkò.</span><span class="example_en">They jumped around him, they barked, they were so happy to do a favor for their master again. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">rann vizit a </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To visit, pay a visit to;</span><span class="definition_fr"> rendre visite à.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sete toujou man ki vizite li me la li deside pou rann mon en vizit.</span><span class="example_en">It was always me who visited her but then she decided to pay me a visit. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Cabri té promi ranne so visite à Compair Tigue dan kèke zou.</span><span class="example_en">Goat promised to pay a visit to Brer Tiger in a few days. </span><span class="example_code">(T8)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ranp</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); laranp (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Ramp (giving access to a body of water);</span><span class="definition_fr"> rampe (qui donne accès à une surface d'eau). <span class="example"><span class="example_lc">Nou soti anmba lekô nou vini kite nou-kenn laranp devan nou-kenn kabann.</span><span class="example_en">We went down the bank and we came to our own ramp in front of our house. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li desann anndan ranp-la.</span><span class="example_en">He went down the ramp. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦N alé parti roulé di cane en bas la rampe.</span><span class="example_en">We will go roll sugar cane down the ramp. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ranplase</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); replase, rèplase (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To replace, exchange;</span><span class="definition_fr"> remplacer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo ranplase en lòt tai on cha-la.</span><span class="example_en">I have to change this tiré. (<span class="variant_code">PC</span>) <em>♦Todi qué préjugé mouri, qué l'égalité remplacé li!.</em>You say that prejudice is dead and that equality has replaced it. (<span class="variant_code">T35</span>) 2.<span class="definition_en"> To replace, spell (a person at work);</span><span class="definition_fr"> remplacer, relayer (qn qui travaille). <span class="example"><span class="example_lc">Nou se lache ton nonmaben vou te gen ton lòt pou pwante pou replase nouzòt.</span><span class="example_en">We had to let some men go, well you've got so many others to clock in to replace us. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ranpli</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); ronpli (<span class="variant_code">PC</span>, <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To fill;</span><span class="definition_fr"> remplir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La pli tonmbe e ranpli sitèn-la e dolo.</span><span class="example_en">The rain fell and filled the tank full of water. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Il t'apé ramasser des quoi et pi il emplit une maison.</span><span class="example_en">He started collecting things and he filled a house. (<span class="variant_code">AN</span> <span class="variant_code">T15</span>); <span class="example"><span class="example_lc">To ranpli en bourgo avèk dolo e to mèn li dan chan-la.</span><span class="example_en">You fill a gourd with water and take it (with you) in the field. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Dijis coulé dri et rempli bac léyé.</span><span class="example_en">The sap flowed thick and filled the buckets. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To fill (a prescription);</span><span class="definition_fr"> exécuter (une ordonnance). <span class="example"><span class="example_lc">Dòktè-ye dòn ye PRESCRIPTION-ye, ranpli li kote DRUGSTORE-ye.</span><span class="example_en">The doctors give prescriptions that you get filled at the drugstore. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rans</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); rens (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Rancid;</span><span class="definition_fr"> rance.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nouritir-la pi bon. Li rens.</span><span class="example_en">The food is no longer good. It is rancid. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Michié dit pacane va vini rance.</span><span class="example_en">The gentleman said that the pecans were becoming rancid. </span><span class="example_code">(T29)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ransyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Rations;</span><span class="definition_fr"> rations.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye dòn du ransyon jòdi. M ape gen pou ale o CENTER pou reklamen ye.</span><span class="example_en">They're giving out rations today. I have to go to the Center to claim them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Temdire, Compair Lapin; na oi rention dan cabane, jiche dizo cilà ki rété.</span><span class="example_en">It is time to say, Brer Rabbit; let us see the rations we have at home, we only have eggs left. </span><span class="example_code">(T4)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rantre</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); rontre (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ront (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ronte (<span class="variant_code">NE</span>); rant, rantrè, rent (<span class="variant_code">PC</span>); rantr (<span class="variant_code">MO</span> 60). —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To bring in;</span><span class="definition_fr"> rentrer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No te fe dijwon e lalyòn defev-ye. Nou kite sa cheche e nou te rantre sa.</span><span class="example_en">We used to make hay with bean vines. We let them dry and brought them in. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lapli ap grenase. Va rantre lenj.</span><span class="example_en">It's drizzling. Go bring in the wash. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •rantre (la) rekòt <span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To bring in the harvest;</span><span class="definition_fr"> rentrer la récolte, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">rekòlt</span><span class="example_en">—<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To enter;</span><span class="definition_fr"> entrer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">N te pa fouti rantre dan souloun-la.</span><span class="example_en">We didn't have the right to go into the saloon. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Rantre. Asit.</span><span class="example_en">Come in. Sit down. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li fé ein gran chalan ou ké li rantré kan dolo monté.</span><span class="example_en">He made a big barge that he went into when the water rose. </span><span class="example_code">(T13)</span></span> •<span class="headword">rant bèk </span><span class="pos">v.phr.</span> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To go back in, reenter;</span><span class="definition_fr"> rentrer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo wa kalimason apre en lapli. Kan ye wa twa, ye rant bèk andan kokiy-la.</span><span class="example_en">I see snails after a rain. When they see you, they go back in their shell. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To return home, go home, come home;</span><span class="definition_fr"> rentrer (à la maison). <span class="example"><span class="example_lc">Se tro ta, to rantre tro ta le swa, to gen rantre bonè.</span><span class="example_en">It's too late, you come home too late at night, you have to come back earlier. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ein soir li té rentré tard bien piqué.</span><span class="example_en">One evening he came back home very drunk. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To begin, start (to);</span><span class="definition_fr"> commencer à.</span> (<span class="variant_code">NE</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ranvèrse</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); ronvèrse (<span class="variant_code">NE</span>); ranvèrs (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To turn over;</span><span class="definition_fr"> renverser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se leu sòk ki koup la tèr, me apre li koup, sila ranvèrs la tèr.</span><span class="example_en">The plowshare cuts the ground, and after it cuts, the ear throws the dirt. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li kouch toujou dan mèm kote. Li bèzonn èt ranvèrse.</span><span class="example_en">He always lies on the same side. He needs to be turned over. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou la rat malad, to pas to pye gòch onho di gazon. E la to ronvèrs gazon-la.</span><span class="example_en">For a sick spleen, pass your left foot over some grass, and kick the grass over. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To spill (out);</span><span class="definition_fr"> déborder.</span> <em>Mo pa mèt mo feu tro ho, parske, to wa, dile sa lèv e se se petèt ronvèrse on <span class="variant_code">ST</span>OVE.</em> I don't turn the fire on too high, because you see the milk rises and it might spill out onto the stove. (<span class="variant_code">NE</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ranvwaye</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); ranvwòye (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To fire, dismiss;</span><span class="definition_fr"> congédier, renvoyer, mettre à la porte.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te pa ape travaye byen. Ye i pou ranvwòye IL</span><span class="example_en">He wasn't working well. They had to fire him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lidit Jean Malin li sré renvoyé li si li té pas fait mié</span><span class="example_en"> She told Clever John that she would fire him if he didn't do better. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To send away, send back;</span><span class="definition_fr"> renvoyer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li vini pou vann jardinaj me ye ranvwaye li. Ye te p ole so jardinaj-ye.</span><span class="example_en">He came to sell vegetables but they sent him away. They didn't want his vegetables. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo resevwa en liv ke mo pa òrdonen e mo ranvwaye li.</span><span class="example_en">I received a book I didn't order and I sent it back. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦So mari té pli limmin li et renvoyé li coté so moman.</span><span class="example_en">Her husband didn't love her any more and he sent her back to her mother's. </span><span class="example_code">(T29)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rap*</span> <span class="pos">n.</span> rape, rarap (<span class="variant_code">PC</span>) larap (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>). Grater for com; râpe à maïs. <span class="example"><span class="example_lc">Derape to gen en rarap, en TIN. La to ka fe dugru, e tou, me to ka vanne li, to gen en rarap.</span><span class="example_en">For grating you have a grater, a piece of tin. And you can make gruel and all, you can sift it if you've got a grater. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rape</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To grate, shred;</span><span class="definition_fr"> râper. <span class="example"><span class="example_lc">Le e tchòp la grenn-ye. Me e moule li, to wa. Sa se rape.</span><span class="example_en">They chop their corn, you see, but I grind it, I grate it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M ap rape en koko pou fe en gato.</span><span class="example_en">I'm grating a coconut to make a cake. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pronn de ponm de tèr, e rape ye avek en kouto.</span><span class="example_en">Take some potatoes, and grate them with a knife. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To file;</span><span class="definition_fr"> limer.</span> (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">raple</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); repele, rapele (<span class="variant_code">NE</span>); rapel, rapèil (<span class="variant_code">PC</span>); rapèl (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To remember, recall;</span><span class="definition_fr"> se rappeler, se souvenir.</span> <em>Vou rapel vyè prizon-la dèryè la, ti batis an brik la?.</em>Do you remember the old prison behind there, the little brick building? (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Li gen bon memwa. Li rapèl tou kikchoj.</span><span class="example_en">He's got a good memory. He remembers everything. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yécouri dans la chambre ou Miché... mo plus raplé so nom, apé coupé statue là.</span><span class="example_en">They went into the room where Mr. ... I can't remember his name, was chopping up the statue. </span><span class="example_code">(T34)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To call again, call back;</span><span class="definition_fr"> rappeler, appeler de nouveau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye repele li bèk onkor.</span><span class="example_en">They called him back once again. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rapòrte</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To take sth. back; rapporter. <span class="example"><span class="example_lc">♦Djabe té gagnin pou tournin chercher ein la jarre dolo pou taingnin di fé. Li té gagnin pou couri rapporté so la jarre.</span><span class="example_en">The Devil had to go back to get a jar of water to put out the fire. He had to go take his jar back. </span><span class="example_code">(FO T19)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To bear fruit, yield;</span><span class="definition_fr"> rapporter, porter des fruits.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tou mo narb-yè kòmansè rapòrte.</span><span class="example_en">All my trees began to bear fruit. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To tattletale, gossip;</span><span class="definition_fr"> dire des commérages.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ina en ta ki rapòt.</span><span class="example_en">There are a lot of people that tattletale. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> raptise <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); ratise (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To shrink;</span><span class="definition_fr"> rétrécir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Letof-sa-la li vayan me mo konen kan mo va lave li, li va raptise.</span><span class="example_en">This material is pretty but I know when I wash it, it is going to shrink. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> rar <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ra (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Rare;</span><span class="definition_fr"> rare.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pu pèrsonn peu fè de chari. Se rar rar rar.</span><span class="example_en">No one can make plows any more. That is really rare. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sete rar mo te va o magazen koto. Sete lwen.</span><span class="example_en">It was rare for me to go to the store on the hill. It was far. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mobyen konm mo ye, paròl ra.</span><span class="example_en">'I'am well enough as I am', are rare words. </span><span class="example_code">(DU)</span></span> •<span class="headword">byen ra </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Rarely, it is rare that;</span><span class="definition_fr"> rarement, il est rare que.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Byen ra en piti se gen en ti batay ave en lòt.</span><span class="example_en">It was really rare for a child to have a fight with another child. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Byen ra enn te bezòn en doktè pou dèrivle so piti.</span><span class="example_en">It was really rare for someone to need a doctor to deliver their baby. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Byen ra moun te gen la mont. Pou di lè ye se garde soley.</span><span class="example_en">It was very rare that people had watches. To tell time they would look at the sun. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rara</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Hand rattle;</span><span class="definition_fr"> crécelle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dòn-li so rara. Li va rete kriye.</span><span class="example_en">Give him his rattle. He'll stop crying. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yé n'avait deux banjo, deux paires rakatcha, ein rara et ein laflute en canne maronne.</span><span class="example_en">There were two banjos, two pairs of spurs, a rattle and a wild cane flute. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ras</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); laras (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Race;</span><span class="definition_fr"> race.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En blan se en laras e, moun nwa se en laras.</span><span class="example_en">A white person is a race and black people are a race. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Pa sa pou to lamourè. Se pa laras-sala. Se du move monn.</span><span class="example_en">Don't pick a boyfriend from them. That's not the race. They're bad people. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Mocher garçon, mo olé sové nouzote larace..</em>My dear boy, I want to save our race. (<span class="variant_code">T6</span>) 2.<span class="definition_en"> Grade (of livestock);</span><span class="definition_fr"> qualité (de bétail). <span class="example"><span class="example_lc">Mo se voudre gen la ras kochon-sa-la. Mo se voudre gen la ras poul-sa-la.</span><span class="example_en">I'd like to have that grade of hog. I'd like to have that grade of chicken. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> ; <span class="example"><span class="example_lc">Kan vach-ye an sezon, ye te mennen bèf-la, parske sete en bonn ras.</span><span class="example_en">When cows were in heat, they would bring the bull because it was a good grade. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rasanble</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Gathering;</span><span class="definition_fr"> rassemblement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo p ole twa dan mo rasanble. To tro fronte.</span><span class="example_en">I don't want you at my gathering. You're too rude. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rasanble</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To gather together;</span><span class="definition_fr"> se rassembler, se réunir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan no te dan en divèrti, tou moun te rasanble.</span><span class="example_en">When we were at a reception, everyone was gathered together. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kan zozos yé tendé gran sanson larenne, yé tou rassemblé aurà li.</span><span class="example_en">When all of the birds heard the queen's great song, they all assembled around her. </span><span class="example_code">(T8)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To gather together;</span><span class="definition_fr"> rassembler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye rasanble tou l ansanm pou di nouzòt kikchoj.</span><span class="example_en">They gathered everyone together to tell us something. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Tout so chiveix té rassemblé ça et là dans des tits tats qui té marré avec des cordons soulié..</em>All of her hair was gathered up here and there in little piles tied with shoelaces. (<span class="variant_code">T40</span>); 'samble' (<span class="variant_code">T2</span>; <span class="variant_code">T5</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rasazi</span> <span class="pos">v.refl.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To satisfy, fill up, eat one's fill;</span><span class="definition_fr"> se rassasier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo byen rasazi man avèk mo lasoup.</span><span class="example_en">I'm filled up with my soup. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rasi</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Stale;</span><span class="definition_fr"> rassis.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To sèrvi dupen rasi pou fe poudin dupen.</span><span class="example_en">You use stale bread to make bread pudding. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rasin</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Root;</span><span class="definition_fr"> racine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Rasin koton va ouchka dan milye ran, e ka lapli tanmbe, fimye frape rasin koton sa-l, li chanje konm nwit jou.</span><span class="example_en">The roots of the cotton plant go all the way to the middle of the row, and when the rain falls, manure hits the cotton roots and they change like day and night. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan to pa gen ase latèr otour dubwa-la e le rasin ape montre, ifo to pèltre latèrpar-desi-la.</span><span class="example_en">When you don't have enough dirt around the tree and the roots are showing, you have to shovel dirt on top of it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Troula té dans racine ain n'harbe au ras la terre.</span><span class="example_en">The hole was in the roots of a tree, at ground level. </span><span class="example_code">(T23)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rasire</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To reassure;</span><span class="definition_fr"> rassurer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mé cété pou donnin li courage é rassiré li.</span><span class="example_en">But it was to encourage him and reassure him. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rasuran</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Reassuring;</span><span class="definition_fr"> rassurant.</span> <em>♦Pour moi ça té pas rassurant de tandé parlé ce milâte..</em>For me it was not reassuring to hear this mulatto speaking. (<span class="variant_code">T38</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">rat</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60); larat (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Spleen;</span><span class="definition_fr"> rate.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En kicho ye pel larat ki dan to lèstoma, e dan lèstoma en betay.</span><span class="example_en">A thing they call your spleen which is in your stomach and in an animal's stomach. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou en larat malad to me to pye gòch si en raket e to mezir li e la to koup li.</span><span class="example_en">For a sick spleen, you put your foot on a prickly pear and you measure it and then cut it. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Inflammation of the spleen;</span><span class="definition_fr"> inflammation de la rate.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan to te gen larat, to vant te gonfle.</span><span class="example_en">When you had an inflamed spleen, your stomach would swell. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ratatinen</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Wrinkled;</span><span class="definition_fr"> ridé, ratatiné.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pli jen ke man. A fòrs li tou ratatinen, li gard bokou pli vye ke man.</span><span class="example_en">She's younger than me. Because she's all wrinkled, she looks a lot older than me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rate</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To miss;</span><span class="definition_fr"> rater.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Faut nous surveillé li et prémier qua oua li, faut pas nous raté li.</span><span class="example_en">We have to watch for him, and the first one to see him must not miss. </span><span class="example_code">(FO T1)</span></span> •'raté (so) coup' <span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To fail in an attempt;</span><span class="definition_fr"> rater son coup.</span> <em>♦Tito ain jour té apranne tou ça vou té fé pu tchué li avan li vini dan moune; li té connin que can tour Johnelle té vini, vou té pa raté vou vilain coup..</em>Tito one day learned all you had done to kill him before he came into the world; he knew that when Johnelle's turn came, you would not fail. (<span class="variant_code">ME 91</span>) 2.<span class="definition_en"> To misfire;</span><span class="definition_fr"> faire long feu, rater.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te pa trape lachach parskè so fizi t ape rate.</span><span class="example_en">He didn' t get his catch because his shotgun was misfiring. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Fizi-la t ape rate. Li te pa charje.</span><span class="example_en">The shotgun was misfiring. It wasn't loaded. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ratèlye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Dentures, false teeth;</span><span class="definition_fr"> dentier.</span> <em>Se pa so ban dan-ye, se en ratèlye li <span class="variant_code">gen.</span>.</em>Those aren't his real teeth, that's a set of dentures he has. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo wèt me ratèlye kon mo kouri kouche le swa.</span><span class="example_en">I remove my dentures when I go to sleep at night. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Harness rigging;</span><span class="definition_fr"> attelage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To me en ratèlye desi chval-ye, kan t ape atle boge.</span><span class="example_en">You put harnessing on a horse, when you're hitching up a buggy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rato</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); ratou (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Rake;</span><span class="definition_fr"> râteau. <span class="example"><span class="example_lc">Ina te gen de gro klou. Ye pèle sa de karvèl. Kan to pase sa, sète konm en rato.</span><span class="example_en">There are some that had big tines that they called [karvèl]. When you used that it was like a rake. (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">To gen pou pran en rato pou rakle zordi.</span><span class="example_en">You have to take a rake and do some raking today. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ratonne</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); ratannè, ratannen, ratonnen, ratòne (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To rake;</span><span class="definition_fr"> râteler. <span class="example"><span class="example_lc">Va paye le fey deyòr to tou ratonne.</span><span class="example_en">Go scatter the leaves outside that you raked up. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si mo se gen en rato, mo se ratòne tou fey-ye ansanm.</span><span class="example_en">If I had a rake, I'd rake all the leaves together. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rave</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); raven, ravè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cockroach;</span><span class="definition_fr"> blatte, cafard.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En lòt kichò ye te kònen sèrvi si to te ge en bobo ki te e abouti pou vini myeu, ye te me en rave on sa.</span><span class="example_en">Another thing they used if you had a sore that was coming to a head and healing, they would put a cockroach on it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Rave pa gen rezon devon poul.</span><span class="example_en">The roach cannot reason with the chicken, might makes right. </span><span class="example_code">(BD)</span></span>; <em>'ravée [rave]'.</em>(<span class="variant_code">LA</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">raze</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); raz (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To shave;</span><span class="definition_fr"> raser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To raze to chvey-ye anba to bra.</span><span class="example_en">You shaved your underarm hair. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vaut mieux rasé et vande cala.</span><span class="example_en">It is better to shave (people, as a barber) and to sell rice cakes. (<span class="variant_code">T31</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Pa Renar te raze dépi avan-midi.</span><span class="example_en">Brer Fox had shaved at noon. </span><span class="example_code">(JR)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">So janm-ye te plen dive. Li raz pa ye.</span><span class="example_en">Her legs were full of hair. She doesn't shave them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">razwa</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Shaver, razor;</span><span class="definition_fr"> rasoir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lam razwa.</span><span class="example_en">Razor blade. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lonton pase sete en lon razwa avèk en lanm ye te sèrvi pou raze ye.</span><span class="example_en">A long time ago, it was a long razor with a blade they used to shave. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Dahomey sauté droite diboute avé so boulknife ki té filé com razoa.</span><span class="example_en">Brer Dahomey jumped straight up with his knife that was as sharp as a razor. </span><span class="example_code">(T6)</span></span> ; <span class="example"><span class="example_lc">Dans so lamain li t'apé tchombo ein serviette et ein vié rasoir.</span><span class="example_en">In his hand he was holding a towel and an old razor. </span><span class="example_code">(T36)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">re</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lare (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Furrow, row;</span><span class="definition_fr"> sillon, raie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa ouv en re, e la se met dekann-la kouche, kous pa tè.</span><span class="example_en">They open up a row and then they lay the cane down flat on the ground. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li fe en re pou marke so ran-ye.</span><span class="example_en">He made a furrow to mark his rows. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Drainage ditch (in a field);</span><span class="definition_fr"> rigole, fossé d'égouttement (dans un champ). <span class="example"><span class="example_lc">Tu blòk la re dœ l jarden, tu me dolo anddan la.</span><span class="example_en">You block off the drainage ditch and fill it with water. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En lare se o milye. Se pou trape dolo.</span><span class="example_en">A furrow is in the middle. It's for catching water. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rebati</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To rebuild;</span><span class="definition_fr"> rebâtir. <span class="example"><span class="example_lc">Ye kase la vyey mezon, e pi la ye rebati dan la menm plas.</span><span class="example_en">They tore down the old house and rebuilt in the same place. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Divan-la jete mo garaj. Mo i pou rebati li.</span><span class="example_en">The wind knocked over my garage. I had to rebuild it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rebèl</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Rebellious;</span><span class="definition_fr"> rebelle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mais tou té n'a l'air si rebel qué mo tremblé com en Décembre.</span><span class="example_en">But everyone looked so rebellious that I trembled as if it were December. </span><span class="example_code">(T37)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rebèl</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Rebel;</span><span class="definition_fr"> rebelle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Nou zot tous Linionemaine gain pou zini pou bate rebail là yé.</span><span class="example_en">We Unionmen have to unite to fight the rebels. </span><span class="example_code">(T12)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rechanje</span> <span class="pos">v.refl.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To change clothes;</span><span class="definition_fr"> se changer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo rechanje mo-mèm parskè mo sue.</span><span class="example_en">I changed my clothes because I sweated. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">recho</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Gas heater;</span><span class="definition_fr"> appareil de chauffage à gaz.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Va tenye recho-lœ. S ape vini tro cho isit don.</span><span class="example_en">Go turn off the heater. It's becoming too hot in here. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No te gen en gro recho an bwa me no te pa i fdye.</span><span class="example_en">We had a big wood stove but we didn't have a fireplace. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rechonj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); rechans (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Change;</span><span class="definition_fr"> monnaie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La nòm-la gen karkule komon vou achte ovon li donn vou vou rechonj.</span><span class="example_en">The man calculates how much you bought before he gives you your change. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Change of clothes;</span><span class="definition_fr"> rechange de vêtements. <span class="example"><span class="example_lc">Si mon mo te gen en bon rechonj pou mo-tchenn piti.</span><span class="example_en">If I had a clean change of clothes for my child. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te menne en rechans an tou ka mo swe.</span><span class="example_en">I brought a change of clothes in case I sweat. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rechose</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); ransose (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To bank up, rebank, place soil around the base of (plants);</span><span class="definition_fr"> rechausser, butter (des plantes). <span class="example"><span class="example_lc">To konnen kan ye dechose dekann e kan ye me la tè-la bèk, rechose.</span><span class="example_en">You know, when they offbar the sugar cane and when they put dirt back around its base. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rèd </span><span class="example"><span class="example_lc">adj., adv.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); rèt (<span class="variant_code">BT</span>); red (<span class="variant_code">CA</span>). —<span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Stiff, hard;</span><span class="definition_fr"> raide.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Me ren rèt.</span><span class="example_en">My lower back is stiff. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No ajèt lamidon pou mèt andan lenj koton pou fe li rèd.</span><span class="example_en">We bought starch to put in cotton clothes to make them stiff. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Néléphant prend halé, halé, la corde la té raide comme ein barre fer.</span><span class="example_en">The elephant began pulling and pulling, the rope was as stiff as an iron bar. </span><span class="example_code">(FO T1)</span></span> —<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Fast, quickly;</span><span class="definition_fr"> vite, rapidement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si pitzi-lœ bwa sa, s ale tchwe li rèt.</span><span class="example_en">If that child drinks it, it will kill him on the spot. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <em>Èl glise o kètchoz e tonmbe rèt pa-t-tè..</em>She slipped on something and fell flat on her back. (<span class="variant_code">BT</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Dibois la prende descende courant et yé filé raide.</span><span class="example_en">The wood started to go with the current and they were moving really fast. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">redi</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To say again, tell again;</span><span class="definition_fr"> redire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Redi man sa. Mo konpran pa.</span><span class="example_en">Say that again. I don't understand. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Madjà rédit souvent: «mo piti, Bon Djié bon..</em>« I have often said it, 'My child, God is good.' (<span class="variant_code">T27</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">redouble</span> <span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To increase, double;</span><span class="definition_fr"> redoubler, s'augmenter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mèt to larjan dan labank e life lentère. Li redouble.</span><span class="example_en">Put your money in the bank and it earns interest. It doubles. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Divent vini, di vent soufflé, et tout d'ain coup li rédoublé; Tchombo, roseau!.</em>The wind came, and the wind blew, and all at once it doubled; Hold on, little reed! (<span class="variant_code">T21</span>) 2.<span class="definition_en"> To line (a garment);</span><span class="definition_fr"> doubler (un vêtement). <span class="example"><span class="example_lc">Kapo-sa-la redouble. Li gen en ladoublir.</span><span class="example_en">That coat is lined. It has a lining. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">redui</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To reduce;</span><span class="definition_fr"> réduire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo ote en parti dan mo larjan. Sa redui mo lentère.</span><span class="example_en">I took out part of my money. That reduced my interest. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mesa don en boutey dolo, e redi li a demi.</span><span class="example_en">Put that in a bottle of water, and reduce it by half. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">redyo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); redayo (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Radio;</span><span class="definition_fr"> radio.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou tan redyo tou le maten.</span><span class="example_en">We listen to the radio every morning. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo koute redayo.</span><span class="example_en">I listen to the radio. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">refèrme</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To close back up;</span><span class="definition_fr"> se refermer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Cannabe la ouvri, entré didan, la va réfermé, é to sra oua plein joli kichoge.</span><span class="example_en">When the tree will open, enter into it, it will close up, and you will see many pretty things. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">refize</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To refuse;</span><span class="definition_fr"> refuser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te pa gen ase lamonen pou peye mo lakrèm. Li refize done man lakrèm.</span><span class="example_en">I didn't have enough change to pay for the ice cream. She refused to give me the ice cream. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Danlivè, kan Bouki kouri mannde Lapen kichòz pou manje, li refize li.</span><span class="example_en">In the winter, when Bouki went to ask Rabbit for something to eat, he refused him. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">refò</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Horseradish;</span><span class="definition_fr"> raifort.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Poujonsiv gonfle, pron en rasin refò e to chik sa konm la gonm.</span><span class="example_en">For swollen gums, you take a horseradish root and you chew it like gum. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">refredi</span> <span class="pos">v.intr.</span> rafradi, rafredi (<span class="variant_code">CA</span>); rœfrèdi (<span class="variant_code">PC</span>). To cool down; (se) refroidir. <span class="example"><span class="example_lc">Nou gen pour lèse li uchka i rœfrèdi.</span><span class="example_en">We have to leave it until it cools off. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen pou chofe mo dmen. Li rafradi.</span><span class="example_en">I've got to heat up my lunch. It got cold. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] mal o zye, fe bouyi de ti bourjon siro. Les li refredi, la lave to zye-ye avek sa..</em>For sore eyes, boil some elderberry buds. Let them cool off, and then wash your eyes with that. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">regale</span> <span class="pos">v.</span> —<span class="pos">v.refl.</span> <span class="definition_en">To celebrate;</span><span class="definition_fr"> se régaler, célébrer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo manje si byen ke mo regale mo-mèm.</span><span class="example_en">I ate so well that I enjoyed myself. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lidonné soupé pou nègue régalé', so vié lamisique té baye lacolique.</span><span class="example_en">He gave a supper so the blacks could celebrate. His old music gave people colic. </span><span class="example_code">(T10)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To regale;</span><span class="definition_fr"> régaler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité cré Michié Zipiter té gagnin pou régalé li, mais premier quichoge li té connin, commis la tournin avec lot moune, yé prend Brisetout, yé marré li ben</span><span class="example_en"> He thought that Mr. Jupiter would regale him, but the first thing he knew, the clerk returned with everyone else, they took Brisetout and tied him up tight. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">règardan</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); regardan (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Stingy, greedy;</span><span class="definition_fr"> avare, regardant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li chich</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">Li règardan.</span><span class="example_en">He is miserly and stingy. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li dòn pa aryen. Li regardan.</span><span class="example_en">He doesn't give anything. He's stingy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">regle</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> To settle;</span><span class="definition_fr"> régler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si to gen en kredi o magazen, to vyen regle to kont.</span><span class="example_en">If you have credit at the store, you come to settle your account. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li te vini pou regle det-sa-la, men li te tro tar pou toumen sa kouri an lwa.</span><span class="example_en">He had come to settle that debt, but he was too late to prevent it from going to court. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •regle (so) kont <span class="pos">v.phr.</span> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To fix, get back at;</span><span class="definition_fr"> régler le compte à, se venger sur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te kolèr e li regle so kont.</span><span class="example_en">He was angry and he got back at him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Encore ver de terre la dit moin quand mo passé qué li té gagné pou réglé mo compte.</span><span class="example_en">Again the earthworm told me as I went by that he was going to get back at me. </span><span class="example_code">(FO T3)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To regulate;</span><span class="definition_fr"> régler.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60)</p> |
|
|
<p><span class="headword">regrete</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); grete, grèt (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To be sorry, regret;</span><span class="definition_fr"> regretter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M ape vini vyeu, mo grèt sa.</span><span class="example_en">I'm getting old, I regret that. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo ti chyen kreve. Mo tere li. Mo regrete li kreve.</span><span class="example_en">My little dog died. I buried him. I'm sorry he died. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <em>♦Ah!mo bien regretté yé pas fini statue Kellogg!.</em>Oh! I really regret that they haven't finished the statue of Kellogg. (<span class="variant_code">T34</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">regulye </span><span class="example"><span class="example_lc">adj., adv.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span>); regilye (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); regle (<span class="variant_code">PC</span>). —<span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Regular;</span><span class="definition_fr"> régulier.</span> (<span class="variant_code">NE</span>) —<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Regularly;</span><span class="definition_fr"> régulièrement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te peye regulye kon li travaye pou Fontno e Gidri.</span><span class="example_en">He was paid regularly when he worked for Fontenot and Guidry. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li vini regilye, tou le jour.</span><span class="example_en">He came regularly, every day. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rejim</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Diet;</span><span class="definition_fr"> régime.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Doktèr-la mèt man anlèr en rejim. Mo gen la dyabèt.</span><span class="example_en">The doctor put me on a diet I've got diabetes. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rejwi</span> <span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To be delighted;</span><span class="definition_fr"> se réjouir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité réjoui, cojère li té cré que li té sucré la lime là pou di bon; à la fin dé fin li usé tou so lalangue.</span><span class="example_en">He was delighted, because he thought that he had sugar-coated that file for good; at the very end he wore away his entire tongue. (<span class="variant_code">ME 90</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rejyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Region;</span><span class="definition_fr"> région.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nouzòt nou fe pa la mizèr le nwar isi. Ye akuz leu monn blan dan l sud, men sa s fe pa dan l rejyon.</span><span class="example_en">We don't make any trouble for black people here. They accuse white, people [of that] in the South, but it doesn't happen around here. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">reklamasyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Claim;</span><span class="definition_fr"> revendication.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo jamen i en reklamasyon de domaj mo i apre mo lamezon.</span><span class="example_en">I never had a claim about the damages to my house. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vous cé ein bon blanc, et vous va pas refusé mo réclamation.</span><span class="example_en">You are a good white man, and you will not refuse my claim. </span><span class="example_code">(T34)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">reklame </span>(<span class="variant_code">ST</span>); reklamen (<span class="variant_code">CA</span>); reuklamen (<span class="variant_code">PC</span>). —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To claim, reclaim;</span><span class="definition_fr"> revendiquer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo reuklamen ma tèr.</span><span class="example_en">I reclaimed my land. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye dòn du ransyon jòdi. M ape gen pou ale o CENTER pou reklamen ye.</span><span class="example_en">They're giving out rations today. I have to go to the Center to claim them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mopli oulé personne gagnin droit réclamé moin zindemnité.</span><span class="example_en">I no longer want people claiming indemnities against me. </span><span class="example_code">(T34)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To object, protest, complain;</span><span class="definition_fr"> réclamer, protester, se plaindre.</span> <em>Mo se kapab reklamen pou dezòrd mo te <span class="variant_code">gen.</span>.</em>I could have complained about the mess I had. (<span class="variant_code">CA</span>) <em>♦Yéva dit comme ça: Quand méme mo réclamé et dit moin c'est ein lapin yé va dit: Oh non, gardé so zoreille, vouzote oua ben c'est ein milet, et mo sra fouti..</em>They will say thus: Even if I protest and say that I'm a rabbit they'll say 'Oh no, look at his ears, you all see that he's a mule,' and I will be in trouble. (<span class="variant_code">FO T15</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">rekòlt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); rekòl (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); rekòt (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Farming, raising crops;</span><span class="definition_fr"> agriculture.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li fe en bon rekòlt èstonnen.</span><span class="example_en">He had a good harvest this year. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">fe rekòlt </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); fe lekòt, fe rekòt (<span class="variant_code">PC</span>); fe la rekòl (<span class="variant_code">NE</span>); fe rekòl (<span class="variant_code">MO</span> 60). 1) To farm; faire de l'agriculture, cultiver la terre, être cultivateur. <span class="example"><span class="example_lc">Mo te fe rekòl pròch tou mo lavi.</span><span class="example_en">I have worked a farm almost all my life. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li te jisman bezwan en nonm pou travye pou li, e li pran li pou fe so rekòt.</span><span class="example_en">She just needed a man to work for her, and she took him on to do her harvest. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2) To harvest; faire la récolte. (<span class="variant_code">MO</span> 60) •ramase (so) rekòlt <span class="pos">v.phr.</span> (<span class="variant_code">CA</span>); ramse nou rekòt (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To bring in the harvest;</span><span class="definition_fr"> rentrer la récolte.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou ramase nou rekòt dan lotòn.</span><span class="example_en">We do the harvest in the fall. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •rantre (so) rekòlt <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); rantre so rekòt, ranntre to rekòt, antre rekòt (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To bring in the harvest;</span><span class="definition_fr"> rentrer la récolte.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ka moun se fini rantre tou rekòt, antour oktòb, ye te lach tou dan klo.</span><span class="example_en">When people finished bringing in the harvest around October, they stopped all work in the field. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kan ye rantre ye rekòt patat Bouki mennen tou pye-ye dan so magazen.</span><span class="example_en">When they harvested their crop of potatoes, Bouki brought all of the stalks into his bam. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Crop, plant;</span><span class="definition_fr"> plante (que l'on cultive). <span class="example"><span class="example_lc">T e èm pa plonte sa bonè paski, se en rekòt, i lèm pa frè bimè li.</span><span class="example_en">You don't want to plant it too early, because it's a crop that doesn't like the cold to strike it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> REM: <span class="variant_code">NE</span> claims that the form <span class="example"><span class="example_lc">rekòlt</span><span class="example_en">is found only among mesolectal speakers. <span class="example"><span class="example_lc">♦Moté révé que tous les champs té couvert dé belle récolte.</span><span class="example_en">I dreamt that all of the fields were covered in a beautiful harvest. </span><span class="example_code">(T34)</span></span> •plante rekòlt <span class="example"><span class="example_lc">v.phr</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>); plannte rekòt (<span class="variant_code">PC</span>); plonte ma rekòlt (<span class="variant_code">NE</span>). To plant crops; planter. <span class="example"><span class="example_lc">Ye plannte rekòt-la dan prentan.</span><span class="example_en">They planted crops in the spring. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rekoltè </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">PC</span>); rakòltè (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>). Farmer; fermier, agriculteur, cultivateur. <span class="example"><span class="example_lc">Dan tan tou moun te rekoltè. Koton, mai, dekann.</span><span class="example_en">In those days everyone was a farmer. Cotton, com, sugar cane. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rekomande</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To order;</span><span class="definition_fr"> commander.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo se rekomande en sak diri o magazen.</span><span class="example_en">I would order a sack of rice from the store. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rekonèt</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); rèkonu, rekònet, rèkonet, rèkonni (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To recognize;</span><span class="definition_fr"> reconnaître. <span class="example"><span class="example_lc">Mo rèkonu parmi blan e nwa. Tou moun konè mon.</span><span class="example_en">I'm recognized among whites and blacks, and everyone knows me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo wa en ti garson de isi ke mo te pa wa pou lontan e mo te pa rekonèt li.</span><span class="example_en">I saw a young boy from here that I hadn't seen in a long time and I didn't recognize him. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Moreconnaite li dé suit pou jige Dibble.</span><span class="example_en">I recognized him right away as Judge Dibble. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rekonpans</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Reward;</span><span class="definition_fr"> récompense.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo ede li pou trouve koken-la e li done man en rekonpans.</span><span class="example_en">I helped him find the thief and he gave me a reward. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> ♦Mo <span class="example"><span class="example_lc">té croi, dit Bourriquet, mo sré gagnin meillère récompense.</span><span class="example_en">I thought, said the donkey, that I would get a better reward. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rekonpanse</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To pay back, make it up to, reward;</span><span class="definition_fr"> récompenser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li rekonpanse man. Li dòn man en bèl plan patat dous.</span><span class="example_en">He rewarded me. He gave me a nice sweet potato plant. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ainlou té accroché ain dézo dan so gosié. Li promette ain gru récompenser li, si li té oulé fourrer so latête laddan é oter dézo-là.</span><span class="example_en">A wolf got a bone caught in his throat. He promised a crane he would make it up to her if she would stick her head in and remove the bone. </span><span class="example_code">(ME 90)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rèl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Rail;</span><span class="definition_fr"> rail.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan l char-la mont disu i va ale drwat swiv le rèl.</span><span class="example_en">When the train starts out it goes straight and follows the rails. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">relijon</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); lalizyon, lalijyon, ralijyon (<span class="variant_code">PC</span>); lariijyon (<span class="variant_code">CA</span>) 1.<span class="definition_en"> Religion, denomination; religion;</span><span class="definition_fr"> dénomination.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mwa mo pa bèptis, marèdis, tou kalite lòt lalijyon, mo se katolik.</span><span class="example_en">I'm not Baptist or Methodist or any other kind of religion, I'm Catholic. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>Sete pa fe diferans kèl lariijyon li te <span class="variant_code">gen.</span>.</em>It didn't matter what religion he had. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Ein moune fini par dégouté, alors yé prend ein lote Bon Djé et ein lote religion.</span><span class="example_en">A person ends up disappointed and so they take a different God and another religion. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Hymns;</span><span class="definition_fr"> hymnes, cantiques.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te chant la lijyon an kreyòl.</span><span class="example_en">They used to sing hymns in Creole. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rèlman</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); rèlmon (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Actually, really;</span><span class="definition_fr"> vraiment.</span> <em>Rèlman, kreyòl se en BROKEN <span class="variant_code">LA</span>NGUAGE..</em>♦In reality, Creole is a broken language. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Kon ton-la t ape vini rèlmon fre-fre, Fronswa mènè se vach ondon en magasen.</span><span class="example_en">When the weather started getting really cold, Francis led his cows into a bam. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li rèlman konpron pa aryen to di li.</span><span class="example_en">He really doesn't understand anything you say to him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">remark</span> <span class="pos">n.</span> 1.<span class="definition_en"> Remark;</span><span class="definition_fr"> remarque.</span> •<span class="headword">pase de remark </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To pass remarks, criticize;</span><span class="definition_fr"> faire des critiques.</span> <span class="example"><span class="example_lc">L ap pase de remark. Li pa satisfe.</span><span class="example_en">He's criticizing. He's not happy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Emblem;</span><span class="definition_fr"> emblème.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pelikan-la, se la remark la Louziàn. Se en zozo.</span><span class="example_en">The pelican is the state emblem. It's a bird. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">remarke </span>(<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>). —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To notice;</span><span class="definition_fr"> remarquer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo pase devon so lamezon, mo remarke ke so lafinèt te kase.</span><span class="example_en">When I passed in front of his house, I noticed that his window was broken. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Jean Malin té rémarqué qué quand michié la té au ras madame so l'amoureuse n 'avait pas taureau dans la plaine.</span><span class="example_en">Clever John noticed that when the gentleman was around his mistress there was no bull in the plain. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To forecast;</span><span class="definition_fr"> prédire, annoncer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">S ale remarke en kou-d-ton.</span><span class="example_en">They forecast stormy weather. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To state, reply, remark;</span><span class="definition_fr"> dire, constater, remarquer.</span> <em>♦Vou pa besoin serré moin comme ça, remarque Mamrie..</em>You don't have to hold me like that, Mamrie replied. (<span class="variant_code">ME</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">remarye</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To remarry, get remarried;</span><span class="definition_fr"> se remarier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Fam-la ki so mari mouri li remarye ave en lòt nonm.</span><span class="example_en">The woman whose husband died married another man. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">remèd</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Remedy, medicine;</span><span class="definition_fr"> remède, médicament.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo ale lapotikèr pou achte remèd pou mo piti ki te malad.</span><span class="example_en">I went to the pharmacist to buy medecine for my child who was sick. </span><span class="example_code">(ST)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo pran remèd pou mo rim.</span><span class="example_en">I'm taking medicine for my cold. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mooulé to porté moin demain matin ein bouteille di lait taureau, c'est pou fait réméde pou mo fille qui malade.</span><span class="example_en">I want you to bring a bottle of bull milk tomorrow, it's to make a remedy for my daughter who is sick. </span><span class="example_code">(T18)</span></span>; '<span class="example"><span class="example_lc">réméde '</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">FO T24</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">remèt</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); rimet (<span class="variant_code">PC</span>); rimete (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To replace, put back;</span><span class="definition_fr"> remettre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La ou gen rimet napa, vou gen mèt BAIT pou rèplas e la lanmen maten vou kou leve l ankò.</span><span class="example_en">Then you have to put on bait, and the next morning you go and check it again. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si li wa li fini sèrvi brik savon kan li lav li, li deve remèt enn ot brik d savon.</span><span class="example_en">If he sees he's finished using the bar of soap when he washes himself, he should put out another bar of soap. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vié fame remette so latête en place.</span><span class="example_en">The old woman put her head back in place. </span><span class="example_code">(T30)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">remi-menaj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Ruckus, din, racket;</span><span class="definition_fr"> remue-ménage, tapage, vacarme. <span class="example"><span class="example_lc">L apé fe remi-menaj. Tou le menaj te desi de roulèt.</span><span class="example_en">He is making a racket. All of the furniture was on rollers. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tout d'ein coup yé tendé ein tapage, ein remu menage, ein train, comme si tonnerre té apé roulé en haut la terre.</span><span class="example_en">All at once they heard a noise, a racket, a din, as if thunder was rolling above the earth. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">remor</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Remorse;</span><span class="definition_fr"> remords.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Moman Florimond té gagnin remor, li maigri tous les jou, et ein soi, malgré yé soignin li bien, li mouri.</span><span class="example_en">Mother Florimond was filled with remorse, she got thinner by the day, and one evening, although she took good care of herself, she died. </span><span class="example_code">(FO T20)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ren</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Backbone, spine;</span><span class="definition_fr"> colonne vertébrale.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Opere en kochon oben en bif, paski si disan otour le ren, sa va sengnen tou disan-lan pètèt pèd betay-la.</span><span class="example_en">If someone had to castrate a hog or a bull, because if there was blood around the back, the animal would lose a lot of blood and you might lose the animal. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Back;</span><span class="definition_fr"> dos.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo ren fe mo mal.</span><span class="example_en">I have a backache. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦'Ça docteur là dit?''Li dit com ça cé mo fin qui ouvert. Mo gaignin pou resté dan lite pendan tou ain semaine! '.</em>'What did the doctor say?' 'He said it's my back that's open. I have to stay in bed for an entire week! ' (<span class="variant_code">WO</span>) •<span class="headword">mal o ren </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Backache;</span><span class="definition_fr"> mal au dos.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">mal</span><span class="example_en"></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rèn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); larenn (<span class="variant_code">ST</span>); renn (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Queen;</span><span class="definition_fr"> reine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te fe en renn. Li marye rwa-la.</span><span class="example_en">She was made queen. She married the king. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Liranje en bononm e met li ora la fnet la renn-la.</span><span class="example_en">He made a little scarecrow and set it up outside the queen's window. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">renar</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Fox;</span><span class="definition_fr"> renard.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena en kont pou en renar-la. Ye kanay.</span><span class="example_en">There's a story about a fox. They're cunning. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Ainjour au soir, Cigogne (mo cré c'était so fête) té invité Rénard soupé en tête à tête.</em> One evening, the Stork (I think it was his birthday) invited the Fox to a private supper. (<span class="variant_code">T20</span>) •'Compair Renard<sup>9</sup> <span class="example"><span class="example_lc">proper n.</span><span class="example_en">Brer Fox (folktale character); Compère Renard (personnage dans les contes). '<span class="example"><span class="example_lc">Compair Renard'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">FO T15</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rense</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Beating, whipping;</span><span class="definition_fr"> correction, rincée, rossée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dòn li en bon rensey.</span><span class="example_en">Give him a good thrashing. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rense</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); renche, rens (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To rinse;</span><span class="definition_fr"> rincer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La vou lave li, mè la sa se pa fini. La vou gen pase li den en lòt lo pou renche li.</span><span class="example_en">You wash it, but it's not finished yet. You have to pass it through some different water to rinse it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo fini rense mo lenj, mo me li andan en bake.</span><span class="example_en">When I'm finished rinsing my laundry, I put it in a washtub. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Blanche rincé so baquet donnin li bon dolo fraîche pou li boi.</span><span class="example_en">Blanche rinsed her bucket and gave her fresh water to drink. </span><span class="example_code">(T30)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rense</span><sup>3</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); rente (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To beat;</span><span class="definition_fr"> battre, rosser.</span> <em>Rense li pou mo!.</em>Thrash him for me. (<span class="variant_code">PC</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">rentche</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); rentche, rentchye (<span class="variant_code">PC</span>); renke (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Back, spine, backbone;</span><span class="definition_fr"> dos, colonne vertébrale.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Epi ye se koupe vou rentche a kou-d-jwèt.</span><span class="example_en">And then they would cut your back with lashes of the whip. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye fe frikase kochon avèk renke kochon.</span><span class="example_en">They made a pig fricassee with the pig's backbone. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rentonsyon</span> <span class="pos">n.</span> •<span class="headword">rentonsyon d irin </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Urine retention;</span><span class="definition_fr"> rétention d'urine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou lentonsyon d irin, bouyi en la men plen de ti sabo, e bwar sa trwa fwa par jou.</span><span class="example_en">For urine retention boil a handful of little pony-foot and drink that three times a day. (<span class="variant_code">BI</span>); <em>"la rintention d'irin [la rentonsyon d irin]'.</em>(<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rèouvri</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); reovri (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To open again, reopen;</span><span class="definition_fr"> rouvrir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lè è fermè so zyè, fermè le è rèouvri li, fèrmè e ouvè.</span><span class="example_en">He closes his eyes, closes and opens them, closes and opens. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">repa</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Meal;</span><span class="definition_fr"> repas.</span> <em>To manj trwa repa par jou? Dejœnen, dmen e soupe..</em>Do you eat three meals a day? Breakfast, lunch and supper. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">♦Jamais après mo repas mo té va dodo sur lachaise.</span><span class="example_en">Never after my meal would I fall asleep on the chair. </span><span class="example_code">(T39)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">repare</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To repair, fix;</span><span class="definition_fr"> réparer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le chalon li gen, li bèzòn repare.</span><span class="example_en">The boat he works on has to be fixed. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">repase</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>); pase (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); arpase, reupase, eurpase (<span class="variant_code">PC</span>); rpase (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To iron, press;</span><span class="definition_fr"> repasser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo rakonte li se MISS DAL ki repase mon chimiz kan mo marye.</span><span class="example_en">I told her that it was Miss Dal who ironed my shirts when I got married. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo midonnen mo lenj avan mo pase li.</span><span class="example_en">I starched my clothes before I ironed them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Làli çorti aine ki té samblé kom si li té pacé avè ein fair yé arpacé chimige djinkelmaine..</em>Then he got one out which looked like it had been ironed with an iron they use on a gentleman's shirts. (<span class="variant_code">T17</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">repete</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To repeat;</span><span class="definition_fr"> répéter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le e repete sa le e di.</span><span class="example_en">He repeats what he's saying. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; L <span class="example"><span class="example_lc">ap chagrinen man. Li kontini repete tou-l-tan la mèm choj.</span><span class="example_en">He's annoying me. He keeps repeating the same thing all the time. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Atou minit Konpè Ratbwa te djete pou si Konpè Lous tape vini, e li te di, ma monje jis en nòt. Li te pa fini monje sila li te repete menm choz e kontinwe monje.</span><span class="example_en">At each moment Brer Possum looked to see if Brer Bear was coming, and he said 'I'll eat just one more.' He wasn't done eating that one when he repeated the same thing and continued eating. </span><span class="example_code">(DU)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">reponn</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); repòn (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); reponde (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To answer;</span><span class="definition_fr"> répondre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M a repòn vou an kreyòl.</span><span class="example_en">I'll answer you in Creole. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo ekri li me li pa reponde man.</span><span class="example_en">I wrote him but he didn't answer me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li réponde yé té dans la maison a coté divant.</span><span class="example_en">He answered that they were in the house next door. </span><span class="example_code">(FO T22)</span></span> •<span class="headword">repòn tèlèfòn </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To answer the telephone;</span><span class="definition_fr"> répondre au téléphone.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye p e repòn tèlèfòn.</span><span class="example_en">They don't answer the phone. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To talk back, backtalk;</span><span class="definition_fr"> répondre insolemment, être effronté. <span class="example"><span class="example_lc">Li pa frante, Li byen poli. Ena ki va reponn twa. Pa li.</span><span class="example_en">She's not sassy. She's very polite. There are some who talk back to you. Not her. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">repons</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Response;</span><span class="definition_fr"> réponse.</span> <em>Mo ti nèveu di: Mamsa ena? Oken repons. Li te mòr..</em>My little nephew said, 'Mom? What's wrong?' No answer. She was dead. (<span class="variant_code">CA</span>) <em>♦»Ça cé ain bel réponse, dit Mamrie..</em>« 'That's a beautiful answer,' said Mamrie. (<span class="variant_code">ME</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">repoubliken </span><span class="example"><span class="example_lc">adj.n.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ripoubliken (<span class="variant_code">PC</span>). Republican; républicain. <span class="example"><span class="example_lc">DOWN SOUTH ye dèmokratastè ye e toumen, ena plen ki e tournen repoubliken.</span><span class="example_en">In the South they are Democrats, but now they are changing, there are a lot more who are Republicans. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">repoze</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); poze (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To rest, relax;</span><span class="definition_fr"> se reposer, se détendre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo travay tou la journen, e mo las. Mo gen poze en pe.</span><span class="example_en">I've worked all day, and I'm tired. I need to rest a little. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo kouche e repoze mo-mèm.</span><span class="example_en">I went to bed and rested. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand soir vinili té si lasse, li assite en ein nabbe pou réposer li.</span><span class="example_en">When evening came, he was so tired that he sat on a tree to rest. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">reprezante</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); reprezant (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To represent;</span><span class="definition_fr"> représenter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li i pou reprezante li-mèm devan lalwa.</span><span class="example_en">He had to represent himself before the law. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Chak chandèl represan la vi enn pèrsòn, e mo-tchyenn ben kour.</span><span class="example_en">Each candle represents a person's life, and mine is really short. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rèputasyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> rèpitasyon (<span class="variant_code">PC</span>); repitasyon (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Reputation;</span><span class="definition_fr"> réputation.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pèrd so repitasyon tèlman ke li bwa la bwason.</span><span class="example_en">He's lost his reputation, he's been drinking so much. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rès</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Leftovers;</span><span class="definition_fr"> restes.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dòn mon le rès.</span><span class="example_en">Give me the leftovers. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">resèpsyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Reception;</span><span class="definition_fr"> réception.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te dwaz èt gen en gran resèpsyon pou so maryaj.</span><span class="example_en">There must have been a big reception for her marriage. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">resevwa</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); rezevwa, rèsevwa, rèsèvwa (<span class="variant_code">PC</span>); resèvwa (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To receive, get;</span><span class="definition_fr"> recevoir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Don ton-sa-la ki moun ki te resevwa en tchèk, ni blon ni nwa, to te gen travay.</span><span class="example_en">In those days who received [welfare] checks? Neither whites nor blacks, you had to work. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo resevwa en liv ke mo pa ordonen e mo ranvwaye li.</span><span class="example_en">I received a book I didn't order and I sent it back. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <em>♦Yédi mouan pou mo hèkri vou pou pran zaranjman avé vou pou arçoi ein gazait..</em>They told me to write to you and make arrangements with you to receive a newspaper. (<span class="variant_code">T17</span>) 2.<span class="definition_en"> To receive, entertain guests;</span><span class="definition_fr"> recevoir des invités.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Me se de drol moun-ye. Ye di pa bonjou, ye pa konnen pou rezevwa.</span><span class="example_en">But those are strange people. They never say hello, they don't know how to receive guests. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo resèvwa en ta moun yèr.</span><span class="example_en">I entertained a lot of people yesterday. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Quand mo rivé là soir là mo trouvé mo l'oncle à laporte apé reçoit moune..</em>When I arrived there that evening I found my uncle at the door receiving people. (<span class="variant_code">T40</span>) •<span class="headword">rèsèvwa piti </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); resèvwa piti (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To deliver a baby;</span><span class="definition_fr"> mettre un bébé au monde.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Fonm koulè, li se kouri la se vni kote vou-tchèn madòm rèsèvwa piti-la.</span><span class="example_en">The black woman would come to your wife's place, she would deliver your child. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">resi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Receipt;</span><span class="definition_fr"> reçu. <span class="example"><span class="example_lc">Ekan mo achte mo tomobil, ye dòn man en resi.</span><span class="example_en">When I bought my car, they gave me a receipt. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">resite</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); resit (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To recite;</span><span class="definition_fr"> réciter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le swa mo resit mo leson pou landmen a lekol.</span><span class="example_en">At night, I recite my lesson for the next day at school. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yekontinwe marche e chakenn te resite ye ti bout kreol.</span><span class="example_en">They continued walking, and each one recited his little bit of Creole. (JA); <span class="example"><span class="example_lc">Mo resit trwa sali mari e en nòtr pe.</span><span class="example_en">I recite three Hail Marys and one Our Father. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rèspe</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Respect;</span><span class="definition_fr"> respect.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En piten, se keken ke pa bon. Se keken ki kouch partou. Li pa gen rèspe.</span><span class="example_en">A person of loose morals is a bad person. It's someone who sleeps around. He has no respect. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Compair Tigue oté so sapo et di: Michié Cabri, mo vini présanté vou mo respé avèé mo gasson, et mandé nouvel vou famie..</em>Brer Tiger removed his hat and said: Mr. Goat, I have come to present you my respects with my son, and to ask for news of your family. (<span class="variant_code">T8</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">rèspektab</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Respectable;</span><span class="definition_fr"> respectable.</span> <em>Li te gen en bon ga]. Li te byen rèspektab..</em>He had a good job. He was respectable. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Vourespectabe conchitroyen.</span><span class="example_en">Your respectable fellow citizen. </span><span class="example_code">(T13)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rèspèkte</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); rispèk, rèspe, rèspè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To respect;</span><span class="definition_fr"> respecter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo rispèk ye, ye rispèk mo.</span><span class="example_en">I respect them and they respect me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ena en ta moun ke rèspèkte li. Li en vayan moun.</span><span class="example_en">A lot of people respected him. He was a nice person. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rèspire</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> respire (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To breathe;</span><span class="definition_fr"> respirer, souffler.</span> ♦Mo <span class="example"><span class="example_lc">bien géné pou respiré; mo faible, faible.</span><span class="example_en">I'm having a hard time breathing; I'm very weak. </span><span class="example_code">(ME)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rèsponsab</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Responsible;</span><span class="definition_fr"> responsable.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M ap dòn twa sa. To rèsponsab pou sa.</span><span class="example_en">I'm going to give you this. You're responsible for this. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mopli responsabe pour statue Miché Kellogg.</span><span class="example_en">Now I am no longer responsible for the statue of Mr. Kellogg. </span><span class="example_code">(T34)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rèstan</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); rèston (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Rest, remainder;</span><span class="definition_fr"> reste.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand yé té rivé au ras la maison Michié Zipiter dans ciel tout la restant chien yé té pair, yé parti.</span><span class="example_en">When they arrived near Mr. Jupiter's house in the sky, the remainder of the dogs were afraid, they left. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Leftovers;</span><span class="definition_fr"> restes.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo resevwa en ta moun yèr e. Mo gen en ta rèstan dan glasyè</span><span class="example_en"> I had a lot of company yesterday. I've got a lot of leftovers in the refrigerator. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rèste </span>(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); rès (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); res (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">NE</span>); rètè, reste, rèt, ret, let (<span class="variant_code">PC</span>); rèst (<span class="variant_code">CA</span>). —<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To remain, stay;</span><span class="definition_fr"> rester.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo mòm te malad, li rèste malad trwa zon.</span><span class="example_en">My mother was sick. She stayed sick for three years. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Larjan li kolèkte sa va pou misyonèr-la. Sa rès pa dan la parwas.</span><span class="example_en">The money he collected, it goes to the missionary. It doesn't stay in the patish. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lienvite li pou rete dmen avek li.</span><span class="example_en">He invited him to stay and have dinner with him. </span><span class="example_code">(JR)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Pi la li song le li en koud pwen don so vont. So pwen-la rete kole.</span><span class="example_en">They he dealt him a blow to the stomach. His fist remained stuck. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To be left over, remain;</span><span class="definition_fr"> rester, demeurer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">E la kan nou rontre nou rekòt nou peye nou Iwaye. Sa ki reste, larjonn, li dòn nouzòt li.</span><span class="example_en">And when we brought in the harvest we paid our rent. And the money that was left he gave to us. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan to fini to tas kafe, ena la mar ki rès andan.</span><span class="example_en">When you've finished your cup of coffee, the grounds stay on the bottom. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Na pi rention dan cabanne, jiche dizo cilà ki rété.</span><span class="example_en">There are no supplies left in the house, just that bone remains. </span><span class="example_code">(T4)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To live;</span><span class="definition_fr"> habiter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kont mo marye, la fiy vini rèste avèk mwa isi.</span><span class="example_en">When I got married the girl came to live with me here. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te rèt dan vyeu lamezon.</span><span class="example_en">I used to live in an old house. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye bandònen mezon-la. Ena pi pèrsonn ki rès andan-la.</span><span class="example_en">They abandoned the house. No one lives there anymore. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Dahomey té ein vié zancien nègue guinain ki té rété lot côté bayou.</span><span class="example_en">Brer Dahomey was an old Guinean black man who lived across the bayou. </span><span class="example_code">(T6)</span></span> —<span class="pos">v.aux.</span> [Habitual or durative action.] <em>To konnen, kichoj kòm sa, to gen toujou parle li, to vwa? Si to rèste janmè parle, t a janme konnè..</em>You know, something like that, you have to speak it a lot. If you go without speaking it you will never learn it. (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword"> rete trape </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To get caught, stuck;</span><span class="definition_fr"> s'accrocher, se prendre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo chimij rete trape dan waya-la.</span><span class="example_en">My shirt got caught on the barbed wire. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">reste san </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To do without, go without;</span><span class="definition_fr"> se passer de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo papa k chache en pè d tènis pou mo frè e li te tro piti, li dòn li kote mon. La, frè te gen reste san.</span><span class="example_en">When my dad went to get a pair of tennis shoes for my brother and they were too small he gave them to me. Then my brother had to go without. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te pa gen sa s f e mo rèste san.</span><span class="example_en">I didn't have any, so I did without. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">rès dan det </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To be in debt;</span><span class="definition_fr"> être endetté. <span class="example"><span class="example_lc">Le rès dan det.</span><span class="example_en">He is in debt. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Avan mo fini peye en choj, mo achte kikchoj dòt, e mo rès dan dèt.</span><span class="example_en">Before I finish paying for one thing, I buy something else and I stay in debt. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">rès malad </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To be sickly;</span><span class="definition_fr"> être maladif. cf. <span class="example"><span class="example_lc">malad</span><span class="example_en">•<span class="headword">reste trankil </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To keep quiet, still;</span><span class="definition_fr"> se taire, rester tranquille, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">trankil</span><span class="example_en">•<span class="headword">rèste debout </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To stand, be standing;</span><span class="definition_fr"> rester debout, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">debout</span><span class="example_en">•<span class="headword">rèste pri </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To get caught, stuck;</span><span class="definition_fr"> s'accrocher, se prendre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou rèste pri andan labou-la.</span><span class="example_en">We got stuck in the mud. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye rèste pri andan fil de fè.</span><span class="example_en">They got caught in barbed wire. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rèstoran</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); lèstoran (<span class="variant_code">PC</span>); èstoron, lèstoron (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Restaurant;</span><span class="definition_fr"> restaurant.</span> <em>Kofè m ole monje siton kote rèstoran ò blan ve pa mwen?.</em>Why would I want to eat so badly in a restaurant where the whites don't want me? (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mò biznis se en lèstoron. Mon jòb a mon se en COOK</span><span class="example_en">My business is a restaurant, and my job is a cook. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te anbarase parskè mo te pa abiye byen pou dmen o rèstoran.</span><span class="example_en">I was embarrassed because I wasn't dressed nice to eat at the restaurant. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">resusite</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To resurrect;</span><span class="definition_fr"> ressusciter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦'Mo bon papa qui jamin menti, qui té ressuscité Saint Lazare et sauvé Daniel de lion layé.</span><span class="example_en">' «My good Father who never lies, who raised Lazarus from the dead and saved Daniel from the lions.» (<span class="variant_code">TN</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">retar</span> <span class="pos">adv.</span> •<span class="headword">an retar </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">Late;</span><span class="definition_fr"> en retard.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dans lamonte Torti, Lapin té en rétard.</span><span class="example_en">According to Turtle's watch, Rabbit was late. </span><span class="example_code">(T26)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">'en retard</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">T27</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">retarde</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Retarded;</span><span class="definition_fr"> attardé, faible d'esprit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tout qualité moun, tout retardé, yé gone chanter à le nèg que li 'tait pas éduqué.</span><span class="example_en">Every kind of retarded person, went to sing to the black man that he was not educated. </span><span class="example_code">(DC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">retir</span> <span class="pos">v.tr.</span> retire (<span class="variant_code">MO</span> 60). To remove, take off; retirer, enlever, ôter. <em>♦[Pou] panari, to me lemouch.</em>(<em>en la gres) si la ou safe mal. Kont li vyen rouj to retir lemouch..</em>For whitlow, you put some flies and grease on the place where it hurts. When it turns red you remove the flies. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">reubour</span> <span class="pos">n.</span> •<span class="headword">a reubour </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">In a bad mood;</span><span class="definition_fr"> de mauvaise humeur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lientré chez li soûl com douze, qué dépuis li té à rebours.</span><span class="example_en">He came back home stone drunk, and ever since he has been in a bad mood. </span><span class="example_code">(T37)</span></span> •<span class="headword">'a la rebours' </span><span class="pos">prep.phr.</span> <span class="definition_en">Against, contrary to;</span><span class="definition_fr"> à rebours de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité fait tout quichoge a la rebours bon sens.</span><span class="example_en">He did everything contrary to common sense. </span><span class="example_code">(FO T18)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">reuchte</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); richte (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">CA</span>); rèchte (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To throw up, vomit;</span><span class="definition_fr"> vomir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gonbo fevi te fe mo rèchte. Li te filan.</span><span class="example_en">My okra gumbo made me throw up. It was slimy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Compair Lapin té ben malade a cause do l'eau et soleil et li commencé réjété tout ça li té manzé..</em>Brer Rabbit was really sick because of the water and the sun and he began to throw up everything that he had eaten. (<span class="variant_code">FO T4</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Sa va onpeche ye touse e rechte en ta.</span><span class="example_en">That will prevent them from coughing and throwing up a lot. [<span class="example"><span class="example_lc">'richeté'</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">reulod</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To reload, load again;</span><span class="definition_fr"> recharger.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Leu GAGE deu leu RAILROAD difè ran larjœr. Fo tu delod a chak eta. A chak eta ou delod e reulod.</span><span class="example_en">The gage of the rails is different widths. You have to unload and reload at every state border. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">reumue</span> <span class="pos">v.</span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To stir, move, move around, budge;</span><span class="definition_fr"> se remuer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Comme li pas tendé Compair Lapin remué li cré li té mort touffe.</span><span class="example_en">As he did not hear Brer Rabbit stirring he thought he had died of suffocation. </span><span class="example_code">(FO T6)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To shake up;</span><span class="definition_fr"> remuer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Cêté divent, vous connin, qui tapé soufflé et rémié lamer.</span><span class="example_en">It was the wind, you know, that was blowing and stirring up the sea. </span><span class="example_code">(FO T20)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">reupo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); repo (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Rest, nap;</span><span class="definition_fr"> repos, petit somme.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo krwa mo pron mwa en ti reupo.</span><span class="example_en">I think I'm going to get a little rest. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Tou lez apre-midi mo pran mo repo an sofa. Mo dormi en demi œr de tan.</span><span class="example_en">Every afternoon I rest on the sofa. I sleep a half hour. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">reusi</span> <span class="pos">v.</span> (<span class="variant_code">PC</span>); resi (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); reisi (<span class="variant_code">CA</span>); risi (<span class="variant_code">BT</span>); reuisi (<span class="variant_code">MO</span> 60). —<span class="pos">v.aux.</span> <span class="definition_en">To succeed in;</span><span class="definition_fr"> réussir à.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li resi trape man an telefòn.</span><span class="example_en">He succeeded in reaching me by phone. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ala fen li reisi ote pikan-la.</span><span class="example_en">In the end he succeeded in removing the thorn. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To succeed;</span><span class="definition_fr"> réussir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye fe tou sa ye te peu pour monntre mon la plu joli vi dan l monn ki nave, e mo krwa ye joliman byen risi.</span><span class="example_en">They did all that they could to show me the prettiest life that there was in the world, and I think they succeeded rather well. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li resi byen a lekol.</span><span class="example_en">He's succeeding well at school. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To turn out, produce;</span><span class="definition_fr"> produire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou fe en jarden me no resi pa granchoj avèk jarden astèr-la.</span><span class="example_en">We have a garden but we're not producing much in the garden right now. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">reutournè</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); tounen, tourn, tourné, tournen, rètoun (<span class="variant_code">PC</span>); retòrnen, retournen (<span class="variant_code">CA</span>); retourne (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To give back;</span><span class="definition_fr"> rendre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo reutournè li bèk.</span><span class="example_en">I return it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo prete so sizo e la mo retournen li.</span><span class="example_en">I borrowed his scissors and now I'm returning them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To return, come back;</span><span class="definition_fr"> retourner, revenir, rentrer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ka to tounen to gen bengnen ankò to partou, to plen la pousyè.</span><span class="example_en">You will have to take another bath when you get home, because you'll be all covered in dust. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No te dan le bwa e no te ape hele e leko t ap retournen a nouzòt.</span><span class="example_en">We were in the woods and we were yelling and the echo was coming back to us. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Ki sa ki va o bayou ape chonte e retoun ape plere?.</em>What is it that goes to the bayou singing and comes back in tears? [<span class="example"><span class="example_lc">'rétoune'</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">DU</span>) •<span class="headword">tournen bèk </span><span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To return, go back;</span><span class="definition_fr"> retourner, repartir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">...ouchka midi, to pran midi, la èn è to tournen bèk dan dezè.</span><span class="example_en">[You work] until noon, you take noon off, and then at one o'clock you come back to the fields. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> Conjug: rètouna <span class="example"><span class="example_lc">v.intr.fut.</span><span class="example_en">Will return; retournera. <span class="example"><span class="example_lc">To rètouna pi bèk ankò to vyenra pi bèk ankò.</span><span class="example_en">You will not return any more, you will not go back any more. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rèv</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Dream;</span><span class="definition_fr"> rêve. •<span class="headword">move rèv </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Bad dream, nightmare;</span><span class="definition_fr"> mauvais rêve, cauchemar. <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen en louten. Sa fe bebe kriye. Se en movè rèv.</span><span class="example_en">He had a nightmare. That made the baby cry. That's a bad dream. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">revanje</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To avenge oneself, take revenge, get even with;</span><span class="definition_fr"> se venger.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li revanje an twa.</span><span class="example_en">He got even with you. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">reve</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); rève (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To dream;</span><span class="definition_fr"> rêver. <span class="example"><span class="example_lc">Mo wa sa dan la nwit. Mo rève sa.</span><span class="example_en">I saw that at night, I dreamt it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo rève mo te dan la Frans.</span><span class="example_en">I dreamt I was in France. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Morévé qué dans peu de jours nous té rivé coté Lindine.</span><span class="example_en">I dreamt that in just a few days we had arrived at Lindine. </span><span class="example_code">(T34)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">reveye </span>(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); revèye (<span class="variant_code">MO</span> 60). -—<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To wake up;</span><span class="definition_fr"> se réveiller.</span> <em>Mo kou dòrmi ka mo reveye mo te BRAND <span class="variant_code">NE</span>Wl.</em>I went to sleep and when I woke up I was brand new. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Reveyè pas e li son la klòch pou reveye sès k ape dòrmi.</span><span class="example_en">The wake-up man passes and he rings a bell to wake up those who are sleeping. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Morévéyé avé ein la souafe ki té apé graté mo gargane.</span><span class="example_en">I woke up with a thirst that was scratching my throat. </span><span class="example_code">(T16)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To wake, wake up;</span><span class="definition_fr"> réveiller.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li tanmbe dòrmi, è, mo te pa ka reveye li.</span><span class="example_en">He fell asleep, and I couldn't wake him. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Mais qué commerce tapé méné, bougue d'animal, réveillé tout moune comme ça?.</em>But what activity is this, you animal, to be waking everyone up like that? (<span class="variant_code">FO T18</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">reveyèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); reveyè (m.), reveyez (f.) (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> One who wakes another up;</span><span class="definition_fr"> un réveilleur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sè en reveyèr.</span><span class="example_en">[A rooster] is a waker-up. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Reveyè pas e li son la klòch pou reveye sès k ape dòrmi.</span><span class="example_en">The wake-up man passes and he rings a bell to wake up those who are sleeping. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">reveyon</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Christmas Eve or New Year's Eve dinner;</span><span class="definition_fr"> réveillon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Apre lamès minwi, no te gen en reveyon. Pap te twe en ti kochon. Sete en repa.</span><span class="example_en">After midnight mass, we had a New Year's dinner. Dad would kill a little pig. It was a meal. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">reveyon</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Reverend;</span><span class="definition_fr"> révérend.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ezot pèl prèt-la reveyon Gabrièl.</span><span class="example_en">The others call that priest the Reverend Gabriel. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">revini</span> <span class="pos">v.intr.</span> (<span class="variant_code">CA</span>); revigni (<span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> To come back;</span><span class="definition_fr"> revenir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Il y a deux mois, nous apé couri pêcher. Chaque fois nous reviens, il y a pas manger.</span><span class="example_en">For two months now we've been going fishing. Each time we come back, there is no food. (<span class="variant_code">AN</span> <span class="variant_code">T7</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gonn me mo te revini.</span><span class="example_en">I had left but I came back. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Enfin, quand jour la va rivé; que ta oulé revini chez nous.</span><span class="example_en">Finally when the day arrives and you want to come back to us. </span><span class="example_code">(T33)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To become again;</span><span class="definition_fr"> redevenir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo revigni mjè.</span><span class="example_en">I got better again. (<span class="variant_code">MO</span> 60)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">revolt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Revolt;</span><span class="definition_fr"> révolte.</span> <em>Èiti te kontrole par leu Franse. E kon le nwar, la pòpulasyon d nwar i te plu gro keu le blan se fe enn revolt. E ye prann leu pei..</em>Haiti was controlled by the French. And when the blacks, the black population was bigger than the whites there was a revolt. And they took over the country. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Céli kapé gouvernin en cachette é conseillé tou moune é mené yé en révolte.</span><span class="example_en">It is he who is governing secretly and advising all your people, and putting them in rebellion. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">revolte</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To revolt, rebel;</span><span class="definition_fr"> se révolter.</span> <em>♦Faut nos fait la loi, et tout ça yé qui révolté na tchué yé..</em>We have to make a law, and all of those who rebel, we will kill them. (<span class="variant_code">FO T1</span>) 2.<span class="definition_en"> To avenge oneself, take revenge, get even with;</span><span class="definition_fr"> se venger.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li vole so fonm-la e li revolte anlèr li.</span><span class="example_en">He stole his wife away and he got even with him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">revolusyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> revolisyon (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Revolution;</span><span class="definition_fr"> révolution.</span> ♦ Mo <span class="example"><span class="example_lc">revé qu'ein révolution té bouleversé la Louisiane.</span><span class="example_en">I dreamt that a revolution had rocked Louisiana. </span><span class="example_code">(T37)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">'revolution'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T38</span>) 2.<span class="definition_en"> High blood pressure;</span><span class="definition_fr"> pression du sang élevée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li malad. Li gen revolisyon san.</span><span class="example_en">He's sick. He's got high blood pressure. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">reyini</span> <span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To gather together, assemble (for a meeting);</span><span class="definition_fr"> se réunir, se rassembler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand tout zouvrier té réini Compair Lapin commencé fait so pont qui té vite fini.</span><span class="example_en">When all of the workers had gathered, Brer Rabbit began to construct his bridge, which was finished in no time. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">reyon</span> <span class="pos">n.</span> •<span class="headword">reyon solèy </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Ray of sunlight, sunbeam;</span><span class="definition_fr"> rayon de soleil.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se dwa-zèt jour parskè mo wa reyon soley.</span><span class="example_en">It must be daylight because I see rays of sunlight. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦»Asteur to propre é bel comme ain rayon soleil. «</span><span class="example_en">Now you are clean and pretty as a ray of sunlight. </span><span class="example_code">(ME)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">reze</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To dig a hole or a small ditch in a row in order to plant;</span><span class="definition_fr"> faire un trou pour planter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Te reze la tèt lœ ran; sete fe konm en fose.</span><span class="example_en">They dug out the head of the row to make a drainage ditch. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rezen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Grape;</span><span class="definition_fr"> raisin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Rezen-la e mwazi.</span><span class="example_en">The grapes are moldy. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ena moun ke fe duven avèk rezen.</span><span class="example_en">There are people who make wine with grapes. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Raisins apé grimpé.</span><span class="example_en">The grapevines are climbing. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> •<span class="headword">rezen rouj </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Red grape;</span><span class="definition_fr"> raisin rouge.</span> •<span class="headword">rezen sek </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Raisin;</span><span class="definition_fr"> raisin sec.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena de kalite rezen. Ena rezen sek ena rezen vè.</span><span class="example_en">There are two kinds of grapes, dried ones and fresh ones (i.e raisins). (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">rezen vè </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Grape;</span><span class="definition_fr"> raisin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena de kalite rezen. Ena rezen sèk ena rezen vè.</span><span class="example_en">There are two kinds of grapes, fresh ones and dried ones (i.e raisins). (<span class="variant_code">PC</span>) rezidans <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Residence;</span><span class="definition_fr"> résidence.</span> <em>♦Compair Lapin é Maite Rénard tou lé dé resté dan minme paroisse où lé roi lé fé so résidence..</em>Compair Lapin and Master Fox both remained in the same parish where the king had his residence. (<span class="variant_code">FO 1887</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">reziman</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Regiment;</span><span class="definition_fr"> régiment.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dantan réziman blan ein solda té mouri, zoficié té kouri téré li.</span><span class="example_en">In the days of the white regiments, if a soldier died the officers went to bury him. </span><span class="example_code">(T14)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rezipèl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Erysipelas;</span><span class="definition_fr"> érysipèle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen en gro rezipèl apre so bra-la.</span><span class="example_en">He had a big erysipelas on his arm. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Panrezipel fe en longon avek de rave e lagres, epi fròt avek sa.</span><span class="example_en">For erysipelas make an ointment with cockroaches and fat, and rub with that. [ <span class="example"><span class="example_lc">'résipelle</span><span class="example_en">'] (<span class="variant_code">LA</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rezistans</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Resistance;</span><span class="definition_fr"> résistance.</span> <em>♦Cépou ça mo conseillé vou pa fé résistance..</em>This is why I advise you not to resist. (<span class="variant_code">FO 1887</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">reziste</span> <span class="pos">v.</span> <span class="definition_en">To resist;</span><span class="definition_fr"> résister.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mingo peut pas résister une bouteille tafia.</span><span class="example_en">Mingo cannot resist a bottle of tafia. </span><span class="example_code">(TM)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rezon </span><span class="example"><span class="example_lc">n., adj.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); rezo (<span class="variant_code">PC</span>). —n. Reason; raison. <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen deu rezon to pa dwat fe sa.</span><span class="example_en">There are two reasons you shouldn't do that. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Larezon Konpè Ratbwa pa gen pwal on so latchye.</span><span class="example_en">The reason Brer Possum has no hair on his tail, (name of folktale), [<span class="example"><span class="example_lc">'réson'</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">DU</span>) •(gen) rezon <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To be right;</span><span class="definition_fr"> avoir raison.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si ye fe twa kèkcho ki to rezo o pa, vyen isi.</span><span class="example_en">If they do something to you, whether you're right or not, come to see me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">L ape di la verite. Li gen foutiman rezon.</span><span class="example_en">He's telling the truth. He is really right. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ah, Compair Lapin té raison; ein pé plis mo té fouti.</span><span class="example_en">Oh, Brer Rabbit was right; a little more and I would be dead. </span><span class="example_code">(FO T18)</span></span> —<span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Reasonable;</span><span class="definition_fr"> raisonnable.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa se rezon.</span><span class="example_en">That is reasonable. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> rezònab <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Reasonable;</span><span class="definition_fr"> raisonnable.</span> <em>♦Èce que yété jamin gagnin, dans tou la Nouvel Lorlèan, ain nanfan plice intelligent éplice raisonable pacè li?.</em>Has there ever been, in New Orleans, a more intelligent and more reasonable child than he? (<span class="variant_code">ME 91</span>)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rezòne</span><sup>1</sup> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); rezònen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To reason;</span><span class="definition_fr"> raisonner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li an anfans me jodi li parle byen. Li te kapab rezònen byen. Li te p ap deparle.</span><span class="example_en">He's senile but today he spoke well. He was able to reason well. He wasn't talking nonsense. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rezòne</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To ring, resound;</span><span class="definition_fr"> résonner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vouzote té capabe tendé la hache la résonné et nabe la té tremblé.</span><span class="example_en">You were able to hear the axe resound and the trees quiver. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ri</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); rir (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">ST</span>), <em>—v.intr..</em>To laugh; rire. <span class="example"><span class="example_lc">Yé jich e monti pou fas pou fe to ri.</span><span class="example_en">They were just lying as a joke, to make you laugh. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li ri la kontontmon.</span><span class="example_en">He laughed from contentment. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo jich ap betize pou to ri.</span><span class="example_en">I'm just joking so you'll laugh. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Et tous macacs lé yé en ba nabe parti ri.</span><span class="example_en">And all of the monkeys under the tree began laughing. </span><span class="example_code">(T25)</span></span> Conjug: an rian <span class="example"><span class="example_lc">pres.part.</span><span class="example_en">Laughing; en riant. <span class="example"><span class="example_lc">♦»Lavou gen li ben, Misye Lyon</span><span class="example_en"> « <span class="example"><span class="example_lc">Lours di li an Han.</span><span class="example_en">'There you are quite right,' the Bear said laughing. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">ri ant so moustach </span><span class="pos">v.phr.</span> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To force a laugh;</span><span class="definition_fr"> rire faux, rire pointu.</span> L <span class="example"><span class="example_lc">ape ri ant so moustach. Li p ole ri. Li pa konen sa pou fe.</span><span class="example_en">He's forcing a laugh. He doesn't want to laugh. He doesn't know what to do. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword"> ri jichka dan so ba vant </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To split one's sides laughing;</span><span class="definition_fr"> se tenir les côtes de rire à force. <span class="example"><span class="example_lc">A fòrs li t ap ri, li ri jichka dan so ba vant.</span><span class="example_en">He was laughing so hard, he split his sides laughing. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">ri apre </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">NE</span>); rize apre (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To laugh at;</span><span class="definition_fr"> rire de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan piti-ye t ape parle Kreol, ye t ape ri apre euzòt.</span><span class="example_en">When the children spoke Creole, they laughed at them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦E Lapen la li te o bout mirye e pi li te ri ape Bouki.</span><span class="example_en">And Rabbit was at the end of the mulberry tree, and he was laughing at Bouki. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> •<span class="headword">ri bon kèr </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To laugh heartily;</span><span class="definition_fr"> rire de bon coeur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li konen ri bon kèr.</span><span class="example_en">He can laugh heartily. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yé tous fait semblant ri, mais li, li ri bon tchor.</span><span class="example_en">They all pretended to laugh, but he laughed heartily. </span><span class="example_code">(T25)</span></span> •ri don (sa) barb <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); ri dan so barb (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To laugh up one's sleeve;</span><span class="definition_fr"> rire dans sa barbe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">E tou s ton-la Lapen t ape ri don sa barb.</span><span class="example_en">All the while Rabbit was laughing up his sleeve. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Bouki ri dan so la barbe kan li ouâ tou so zanfans vini gra com cosons langré.</span><span class="example_en">Brer Rabbit laughed up his sleeve when he saw all his children getting fat like fattened pigs. </span><span class="example_code">(T6)</span></span> —v. <span class="example"><span class="example_lc">tr.</span><span class="example_en">To laugh at; rire de. <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité si béte tout moune té rit li.</span><span class="example_en">He was so stupid that everyone laughed at him. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">riban</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); rouban (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Ribbon;</span><span class="definition_fr"> ruban.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen de joli riban mare dan so latèt.</span><span class="example_en">She had two pretty ribbons tied on her head. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Fooucitte mo maitresse donne moin ruban, cofair mo oulé fé Emma é Caroline bel tou plin dimin.</span><span class="example_en">My master's wife has to give me a ribbon, because I want Emma and Caroline to look beautiful tomorrow. </span><span class="example_code">(ME)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rich</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Rich, wealthy;</span><span class="definition_fr"> riche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La moun vini rich on fe wiski.</span><span class="example_en">People got rich making whiskey. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Navé ein vié famme riche, yé té pélé Madamme Ranhoutan.</span><span class="example_en">There was an old rich woman whom they called Mrs. Orangutan. </span><span class="example_code">(T6)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Rich (of soil, food, etc.); riche (en parlant du soi, de la nourriture, etc.) <span class="example"><span class="example_lc">Dezè-sa-la, latè-la rich.</span><span class="example_en">This field has rich soil. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen GEORGIA COW, te gen la krèm, dile rich.</span><span class="example_en">I used to have a Georgia cow who had rich cream. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rich</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); larich (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Beehive;</span><span class="definition_fr"> ruche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le ti tan ape voltije e apre fè dimyèl dan en rich.</span><span class="example_en">The little bees are flying around and are making honey in a hive. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li gen en ti kabonn avèk de larich dimyèl e de tan.</span><span class="example_en">He's got a little shed with beehives and bees. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kon mouch a myel ye te vini sise plakmin ye, Konpè Lous te djete ou ye te kouri. Konm sa li te swiv ye e trouve ou ye larich te.</span><span class="example_en">When the bees came to suck the persimmons, Brer Bear watched where they went. That way he could follow them and find their hive. </span><span class="example_code">(DU)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">richar</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); richa (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> A wealthy person;</span><span class="definition_fr"> personne riche, richard.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li travaye pou en richar.</span><span class="example_en">She used to work for a rich man. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Tèl e tèl fomiy se de gro richar.</span><span class="example_en">Such and such a family are rich folks. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lapin t apé rivé côté li com in gros riche, avé charrette, milés et tout zespèces provisions.</span><span class="example_en">Rabbit pulled up next to him like a rich man, with a carriage, mules and all sorts of supplies. </span><span class="example_code">(T9)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">riches</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> richès (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Wealth;</span><span class="definition_fr"> richesse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li marye en nom dan le richès. So pèr se en richar.</span><span class="example_en">She married a wealthy man. His father is a rich man. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye parti kote ye, ben anmize apre la betasri, maigre la riches, de sèrten moun.</span><span class="example_en">They left for home, quite amused by the foolishness of some people, in spite of their wealth. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ride</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Wrinkled;</span><span class="definition_fr"> ridé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ka to vyen vye, to vyen ride dan to figi.</span><span class="example_en">When you get old, you become wrinkled in your face. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rido</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Curtain;</span><span class="definition_fr"> rideau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No mèt baton bale dan bourle no rido pou mèt li anlèr. No te pa gen baton rido.</span><span class="example_en">We put a broomstick in the hem of our curtains to hang them up. We didn't have curtain rods. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rifle</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); rufle (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.aux.</span> <span class="definition_en">To nearly, almost do sth.; faillir, manquer de. <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye rifle trape li, men li grenpe en bwa jis a tan.</span><span class="example_en">They almost caught him, but he climbed a tree just in time. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To graze, brush (against);</span><span class="definition_fr"> effleurer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li tire apre li, mè li jich rifle li.</span><span class="example_en">He shot at him, but he just grazed him. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li vini si pre lotomobil. Li jich rifle li.</span><span class="example_en">She came so close to the car. She just brushed up against it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">an riflan </span><span class="pos">prep.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); o riflon (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Level with, flush with;</span><span class="definition_fr"> a fleur de, au niveau de, à ras de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Chiko-ye, ye gen en bout deyò an riflan la tè.</span><span class="example_en">Cane stubble has an end that comes out level with the ground. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> rigodon <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Rigadoon;</span><span class="definition_fr"> rigodon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Lapinpas manké vini dimin soâ et méné vou viellon calbasse pou jouyé zoli rigodon.</span><span class="example_en">Brer Rabbit, don't forget to come over tomorrow night and bring your gourd violin to play a pretty rigadoon. </span><span class="example_code">(T3)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rigòl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Small trench, furrow (for drainage);</span><span class="definition_fr"> rigole, fossé d'égouttement.</span> <em>Èn rigòl. Ina ki pèl sa en fose..</em>A drainage ditch. Some people call it a [fose]. (<span class="variant_code">PC</span>) •<em>Toi conné qui belle rigole, qui coule dans bananiers?.</em>Do you remember the pretty little brook that ran through the banana trees? (GC3)</p> |
|
|
<p><span class="headword">riji</span> <span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To roar;</span><span class="definition_fr"> rugir.</span> •<span class="example"><span class="example_lc">Lion ki té le roi ouvri so la djole. Li rigi, la terre tremblé afirce li parlé fort.</span><span class="example_en">Lion who was the king, opened his mouth, he roared, the earth shook, he spoke so loud! </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span> rijid <span class="example"><span class="example_lc">adj</span><span class="example_en"> Rigid; rigide, raide. <em>•Mo té pas gagnin soupçon, qué blancs té vini si rigide..</em>I never suspected that whites had become so rigid. (<span class="variant_code">T38</span>) rim <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Rhyme;</span><span class="definition_fr"> rime.</span> ♦ <span class="example"><span class="example_lc">«Baissez, macac</span><span class="example_en">« <em>et pim! Béte la fou li ain clac.</em>(<em>esquisez mo larime)..</em>'Get down, monkey,' and pim! The animal dealt him a blow (excuse my rhyme). (<span class="variant_code">T25</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rimen</span> <span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To rhyme;</span><span class="definition_fr"> rimer.</span> <em>•Va tendé neg chanté, tout moun apé rimain..</em>You will hear the blacks laughing and everyone making rhymes. (<span class="variant_code">T27</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">riske</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); rèske (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To risk;</span><span class="definition_fr"> risquer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo fe en pay lanbriz me fon tansyonye rèske gen nwayo andan.</span><span class="example_en">I made a cherry pie but be careful, there might be pits inside. </span><span class="example_code">(ST)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Avon ye te gen pon-la o Bayou Chevreyye te riske ye lavi. Ye te pran chalon.</span><span class="example_en">Before they had the bridge over Bayou Chevreuil, they risked their lives. They took the small flat-bottomed boat. (<span class="variant_code">CA</span>) •<span class="example"><span class="example_lc">Mé si to té pa risqué si souvan, to té pa la ou to yé.</span><span class="example_en">But you risked your life too often. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To take one's chances with;</span><span class="definition_fr"> risquer le coup avec.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Molaimin mié risqué li, pasqué si mo parlé avec li bien, pététe mo gagnin la chance gagnin mo procès.</span><span class="example_en">I prefer to take my chances with him, because if I speak to him well, perhaps I stand a chance of winning my trial. </span><span class="example_code">(FO T3)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rivanch</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> revanch (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Revenge;</span><span class="definition_fr"> revanche, •pran rivanch (anho) <span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To take revenge (on);</span><span class="definition_fr"> se venger (sur). <span class="example"><span class="example_lc">Li pran revanch pou kek kanayri ye te fe enn-a-lòt.</span><span class="example_en">He took revenge for some tricky thing they did to each other. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>•Compair Lapin...pensé comment li sré prend rivanche en haut Mme. Carencro..</em>Brer Rabbit...thought about how he would take revenge on Mrs. Buzzard. (<span class="variant_code">FO T6</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rive</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Rivet;</span><span class="definition_fr"> rivet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen de rivé pou tchobo l andan la.</span><span class="example_en">It has rivets to hold the blade in place. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rivòl</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Revenge, vengeance;</span><span class="definition_fr"> revanche.</span> <em>•Maringouin quitté chivreil la plain, li vini pren rivole on moin..</em>The mosquito left the deer in the plain, and came to take revenge on me. (<span class="variant_code">FO 1887</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">rivòlvèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Revolver;</span><span class="definition_fr"> revolver.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tèlman ena de rivòlvèr. Se kofèr ye ap twe otan moun.</span><span class="example_en">There are so many guns out there. That's why they're killing so many people. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<em>[Li] vand li a ein Teksien ki touyé li avé so rivolvert..</em>He sold him to a Texan that killed him with his revolver. (<span class="variant_code">T13</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">rivyèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); rivyèr (<span class="variant_code">NE</span>); larivy èr (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lalivyè, laruvyè, larivyè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> River;</span><span class="definition_fr"> rivière.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Te gen en pike dan larivyèr. Mo mare chalon-la, e mo trape mo pwason.</span><span class="example_en">I had a stake in the river. I tied my boat to it, and I caught my fish. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Larivyèr-la te janmen chese. Enave toujou dolo la-dedan.</span><span class="example_en">The river was never dry. There was always water in it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Li]té passé coté ein piti la rivière ou yé té gagnin boucou crapauds..</em>He passed in front of a small river where there were a lot of toads. (<span class="variant_code">FO T5</span>) •<span class="headword"> la Rivyè Rouj </span><span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Red River;</span><span class="definition_fr"> la Rivière Rouge.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rob</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Dress;</span><span class="definition_fr"> robe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">So rob te e trennen an latè.</span><span class="example_en">Her dress was dragging on the ground. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mam t achete letof poufe nouzòt de rob avèk lendyenn.</span><span class="example_en">Mom would buy material to make us dresses with calico. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>•Voilà tout plein joli kichoge ki sorti dan dézef là yé: diamant, l'or, bel voiture, belle larobe..</em>There were a lot of pretty things that came out of the eggs; diamonds, gold, beautiful carriages, beautiful dresses. (<span class="variant_code">T30</span>) •<span class="example"><span class="example_lc">rob</span><span class="example_en">maryaj <span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Wedding dress;</span><span class="definition_fr"> robe de mariée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Life so rob maryaj. Sa soti joli.</span><span class="example_en">She made her wedding dress. It came out pretty. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Corn shuck, husk;</span><span class="definition_fr"> enveloppe, spathe (d'un épi de maïs). <span class="example"><span class="example_lc">La rob pardeusu l mayi.</span><span class="example_en">The shuck that covers the com. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vou prann de rob den n epi mayi e vou bouy ye don dolo.</span><span class="example_en">You take some corn shucks and you boil them in water. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">robinen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ronbinen (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Faucet;</span><span class="definition_fr"> robinet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen ronbinen an sitenn-nan.</span><span class="example_en">I had a faucet on the cistern. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Dan mo zenk, ena de robinen, en pou dolo cho e en pou dolo fre.</span><span class="example_en">In my sink, there are faucets, one for hot water and one for cold water. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dolo commencin entré comme si mille robinets té ouvri à lafois.</span><span class="example_en">Water began coming in as if a thousand faucets were turned on at once. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rodaye</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); rodoye (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To be on the road, roam, gallivant, be on the go;</span><span class="definition_fr"> rôder, être constamment en voyage. <span class="example"><span class="example_lc">Yé té gain ein ti vieux nèg là qui jamais té fait arien. Li té rodoyé, li couraillé, li galopé la rue.</span><span class="example_en">There was an old black man there who never did anything. He gallivanted, chased women, roamed the streets. </span><span class="example_code">(DC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li jamen che li. Li toujou ap rodaye.</span><span class="example_en">He's never home. He's always on the road. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Le soir, las dé rodailler, mo prand ein tiquette aux théâte.</span><span class="example_en">In the evening, weary of gallivanting, I bought a ticket for the theater. </span><span class="example_code">(T38)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rode</span> <span class="pos">v.intr.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); rod (<span class="variant_code">MO</span> 60). To joyride, ride around; faire des balades en voiture. <span class="example"><span class="example_lc">To jich ape rode. Se tou to fe. To rès jamen kote twa fe to louvraj.</span><span class="example_en">You're just riding around. That's all you're doing. You never stay home to do your work. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kèk maleur apé rodé par icite.</span><span class="example_en">There is some misfortune lurking about here. </span><span class="example_code">(ME 91)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rodomon</span> <span class="pos">n.</span> •<span class="headword">'fé rodomon' </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">To rant, rave;</span><span class="definition_fr"> tempêter, faire le rodomont. <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou fé rodomon li crié si fort yé té cré cé lion ki té dan bois-fort</span><span class="example_en">To rant, he shouted so loud that they thought he was a lion in a cage. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ròf</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Rough;</span><span class="definition_fr"> grossier, rude, rugueux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye ye monyè ròf ye.</span><span class="example_en">[Yucca plants], they are rather rough. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Na plen milat ki ròf kòm mwen.</span><span class="example_en">There are lots of mulattoes who are rough (i.e. who have wiry hair), like me. (<span class="variant_code">PC</span>) <em>♦[Pou] di mal a lèstoma, li gen ke pou seye lekòrch frenn. Òt gro ròf la; pronn ke lekòrch vèr..</em>For a stomachache, all he has to do is try ash bark. Remove the thick outer bark and use only the green bark. (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rok</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Hoarse;</span><span class="definition_fr"> enroué, rauque.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To trapelakroup. To tous fòr e to pa konen parle byen. To lavwa rok.</span><span class="example_en">You've caught the croup. You're coughing loud and you can't speak well. Your voice is hoarse. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">roke</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To strike, hit;</span><span class="definition_fr"> frapper.</span> <em>♦Ahben ki ça to guignin apé hélé com ça gran bo matin? es ki vié sorchière la roqué to la tête!.</em>Oh, what is wrong with you, to be crying like that so early in the morning? Did the old witch hit you in the head? (<span class="variant_code">TM</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">rokèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); roke, roket (<span class="variant_code">PC</span>); larokèt (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Common rocket, yellow rocket;</span><span class="definition_fr"> roquette, espèce de moutarde.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La rokèt sè kèk lamèd ye plant dan jarden.</span><span class="example_en">Common rocket is something you plant in the garden. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lakrevas menen larokèt isi.</span><span class="example_en">The crevasse brought rocket plants here. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rol</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Role;</span><span class="definition_fr"> rôle. <em>♦Des zoffïces yé prend controle, et qué chaqu'ein dé yé candidat té bien connin jouer so rôle..</em>Offices took control, and each of their candidates knew how to play his role. (<span class="variant_code">T37</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">romenn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Dress;</span><span class="definition_fr"> robe.</span> 7b <span class="example"><span class="example_lc">gen en poltron pou fe en romenn kòm t ole li.</span><span class="example_en">You have a pattern to make a dress as you want it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yété volé bel chaine, yé té volé Romaine.</span><span class="example_en">They used to steal beautiful chains, they stole dresses. </span><span class="example_code">(T10)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ron</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ran (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Round;</span><span class="definition_fr"> rond.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Larjan pa fe pou sere. Se pou sa ye ran, pou roule.</span><span class="example_en">Money is not made to be saved. That is why coins are round, so they can roll. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Gro zaryen dan bwa, life en gro fil zaryen ron.</span><span class="example_en">A big spider in the woods, he makes a big, round spiderweb. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Aingros qui chose qui té tout fret et qui té rond.</span><span class="example_en">A big thing that was cold and very round. </span><span class="example_code">(T23)</span></span> •<span class="headword">tou ron </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); tou ran (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Plain and simple;</span><span class="definition_fr"> tout rond, simplement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En gòmbo tou ran.</span><span class="example_en">A piece of okra plain and simple. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li kouche tou ron. Li te ni. Li te p ole mèt so lenj lanwit.</span><span class="example_en">He simply went to bed. He was naked. He didn't want to put his night clothes on. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ron</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>), ron (<span class="variant_code">PC</span>, <span class="variant_code">NE</span>); rann (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Circle;</span><span class="definition_fr"> rond, cercle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mwò, mo me deu kanik dan l ron.</span><span class="example_en">Me, I put two marbles in the circle. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">La twal pas tou partou dan ron-la.</span><span class="example_en">The web goes everywhere inside the circle. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Tour;</span><span class="definition_fr"> tournée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Boug-sa-ye, ye jouwe kòrnet le e fe so ron.</span><span class="example_en">Those guys play the trumpet, they go on tour. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Round (in a dance);</span><span class="definition_fr"> tour (dans une danse). <em>Ka to danse enn o de rann ye hèle TO THE BAR!.</em>When you had danced one or two rounds they yelled, 'To the bar!' (<span class="variant_code">PC</span>) 4.<span class="definition_en"> Argument, dispute, quarrel;</span><span class="definition_fr"> dispute, querelle, brouille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te deja en ron avèk la fòm-la.</span><span class="example_en">I've already had a round (i.e. a fight) with that woman. (<span class="variant_code">NE</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ronden</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Stick;</span><span class="definition_fr"> rondin, bâton. <em>♦Ça fé mo pran mo rondin et mo parti..</em>So I took my stick and I left. (<span class="variant_code">T16</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rondi</span> <span class="pos">v.tr.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). To swell; bomber. <span class="example"><span class="example_lc">Vach-la manjè jiska li rondi o bòr.</span><span class="example_en">That cow ate until his sides were swollen out. (<span class="variant_code">MO</span> 60)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ronfle</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); ronf, ranfle (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To snore;</span><span class="definition_fr"> ronfler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dòrmi juska li ronf.</span><span class="example_en">He slept until he was snoring. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li peche man dormi a fòrs li ronfle.</span><span class="example_en">I couldn't sleep, he snored so much. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mais panga flève, gros flève, quand li parti gonflé. Yé tendé li roulé comme moun qu'apé ronflé.</span><span class="example_en">But beware of the river when it swells, they hear it rolling like people snoring. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To whirr, hum;</span><span class="definition_fr"> ronfler (en parlant d'un moteur). <span class="example"><span class="example_lc">Li t ape koupe zèrb e so machin t ap ronfle.</span><span class="example_en">He was cutting the grass and his machine was whirring. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Gros centrifige allé ronfler, vié mait content.</span><span class="example_en">The big centrifuge was humming, and the old master was happy. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To purr;</span><span class="definition_fr"> ronronner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Chat-la ape ronfle. Li kontan.</span><span class="example_en">The cat is purring. He is happy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Men lyon la pa sote on li. An kontrè, nonm la tann li ronfle konm en chat.</span><span class="example_en">But the lion did not jump on him. On the contrary, the man heard it purring like a cat. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rongnon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Kidney (of an animal);</span><span class="definition_fr"> rognon.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ròsignòl</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Nightingale;</span><span class="definition_fr"> rossignol.</span> <em>♦Kashé dan la barbe espagnol, ki sa qui apé s hanté là? Mo konnin, se pas rossignol..</em>Hidden in the Spanish moss, who's that who's singing there? I know it's not the nightingale. (<span class="variant_code">TN</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">rote</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To belch, burp;</span><span class="definition_fr"> roter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Manje-sa-a fe mo rote.</span><span class="example_en">This food makes me belch. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Dòn mwa en bren lalikèr. Sa fe man rote. Se bon pou to lestoma.</span><span class="example_en">Give me a bit of liqueur. It makes me belch. It's good for your stomach. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">roti</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Roast;</span><span class="definition_fr"> rôti. <span class="example"><span class="example_lc">To pran kwis-la pou fe roti.</span><span class="example_en">You take the thigh to make a roast. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>Kan no fe labouchri no sèr toujour de roti: en roti lalanj, en roti de kòt..</em>When we have a hog butchering, we always use the roasts: a loin roast or a rib roast. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Jòlikroupyon konm sa sre fe bon roti.</span><span class="example_en">A pretty ass like that one would make a nice roast. </span><span class="example_code">(DU)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">roti</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); routi (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To grill, roast;</span><span class="definition_fr"> griller, rôtir. <span class="example"><span class="example_lc">Mo konè routi mo tchoris itou.</span><span class="example_en">I usually grill my chorizos too. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si t ole roti li, to kapab fe li an OVEN</span><span class="example_en"> If you want to roast it, you can do it in the oven. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rou</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>); larou (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Wheel;</span><span class="definition_fr"> roue.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En wagon gen de rou; en trenno na pa.</span><span class="example_en">A wagon has wheels, a sled doesn't. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En charèt li gen de larou. En gran sa gen kat larou.</span><span class="example_en">A cart has two wheels. A big one has four wheels. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> ♦'<span class="example"><span class="example_lc">lé quat larrou ein voiti'</span><span class="example_en">The four wheels of a carriage. </span><span class="example_code">(DU)</span></span>.</p> |
|
|
<p><span class="headword">rou</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Roux (flour browned in fat and used for thickening gravies, gumbo, court-bouillon, etc); roux (farine rissolée dans de la graisse et servant à épaissir sauces, gombos, court-bouillons, etc.). <span class="example"><span class="example_lc">Tou ganmbo to fe to gen fe twa en ti rou.</span><span class="example_en">For every gumbo you make, you have to put in a little roux. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo te fe la biskdabòr mo mete tou me zepis dan la rou.</span><span class="example_en">When I made bisque, first I put all my spices in the roux. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Topronn trwa gro kirelye la farin fromon. To rousi li konm en rou.</span><span class="example_en">You take three big spoonfuls of wheat flour, and brown it like a roux. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> •<span class="headword">rou gra </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> «Fat» roux; roux gras. <span class="example"><span class="example_lc">Men en rou grato gen met lagres andan la, e fe li.</span><span class="example_en">But a fat roux, you' ve got to put fat in it, and make it [that way]. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="example"><span class="example_lc">rou</span><span class="example_en">sèk <span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Dry roux, made with flour and no grease;</span><span class="definition_fr"> roux sec (qui n'est pas gras). <span class="example"><span class="example_lc">Mo fe mwen en rou sek.</span><span class="example_en">I make a dry roux. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">roubarb</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Rhubarb;</span><span class="definition_fr"> rhubarbe.</span> •<span class="example"><span class="example_lc">La to pronn de ti kirelye roubarb e to mel li avek la farin.</span><span class="example_en">Then you take some teaspoonfuls of rhubarb and you mix it with flour. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Rougon</span> <span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Rougon (small community near False River);</span><span class="definition_fr"> Rougon (petite communauté près de la Fausse Rivière). <em>Chnal, se la lve, vou frape leu fleuv la Ive an en kote, e lòt kote larivyè [se] Rougon e Glin..</em>Chenal, that's on the levee, and when you reach the river the levee is on one side, and on the other side are Rougon and Glynn. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rouj</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Red;</span><span class="definition_fr"> rouge.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le chveu rouj.</span><span class="example_en">Red hair. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Meriken gen chveu rouj.</span><span class="example_en">[Many] Americans have red hair. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si to jis touche en tal froumi rouj, ye va sòrti e grenpe apre twa e mòrd twa.</span><span class="example_en">If you just touch a red ant hill, they'll come out and climb on you and bite you. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ein jour li entré chez li soûl com douze...depuis li té à rebours et té ouar que dé makak rouge.</span><span class="example_en">One day he came in stone drunk...He's been in a bad mood ever since and could only see red monkeys. </span><span class="example_code">(T37)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rouj</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); durouj lalèv (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Lipstick, rouge;</span><span class="definition_fr"> rouge, rouge à lèvres.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li met rouj an so babin.</span><span class="example_en">She put lipstick on her lips. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li te mete lapoud durouj, boul-dòrey, durouj lalèv.</span><span class="example_en">She would put on powder, rouge, earrings and lipstick. </span><span class="example_code">(ST)</span></span>; <em>To mèt rouj desi to lafigir?.</em>Do you put rouge on your face? (<span class="variant_code">CA</span>) •<span class="headword">rouj a babin </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Lipstick;</span><span class="definition_fr"> rouge à lèvres.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li me rouj a babin desi so lèv-ye.</span><span class="example_en">She put lipstick on her lips. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">roujat</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Reddish;</span><span class="definition_fr"> rougeâtre. <em>Èl gen de chfeu roujat konm in nègrès..</em>She has reddish hair like a black woman. (<span class="variant_code">BT</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">roujòl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Measles;</span><span class="definition_fr"> rougeole.</span> <em>Eskeu to ja trape la roujòl?.</em>Have you ever had the measles? (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Nou te gen la roujòl kan nou te piti.</span><span class="example_en">We had the measles when we were little. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou la roujol pron di fimye mouton e fe en di te avek sa; sa fe di byen.</span><span class="example_en">For the measles, take some sheep dung and make a tea with that, and drink that. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> roukoutoukou <span class="pos">onom.</span> 1.<span class="definition_en"> Coo;</span><span class="definition_fr"> roucoucou.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yé caressé et béké com pizon kapé fé roucoutoucou, gagnain plin piti, et vive héré comme poesson don dolo.</span><span class="example_en">They caress and kiss [each other] like pigeons cooing, they had a lot of kids and lived as happy as fish in water. </span><span class="example_code">(T7)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Cock-a-doodle-doo; cocorico. <span class="example"><span class="example_lc">Kòk-ye komans chante e fe roukoutoukou.</span><span class="example_en">The roosters began to crow and go cock-a-doodle-doo. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">roule </span>(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lourè, loure (<span class="variant_code">PC</span>); roul (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>). —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To roll;</span><span class="definition_fr"> rouler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo roule me chveu.</span><span class="example_en">I roll my hair up in a bun. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To ka achte en ROLLER epi to roule to lapat.</span><span class="example_en">You can buy a rolling pin and roll your dough out. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li garde mwen dròl. Li loure so zyè apre mon.</span><span class="example_en">He gave me a funny look. He rolled his eyes at me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mo roulé mo lamanche.</span><span class="example_en">I rolled up my sleeves. </span><span class="example_code">(T23)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To crush, grind (sugar cane);</span><span class="definition_fr"> broyer, écraser (la canne à sucre). <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen en roulo k ape ale dekann-ye dan dolo-la, y ape lave dekann-ye, anvan sa rantre dan lasikleri, pou roule, pou ète prop.</span><span class="example_en">There is a roller that pulls the cane through the water to wash it before it goes into the refinery to be ground and cleaned. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="example"><span class="example_lc">N alé parti roulé di cane en bas larampe.</span><span class="example_en">We're going to go roll the sugar down the ramp. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To roll (around);</span><span class="definition_fr"> rouler, se rouler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te e grouye, li te e loure, li te e tchombo so vant.</span><span class="example_en">He was writhing [with pain], he was rolling around, he was holding his stomach. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="example"><span class="example_lc">Compair Bouki balancé ben et tombé drette on Compair Dahomey et yé tou lé dé roulé en planché.</span><span class="example_en">Brer Bouki swung out well and landed right on Brer Dahomey and they both rolled on the ground. </span><span class="example_code">(T8)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To roll, rumble (of thunder);</span><span class="definition_fr"> gronder, rouler (en parlant du tonnerre). <span class="example"><span class="example_lc">Tònèr ap roule.</span><span class="example_en">The thunder is rumbling. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>•Tout d'ein coup yé tendé ein tapage, ein remu menage, ein train, comme si tonnerre té apé roulé en haut la terre..</em>All at once they heard a noise, a racket, a din, as if thunder was rolling above the earth. (<span class="variant_code">FO T15</span>) 3.<span class="definition_en"> To travel;</span><span class="definition_fr"> voyager.</span> <em>•Mo deja roulé tout la côte..</em>I have already traveled the whole coast. (<span class="variant_code">GC1</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">roulèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Roller;</span><span class="definition_fr"> roulette.</span> <span class="example"><span class="example_lc">L ape fe remi-menaj. Tou le menaj te desi de roulèt.</span><span class="example_en">He was making a racket. All of the furniture was on rollers. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">roulezon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lèzon, lalèzan, lalezon (<span class="variant_code">PC</span>); lalezan (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); roulezan, laroulezan (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Season for harvesting and grinding sugar cane;</span><span class="definition_fr"> récolte de la canne à sucre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena moun meriken te konnen vini on lalezon, fe lalezon</span><span class="example_en"> There are some Americans who came at cane harvest time, to harvest the cane. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Y ap koupe dikann. Se kòmansman lalezon.</span><span class="example_en">They're cutting cane. It's the beginning of the harvest. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Laroulaison fini, yé vende disique, lamlasse</span><span class="example_en"> Once the cane harvest was over, they sold sugar and molasses. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> •fe laroulezon <span class="example"><span class="example_lc">v.phr</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>); fe lalèzon, fe lalezan, fe lalezon (<span class="variant_code">PC</span>); fe laroulezan (<span class="variant_code">CA</span>). To harvest sugar cane; faire la récolte de la canne à sucre. <span class="example"><span class="example_lc">La, apre sa to pele sa en lebai, pe e kouri andan l ankò p òvon ye komanse fe lalezan</span><span class="example_en"> Then, once the cane is high you call it a layby, and you don't go into it again until they start the grinding season. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">roulo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); roulet, louro, ròl (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Rolling pin;</span><span class="definition_fr"> rouleau (à pâtisserie). <span class="example"><span class="example_lc">Se en roulo, se pou fe dipen sa.</span><span class="example_en">That's a rolling pin, it's for making bread. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo sèr enn roulo lapat pou fe mo tart-ye.</span><span class="example_en">I use a rolling pin to make my pies. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Rollers (to grind cane in a sugar mill);</span><span class="definition_fr"> roulettes (à broyer la canne à sucre). <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen en roulo k ape ale dekann-ye dan dolo-la</span><span class="example_en"> There is a roller that pulls the cane through the water. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Bolt, block (of fabric);</span><span class="definition_fr"> coupe (de drap), bloc (d'étoffe). <span class="example"><span class="example_lc">M achte en gro roulo letòf pou fe dra e tèt-doriye,</span><span class="example_en">I bought a big bolt of material to make sheets and pillowcases. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">roumatis</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); romatis (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); ròmatis (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Rheumatism, arthritis;</span><span class="definition_fr"> rhumatisme, arthrite.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo tonbe malad dan mo do. Gen romatis dan mo SPINE.</span><span class="example_en">I had back trouble (lit., I fell sick in my back). I have rheumatism in my back. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo pòrt en brasle an kwiv, sa èd en pe avèk maladi romatis.</span><span class="example_en">When I wear a copper bracelet, it helps a little with arthritis. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou geri rimatis ponn en kolye delay don to kou.</span><span class="example_en">To cure rhumatism, wear a garlic necklace around your neck. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">roumen</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); romen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To purr;</span><span class="definition_fr"> ronronner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">L ape romen. T ape karèse chat-la.</span><span class="example_en">He's purring. You're petting the cat. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">roupi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Wattle;</span><span class="definition_fr"> caroncule.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En roupi denn.</span><span class="example_en">A turkey wattle. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rousi</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Reddish brown;</span><span class="definition_fr"> marron.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se en poul ki pa rouj e pa jòn. Se ant le de. So plim-ye rousi.</span><span class="example_en">It's a chicken which is neither red nor yellow. It's between the two. His feathers are brown. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rousi</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To brown (in a frying pan);</span><span class="definition_fr"> (faire) rissoler, faire roussir. <span class="example"><span class="example_lc">To dipen to konen kan se kwi parskè li rousi.</span><span class="example_en">Your bread, you know when it's cooked because it gets brown. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Topronn trwa gro kirelye la farin fromon. To rousi li konm en rou.</span><span class="example_en">You take three big spoonfuls of wheat flour and you brown it like a roux. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rout</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Road, way;</span><span class="definition_fr"> route.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li kontinwe on so larout.</span><span class="example_en">He continued on his way. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">fe la rout </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To travel, go;</span><span class="definition_fr"> voyager.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou fe la rout menm tan.</span><span class="example_en">We traveled at the same time. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">an rout </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); on rout (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> On the way, on the road;</span><span class="definition_fr"> en route.</span> <span class="example"><span class="example_lc">On rout li ronkontre avèk Pa Bouki.</span><span class="example_en">On the way he ran into Brer Bouki. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li toujour an rout. Chak fwa to gard, li toujour ap rode.</span><span class="example_en">He's always on the road. Every time you look (at him) he's going somewhere. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Alors Jean Sotte metté li en route.</span><span class="example_en">Then Foolish John set him out on the road. </span><span class="example_code">(FO T18)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rouye</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Rusted, rusty;</span><span class="definition_fr"> rouillé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Cha-sa-la tou rouye.</span><span class="example_en">The car is rusted. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Enave de klou partè e apre lapli ye te tou rouye.</span><span class="example_en">There were nails on the ground, and after the rain they were all rusty. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou di son klè to met de klou rouye den boutey dolo.</span><span class="example_en">For thin blood you put two rusty nails in a bottle of water. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rouye</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To rust;</span><span class="definition_fr"> rouiller.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si to pa mèt tou kikchoj pou fe baryèr-la, l ap ale rouye e l ap ale kase.</span><span class="example_en">If you don't put in everything to make the fence, it's going to rust and it's going to break. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">roz</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); ròz (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Pink;</span><span class="definition_fr"> rose.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye pa blan ye ròz</span><span class="example_en"> [The flowers] are not white, they're pink. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li t ape galope e so lajou te roz</span><span class="example_en"> He was running and his cheeks were pink. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mooir ain ti dépéche qui dja toumain tout rose.</span><span class="example_en">I saw a little peach that had already turned pink. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">roz</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); ròz, deròz (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Rose;</span><span class="definition_fr"> rose.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Toutotou lab ye gen de flè. Se de roz wouj.</span><span class="example_en">All around the tree there are flowers. They are red roses. </span><span class="example_code">(HW)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo resèvwa en bèl roz</span><span class="example_en"> I received a beautiful rose. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Viénomme sorti ein caçambo dan so posse, comancé fimé et fé ein gran laboucanne ki té santi larose, zasmin avé violette..</em>The old man took a pipe from his pocket, began to smoke, and made a big smoke cloud which smelled of roses, jasmine and violets. (<span class="variant_code">T7</span>) •<span class="headword">pye deròz </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> A rosebush;</span><span class="definition_fr"> rosier.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">roze</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); roz (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To water;</span><span class="definition_fr"> arroser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M en kouri roze mo jarden.</span><span class="example_en">I'm going to water my garden. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo t ap roze mo plant-ye e en larozwa.</span><span class="example_en">I was watering my plants with a watering can. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Minme léguime ké yé té rosé dan jardin avé dolo la, aussi vite vou coupé yé, lendimin yé tou poussé encor pli bel ké jamin.</span><span class="example_en">Even the vegetables which you watered with it, if you cut them, the next day they would grow as fine as the day before. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To sprinkle;</span><span class="definition_fr"> asperger, couvrir avec une légère couche de, saupoudrer.</span> <em>Lo beni? To peu roze sa dan ta mezon avan to va kouche..</em>Holy water? You can sprinkle that in your house before you go to bed. (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Apre to kwi to jòromon to roz li avèk lamiskad e en moso dibèr.</span><span class="example_en">After you cook your pumpkin, you sprinkle it with nutmeg and a piece of butter and you stir it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rozèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Bow nœud. <span class="example"><span class="example_lc">Ye fe en rozèt e rouban e ye mèt sa dan so latèt.</span><span class="example_en">They made a bow out of ribbon and they put it on her head. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rozo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Reed;</span><span class="definition_fr"> roseau.</span> (<span class="example"><span class="example_lc">Phragmites australis</span><span class="example_en">. <span class="example"><span class="example_lc">En rozo se den en bayou.</span><span class="example_en">A reed is in a bayou. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Ain jour gros Chêne dit ti Roseau: To plis piti qu'ain ti zozo, ain ti di ventpas plis, ma chère, capab d'ain cou fou toi par terre..</em>One day the big Oak said to the little Reed: You are smaller than a tiny bird, my dear; a little gust of wind, no more than that, would be able to knock you to the ground. (<span class="variant_code">T21</span>) •<span class="headword">pay rozo </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Reed;</span><span class="definition_fr"> roseau, rozye <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Rosebush;</span><span class="definition_fr"> rosier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo rozye ap fe flèr.</span><span class="example_en">My rosebush is flowering. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kon to gen mal o zye met flè rozye don en galon dolo epi bat to zye on don la.</span><span class="example_en">When you have sore eyes, put rose petals in a gallon of water and then blink your eyes in that. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦So piti mouri; mo enterré yé en ba gro rosié là to planté dépi troi zan.</span><span class="example_en">Her children died; I buried them under the big rosebush that you planted three years ago. </span><span class="example_code">(ME 91)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ru*</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lari (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); laru (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Street;</span><span class="definition_fr"> rue.</span> <em>Mo konnen tou lari ki a mennen twa kote <span class="variant_code">CA</span>RROLLTON.</em> I know all of the streets that lead to Carrollton. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Ye pretan lari-la toujou gen trafik.</span><span class="example_en">They claim the street always has traffic. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Francoèse, to raplé ti boutic la mo té gagnin rue Perdido?.</em>Frances, do you remember the little shop I had on Perdido Street? (<span class="variant_code">T31</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">ruine</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To ruine;</span><span class="definition_fr"> ruiner.</span> <em>Il y a longtemps t'apé ruiner moi comme ça..</em>You've been ruining me for a long time like that. (<span class="variant_code">AN</span> <span class="variant_code">T10</span>3)</p> |
|
|
<p><span class="headword">rum</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); rim (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); rim (<span class="variant_code">PC</span>); larum (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Cold;</span><span class="definition_fr"> rhume.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa te kase rum dan no CHEST.</span><span class="example_en">That broke up the cold in our chest. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo pran remèd pou mo rim.</span><span class="example_en">I'm taking medicine for my cold. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">to gen en rim bouyi fey koton sovaj e pi bwa la tizonn la.</span><span class="example_en">If you have a cold boil some wild cotton leaves and drink that. [<span class="example"><span class="example_lc">'rhime</span><span class="example_en">'] (<span class="variant_code">LA</span>) •<span class="headword">rum sèrvo </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); rim sèrvo (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Head cold;</span><span class="definition_fr"> rhume de cerveau, •<span class="headword">rim potrin </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); larum potrin (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1) Lung disease, consumption, tuberculosis; tuberculose. 2) Chest cold; rhume de poitrine. (<span class="variant_code">ST</span>) 2.<span class="definition_en"> Flu;</span><span class="definition_fr"> grippe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo konè kon nou te koutum gen le rum, mòm te fe en lak èk soda epi dimyèl.</span><span class="example_en">I remember when we had the flu, Mom would make a potion with soda and honey. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">rwa</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). King; roi. <em>Vous connais, ti nèg-ça-là c'lait le roi dans so pays..</em>You know, that little black man was the king of his own land. (<span class="variant_code">DC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Li te fe en renn. Li marye rwa-la.</span><span class="example_en">She was made queen. She married the king. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Et pis mo té toujou content comme ain léroi.</span><span class="example_en">And I was always as happy as a king. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">s </span><span class="example"><span class="example_lc">pron.refl.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>). [Preverbal]. Himself, herself, itself; se. <span class="example"><span class="example_lc">Si to sèr pa li tou le jour, sa s bliy</span><span class="example_en"> If you don't use it every day,, it gets forgotten. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Zèr-koken li, kan li chèch li kòl an to lenj, li s tach an to lenj.</span><span class="example_en">Cockle bur, when it's dry it sticks to your clothes. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sa</span><sup>1</sup> <span class="example"><span class="example_lc">adj.dem.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). 1.<span class="definition_en"> [Postnominal]. This, that; ce, cette. <span class="example"><span class="example_lc">Kan to te pran chenmen-sa pou vini pou kouri kote legliz</span><span class="example_en"> When you took that road to go to the church. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •sa-ye <span class="example"><span class="example_lc">adj.dem.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>). These, those; ces. <span class="example"><span class="example_lc">Mwa mo pase partou parmi se betay-sa-ye, le sèrpon, tou kèk-chòj-sa-ye, se te en gron zafèr.</span><span class="example_en">I walked everywhere among those animals, the snakes and all, it was quite something! </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Leu mèm mai-ye to plant, to manj mèm sa-ye.</span><span class="example_en">The same corn you plant, you eat the same ones. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <em>Gato koko, gato deponm, gato karamèyl, <span class="variant_code">AN</span>D tou zafè-sa-ye..</em>Coconut cakes, apple cakes, caramel cakes, (I make) all of that. (<span class="variant_code">PC</span>) •sa-la <span class="example"><span class="example_lc">adj.dem.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>); sa-a (<span class="variant_code">PC</span>); sa-1 (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">NE</span>); sa-leu (<span class="variant_code">BT</span>); sa-a-la (<span class="variant_code">CA</span>). This, that; ce, cette (-ci, -là). <em>(Li ne) dan mezon-sa-la, wi, gran lamezon-sa-la..</em>He was bom in that house, yes, that big house. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">So fonm a nonm-sa-la gen pou trouve en ti bebe, byen gros.</span><span class="example_en">That man's wife is going to have a baby, she is really big. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ran-sa-a-la to wa pa so bout a fòrs li long.</span><span class="example_en">That row, you don't see its end because it's so long. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Likouri fe en trwasyenm batenm, e li nonmen piti-sa-la Trwasyenm-la.</span><span class="example_en">He went to do a third baptism, and he named that child the Third One. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> [Prenommai]. This, that; ce, cette. <em>♦Pour moi ça té pas rassurant de tandé parlé ce milate..</em>For me it was not reassuring to hear this mulatto speak. (<span class="variant_code">T38</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo pas connin pou qui raison yé traité moin de cette sorte.</span><span class="example_en">I do not know why they treated me that way. </span><span class="example_code">(T37)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sa</span><sup>2</sup> <span class="example"><span class="example_lc">adj.poss.fem.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>). His, her, its; sa. <span class="example"><span class="example_lc">Lafiy ki li vini avèk se sa bèl.</span><span class="example_en">The girl that he came with is his girlfriend. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sa figir.</span><span class="example_en">His face. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sa</span><sup>3</sup> <span class="pos">adv.</span> •<span class="headword">'ça et là' </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">Here and there;</span><span class="definition_fr"> çà et là. <em>♦Tout so chiveix té rassemblé ça et là dans des tits tats qui té marré avec des cordons soulié..</em>All of her hair was gathered up here and there in little piles tied with shoelaces. (<span class="variant_code">T40</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sa</span><sup>4</sup> <span class="example"><span class="example_lc">preverbal marker</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); sra (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>). 1.<span class="definition_en"> [Simple future]. <span class="example"><span class="example_lc">Nou sa gen en gro dinè e nou sa gen en bal.</span><span class="example_en">We will throw a big luncheon and we'll have a dance. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li sa pare pou vou dèmen.</span><span class="example_en">She'll be ready for you tomorrow. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kon t a vini demen, li s ape dòrmi.</span><span class="example_en">When you come tomorrow, he will be sleeping. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa pare a prezan. To sa gen p atan en monman.</span><span class="example_en">I'm not ready now. You'll have to wait a moment, (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦M'achese zo lak e zo sa pi gen dolo pou bwa.</span><span class="example_en">I'll dry up your lake, and you will have no more water to drink. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> [Future anterior]. <span class="example"><span class="example_lc">Kon t a vini demen mo sa deja parti.</span><span class="example_en">When you come tomorrow I will already be gone. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> 3.<span class="definition_en"> <span class="pos">v.cop.</span> <span class="definition_en">Will be;</span><span class="definition_fr"> serai, etc.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo sra la.</span><span class="example_en">I will be there. (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Kan to sa la, no va gen tan pou chare.</span><span class="example_en">When you're here, we'll have time to chat. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">A lamòr, tou sra fini.</span><span class="example_en">At death, everything will be over. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Mokwa li sa la tout swit. To ole espere pou li?.</em>I think he will be here right away. Do you want to wait for him? (<span class="variant_code">JR</span>) sa<em><sup>5</sup></em></span><em> pron..</em>(<span class="variant_code">gen.</span>); ha (<span class="variant_code">PC</span>). 1.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">subj.</span><span class="example_en">He, she, it; il, elle. <span class="example"><span class="example_lc">Kòchmar se en ti nòm, sa gen le gros men e en gro latèt.</span><span class="example_en">Cauchemar is a little man, he has big hands and a big head. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sa tou defèt zòt mezon.</span><span class="example_en">It [the flood of 1927] completely destroyed their house. (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Pale ma bèl sœr. Sa parl franse.</span><span class="example_en">Talk to my sister-in-law. She speaks French. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo bwi janmbon. Kan to bwi li, sa ot en peu disèl-la.</span><span class="example_en">I boil ham. When you boil it, that takes out some of the salt. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2, <span class="example"><span class="example_lc">subj.</span><span class="example_en">They; ils, elles. <span class="example"><span class="example_lc">Se tou natirèl wa le jèn piti astèr, sa tou parl meriken.</span><span class="example_en">It's natural to see young people today, they all speak English. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sa toujou ape bataye.</span><span class="example_en">They are always fighting. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Pasqué des os ça pésé, et c'est meilleur marché sans des os..</em>Because bones are heavy, and it's cheaper without the bones. (<span class="variant_code">FO T17</span>) 3.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">imper.subj.</span><span class="example_en">It, there; il. <span class="example"><span class="example_lc">Sa vini nwar-nwar-nwar.</span><span class="example_en">It got darker and darker. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Safe fre.</span><span class="example_en">It's cold. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sa neje isit pou dè jour.</span><span class="example_en">It snowed here for two days. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Sa(li) fe fret jòdi..</em>It is cold today. (<span class="variant_code">BD</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Sa rete jis Pa Lapen ki te pa seye onkò.</span><span class="example_en">There remained only Brer Rabbit who hadn't tried yet. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 4.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">subj.</span><span class="example_en">That; ça, cela. <span class="example"><span class="example_lc">Sa, men sa gen cheve drwat men li li gen so cheve-ye frize.</span><span class="example_en">That one has straight hair, but this one has curly hair. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sa fe pa lèspri.</span><span class="example_en">It doesn't make sense. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <em>♦Etdans cabane ça bon assise côté di fé avec tous nos pitis quand napé boi café..</em>And in the house it is good to sit by the fire with all of our children when we are drinking coffee. (<span class="variant_code">T27</span>) 5.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">obj.</span><span class="example_en">It, that; ça, le, la. <span class="example"><span class="example_lc">To se ouv lapòt-la e dòn mwa ha dan lakou.</span><span class="example_en">You would open the door and give me that in the yard. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Le chawi peu pa monje tou sa toudenkou kòm sa</span><span class="example_en"> Raccoons can't eat all of that at once like that. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Man, mo manj pa sosis granchoj. Mo trouv sa en ti peu gra.</span><span class="example_en">I don't eat much sausage. I find that somewhat greasy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Maismoune té pas l'aimain ça a cause de so caractère..</em>But people didn't like that because of his character. (<span class="variant_code">T37</span>) 6.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">dem.</span><span class="example_en">sa ki la-la, sa-la-la, sa-la, sa-a (<span class="variant_code">PC</span>). This one, that one; celui-ci, celui-là (etc.). <span class="example"><span class="example_lc">Gato-sa-a myè pase sa-la.</span><span class="example_en">This cake is better than that one. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 7.<span class="definition_en"> <span class="pos">int.</span><span class="variants"> sa-ki (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>); sa, sa-ki, sa-k(i), ki-k(i), ki-se-sa-k(i), ki-se-k(i) (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> What;</span><span class="definition_fr"> qu'est-ce que/qui. <em>En swar, mo frèr e mo tap fume, lapip a tonbe partèr. Mam di, sa ki ap tonbe la, Tout?.</em>One evening, my brother and I were smoking, the pipe fell to the ground. Mom said 'What is falling up there, Toute?' (<span class="variant_code">BT</span>); <em>Sa ki to non?.</em>What is your name? (<span class="variant_code">PC</span>); <em>Sa ki arive?.</em>What happened? (<span class="variant_code">PC</span>); <em>Sa to gen don ta men?.</em>What do you have in your hand? (<span class="variant_code">NE</span>); <em>Sa t ole isi, twa ?.</em>What do you want here? (<span class="variant_code">NE</span>) ♦Mais <em>pove piti chivreil, qui ça to gagnin?.</em>Poor little horse, what is wrong with you? (<span class="variant_code">FO T1</span>); <em>Eh ben, mo fille, ça tolé mo fait avec corps to vié choal blanc?.</em>Well, my girl, what do you want me to do with the body of your white horse? (<span class="variant_code">FO T19</span>) •sa ena? <span class="example"><span class="example_lc">exp</span><span class="example_en"> What's wrong? Qu'est-ce qu'il y a? cf. <span class="example"><span class="example_lc">ina</span><span class="example_en">8.<span class="definition_en"> <span class="pos">int.</span> sa ke, sa ki (<span class="variant_code">NE</span>). Who, whom; qui. <em>Mo mai ape diminwi. Sa k ape monje mai-la?.</em>My corn is disappearing. Who is eating the Com? (<span class="variant_code">NE</span>); <em>Sa ki achte kandi-la pou vou gason?.</em>Who bought the candy for you, boy? (<span class="variant_code">PC</span>) 9.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">rel.</span><span class="example_en">The one, the ones; celui (etc.). <span class="example"><span class="example_lc">Vye moun-ye di lòt jœn-ye, e sa ki te jœn ye vini e di ye-kèn piti sa.</span><span class="example_en">Old folks told that to their kids, and the ones who were young came and told their own kids. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M a lese vou deside sa ki bòs avek li.</span><span class="example_en">I'll let you decide who is the boss with him. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Demen a dizè dan lavanmidi n a wa sa ki meyè ant mwen e twa.</span><span class="example_en">Tomorrow at ten in the morning let's see which one of us is better. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> <span class="headword"><subentry>•sa-ye </subentry></span><span class="pos">pron.</span> <span class="definition_en">These (ones), those (ones);</span><span class="definition_fr"> ceux, celles (-ci, -là). <span class="example"><span class="example_lc">Piman cho-ye se sa-ye ti byen rouj rouj. Se sa-ye bril to labouch.</span><span class="example_en">The red peppers, it's those that are deep red. It's those that burn your mouth. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Leu mèm mai-ye to plant, to manj mèm sa-ye. To manj ye avon ye vini dur.</span><span class="example_en">The same corn you plant, you eat the same ones. You eat them before they get hard. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Faut nous fait la loi, et tout ça yé qui révolté na tchué yé..</em>We have to make a law, and all of those who revolt we will kill. (<span class="variant_code">FO T1</span>) •sèz-la(-la) <span class="pos">pron.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); seu d la, seu la (<span class="variant_code">PC</span>); sès (<span class="variant_code">CA</span>); lèz-la (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Those, the ones who;</span><span class="definition_fr"> ceux, celles.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tou sèz-la ki katolik monj pa lavyòn don karèm.</span><span class="example_en">All of those who are Catholic do not eat meat during Lent. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Reveyè pas e li son la klòch pou reveye sès k ape dòrmi.</span><span class="example_en">The wake-up man passes and he rings a bell to wake up those who are sleeping. (<span class="variant_code">CA</span>) 10. <span class="example"><span class="example_lc">rel.</span><span class="example_en">sa-ti (<span class="variant_code">PC</span>). What, whatever, that which; ce que, ce qui, quoi que. <span class="example"><span class="example_lc">Dan lèsklavai, le nòm blan te fe sa l ole.</span><span class="example_en">In the days of slavery, the white man did what he wanted to. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo konè sa ki monk Bouki.</span><span class="example_en">I know what Bouki is missing. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo fou pa mal sa to di e sa to fe.</span><span class="example_en">I don't give a damn about what you do and what you say. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Mo oulé connin ça yé apé dit..</em>I want to know what they're saying. (<span class="variant_code">FO T1</span>) •sa-ki pou fe <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">What to do; quoi faire. <em>To konnen sa ki pou fe, kou fe li!.</em>You know what to do, do it! (<span class="variant_code">PC</span>) <em>♦Quand Jean Malin té piti li té norphelin et li té pas connin ou couri ou ça pou fait..</em>When Clever John was little he was an orphan, and he did not know where to go or what to do. (<span class="variant_code">FO T2</span>) 11.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">rel.</span><span class="example_en">Who, whom, which, that; qui, que. <span class="example"><span class="example_lc">Madanm-la sa mo travay pou, ye, li TEACH lekòl.</span><span class="example_en">The woman that I work for teaches school. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Tou le medikaman sa on bwa, sa le dòktèr-la donn, ete fe eve larkòl.</span><span class="example_en">All of the medicine that you drink, that doctors give out, was made with alcohol. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Donne moin mo tchilottes, et mo caneçons ça mo prété toi..</em>Give me my pants and the underwear that I loaned you. (<span class="variant_code">FO T19</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sa-fe </span><span class="example"><span class="example_lc">conj</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); sa-s-fe (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>). 1.<span class="definition_en"> Then, so;</span><span class="definition_fr"> alors, donc.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa-fe ye te tou rèste don le bwa e ti partou.</span><span class="example_en">So they all lived in the woods and everywhere. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li charje man si chèr. Sa-s-fe mo seye menen sa anba. Mo plenn.</span><span class="example_en">He charged me so much. So, I tried to bring it down. I complained. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Compair Lapin corché li et li metté so la peau en haut so dos; li vlopé li ben la dans, ça fait li té sembe ein ti chivreil..</em>Brer Rabbit skinned it and put the skin on his back; he wrapped himself up well in it, and so he looked like a deer. (<span class="variant_code">FO T1</span>) 2.<span class="definition_en"> Therefore, for that reason, that is why, so;</span><span class="definition_fr"> alors, c'est pour ça que. <span class="example"><span class="example_lc">Mè le sœr te parle kreol ak nouzòt, sa-fe nou te parle sa bèk.</span><span class="example_en">But the nuns spoke Creole with us, so we spoke it back to them. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sab</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Saber, sword;</span><span class="definition_fr"> sabre, épée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Parmicostume qui té fé plus l'effet té ein vielle buche et ein gros sabre.</span><span class="example_en">Among the costumes that had the strongest effect were an old log and a big sword. </span><span class="example_code">(T40)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Scythe;</span><span class="definition_fr"> faux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">T ape volonte fose avèk en sab.</span><span class="example_en">You're cutting weeds in the ditch with a scythe. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Blade;</span><span class="definition_fr"> lame.</span> (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sab</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); disab (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Sand;</span><span class="definition_fr"> sable.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Birwèt, to ka ale kayou, to ka ale latè, disab.</span><span class="example_en">In a wheelbarrow you can carry pebbles, dirt, sand. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li mèt en ti peu disab onho li.</span><span class="example_en">He put a little sand on her. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pi li mété ti brin sabe on yé et pi li parpillé feille on so ni.</span><span class="example_en">And she put a little sand on top of them and scattered leaves over her nest. </span><span class="example_code">(T4)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">saba</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Sabbath;</span><span class="definition_fr"> sabbat.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tousouite mo oua ein Brada vini di mouen Bon Djié Mérikien pa oulé yé fé misick zou Saba.</span><span class="example_en">At once I saw a Brother come to tell me that the American God did not want them to make music on the Sabbath Day. </span><span class="example_code">(T14)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sableu </span><span class="example"><span class="example_lc">adj</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">PC</span>); sabre (<span class="variant_code">CA</span>). Sandy; sableux. <span class="example"><span class="example_lc">En koto sableu,</span><span class="example_en">A sandy hill. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Latè-la sabre. Li farinen</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">Li pa dir.</span><span class="example_en">The dirt is sandy. It's fine like flour. It's not hard. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">papye sable </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Sand-paper; papier de verre, cf. <span class="example"><span class="example_lc">papye</span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sabo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Hoof;</span><span class="definition_fr"> sabot.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou grate so sabo wa si te en deklou k t anndan.</span><span class="example_en">We scraped his hoof to see if there was a nail in it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">sabo chval </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Horseshoe;</span><span class="definition_fr"> fer à cheval.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen pou mèt en fèr a chval pa pou so pat krake.</span><span class="example_en">They have to put on a horseshoe so his hoof doesn't crack. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Pony-foot; sabot de cheval. (<span class="example"><span class="example_lc">Dichondra carolinensis</span><span class="example_en">Michx.). <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou lentonsyon d irin, bouyi en lamen plen de ti sabo, e bwar sa trwa jwa par jou.</span><span class="example_en">For urine retention, boil a handful of little pony-foot, and drink that three times a day. (<span class="variant_code">BD</span>)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sabotyèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); sabotsyè (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Ice cream maker;</span><span class="definition_fr"> sorbetière.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye se tournen sabotyèr sa alœ ouska lakrèm se glase.</span><span class="example_en">They turned the ice cream maker until the ice cream was frozen. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">saboule</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To beat, strike;</span><span class="definition_fr"> frapper, battre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Misché dans coin qui quand li tande mo demande saboulé moin de coups de poin.</span><span class="example_en">A man in the corner, who when he heard me, beat me with his fists. </span><span class="example_code">(T37)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sabre</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To cut (weeds) with a sickle;</span><span class="definition_fr"> faucher, couper (les mauvaises herbes) à la faux. <span class="example"><span class="example_lc">Sabre avèk en volon.</span><span class="example_en">To cut (weeds) with a sickle. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">safetida</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lasafetida, fetida (<span class="variant_code">PC</span>); satifida (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Assefoetida (a medicinal substance extracted from plants);</span><span class="definition_fr"> assa-foetida (une substance médicinale extraite de plantes). <span class="example"><span class="example_lc">I te mète safetida-la anndan koton-la, e ye mèt li dan trou dan-la, si to gen mal o dan.</span><span class="example_en">They used to put assafoetida in the cotton, and they put that in the cavity, if you have a toothache. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ena en zèb satifida. Ye mèt sa avèk dule e zèb-anmèr pou twe levèr.</span><span class="example_en">There's an assafoetida herb. They put it with milk and bitterweed to kill worms. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] batmon kèr, mele sèrtifida e pi di konf avek en nwa miskad..</em>For irregular heartbeat, mix assefoetida and camphor with nutmeg. (<span class="variant_code">BI</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">safo</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Scaffold;</span><span class="definition_fr"> échafaud.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yé hissé sajfoud pou</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">so la tête.</span><span class="example_en">They raised a scaffold for his head. </span><span class="example_code">(GC2)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">safre</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); saf (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); zaf (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To eat gluttonously, stuff oneself;</span><span class="definition_fr"> bâfrer, se gaver, se bourrer. <span class="example"><span class="example_lc">L ape safre konm en vach.</span><span class="example_en">He's stuffing himself like a cow. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">A moun ki saf to gen pou tire so manje to-menm.</span><span class="example_en">A person who eats a lot, you have to take away his food yourself. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> REM: In <span class="variant_code">CA</span> this is usually used of animals and is insulting when used of people.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">saj</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Wise, intelligent;</span><span class="definition_fr"> sage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Anon di en boug saj kouri li achte senk moun. Li achte senk dòm e senk nonm.</span><span class="example_en">Let's say a smart man goes to buy five slaves. He buys five women and five men. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Nonm rich-la te gen en vye esklav on so plas ki te ben onnet e saj.</span><span class="example_en">The rich man had an old slave on his plantation who was very honest and wise. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sak</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Sack, bag;</span><span class="definition_fr"> sac.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Monmon te fe nouzòt de chimij avèk de sak d farin.</span><span class="example_en">Our mother made us shirts with flour sacks. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <em>♦Lendemin matin fille la donne coq la trois sacs maïs..</em>The next day the girl gave the rooster three sacks of com. (<span class="variant_code">FO T19</span>) •<span class="headword"> 'sac-en papier' </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Paper sack, paper bag;</span><span class="definition_fr"> sac en papier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Cila qui t'apé guetter à la porte té gain ein sac-en papier pis ein peigne fin.</span><span class="example_en">The one who waited at the door had a paper bag and a fine-toothed comb. (<span class="variant_code">GY</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sakale</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); sakalè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> White perch, crappie;</span><span class="definition_fr"> sac-à-lait. (<em>Poxomis annularis). Li ja vini bonè la, li peutèt gen aprè ven sakale, anho..</em>He had arrived early, and he about a hundred perches on him. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sakamite</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sagamité, porridge of hominy; sagamité, bouillie faite de maïs écrasé. <span class="example"><span class="example_lc">Sakamite. Se kòm en labouiy.</span><span class="example_en">Sagamité is like a porridge. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">To fe sakamite avèk mayi blan. To gen p pile li. Sete en desèr pou nou.</span><span class="example_en">You make porridge with white com. You have to grind it. It was a dessert for us. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sakre</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Damned, confounded;</span><span class="definition_fr"> Sacré.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sacré menteurs, dit l'Irlandais la, -vous dit moin do l'eau la sré vini jisqua mo ginoux et li jisqua mo cou.</span><span class="example_en">'Damned liars,' said the Irishman, 'you told me the water would reach my knees, and it's already up to my neck.' (<span class="variant_code">FO T5</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sakre</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To deal, deliver;</span><span class="definition_fr"> donner, faire (un coup de poing, etc.). <span class="example"><span class="example_lc">Quand il a arrivé là-là, il sacré gaillard-la un coup de poing.</span><span class="example_en">When he arrived there he struck the guy with his fist. (<span class="variant_code">AN</span> <span class="variant_code">T3</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Li garde kom-sa, li vonse kom-sa, la li sakre ti nòm koltar-la en kou.</span><span class="example_en">He looked, he came closer, and then he dealt the little tar man. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M a sakre en tap an to babin.</span><span class="example_en">I'll slap you in the mouth. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sakreman</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Sacrament;</span><span class="definition_fr"> sacrement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen tou mo sakreman, chè.</span><span class="example_en">I have done all of my sacraments. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li resevwa le daryen sakreman avan li mouri.</span><span class="example_en">He received the last sacrements before he died. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Oath;</span><span class="definition_fr"> serment.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mofé sakreman zamé kouri ancau dan miting.</span><span class="example_en">I swore never again to go to the meeting. </span><span class="example_code">(T16)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sal</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Dirty;</span><span class="definition_fr"> sale.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo lamezon tre sal.</span><span class="example_en">My house is very dirty. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li t ape sèrvi tou kalite paròl sal.</span><span class="example_en">He was using all kinds of dirty words. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <em>♦Couri dans poulailler, prend six dézefs sales. Pas prend dézefs propres, mo piti ça va porté toi malhére..</em>Go into the henhouse, take six dirty eggs. Don't take clean eggs, my child, they will bring you bad luck. (<span class="variant_code">FO T19</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">sal</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span> 1.<span class="definition_en"> Room;</span><span class="definition_fr"> salle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dans fond lasalle les misiciens t apé cordé yé l'instruments.</span><span class="example_en">In the back of the room musicians were stringing their instruments. </span><span class="example_code">(T40)</span></span> •<span class="headword">sal a manje </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Dining room;</span><span class="definition_fr"> salle a manger.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen mo boufe e en latab avèk sis chèj dan mo sal a manje.</span><span class="example_en">I've got my sideboard and a table with six chairs in my dining room. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Ça fé mo labouche coulé chaque fois qué mo pensé à bon quichoses là yé qué mo ouar dans salle à manger soir là..</em>That makes my mouth water every time I think about the good things that I saw in the dining room that evening. (<span class="variant_code">T40</span>) •<span class="headword">'salle dé dansé' </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Dance hall;</span><span class="definition_fr"> salle de danse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Yé t'habitude guetter à la porte pou' empêcher les nèg ' noirs renter en d'dans la salle dé danse.</span><span class="example_en">They used to wait at the door to keep blacks from coming into the dance hall. </span><span class="example_code">(GY)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Parlor, living room;</span><span class="definition_fr"> salle de séjour, salon.</span> (<span class="variant_code">PC</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">salad</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); lasalad (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Salad;</span><span class="definition_fr"> salade.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M ap ale fe mwa en lasalad defri.</span><span class="example_en">I'm going to make me a fruit salad. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Motrouvé li, mais vié cognac té trop saisonné so salade.</span><span class="example_en">I found him, but the old cognac had seasoned his salad too much. </span><span class="example_code">(T34)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sale</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). Salted; salé. <span class="example"><span class="example_lc">Biskwi soda pa sale. Mo manj sila ke pa gen disèl.</span><span class="example_en">Soda crackers are not salted. I eat the ones that have no salt. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Dolo sale.</span><span class="example_en">Salty water. (<span class="variant_code">MO</span> 60) •<span class="headword">lavyan sale </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Salted meat;</span><span class="definition_fr"> viande salée, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">vyann</span><span class="example_en"></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sale</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); sal (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To salt;</span><span class="definition_fr"> saler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tou le smenn ye se tchwe en kochon, e nou se gen frich, e ye se sale en parti.</span><span class="example_en">Every week they slaughtered a pig, and we would have some fresh, and then they would salt a part of it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To sal to zèf mole.</span><span class="example_en">You salt your soft-boiled eggs. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sali</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To dirty, get dirty;</span><span class="definition_fr"> (se) salir. <span class="example"><span class="example_lc">Kan li bav, li sali tou mo kòrsaj.</span><span class="example_en">When he drools, he gets my blouse all dirty. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mostove pas gain aucain dibois, tous mo chaudiè yé tout salies.</span><span class="example_en">My stove has no wood, and all of my kettles are dirty. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">salite</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lasalte (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); salte (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Dirt;</span><span class="definition_fr"> saleté.</span> <em>Ènè en lo lasalte andan isi la. Planche-la sal. So lenj sal..</em>There's a lot of dirt in here. The floor is dirty. His clothes are dirty. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Nètwa to pye deyò. To va pa menen salte dan lamezon.</span><span class="example_en">Clean your feet outside. You're not bringing dirt into the house. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Dirty trick;</span><span class="definition_fr"> sale tour.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Se pou sa latche a Lapen kourt jiska zordi. Se pas ke li te seye jwe en salte on Kokodri.</span><span class="example_en">That is why Rabbit's tail is short even today. It's because he tried to play a trick on Crocodile. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">saliv</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lasaliv (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Saliva;</span><span class="definition_fr"> salive.</span> <span class="example"><span class="example_lc">So lasaliv ape koule apre so labouch.</span><span class="example_en">His saliva was running down his mouth. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou de glonn, to pas to dwa don to saliv, la to pas to dwa don laswi ki don lachimine.</span><span class="example_en">For swollen glands, you run your finger through your saliva, then you put your finger in the soot of the fireplace. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">salmi</span> <span class="pos">n.</span> •<span class="headword">'fé ein salmi ave' </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To make mincemeat of s.o.; réduire qn en bouillie. <span class="example"><span class="example_lc">♦Mogaranti toi lé roi va fé ein salmi avé toi.</span><span class="example_en">I assure you that the king will make hash with you. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">salon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Living room;</span><span class="definition_fr"> salon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No te gen en ti salon pou resevwa moun.</span><span class="example_en">We had a little living room to receive people. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand nous entré nous trouvé que salon té déjà plein moun.</span><span class="example_en">When we went in we found that the living room was already full of people. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">salopri</span><sup>1</sup> <span class="pos">int.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Shucks, doggone it!</span><span class="definition_fr"> Mince, zut!</span> <em>Salopri! Li ensilte man..</em>Doggone it! He insulted me. (<span class="variant_code">CA</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">salopri</span><sup>2</sup> <span class="example"><span class="example_lc">n., adj.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>). —<span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Rascal, scoundrel;</span><span class="definition_fr"> canaille, coquin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se enn salopri. En salopri a fè nenpòrt kèkchoz</span><span class="example_en"> He is a scoundrel. A scoundrel will do anything. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Dirty rotten, lousy;</span><span class="definition_fr"> sale, minable.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mais mo sé p'oté ein saloperie répas si yé té'taché moin.</span><span class="example_en">But I wouldn't want a dirty rotten meal if they tied me up. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">saloun</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60); souloun (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bar, pub, saloon;</span><span class="definition_fr"> bar, saloon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vye moun-ye lez òt fwa, ye te va dan souloun TWENTY-FOUR HOURS, tou lanwit tou joumè e bwa.</span><span class="example_en">Old people of the past, they went into a saloon twenty-four hours a day, all day and all night long, to drink. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">salpèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Saltpeter;</span><span class="definition_fr"> salpètre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te mèt salpèt andan lavyann kochon pou peche li gate.</span><span class="example_en">They put saltpeter in pork to prevent it from spoiling. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] mal èstoma, met di salpetr don dolo e la bwar sa..</em>For a stomachache, put some saltpeter in water and drink that. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">salwe</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To greet, bow to;</span><span class="definition_fr"> saluer, s'incliner devant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo wa mo kouzen dan chemen-la e mo salwe li.</span><span class="example_en">I saw my cousin on the road and I greeted him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Jour là, nou cou saloué madame comme ain lareine.</span><span class="example_en">That day, we greeted the lady like a queen. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> •<span class="headword">Sali Mari </span><span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Hail Mary;</span><span class="definition_fr"> Je vous salue, Marie, <span class="example"><span class="example_lc">♦moresit trwa Sali Mari.</span><span class="example_en">I recite three Hail Marys. </span><span class="example_code">(BD)</span></span>; '<span class="example"><span class="example_lc">jé vous sali Marie</span><span class="example_en">[<span class="example"><span class="example_lc">je vou sali mari</span><span class="example_en">' Hail Mary. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">samdi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); somdi (<span class="variant_code">NE</span>); sanmdi (<span class="variant_code">PC</span>); somdi (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Saturday;</span><span class="definition_fr"> samedi.</span> <em>Mo krwa se lòt sanmdi pase ye tere 1.<span class="definition_en">.</span></em>I think they buried him the Saturday before last. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Ye sa gen en lafwar somdi e dimonch.</span><span class="example_en">There will be a church fair Saturday and Sunday. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Voyé nou zot gazait la samdit ki vien.</span><span class="example_en">Send us the newspaper next Saturday. </span><span class="example_code">(T17)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">san</span><sup>1</sup> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); son (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Without;</span><span class="definition_fr"> sans.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye donn mwen en tas kafe san dusuk.</span><span class="example_en">They gave me a cup of coffee without sugar. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No te pa kapab ale andan legliz san chapo anlèr latèt.</span><span class="example_en">We couldn't go to church without a hat on our heads. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sans rien di, yé poignin Saint Magloire, in bon vié neg congo.</span><span class="example_en">Without saying anything they grabbed Saint Magloire, a good old black fellow. </span><span class="example_code">(T34)</span></span> •<span class="headword">fe san </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To do without;</span><span class="definition_fr"> se passer de.</span> <em>Mo te pa <span class="variant_code">gen.</span> Mo fe san.</em> I didn't have any. I did without. (<span class="variant_code">CA</span>) •<span class="headword">san defans </span><span class="pos">adj.phr.</span> <span class="definition_en">Helpless, defenseless;</span><span class="definition_fr"> sans défense, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">defans</span><span class="example_en">•son (ke) <span class="pos">conj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Without;</span><span class="definition_fr"> sans que.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo peu pa fe sa son li wa mon</span><span class="example_en"> I can't do it without him seeing me. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Asteur ein tout piti macaque...chapé sans Bouki oua li.</span><span class="example_en">Now a tiny little monkey...escaped without Bouki seeing him. </span><span class="example_code">(FO T8)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">san</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); disan (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); dusan (<span class="variant_code">PC</span>); dison (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); duson (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Blood;</span><span class="definition_fr"> sang.</span> <span class="example"><span class="example_lc">E si to koupe to janm o to bra e disan è sengnen...</span><span class="example_en">And if you cut your leg or your arm and it's bleeding... </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En lablèt a rantre dan to poulaye tchwe to poul-ye e sise ye disan.</span><span class="example_en">A mink will go into the henhouse to kill your chickens and suck their blood. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Toumo sang glacé dans mo veine.</span><span class="example_en">All of my blood froze in my veins. </span><span class="example_code">(T39)</span></span> •<span class="headword">dison ho </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Hypertension/ high blood pressure; hypertension. <em>♦[Pou] di son ho, mele lakrenm tart avek di souf, di sel a pirje e di myel..</em>For high blood pressure, mix cream of tartar with sulfur, purging salt and honey. (<span class="variant_code">BI</span>) •<span class="headword">disan klè </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Anemia, iron-poor blood (?); anémie. REM: Condition which causes one to be weak. Term found in Jarreau 1930. •<span class="headword">dusan dou </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Diabetes;</span><span class="definition_fr"> diabète.</span> (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">fe so disan cho </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To anger (lit. to heat the blood); mettre en colère, fâcher (litt. chauffer le sang). <span class="example"><span class="example_lc">Mo di kofè t ole kouri mache dèryè la, t a fe to disan cho.</span><span class="example_en">I said, 'Why do you want to look in the garden, to walk back there? It will just make you mad.' (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">fe disan bouyi </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To make the blood boil;</span><span class="definition_fr"> faire bouillir le sang.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye fe man si kolèr sa fe disan bouyi.</span><span class="example_en">They made me so mad it made my blood boil. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> •<span class="headword">move disan </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1) Any disease of the blood, e.g. syphilis; nimporte quelle maladie sanguine, p.ex. syphilis. (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>) 2) Anemia; anémie. <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou move son ye te bouyi trwa ou kat laliyonn chasparey pi ye te bwa sa.</span><span class="example_en">For anemia, they used to boil three or four salsaparilla vines and drink that. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> 3) Meanness; méchanceté. <span class="example"><span class="example_lc">Li pa bon. Li gen move disan.</span><span class="example_en">He's not good. He's mean. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">san</span><sup>3</sup> <span class="example"><span class="example_lc">num.card.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); sanyt (<span class="variant_code">PC</span>); son (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>). Hundred; cent. <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa kwa m a viv pou wa sant an.</span><span class="example_en">I don't think I'll live to see a hundred years. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yéfou li plin dé cent coups de fouette.</span><span class="example_en">They gave him 200 lashes with the whip. (<span class="variant_code">T38</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">san-frwa</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Coolheadedness, composure;</span><span class="definition_fr"> sang-froid. ♦ <span class="example"><span class="example_lc">Compair Lapin té pa perdi so sangfroid.</span><span class="example_en">Brer Rabbit didn't lose his composure. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sanble</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> sanm (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); sonm (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>); som (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); sonble (som) (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To seem, look, appear;</span><span class="definition_fr"> sembler, avoir l'air, paraître. <span class="example"><span class="example_lc">To te sanm pa kèken ke gen piti trèz an.</span><span class="example_en">You don't look like someone who has a thirteen year old child. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sa som kòm si l ale fe lapli.</span><span class="example_en">It looks like it's going to rain. (<span class="variant_code">MO</span> 60); <span class="example"><span class="example_lc">Sanm kòm si, dan le jen jan-le, kichòw e kouri pli mal kè janmen.</span><span class="example_en">It seems as though among young folks, something is going worse than ever. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sa te sanm ke li te plen prese pou chèche pip-sa-la.</span><span class="example_en">He seemed like he was in a real hurry to search for that pipe. </span><span class="example_code">(JR)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">C'était toujou les soirs mo té volé des prines, yé té toujou semblé meyer au clair dé line.</span><span class="example_en">It was always in the evening that I stole prunes, they always looked better in the moonlight. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> •sa sanmb laplu. <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>); sanm lapli (<span class="variant_code">PC</span>). It looks like rain; On dirait qu'il va pleuvoir, •<span class="headword">fe sanblan </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To pretend;</span><span class="definition_fr"> faire semblant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le e fe sanblan kòm si le e pote vye boug-la.</span><span class="example_en">He pretended to carry the old man. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yé tous fait semblant ri, mais li, li ri bon tchor.</span><span class="example_en">They all pretended to laugh, but he laughed for real. </span><span class="example_code">(T25)</span></span> •<span class="headword">sanm konm de gout dolo </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To resemble one another like two drops of water;</span><span class="definition_fr"> se ressembler comme deux gouttes d'eau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Torti kouri chèche so frè ki te menm grosè avek li, e ye te sanm konm de gout dolo.</span><span class="example_en">Tortoise went to get his brother, who was the same size as he was, and they look like two drops of water. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To look alike;</span><span class="definition_fr"> se ressembler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye sanm.</span><span class="example_en">They look alike. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">De moun-sa-la sanm en-e-lòt.</span><span class="example_en">Those two people look alike. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To look like, resemble;</span><span class="definition_fr"> ressembler à.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa sonm en prèt, sa-l. Li sonm sa, lamonyèr li abiye.</span><span class="example_en">He looks like a priest, from the way he's dressed. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <em>♦Pou Bon Djié, Compair Bouki, vou samblé Djiabe!.</em>For God's sake, Brer Bouki, you look like the devil! (<span class="variant_code">T6</span>)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sangle</span><sup>1</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To deal, deliver (a blow);</span><span class="definition_fr"> donner (un coup). <span class="example"><span class="example_lc">Li sangle li en kou-d-pon dan lafigi.</span><span class="example_en">He dealt him a punch in the face. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pila li song le li en koud pwen don so vont.</span><span class="example_en">Then he dealt him a blow to the stomach. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sangle</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To girth, strap;</span><span class="definition_fr"> sangler, attacher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Lapin sanglé ben so lasel, et pi pran so rakatchas avé so fouate.</span><span class="example_en">Brer Rabbit buckled his saddle and took his spurs and his riding whip. </span><span class="example_code">(T3)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sannale</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To go;</span><span class="definition_fr"> aller.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dimonch, sannale lames.</span><span class="example_en">Sunday, leaving for mass. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Bon vwayaj. Sannale.</span><span class="example_en">Have a good trip. Go. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To go away, leave;</span><span class="definition_fr"> partir, s'en aller.</span> <em>Laisse moun-ça-là s'en va! 'Mais yé pas s'en aller, yé continué tracasser..</em>Let those people leave! But they didn't leave, they continued to hassle us. (<span class="variant_code">DC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sansib</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Sensitive;</span><span class="definition_fr"> sensible.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Apre to rach en dan, to jansiv byen sansib.</span><span class="example_en">After you pull a tooth, your gums are very sensitive. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Bon Dgié té fé piti là tro sensible, avec tou maleur ça yé gagnin dans moune..</em>God made this child too sensitive, with all the troubles there are in the world. (<span class="variant_code">ME 91</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">sansibleman</span> <span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Warmly (?); chaleureusement. <span class="example"><span class="example_lc">♦Masaluté vou sancibleman.</span><span class="example_en">I greet you warmly. (T 17)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sansu </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> sansi (<span class="variant_code">PC</span>); sansou (<span class="variant_code">ST</span>). Leech; sangsue. <span class="example"><span class="example_lc">En sansi... Ye gen ye dan lopital, ye a mèt ye poz an twa pou sise move disan ye di.</span><span class="example_en">A leech...They have them in the hospital, they'll put it on you to suck the bad blood, they say. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pouen kou d son vye moun ye te met enn sonsi on chak chwiy di pye.</span><span class="example_en">For an apoplectic fit, old folks used to put a leech on each ankle. [ <span class="example"><span class="example_lc">'sangsie</span><span class="example_en">'] (<span class="variant_code">LA</span>)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sant</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Center;</span><span class="definition_fr"> centre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo mét mo madriye pou tchen difwan o sant pou peche li paye. Se en morso di bwa pou tòrd difwan antòr-la.</span><span class="example_en">I put a haystack to hold the hay in the center to prevent it from scattering. It's a piece of wood to twist the hay around. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">santans</span> <span class="pos">n.</span> (Legal) sentence; sentence. <span class="example"><span class="example_lc">♦Jou la yé té donnin li so sentence, yé scié ein nabe dans la cou madame et dans cré nabe la yé trouvé bague la.</span><span class="example_en">The day they sentenced him, they sawed down a tree that was in the lady's yard and they found the ring. </span><span class="example_code">(FO T25)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sante</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); lasonte (<span class="variant_code">NE</span>); lasante (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Health;</span><span class="definition_fr"> santé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lavyàn kochon se pa bon pou to lasante.</span><span class="example_en">Pork is bad for your health. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Tigue couri charché ein bouteil bon tafia, et yé boâ yé santé.</span><span class="example_en">Brer Tiger went to get a good bottle of tafia, and they drank to their health. </span><span class="example_code">(T8)</span></span> •<span class="headword">bon sante </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); bon lasante (<span class="variant_code">CA</span>); bann sante (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Good health;</span><span class="definition_fr"> bonne santé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gro e li gra e li an bon sante.</span><span class="example_en">He is big and fat and in good health. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li bon sante.</span><span class="example_en">He's in good health. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> •<span class="headword">gen bon sante </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); gen bon lasante (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To be in good health;</span><span class="definition_fr"> être en bonne santé. <span class="example"><span class="example_lc">Li gen bon sante.</span><span class="example_en">He's in good health. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To gen bon lasante. To janmen malad.</span><span class="example_en">You have good health. You're never sick. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">santèn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> senntenn (<span class="variant_code">PC</span>); santen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Hundreds;</span><span class="definition_fr"> centaine(s). <span class="example"><span class="example_lc">Li achte de senntenn zafè kote DRUG-STORE.</span><span class="example_en">He bought hundreds of things at the drugstore. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ici</span><span class="example_en">c<span class="example"><span class="example_lc">'été sicre et coton, là c'été mais et farine, et dé centaines de wagon ta pé suive eine à l'aute en ligne.</span><span class="example_en">Here it was sugar and cotton, there it was corn and flour, and hundreds of wagons were following one another in a straight line. </span><span class="example_code">(T37)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">santi</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); santir (<span class="variant_code">CA</span>); san (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); sonti (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); sont, son (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.refl.</span> <span class="definition_en">To feel (physically);</span><span class="definition_fr"> se sentir (physiquement). <span class="example"><span class="example_lc">Mo te pa san mo-mèm byen yèr oswò.</span><span class="example_en">I didn't feel well last night. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo san pa mon tro byen.</span><span class="example_en">I don't feel too well. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mosenti mié, mé mo pa capa maché enco.</span><span class="example_en">I feel well, but I am not able to walk yet. </span><span class="example_code">(T3)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To smell;</span><span class="definition_fr"> sentir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo monj pa toti, me to pale son bon</span><span class="example_en"> I don't eat turtle, but talk about smelling good! </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si to pa opere en mal kochon, to pa kapab manje li. Lavyann san miske.</span><span class="example_en">If you don't castrate a male pig, you can't eat it. The meat smells musky. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li t ap sonti ich laswè kon li vini bèk apre so èksèrsay galope.</span><span class="example_en">He smelled of sweat when he came back from his running exercise. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <em>♦(Li)comancé fimé et fé ein gran laboucanne ki té santi larose, zasmin avé violette..</em>He started to smoke and made a big cloud of smoke that smelled of rose, jasmine and violets. (<span class="variant_code">T7</span>) •<span class="headword">santi pi </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); sonti pi (<span class="variant_code">NE</span>); san pu (<span class="variant_code">PC</span>); san pi (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To stink;</span><span class="definition_fr"> puer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te sonti pi, wi, mo te lèd.</span><span class="example_en">I stank, yes, I was ugly. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li san pi. To gen p chanje so kouch.</span><span class="example_en">He stinks. You need to change his diaper. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>♦ <span class="example"><span class="example_lc">Li té gagné naine vié zaillons anho li, ki té santi pi com cocodri.</span><span class="example_en">He had on only old rags that stank like an alligator. </span><span class="example_code">(T7)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To smell;</span><span class="definition_fr"> sentir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En tayo...kan i va santi latras, lodœr, i va jape.</span><span class="example_en">A hound...when he catches the scent he will bark. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Bòraks se pou nètwaye. Mo sèr pa li parskè li tro fòr. Mo lenm pa santi li.</span><span class="example_en">Borax is for cleaning. I don't use it because it's too strong. I don't like to smell it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">T e santi kaka chyen, t e santi lamèrd chyen.</span><span class="example_en">You're smelling dog shit. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Masentis laviande fraîche!.</em>I smell fresh meat! (<span class="variant_code">BD</span>) 2.<span class="definition_en"> To feel (i.e. experience by touch or otherwise); sentir, tâter. <em>Mo jamè sonti sa!.</em>I never felt anything! (<span class="variant_code">NE</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Einjou bon matin, Compair Lapin lévé et li senti lafaim apé gagné li.</span><span class="example_en">One day early in the morning, Brer Rabbit got up and felt hunger overtaking him. </span><span class="example_code">(T4)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To sense;</span><span class="definition_fr"> pressentir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li a santi so lamò.</span><span class="example_en">He will have a premonition of his death. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">santiman</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Feeling;</span><span class="definition_fr"> sentiment.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo piti-ye gen santiman pou man. Ye byen bon pou man.</span><span class="example_en">My children have feelings for me. They're very good to me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Michié Willyson propozicioné ein bile pou nouârci tou blan dan Sid ki s'rai gaigné bon santiman radiko.</span><span class="example_en">Mr. Wilson proposed a bill to blacken all of the whites in the South who had good radical sentiments. </span><span class="example_code">(T16)</span></span> •<span class="headword">blese santiman </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To hurt s.o.'s feelings, offend, insult; blesser, offenser, froisser, cf. <span class="example"><span class="example_lc">blese</span><span class="example_en"></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">santrifij</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Centrifuge;</span><span class="definition_fr"> centrifuge.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Gros centrifige allé ronfler, vié mait content, l apé allé, vini, comme dans temps so jène temps.</span><span class="example_en">The big centrifuge was humming and the old master was happy, he was coming and going as in his younger days. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sardin</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); sèrdin (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); sadin (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sardine, shad;</span><span class="definition_fr"> sardine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vou ka sèrvi en SHAD, sa ye pele en sardin.</span><span class="example_en">You can use a shad, what they call a sardine. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen sèrdin dan lwil e andan lasezònman.</span><span class="example_en">There are sardines in oil and sardines in herbs. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Nous marré, (pas sans fait des tours, car boat té serré com sardine)..</em>We moored (not without spinning around, for the boat was packed like sardines). (<span class="variant_code">T37</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">sasafrwa</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); sasafra (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); sasafras (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sassafras;</span><span class="definition_fr"> sassafras.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa se dibwa-la ki fe file-la, sasafrwa-la</span><span class="example_en"> That is the tree that you make filé powder from, sassafras. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou rezipel kon li vini blon ye te pron farin, trwa ti moso sasafra pi wiski e ye te met sa onsonm pou fe kataplonm.</span><span class="example_en">For erysipelas, when it turned white they used to take flour, three pieces of sassafras and whiskey, and they put all of that together to make a poultice. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> •<span class="headword">dibwa sasafra </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Sassafras tree;</span><span class="definition_fr"> sassafras (arbre).</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sasakwa</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); sasakwa (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Uproar, racket, din;</span><span class="definition_fr"> tapage, vacarme.</span> (<span class="variant_code">CA</span>) 2.<span class="definition_en"> Corn shuck mattress;</span><span class="definition_fr"> matelas empaillé de feuilles de maïs. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">satisfe</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To satisfy;</span><span class="definition_fr"> satisfaire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pa satisfe le e kanplen.</span><span class="example_en">He is not satisfied, he is complaining. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li travaye byen. Li satisfe man.</span><span class="example_en">She worked well. She satisfied me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pyè te en vye nonm ki te pa satisfe avek so lavi di tou.</span><span class="example_en">Pierre was an old man who was not satisfied with his life at all. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">savan</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Wise, knowledgeable; sage;</span><span class="definition_fr"> savant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Savan Missié Kabri ki konm tou gri-gri.</span><span class="example_en">Wise Mr. Goat, who knows every charm. </span><span class="example_code">(TN)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">savannèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Sweet bath soap, bar of soap;</span><span class="definition_fr"> savon doux pour le bain, pain de savon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Keken donen mwa sis savannèt DIAL.</span><span class="example_en">Someone gave me six bars of Dial soap. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">savat</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Slipper;</span><span class="definition_fr"> pantoufle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo achete en joli pèr savat.</span><span class="example_en">I bought a pretty pair of slippers. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo pye fe mal. M ap ale ote mo soulye e mèt mo savat an mo pye.</span><span class="example_en">My feet hurt. I'm going to take off my shoes and put slippers on my feet. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">savon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Soap;</span><span class="definition_fr"> savon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li frote so lamen avek savon.</span><span class="example_en">She rubbed her hands with soap. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To mèt savon jonndimyèl e flè fevi anlèr en deklou e landmen li te bòs.</span><span class="example_en">You put yellow soap, honey and okra flowers on a boil and the next day it would break open. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou ote en pikon mo sèr lasonn blon avek en ti morso savon e avek en ti penset di sik e en ti pe gonmbo pou tchenn kataplas-la.</span><span class="example_en">To remove a thorn, I use white ashes with a little piece of soap and a pinch of sugar and a little okra to hold the poultice in place. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Shaving cream;</span><span class="definition_fr"> crème à raser.</span> (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">savònen</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); savonnen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To soap, wash with soap, lather;</span><span class="definition_fr"> savonner, laver avec du savon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">E la savonnen li, mèt li chèche.</span><span class="example_en">You soap it up and let it dry. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">savonn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); lasavann (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Pasture, meadow;</span><span class="definition_fr"> pâture, pré. <span class="example"><span class="example_lc">Ye te vini laba-la jwe laplòt dan le savonn-l.</span><span class="example_en">They came down there to play ball in the meadow. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No te gen en gran lasavann e to te kapab mèt to vach-ye andan-la.</span><span class="example_en">We had a big pasture and you could put your cows in it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Laplie apé tombé en'aut bêtes qui dans savane.</span><span class="example_en">The rain is falling on the animals in the meadow. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">savonneu</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Sudsy or soapy water, soap suds;</span><span class="definition_fr"> eau savonneuse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La savonneu se en savon avèk lo cho.</span><span class="example_en">[la savonneu], that is soap and hot water. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">se</span><sup>1</sup> <span class="example"><span class="example_lc">adj.dem.pl.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). These, those; ces. <span class="example"><span class="example_lc">Safe se boug-sa-la, ye pel vou pou sa.</span><span class="example_en">So these guys call you for that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">se</span><sup>2</sup> <span class="example"><span class="example_lc">adj.poss.pl.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span>). His, her, its; ses. <span class="example"><span class="example_lc">Fronswa mènè se vach ondon en magazen.</span><span class="example_en">François led his cows into a bam. (<span class="variant_code">NE</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Lœ kriminèl frenmen se zye li te si sir li te kouri manje li.</span><span class="example_en">The criminal shut his eyes, he was so sure the lion would eat him. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">se</span><sup>3</sup> <span class="example"><span class="example_lc">preverbal marker</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); sre (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); sure (<span class="variant_code">PC</span>); sè, srè (<span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> [Present conditional]. <span class="example"><span class="example_lc">Mo se kouri o Chmen Neuf si mo se gen l tan.</span><span class="example_en">I would go to New Roads if I had the time. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>Ekan sa sre?.</em>When would that be? (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Si li se koute man, li se pa dan traka-sa-la.</span><span class="example_en">If he would have listened to me, he wouldn't be in all this trouble. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Simo té pas per li, mo srait donne li gombo.</span><span class="example_en">If I weren't afraid of him, F d give him some gumbo. </span><span class="example_code">(T27)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">-Sacré menteurs, dit l'Irlandais la, -vous dit moin do l'eau la sré vini jisqua mo ginoux et li jisqua mo cou.</span><span class="example_en">'Damned liars,' said the Irishman. 'You told me the water would come up to my knees, and it's up to my neck.' (<span class="variant_code">FO T5</span>) •<span class="headword">se du </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">Should (have), ought to (have);</span><span class="definition_fr"> devr(ais), aur(ais) dû. cf. <span class="example"><span class="example_lc">dwa</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> [Past conditional]. <span class="example"><span class="example_lc">Si mo te konnen li te la, mo se pa vini.</span><span class="example_en">If I had known he was there, I would not have come. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Mo trouvé moin tout seul dans in pitit la chambre où mo sré bien oulé gagnin in peu lacide carbolic..</em>I found myself alone in a small room where I would like to have had some hydrochloric acid. (<span class="variant_code">T34</span>) 3.<span class="definition_en"> [Past habitual]. <span class="example"><span class="example_lc">Tou le smenn ye se tchwe en kochon, e nou se gen frich, e ye se sale en parti.</span><span class="example_en">Every week they slaughtered a pig, and we would have some fresh, and then they would salt a part of it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Leswa Kokodri se kouche dan kanal ora en lamezon.</span><span class="example_en">At night Alligator would go to bed in a canal near the house. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">se</span><sup>4</sup> <span class="pos">v.</span> (<span class="variant_code">PC</span>); sè (<span class="variant_code">MO</span> 60). To know; savoir. <span class="example"><span class="example_lc">Mo se pa si mo te deja mariye.</span><span class="example_en">I don't know if I was already married. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Men mo se pa sa l e anni pou</span><span class="example_en"> I don't know why it's braying. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Bouki sè sa k to fè.</span><span class="example_en">Bouki knows what you're doing. (<span class="variant_code">MO</span> 60) REM: The usual Creole verb to know is <span class="example"><span class="example_lc">konen.</span><span class="example_en">The form <span class="example"><span class="example_lc">se</span><span class="example_en">may best be regarded as due to French influence. <em>♦Heureusement pou li ça té pas profond enbas lamaison où Dié sé comment li sré sorti?.</em>Lucky for him it was not very deep under the house, or God only knows how he would have gotten out. (<span class="variant_code">T40</span>) Conjug: si <span class="example"><span class="example_lc">v.past</span><span class="example_en">To have found out; avoir su. <span class="example"><span class="example_lc">Mo jis si keu li te parti. Mo te pa konen li te rès pi isit dan la Vachri.</span><span class="example_en">I just found out that he had left. I didn't know he wasn't living in Vacherie anymore. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">se</span><sup>5</sup> <span class="pos">v.cop.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); sa (<span class="variant_code">PC</span>); sèt (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); sete (<span class="variant_code">CA</span>); ste (<span class="variant_code">PC</span>); setèt, s (<span class="variant_code">NE</span>); sè (<span class="variant_code">MO</span> 60). He, she, it is; c'est, il est, elle est. <span class="example"><span class="example_lc">Mo frèr se en louvriye.</span><span class="example_en">My brother is a carpenter. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se posib ke laplu va tonbe jòrdi.</span><span class="example_en">It is possible that it will rain today. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se pa vre l ape vini.</span><span class="example_en">It is not true that he is coming. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sè kèkchoz li tè jamen oua.</span><span class="example_en">That was something he had never seen before. (<span class="variant_code">MO</span> 60); <span class="example"><span class="example_lc">Sè li.</span><span class="example_en">It is him. (<span class="variant_code">MO</span> 60); <span class="example"><span class="example_lc">Se pa nenpòt ki kalite moun.</span><span class="example_en">They aren't just any kind of people. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mari, se mo meyœr zami.</span><span class="example_en">Marie is my best friend. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> •se lavi <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> That's life;</span><span class="definition_fr"> C'est la vie.</span> •se mye <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). It's better to; C'est mieux. <span class="example"><span class="example_lc">Se se mye to fe li an kreyòl.</span><span class="example_en">It would be better for you to do it in Creole. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •se pa aryen <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). Don't mention it, you're welcome; de rien. <em>'Mèrsi.<sup>9</sup></em></span><em> 'Se pa aryen.'.</em>'Thank you.' 'Don't mention it.' (<span class="variant_code">PC</span>) •se pa plu mal <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). Not bad (answer to the question 'How are you?'); Pas mal. •se pare konm <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). It's (just) like...; c'est tout comme... <span class="example"><span class="example_lc">Se pare konm mo kouzen ki e travay pou en nonm soti MISSISSIPPI li marye ave en fanm isit.</span><span class="example_en">That's like my cousin who works for a man from Mississippi who married a woman from here. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •se pli tan <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). Most of the time; la plupart du temps. <span class="example"><span class="example_lc">Se pli tan ye te jwe poka.</span><span class="example_en">Most of the time they played poker. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •se pou <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). The problem is/ It's a question of...; il s'agit de... <span class="example"><span class="example_lc">Si to gen trouve enn ki parle kreyòl, y a parle. Men se pou trouve yè.</span><span class="example_en">If you find someone who speaks Creole, they will speak it to you. But the problem is finding them! </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •se pou sa <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); sè p sa (<span class="variant_code">BT</span>). That is why; c'est pour ça que. <span class="example"><span class="example_lc">Li t fe bon kichoj pou moun-ye, mon te ole fe menm zafè sa li li te e fe. E mon pons se pou sa mo rète dan SEMINARY. E mon fini.</span><span class="example_en">He used to do good things for people, I wanted to do the same things he was doing. And I think that's why I stayed in seminary and I finished it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se pou sa nou lès pa le ti POSITION-sa-la rontre don nou latèt.</span><span class="example_en">That is why we don't let the little jobs that we have go to our heads. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sè p sa èl voye mon en lèt.</span><span class="example_en">That is why she sent me a letter. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •se sa ki fe... <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). That's why, that's the reason; c'est pourquoi, c'est pour ça que. <span class="example"><span class="example_lc">Mo moman, popatou te rete la isit, se sa ki fe mo isi.</span><span class="example_en">My mother, my father, they all lived here, that's why I'm here. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •se sè pa <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). There is no point in; ce n'est pas la peine de. <span class="example"><span class="example_lc">Se sè pa mon monde li. Paski mo te e pèd mon ton.</span><span class="example_en">There is no point in my asking him, because I would just be wasting my time. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="example"><span class="example_lc">v.pres.</span><span class="example_en">It is; c'est. <span class="example"><span class="example_lc">Se èl ki travay don lakour.</span><span class="example_en">She is the one who works in the yard. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo moman, popa, tou te rete la isit, se sa ki fe mo isi.</span><span class="example_en">My mother, my father, they've all lived here, that's why I'm here. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Froumi-la laime pas prêter: C'est so sél défaut..</em>The ant does not like to lend: that is his only flaw. (<span class="variant_code">BD</span>) —<span class="example"><span class="example_lc">v. exist.</span><span class="example_en">To be; être. <span class="example"><span class="example_lc">Tou kichò se achte astè-la. Tou kichò se dan boutik.</span><span class="example_en">Everything can be bought nowadays. Everything is in the stores. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> Conjug: sete <span class="example"><span class="example_lc">imparf.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>); setè (<span class="variant_code">MO</span> 60); ste, sètè, sète, sèt +vowel (<span class="variant_code">PC</span>); sèt, setèt (<span class="variant_code">NE</span>). It was; c'était. <span class="example"><span class="example_lc">Mo kouche e piti-ye. Ste konm si ste mo-kenn piti.</span><span class="example_en">I slept with the children. It was as if they were my own children. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Setè mouen.</span><span class="example_en">It was me. (<span class="variant_code">MO</span> 60); <span class="example"><span class="example_lc">To te bwa wiski, sète pare kòm en bon medikaman.</span><span class="example_en">If you drank whiskey it was just like a good medicine. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No pa konprann koman sete. Sete en mistèr.</span><span class="example_en">We don't understand how it happened. It was a mystery. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> REM: <span class="variant_code">NE</span> attributes this form to Cajun influence. <span class="example"><span class="example_lc">♦Et prémié qui chose li oua en arrivant, c'était so moman qui té rendi avant li.</span><span class="example_en">And the first thing he saw upon arriving was his mother who had arrived before him. </span><span class="example_code">(T9)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sèchrès</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lachechsres (<span class="variant_code">PC</span>); chèchrès (<span class="variant_code">NE</span>); lachèchrès, lachechrès (<span class="variant_code">CA</span>); sechrès (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Drought, dry spell;</span><span class="definition_fr"> sécheresse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No te pa gen lapli. No te gen en gran lachèchrès.</span><span class="example_en">We didn't have any rain. We had a long dry spell. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Life sechrès.</span><span class="example_en">It 's a dry spell. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">seduizant </span><span class="example"><span class="example_lc">adj</span><span class="example_en"> Seductive; séduisant. <span class="example"><span class="example_lc">♦Quant à moin, mo sûr mo zajfair, mo si belle, si séduisante.</span><span class="example_en">As for me, I am sure of myself, I am so beautiful, so seductive. </span><span class="example_code">(T33)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">segon</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); seugòn, sègon (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Second;</span><span class="definition_fr"> seconde.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dan dœ sègon li koupe li.</span><span class="example_en">In two seconds she cut it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">segon</span><sup>2</sup> <span class="example"><span class="example_lc">num.ord.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>); segan (<span class="variant_code">PC</span>); lasegon (<span class="variant_code">BT</span>); zègon, zgon, zègòn (<span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> Second;</span><span class="definition_fr"> second, deuxième.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La zègòn jwa.</span><span class="example_en">The second time. (<span class="variant_code">MO</span> 60) <em>♦Ye rantre kote enn òt boutik e an rantran segon Arichmenn-la tannde konmi-la mannde en pratik, «Pou di sou moutard-la?».</em>They went into another store, and upon entering the second Irishman heard the clerk ask a customer, 'Do you want ten cents worth of mustard?' (<span class="variant_code">JR</span>) <span class="headword"><subentry>•sègond-men </subentry></span><span class="pos">adj.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Second-hand, used; d'occasion. <span class="example"><span class="example_lc">Kou achte vye cha, sègond men.</span><span class="example_en">He went to buy an old secondhand car. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> <span class="pos">pron.</span> <span class="definition_en">The second (one);</span><span class="definition_fr"> le deuxième.</span> <em>♦»Sa se to premyen louvraj, <sup>99</sup></em></span><em> Madanm Djab di li. «Kan Pa tournen m'a donn twa segon-la.''.</em>'That is your first task,' Madame Devil said. 'When you come back I'll give you the second one.' (<span class="variant_code">JR</span>)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">segonen</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To soak;</span><span class="definition_fr"> tremper, mettre à l'eau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo frote mo lenj byen. Mo segonen li. Mo rense li e mo chese li.</span><span class="example_en">I scrubbed my laundry well. I soaked it. I rinsed it and dried it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">segre</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span> (<span class="variant_code">PC</span>); segrè (<span class="variant_code">MO</span> 60). Secret; secret. <span class="example"><span class="example_lc">Nan, pa absoluman, pa segre.</span><span class="example_en">No, it's not absolutely secret. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">segre</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">NE</span>); segrè (<span class="variant_code">MO</span> 60). Secret; secret. <span class="example"><span class="example_lc">Li rakont so sœr en segre.</span><span class="example_en">He tells his sister a secret. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Modi vou zot tou clair et net, mo belle, oui, c'est Dénise. Gardé sécret c'est ein bêtise qui mo pas connin fait.</span><span class="example_en">I'll tell you all plainly, my girlfriend is Denise. Keeping a secret is a foolishness that I don't know how to commit. </span><span class="example_code">(T11)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sèk</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); ek (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Dry, dried;</span><span class="definition_fr"> sec.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo mè mo le zwit, mo mè mo le chevrèt, zon-de-fwa mo mè chevrèt vèr e chevrèt sèk.</span><span class="example_en">I put in my oysters and my shrimp, sometimes I put in my fresh shrimp and dried shrimp. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo fe mwen en rou sèk.</span><span class="example_en">I make a dry roux. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Bouki couri dan diboi ramassé ein gro ta branchaille sec li limé difé.</span><span class="example_en">Brer Bouki went into the woods to gather a big pile of dry branches and he lit a fire. </span><span class="example_code">(T2)</span></span> •<span class="headword">fe sek </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To be dry, have a drought;</span><span class="definition_fr"> faire sec.</span> <span class="example"><span class="example_lc">L e f e sek.</span><span class="example_en">It is dry. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sèk</span><sup>2</sup> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Suddenly;</span><span class="definition_fr"> tout d'un coup.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Oto-la t ape ale si vit e l arete sèk.</span><span class="example_en">The car was going fast and then it stopped suddenly. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sèkretèz</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Secretary;</span><span class="definition_fr"> secrétaire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen mo lot fiy-la ke sèkretèz.</span><span class="example_en">I have my other daughter who is a secretary. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sèksyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Section;</span><span class="definition_fr"> section.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sele</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To saddle;</span><span class="definition_fr"> seller.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sele to chvo.</span><span class="example_en">To saddle your horse. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nou gen pou sèrvi chval-la. Vyen ède man sele li.</span><span class="example_en">We have to use the horse. Come help me saddle him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Limin torches, crié vengeance et liberté, sellé Zambi, tan vou la ville.</span><span class="example_en">I must light the torches, shout vengeance and freedom, saddle Zombi, and wait for you in town. </span><span class="example_code">(TM)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">selebre</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To celebrate;</span><span class="definition_fr"> célébrer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lendemin tout moune té réini et yé célébré la noce Compair Lapin avec Mamzelle Lapin Blanc.</span><span class="example_en">The next day everyone got together and they celebrated the wedding of Brer Rabbit and Miss White Rabbit. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">selera</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Rascal, scoundrel;</span><span class="definition_fr"> scélérat.</span> <em>♦''Viniicite, céléra! Vini mo mangé toi tou cru..</em>'' Come over hère, scoundrel. Come over here so I can eat you raw. (<span class="variant_code">ME</span>); <em>Pardi! cé pa étonnan si ain brave é onète jeunomme tournin fou, can li apranne que so moman cé ain célérate ki mérité yé pende li..</em>Of course it's not surprising if a fine and honest young man goes crazy when he learns that his mother was a scoundrel who deserved to be hanged. (<span class="variant_code">ME 91</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">seleri</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Celery;</span><span class="definition_fr"> céleri.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sèletek</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Celotex;</span><span class="definition_fr"> Célotex.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Bagay dekann. Ye kònen fe sèletek ave sa.</span><span class="example_en">Waste product from sugar cane. They used to make Celotex out of that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sen</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Healthy;</span><span class="definition_fr"> sain.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lavyòn kochon pa sen.</span><span class="example_en">Pork is unhealthy. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye di dolo don le pu se pli sen ke de tonn.</span><span class="example_en">They say the water from a well is more healthy than a cistern. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <em>♦Mépendan yé tapé fé procés la, Doctair Macaque avé Bourriquet té pensé ça té pa sain pou yé tou lé dé..</em>But while they were hearing the case, Dr. Monkey and Bourriquet thought that it was not healthy for them to remain there. (<span class="variant_code">FO 1887</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">sen</span><sup>2</sup> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Holy;</span><span class="definition_fr"> saint.</span> <em>♦Léroi, cé la jistice en ho la terre, com Bon Djié jiste dan so saint Paradis!.</em>The King is justice on earth, as God is just in His holy Paradise! (<span class="variant_code">FO 1887</span>) •Sent Èspri <span class="example"><span class="example_lc">proper n.</span><span class="example_en">Holy Spirit; le Saint Esprit, cf. <span class="example"><span class="example_lc">èspri</span><span class="example_en">•Sent Vyèrj <span class="example"><span class="example_lc">proper n.</span><span class="example_en">The Holy Virgin, the Virgin Mary; la Sainte Vierge, cf. <span class="example"><span class="example_lc">vyèrj</span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sen</span><sup>3</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Breast;</span><span class="definition_fr"> sein.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Me to latèt on mo sen.</span><span class="example_en">Put your head on my breast. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> •<span class="headword">donne leu sen </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); dòn so sen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To breast-feed; nourrir au sein. <span class="example"><span class="example_lc">Li donne so piti leu sen pour fe li annouri li.</span><span class="example_en">She breast-fed her baby. (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Li dòn li so sen. Se meyè pou bebe.</span><span class="example_en">She breastfeeds him. It's better for the baby. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sen</span><sup>4</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Saint;</span><span class="definition_fr"> saint.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pèr Chaveureu...i di men plu gran sen enan se Sen Pyas.</span><span class="example_en">Father Chaveureux...he says that the greatest saint who ever existed was Saint Piastre. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sete en sen e en martir. Ye twe li avèk kayou.</span><span class="example_en">He was a saint and a martyr. They killed him with stones. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Remase flè siro si le jou de la Sen Jon e pi la to met sa cheché don soley.</span><span class="example_en">Gather elderberry flowers on St. John's day and then set them out to dry in the sun. ['<span class="example"><span class="example_lc">saint Jean</span><span class="example_en">'] (<span class="variant_code">BI</span>) •Sen Bèrnar <span class="example"><span class="example_lc">proper n.</span><span class="example_en">Saint Bernard; Saint Bernard. <span class="example"><span class="example_lc">♦Pitit milâte là, Guichard, qui té toujours ein vié ganache, asteur au fond de Saint Bernard.</span><span class="example_en">The little mulatto, Guichard, who was always such an old fogey, is now at the bottom of a Saint Bernard. </span><span class="example_code">(T38)</span></span> •Sen Marten <span class="example"><span class="example_lc">propern.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">BT</span>). St. Martinville. <span class="example"><span class="example_lc">Mo konmonse travaye dan enn plas, enn mezon pròch dan Sen Marten laba.</span><span class="example_en">I started working on a farm, a house near St. Martinville. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="headword">la Sen Meda </span><span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Period of heavy summer rain, rainy season;</span><span class="definition_fr"> «la Saint-Médard», période de pluies fortes d'été. <span class="example"><span class="example_lc">Se la Sen Meda k ape konmonse.</span><span class="example_en">The heavy summer rain period is upon us. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Virgin;</span><span class="definition_fr"> vierge.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Len en sen.</span><span class="example_en">She is a virgin. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sen-sou</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Nickel;</span><span class="definition_fr"> pièce de cinq sous, vingtième partie d'un dollar.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mèt to dan anba lòriye-la. Souri-la va mèt twa en sen-sou.</span><span class="example_en">Put your tooth under the pillow. The mouse is going to give you five cents. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Safe kon sa vini pou pataje lajon, Bouki jis donn lonpen en sensou.</span><span class="example_en">So when it was time to divide up the money, Bouki just gave Rabbit a nickel, [<span class="example"><span class="example_lc">'ein sinsou</span><span class="example_en">] (<span class="variant_code">DU</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sena</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Senate;</span><span class="definition_fr"> sénat.</span> <em>♦Tout moune connin aussi que moin cé mari Françoése et Président Séna..</em>Everyone knows also that I am Frances' husband and the president of the Senate. (<span class="variant_code">T34</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">senatœr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> sènatèr (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Senator;</span><span class="definition_fr"> sénateur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pa pase sa devan Kangrès, sènatèr, aryen.</span><span class="example_en">He didn't pass that by Congress, or the senators, or anything. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yéfou li pli dé cent coups de fouette, quoique li té ein sénateur et Général dans la Milice.</span><span class="example_en">They dealt him more than two hundred lashes with the whip, although he was a senator and a general in the militia. </span><span class="example_code">(T38)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">senatris</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Senator's wife;</span><span class="definition_fr"> femme de sénateur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mais li té va donnin ein grand balou li té va ninvité tous les Sénateurs et Sénatrices, Gouverneurs et Gouvemourices que li té connin</span><span class="example_en"> But he was going to give a big ball, to which he would invite all the senators and their wives, the governors and their wives that he knew. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">senbo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Negro, black person;</span><span class="definition_fr"> nègre, noir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En senbo se en nwa avek gro lalèv e latèt krote.</span><span class="example_en">A sambo is a black person with thick lips and nappy hair. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Nohié met neg là (li té pélé Sambo, cé kofer tou moune pélé nou zot Sambo jika jordi) avé so fam dan chalan pou fé cui manzé pou li..</em>Noah put the black man (his name was Sambo, that is why everyone calls us Sambo even today) with his wife in the boat to cook for him. (<span class="variant_code">T13</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">sengnen</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); senye (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); sennyen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); sènye, senn, sen (<span class="variant_code">PC</span>); sègnen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To bleed;</span><span class="definition_fr"> saigner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">De k to te koupe twa move, se t ape senye en ta.</span><span class="example_en">When you cut yourself badly, it bleeds a lot. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo fe arache en dan e mo trape en zemòraje. Li t ape sengnen.</span><span class="example_en">I had a tooth pulled and it hemorrhaged. It was bleeding. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To bleed;</span><span class="definition_fr"> saigner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La to pe pròch di li dròt ora li pour senye li dan so gargoton.</span><span class="example_en">Then you can approach him to bleed him from the throat. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand li voir lamain Blanche apé saignin, li jiste soufflé en ho là, la main guéri.</span><span class="example_en">When she saw that Blanche's hand was bleeding she just breathed on it, and the hand was healed. </span><span class="example_code">(T30)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sengulye</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Strange, unusual;</span><span class="definition_fr"> singulier.</span> ♦.<span class="example"><span class="example_lc">Seulement en haut pommier té pli vini aukain des pommes, au lié dé fruit, c'est singulier, yé branches té porté des zommes avec ein corde autour yé cou.</span><span class="example_en">Only atop the apple tree no apples grew, instead of fruit (and this is really strange), their branches bore men with a rope around their necks. (<span class="variant_code">T38</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">senj</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Monkey;</span><span class="definition_fr"> singe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Droite devant moin, en entrant, té ein femme billé en singe qui té en haut bras un nomme déguisé en cocodri.</span><span class="example_en">Directly in front of me, upon entering, was a woman dressed like a monkey on the arm of a man dressed as a crocodile. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">senk </span><span class="example"><span class="example_lc">num.card.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); sen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>). Five; cinq. <span class="example"><span class="example_lc">Dezœf-la gen boui pou senk minit.</span><span class="example_en">The egg has to boil for five minutes. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo rèste marye avèk li apeula senk an.</span><span class="example_en">I was married to him for about five years. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dan cinque minites li donne larenne so bague.</span><span class="example_en">In five minutes he gave the queen her ring. </span><span class="example_code">(T7)</span></span> •<span class="headword">senk œr </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); senk è (<span class="variant_code">PC</span>); senk-èr (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Five o'clock;</span><span class="definition_fr"> cinq heures.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li senk-è.</span><span class="example_en">It's five o'clock. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Tu jus vini demènajeu. Dènyè moso d buten ye ote l a senk œr.</span><span class="example_en">They just finished moving. They took out the last piece of furniture at five o'clock. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No gen en labar. Li ouv a senk èr lez apre-midi.</span><span class="example_en">We own a bar. She (my wife) opens at five o'clock in the afternoon. (<span class="variant_code">CA</span>) •<span class="headword">tou le senk </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> All five;</span><span class="definition_fr"> tous les cinq.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nouzòt te senk fiy dan kabàn mon moman. E nou tou le senk marye ave prèt.</span><span class="example_en">There were five of us girls in my mother's house. And all five of us were married by a priest. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">senkant </span><span class="example"><span class="example_lc">num.card.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>); senkont (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>). Fifty; cinquante. <em>To kònen sa en PINT wiski te kout? Senkant sou..</em>Do you know how much a pint of whiskey used to cost? Fifty cents. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Senkant-kat. Lannen nou marye.</span><span class="example_en">Fifty-four. The year we were married. (<span class="variant_code">PC</span>); <em>Senkont-i-enn on l te <span class="variant_code">gen.</span>.</em>He was fifty-one years old. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Ye te aprochan senkont dan ye.</span><span class="example_en">There were about fifty of them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> ♦Y <span class="example"><span class="example_lc">avait cinquante qui té déjà mouri.</span><span class="example_en">There were already fifty dead. (FO TI 8); '<span class="example"><span class="example_lc">cinquante-onze'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T4</span>) REM: Regarding numerals like <span class="example"><span class="example_lc">cinquante-onze</span><span class="example_en">Fortier 1887: 121 says «A strange way of counting of the negroes, but very common.» senkantèn <span class="example"><span class="example_lc">num.coll.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">MO</span> 60). A number around fifty; cinquantaine. <span class="example"><span class="example_lc">En nafèr d en senkantèn.</span><span class="example_en">About fifty. (<span class="variant_code">MO</span> 60)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">senkyèm </span><span class="example"><span class="example_lc">num.ord.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). Fifth; cinquième.</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">senmè</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); sèmen, sennen (<span class="variant_code">PC</span>); senmen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To sow, plant;</span><span class="definition_fr"> semer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To pase en kiltuvatè ndan la ouvè li, la sennen to lagrenn to pase lahès, e la apre sa to fini, ka koton a lèvè to desose li, e to skrep li.</span><span class="example_en">You go over it with a plow to open it up, then you plant your seeds and go over it with the harrow again, and then you're done. When the cotton has grown you lay it bare and you scrape it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li senmen en ti pe kouchkouch ontou pwal ye, e la li pati ek wagon e kouchkouch bouki.</span><span class="example_en">He scattered a little couscous around the hair, and then he left with Bouki's wagon and couscous, ['<span class="example"><span class="example_lc">semé</span><span class="example_en">] (<span class="variant_code">DU</span>) 2.<span class="definition_en"> To dump;</span><span class="definition_fr"> déposer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">T ape senmen latèr o lon di chmen.</span><span class="example_en">You're dumping dirt along the road. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sennen</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); sèrnen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To fish with a seine;</span><span class="definition_fr"> seiner, pêcher à la seine. <span class="example"><span class="example_lc">Mo te konne sennen, wi.</span><span class="example_en">I used to fish with a seine net. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li t ap voye so lasen dan dolo pou trape pwason. L ape sèmen.</span><span class="example_en">He was throwing his net into the water to catch fish. He was fishing with a net. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">senp</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Simple, easy;</span><span class="definition_fr"> simple, facile.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li òpsèrv pa me se senp.</span><span class="example_en">He doesn't pay attention but it's simple. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Artless;</span><span class="definition_fr"> simplet.</span> <em>"Ga Fronswa la, laba-la, komon l ape travaye dur ondon en parey soley!.</em>«...» <em>Sa, to pèl sa senp, mè lès li travaye, mwa mo pa trakase!".</em>'Look at François down there, how he is working so hard in such sunlight. ' 'That is what you call artless, but let him work, I'm not worried about it!' (<span class="variant_code">NE</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Men kan li te konte sa a so fanm li te blije ri apre moun sa ye ki te si senp.</span><span class="example_en">But when he was telling that to his wife he was forced to laugh at people who were so simple. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">senp</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Medical remedy prepared at home or by a 'traiteur' ;</span><span class="definition_fr"> remède médical préparé à la maison ou par un traiteur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa vou aranj sa se de senp konm en kataplas avèk. Se pa l doktœr ki donn sa.</span><span class="example_en">What you make yourself are called folk cures, like a poultice. The doctor does not give those out. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Any plant used in a folk remedy;</span><span class="definition_fr"> n'importe quelle plante utilisée dans un remède médical.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lab-a-malo sa se en senp sa.</span><span class="example_en">Couch grass is a plant used in home remedies. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">senpleman</span> <span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Simply, merely;</span><span class="definition_fr"> simplement.</span> <em>♦'Enbesil! ' ye di li. 'To wa pa se senpleman en karankro?'.</em>'Idiot!' they said to him. 'Don't you see that it's just a buzzard?' (<span class="variant_code">JR</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">sentur</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); senti (<span class="variant_code">PC</span>); lasentir (<span class="variant_code">CA</span>); sentir (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> Waist;</span><span class="definition_fr"> ceinture, taille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vou senti tro gro pou vo kilot.</span><span class="example_en">Your waist is too big for your pants. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To pran en mèzur la sentur pou fe en rob.</span><span class="example_en">You take a waist measurement to make a dress. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Belt;</span><span class="definition_fr"> ceinture.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo detès lasentir. Sa fe soufè.</span><span class="example_en">I hate belts. They make you suffer. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>Èk en kab ou enn sentur, se sa ye te taye avèk..</em>With a rope or a belt, that's what they used to whip you with. (<span class="variant_code">BT</span>) 3.<span class="definition_en"> Waistband (in sewing);</span><span class="definition_fr"> ceinture (terme de couture). <span class="example"><span class="example_lc">Mo t ap fini kilot-la. Mo gen p mèt so sentur. Lès mo jongle sa li di man. Li di man trant-kat pou so sentur.</span><span class="example_en">I was finishing the pants. I had to put on the waistband. Let me think what he told me. He said thirty-four for his waistband. (<span class="variant_code">CA</span>) 4.<span class="definition_en"> Shingles;</span><span class="definition_fr"> zona.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Toouv en poul nwar e to pronn so di son pou detourne en sentir. To pay di son la partou on ho sentir-la.</span><span class="example_en">You cut open a black chicken and you take its blood to get rid of shingles. You spread the blood around on the shingles. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">senturon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>); sentiron (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Belt;</span><span class="definition_fr"> ceinture.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li boukle so sentiron.</span><span class="example_en">He buckled his belt. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">senye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Inside of elbow;</span><span class="definition_fr"> saignée (du coude).</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Sènyœr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); Sènyèr (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Lord;</span><span class="definition_fr"> Seigneur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Jeudi Sen sete dèryen soupe a no Sègnèr Jezi Kri.</span><span class="example_en">Holy Thursday was the Last Supper of our Lord Jesus Christ. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •Bondyeu Sènyœr! <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">Good Lord, Dear Lord! Mon Dieu! cf. <span class="example"><span class="example_lc">dyeu</span><span class="example_en"></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">separasyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Separation;</span><span class="definition_fr"> séparation.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se mye ye pran en separasyon ke ye reste ansanm.</span><span class="example_en">It's better for them to get separated than to stay together. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Dividing wall, partition;</span><span class="definition_fr"> paroi.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lamezon sa l i te bati, te gen en separasyon-la.</span><span class="example_en">When we built this house, there was a partition there. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">separe</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); separe, sèpar (<span class="variant_code">PC</span>); separ (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To separate;</span><span class="definition_fr"> séparer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lagradjanm se sa ki separ lakwis et pui le janm.</span><span class="example_en">The back of the knee is what separates the thigh from the lower leg. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li se ranje to en lasyet. Li te dòn twa plen, mè pròch pa separe, JUST tou kichò dan mèm lasyet-la.</span><span class="example_en">He would prepare you a plate. He would give you a lot, but (with the different foods) hardly separated, just everything in the same plate. (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> To divide up, partition;</span><span class="definition_fr"> mettre une paroi.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No te gen en gro kabinen, mo popa separe sa. Li pran enn pou fe en DINING ROOM, e li pron lòt-la en kwen, so ladepons.</span><span class="example_en">We used to have a big back room, my father divided it up (with partitions). He took one part to use as a dining room, he took another comer for a pantry. (<span class="variant_code">PC</span>) —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To separate, be separated from;</span><span class="definition_fr"> quitter, se séparer (de). <span class="example"><span class="example_lc">Tan mo separe mo vini dan Chèmen Nef, e mo rèste dan lamezon e blan e mo elve ye piti.</span><span class="example_en">When I left my parents I came to New Roads, and I lived in a house with a white family and I raised their kids. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye separe me ye tyen pa rankun.</span><span class="example_en">They are separated but they don't hold a grudge. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Méroi là té pa olé, non mem, li pa olé tandi raison pou séparé avé so fille.</span><span class="example_en">But the king did not want to hear, no indeed, he didn't want to hear reasons for separating from his daughter. </span><span class="example_code">(T7)</span></span> —<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Separately;</span><span class="definition_fr"> séparément.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye fe ye separe.</span><span class="example_en">They do them separately. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sèptanm</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); septanm (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> September;</span><span class="definition_fr"> septembre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To kas le feyaj-la dan mwa d sèptanm e la to moul sa.</span><span class="example_en">You break off the leaves in the month of September and then you grind them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Gro labitasyon-ye kanmans dan aout ave septanm.</span><span class="example_en">Big plantations begin planting sugar cane in August and September. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lita pé sauté com chevreuil, qué mouches piqué en Septembre.</span><span class="example_en">He was jumping like a deer that flies sting in the month of September. </span><span class="example_code">(T39)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">seran</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); cheran (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Tight (with money);</span><span class="definition_fr"> gredin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li lenm pa depanse so larjan. Li cheran.</span><span class="example_en">He doesn't like to spend his money. He's tight. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">seray</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Noise;</span><span class="definition_fr"> bruit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lamezon-sa-la, li donnen. Pèrsòn pa kapa rete andan la. Ye tan en seray tou tan andan la.</span><span class="example_en">That house is haunted. No one can live in it. They hear a noise all the time in there. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye te gen en gro seray lòt kote. Ye peche man dòrmi.</span><span class="example_en">There was a lot of noise across the way. They prevented me from sleeping. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">mènè seray </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); mènen seray (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To make noise;</span><span class="definition_fr"> faire du bruit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pa Bouki monyèr mènè seray. Sa-fe le poul-la komonse vini trakase e ye-mèm ye komonse mènè seray.</span><span class="example_en">Brer Bouki made a bit of noise. So the hens began to worry and they too started making noise. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sèrbakàn</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Blowgun;</span><span class="definition_fr"> serbacane.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦»Cé toi ki souflé, avec ein serbacane, di poive é piman dan zié Lagniape, pou volé ain lette dan so poche.</span><span class="example_en">'' You're the one who blew pepper in Lagniape's eyes with a blow gun in order to be able to steal a letter from his pocket. </span><span class="example_code">(ME)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sere</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Tight;</span><span class="definition_fr"> serré.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen de broken delase. Si to las e sa tro sere, sa fe bobo.</span><span class="example_en">She's got her ankle boots unlaced. If you lace them too tight, it makes sores. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">So nen tro sère anho.</span><span class="example_en">His nose is too thin on top. (<span class="variant_code">MO</span> 60) <span class="example"><span class="example_lc">♦Macaque là porté kilotte, serré com vous jamais oir.</span><span class="example_en">The monkey was wearing trousers as tight as you've ever seen. </span><span class="example_code">(T36)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Tight, difficult (financially);</span><span class="definition_fr"> difficile (financièrement). <span class="example"><span class="example_lc">Zafè te sereboug.</span><span class="example_en">Things were tight, man (i.e. money and goods were scarce). (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sere</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); sèr, sèri (<span class="variant_code">PC</span>); sère (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To tighten, pull tight;</span><span class="definition_fr"> serrer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si boulon-la vyen LOOSE anho la to gen pou sere.</span><span class="example_en">If the bolt becomes loose up there you have to tighten it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Tourn lavis-la byen, sere li, e li va rèste byen.</span><span class="example_en">Turn the screw and tighten it well and it will stay well. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lisere so zepron. Bouki pati, la pousyè paye.</span><span class="example_en">He tightened his spurs. Bouki left, and the dust flew. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> •<span class="headword">sere lamen </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To shake hands;</span><span class="definition_fr"> serrer la main (à qn). <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo wa li pou la premye jwali sere mo lamen.</span><span class="example_en">When I saw him for the first time, he shook my hand. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yé serré la main et yé séparé.</span><span class="example_en">They shook hands and they separated. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To stock, keep, store, hoard, save;</span><span class="definition_fr"> garder, mettre en réserve, emmagasiner, épargner.</span> <em>Mo gen kètchòz sère pou twamonmon!.</em>I have something put away for you, Missy! (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Larjan pa fe pou sere. Se pou sa ye ran, pou roule.</span><span class="example_en">Money is not made to be saved. That is why coins are round, so they can roll. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo sère mo lafisèl pou sèrvi en lot jwa.</span><span class="example_en">I saved my string to use another time. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To lock away, contain;</span><span class="definition_fr"> serrer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tout marchandise cila la li serré dans conscience Yankee a c'theure.</span><span class="example_en">All of that merchandise is locked away in the Yankees' consciences now. </span><span class="example_code">(T34)</span></span> 4.<span class="definition_en"> To pack in, squeeze in;</span><span class="definition_fr"> serrer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo foule mo sak difwon pou sere mo difwon pou kouvèr mo patat.</span><span class="example_en">I packed down my bag of hay to pack in my hay to cover my potatoes. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">sère kòm sardin </span><span class="pos">adj.phr.</span> <span class="definition_en">Packed like sardines;</span><span class="definition_fr"> serré comme des sardines.</span> <em>♦Boat té serré com sardine)..</em>The boat was packed like sardines). (<span class="variant_code">T37</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">seremoni</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Ceremony, formality;</span><span class="definition_fr"> cérémonie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen en bo seremoni pou so maryaj.</span><span class="example_en">She had a nice ceremony for her marriage. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Renard di li vini, vini comme viés zamis, pas fait cérémonie.</span><span class="example_en">Fox told him to come, come like an old friend, without ceremony. </span><span class="example_code">(T20)</span></span> •<span class="headword">'maite cérémon' </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Master of ceremonies;</span><span class="definition_fr"> maître des cérémonies. <span class="example"><span class="example_lc">♦So cocher Louis té maite cérémoni.</span><span class="example_en">His coachman Louis was the master of ceremonies. </span><span class="example_code">(T10)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">seren</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); dolo seren (<span class="variant_code">PC</span>); sren (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Dew;</span><span class="definition_fr"> rosée.</span> <em>Ènan seren an latè-la..</em>There is dew on the ground. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo mouye mo pye parskè zèb-la te plen sren bo maten.</span><span class="example_en">My feet got wet because the grass was full of dew this morning. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sisoley te donn mwen mal de tet mo te met dolo seren on o mo latet sa rete mal de tet.</span><span class="example_en">If the sun gave me a headache I would put some dew on my head and that would stop the headache. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">serenad</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Serenade;</span><span class="definition_fr"> sérénade.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sete so lafet</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">Ye don li en bo serenad.</span><span class="example_en">It was her birthday. They gave her a nice serenade. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vou zot va fai zein sérénade pou porter moin bonner.</span><span class="example_en">You all will sing a serenade to bring me good luck. </span><span class="example_code">(T11)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sereng</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Syringe;</span><span class="definition_fr"> seringue.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sèrjan</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sergent;</span><span class="definition_fr"> sergeant.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sèrkle</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To surround;</span><span class="definition_fr"> entourer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou sèrkle par dolo.</span><span class="example_en">We are surrounded by water. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Chasœr-le sèrkle chèvrey pou tchwe li.</span><span class="example_en">The hunters surrounded the deer to kill it. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To draw a circle around, circle;</span><span class="definition_fr"> encercler, cerner.</span> <em>♦[Pou] rezipel, koup en ti bout lake cha nwar, la sèrk rezipel-la avek so di son..</em>For erysipelas, cut a little piece off the tail of a black cat, and then draw circles around the erysipelas with the blood. (<span class="variant_code">BI</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sèrkœy</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); sèrkey (<span class="variant_code">CA</span>); sèrkeuiy (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Casket, coffin;</span><span class="definition_fr"> cercueil, bière.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mwen e mo vye bo-pè deja fouye de lafòs kote moun, nou te bije pouse ye dezo en kote pou ka mèt sèrkey-li anndan lan.</span><span class="example_en">My old father-in-law and I dug graves for people (where) we had to push their bones to one side in order to be able to put the coffin in there. (<span class="variant_code">PC</span>); <em>Vye tan pase, ye te mèt moun mouri desi en katafal avon ye mèt li dan so sèrkœy:.</em>A long time ago, they would put a dead person on a cooling board before they put him in his casket. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Li met sèrkey-la dan lafòs-la e klouwe so kouvè.</span><span class="example_en">He put the coffin in the grave and nailed its lid shut. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sèrmon</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Sermon;</span><span class="definition_fr"> sermon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Prèt-la fe en bon sèrmon. Li prèch byen. Li te byen konprenab.</span><span class="example_en">The priest gave a good sermon. He preaches well. He was very understandable. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Lesson;</span><span class="definition_fr"> leçon. <span class="example"><span class="example_lc">Mo asit ap lir en sèrmon dan mo labib.</span><span class="example_en">I'm sitting reading a lesson in my Bible. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sèrmon</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); sèmon (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Oath;</span><span class="definition_fr"> serment.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen pou leve so lamen drwat pou prann en sèrmon.</span><span class="example_en">He had to raise his right hand to take an oath. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">fe sèrmon </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To swear, take an oath;</span><span class="definition_fr"> prêter serment. <span class="example"><span class="example_lc">Li fe sèmon ke li pa pronn to WALLET.</span><span class="example_en">He swears that he didn't take your wallet. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <em>♦Mo fait serment même soir là quand mo tendé guelé Françoése, qué jamais après mo repas mo té va dodo sur la chaise..</em>I swore an oath that same evening after I heard Frances shouting, that never after my meal would I go to sleep in the chair. (<span class="variant_code">T39</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sèrmonte</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To lecture;</span><span class="definition_fr"> sermonner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Safe mwen en ta di byen lòt jou kon mo tonnde Monmzel Sali sèmonte twa on piti favè ye.</span><span class="example_en">It did me a world of good the other day when I heard Miss Sally lecturing you on the little Favet girls. </span><span class="example_code">(DU)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To swear, take an oath;</span><span class="definition_fr"> prêter serment. <span class="example"><span class="example_lc">Mo sir mo kapab mèt mo lamen desi labib e sèrmonte.</span><span class="example_en">I'm sure I can put my hand on the Bible and swear. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">semen</span> <span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To surround, close in around/on, circle; cerner, entourer. <span class="example"><span class="example_lc">♦No té cré qué no té cemain li dans coin.</span><span class="example_en">We thought we had surrounded him in his comer. </span><span class="example_code">(T23)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To draw a circle around, circle;</span><span class="definition_fr"> cerner, entourer, encercler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou geri en dart, to sèrn dart-la avek to pous e to di menm pryèr ke to di pou en kout soley.</span><span class="example_en">For ringworm, you draw circles around the ringworm with your thumb and you say the same prayer that you say for sunstroke. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sèrpan</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); sèpan, sèrpon (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); sarpan (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Snake;</span><span class="definition_fr"> serpent.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sèrpan-la file anndan lèb-la.</span><span class="example_en">The snake slithered through the grass. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo wa en sèrpanmo pran lakours.</span><span class="example_en">When I see a snake, I take off. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bras yé avec jambes yé et pi so corps prend tortillé comme ein serpent dans difé.</span><span class="example_en">The arms and the legs and the whole body began writhing like a snake in a fire. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span> •<span class="headword">sèrpan dezèf </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); sèpan dézef, sèpon dezœf (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> King snake, yellow chicken snake;</span><span class="definition_fr"> espèce de serpent, «serpent mangeur d'oeufs». (<span class="example"><span class="example_lc">Cluber obsoletus</span><span class="example_en">. <span class="example"><span class="example_lc">Sèrpan dezef li manj dezef Gro vye sèrpan nwarad li gro.</span><span class="example_en">A king snake eats eggs. That's a big blackish snake. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">sèrpan dolo </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Water mocassin;</span><span class="definition_fr"> mocassin (espèce de serpent venimeux). (<em>Ancistrodon piscivorus)..</em>•<span class="headword">sèrpan fwèt </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); sèpan fwèt (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Blue mnner snake or coach whip snake;</span><span class="definition_fr"> espèce de serpent.</span> (<span class="example"><span class="example_lc">Caranx crisos,</span><span class="example_en">or <em>Zamenis flagelliformis). En BLUE RUNNER nou pèl sen en sèrpan fwet..</em>A blue mnner, we call that a [sèrpan fwet]. (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">sèrpan koulèv </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Grass snake;</span><span class="definition_fr"> couleuvre, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">koulœv</span><span class="example_en">•<span class="headword">sèrpan sonèt </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); sarpan sonèt (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Rattlesnake;</span><span class="definition_fr"> serpent à sonnettes.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou rhimatis frottez avec la graisse serpent sonnette.</span><span class="example_en">For rhumatism mb yourself with rattle snake grease. </span><span class="example_code">(BD)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">'serpent sonnettes'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T23</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sèrsèl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Blue-winged teal or green-winged teal; espèce de sarcelle. (<span class="example"><span class="example_lc">Querquedula discors,</span><span class="example_en">or <em>Nettion Caroline ns). Enna en lòt kana, se en kana mè ye pel sa en sèrsèl. Se en vyè ti kana..</em>There is another duck, it's a duck but they call it a teal. It's a little old duck. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sèrten</span> <span class="pos">adj.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); sèten (<span class="variant_code">PC</span>); sarten (<span class="variant_code">MO</span> 60). Certain; certain. <span class="example"><span class="example_lc">Anon di, en zafè sipoze kou ton degre. Aben li vyen don sa prèmyen. Aben li bwi li la ouska en sèten degre.</span><span class="example_en">Let's say something is supposed to reach a certain temperature. Well, it goes into this machine first, and that boils it until it reaches a certain temperature. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye atann jichka ye gen en sèrten pisans dolo e apre sa, ye se ouvri Boue Kare SPILLWAY.</span><span class="example_en">They wait until they have a certain water pressure and then, they would open the Bonnet Carré Spillway. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye parti kote ye, ben anmize apre labetasri, maigre lariches, de sèrten moun.</span><span class="example_en">They left for home, quite amused by the foolishness of some people, in spite of their wealth. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sèrtènman</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); sèrtènmon (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Certainly;</span><span class="definition_fr"> certainement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa fe nom blan te la-ba dan gro lamezon-la, mon mande li. Li di, 'sèrtènman. Man kantan byen parskè ouzòt bon moun.</span><span class="example_en">' So, the white man was there in the big house, and I asked him. He said, 'Certainly. I'm very happy to because you are good people.' (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sèrur</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> laseri (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Lock;</span><span class="definition_fr"> serrure.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye kase laseri-la pou rantre dan lamezon.</span><span class="example_en">They broke the lock to get into the house. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Dahomey ramassé ein morceau laterre gras, couri pran gabari serrure là et avan dix hères soné li dijà bâclé ein vagnan laclé.</span><span class="example_en">Brer Dahomey gathered a clump of clay, and went to take a mold of the lock; before ten o'clock he had fashioned a beautiful key. </span><span class="example_code">(T6)</span></span> (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">sèruriye</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Locksmith;</span><span class="definition_fr"> serrurier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Comère Lablette entré dan ain boutic serrurié, é comancé lécher ain la lime ki té là.</span><span class="example_en">Mrs. Weasel entered a locksmith's shop and began to lick a file that was there. </span><span class="example_code">(ME 90)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sèrvan</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); sèrvont (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Servant;</span><span class="definition_fr"> serviteur.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sèrvèl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lasèrvèl (<span class="variant_code">CA</span>); lasarvel, lasèlvèl, sèrviyèil, lasèrvel (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Brain;</span><span class="definition_fr"> cerveau.</span> <em>Ao to lasèrvel ye dan to latet?.</em>Where is your brain in your head? (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">I f o to sèrvi to lasèrvèl. M ole en tre, pa en garde-zyeu.</span><span class="example_en">You need to use your brain. I want a trace strap, not a blinder. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mojanmen wa kichòz krache Iwon e fo konm sa. Li krache dan mo fron e mo lasèrvel ape sorti.</span><span class="example_en">I've never seen anything spit so hard and so far. He spat on my forehead and my brains came out. </span><span class="example_code">(JR)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">'pendant mo cervaux chaud'</span><span class="example_en">While I'm on the subject. </span><span class="example_code">(DU)</span></span> •<span class="headword">bon lasèrvel </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Good head;</span><span class="definition_fr"> bonne tête. 2.<span class="definition_en"> Head;</span><span class="definition_fr"> tête. <span class="example"><span class="example_lc">Konye dan lasèrvèl sa me li sondkonnèsons.</span><span class="example_en">Strike him (i.e. the pig) in the head, that will knock him unconscious. (<span class="variant_code">BT</span>)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sèrvi</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>); sèrv (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); sèr (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); sèrv (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To serve;</span><span class="definition_fr"> servir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lafonm se vini sèrvi nouzòt en lontch pour nouzòt dine.</span><span class="example_en">The woman would come serve us a plate for lunch. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Litoujou sarvi dan lamézon gro zabitan, cé kofair li pli smate pacé nou zot.</span><span class="example_en">He has always served in the homes of plantation owners, that is why he is smarter than we. </span><span class="example_code">(T17)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To help oneself, serve oneself;</span><span class="definition_fr"> se servir.</span> <em>Sèrvi to-mèm!.</em>Help yourself! (<span class="variant_code">PC</span>); <em>Tou ti moman li vyen prete. Mo pi <span class="variant_code">gen.</span> Tricha sèrvi tou sa mo te <span class="variant_code">gen.</span>.</em>At every moment she would come to borrow. I have no more left. Trisha helped herself to all that I had. (<span class="variant_code">CA</span>) 3.<span class="definition_en"> To use, make use of;</span><span class="definition_fr"> se servir de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lafarin fromon. Sila, to pe sèrvi li pou fe gato avèk.</span><span class="example_en">Wheat flour. You can use that to make a cake. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Bòraks se pou nètwoye. Mo sèr pa li parskè li tro fòr.</span><span class="example_en">Borax is for cleaning. I don't use it because it's too strong. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Litaché patte desrat-la à soquenne lapatte. Li servit ein boutte desliane pou' ça..</em>He tied the rat's paws to his own paws. He used a piece of vine for that. (<span class="variant_code">BD</span>) —v. <span class="example"><span class="example_lc">intr.</span><span class="example_en">1.<span class="definition_en"> To be useful;</span><span class="definition_fr"> servir à.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si chiko-la pa gen chikro, sa sèr pa vou kou kite lasèv-la</span><span class="example_en"> If the stubble has no sugar content it's no good, you leave the sap in it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To serve (in war);</span><span class="definition_fr"> servir, faire son service militaire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Yenki-ye vini isi, di mo popa, yi di 'to sèrvi o mon</span><span class="example_en"> ' The Yankees came and they told my father, 'You are serving with us.' (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sèrvis</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> Service;</span><span class="definition_fr"> service.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yé trouvé ein bourreau bon volonté pou exéquité toi, mè avan, yé gagnin pou coupé to zoreille, cé Bourriquet ki offri so service pou voyé toi dan lote moune.</span><span class="example_en">They have found an executioner willing to execute you, but before that, they must cut off your ears; it is Bourriquet who has offered his services to send you in the other world. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span> •<span class="headword">'hors service ' </span><span class="pos">prep.phr.</span> <span class="definition_en">Out of service;</span><span class="definition_fr"> hors service.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité sali so répitation hors service ké yénavé pas ein prince ki té oulé mamzelle Léonine.</span><span class="example_en">He had so sullied the reputation of the King's daughter out of service, that there was not a great prince who wanted to marry Miss Léonine. (<span class="variant_code">FO 1887</span>) 2.<span class="definition_en"> Favor;</span><span class="definition_fr"> petit service.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Depi mo lamo en koz</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">Sa se mo a ran moun sèrvis.</span><span class="example_en">Since I've been around I've had a cause, which is I will do people favors. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Docter Cigogne té mandé li l'argent pou grand service li té baye li.</span><span class="example_en">Dr. Stork asked him for money for the big favor he had done him. </span><span class="example_code">(T19)</span></span> •<span class="headword">rann en sèrvis </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To do a favor;</span><span class="definition_fr"> rendre un petit service, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">rann</span><span class="example_en">3.<span class="definition_en"> (Military) service;</span><span class="definition_fr"> service (militaire). <span class="example"><span class="example_lc">Li te rèste dan sèrvis dèz an e dmi</span><span class="example_en"> He stayed in the service for two and a half years. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 4.<span class="definition_en"> Church service;</span><span class="definition_fr"> office, culte.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen sèrvis pli souvan dan Karèm.</span><span class="example_en">They have services more often during Lent. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sèrvyèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); sèrvyet (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Towel;</span><span class="definition_fr"> serviette.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sèrvyet se pou dan kabinèt, e lavet lakuzin.</span><span class="example_en">A towel is to use in the bathroom, and a dishrag in the kitchen. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo mete en sèrvyèt e vinèg an so lafron e sa koupe so lafyèv.</span><span class="example_en">I put a towel with vinegar on his forehead and it broke his fever. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] mal de gòrj, mouy en sèrvyèt avek di vineg. Chòf li e met li si lagòrj..</em>For a sore throat, wet a towel with vinegar. Heat it and put it on your throat. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">sèryeu</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); sirye (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Serious;</span><span class="definition_fr"> sérieux.</span> <em>Èn movez maladi. Sèryeu..</em>A serious disease. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Li byen parle avèk mwa. Li te sirye.</span><span class="example_en">He spoke to me well. He was serious. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pandan li te avek sovaj ye li te ben sèryè. Men kan li te konte sa a so fanm li te blije ri apre moun sa ye ki te si senp.</span><span class="example_en">When he was with the Indians he was very serious. But when he was telling that to his wife he was forced to laugh at people who were so simple. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sès</span> <span class="pos">n.</span> •<span class="headword">san sès </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Incessantly, endlessly;</span><span class="definition_fr"> sans cesse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Alòr, ye gen p mèt li andan lekol a trwaz an pou ye, ye fe li parle e ye fe li parle e astœr, li parl san sès.</span><span class="example_en">So, they had to put him in school when he was three to make him talk, and they made him talk and now he talks incessantly. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sèt </span><span class="example"><span class="example_lc">num.card.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>). Seven; sept. <span class="example"><span class="example_lc">Se pròch sèt sèmenn astè-la.</span><span class="example_en">It's been almost seven weeks now. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ena sèt jou dan lasmèn.</span><span class="example_en">There are seven days in the week. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Si to kas en mirwa sa donn twa set on bèd lòk.</span><span class="example_en">If you break a mirror that brings you seven years of bad luck. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> <span class="headword"><subentry>•sèt-èr </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Seven o'clock;</span><span class="definition_fr"> sept heures.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Il e sen minit pase sèt èr.</span><span class="example_en">It's five after seven. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sètyèm </span><span class="example"><span class="example_lc">num.ord.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">MO</span> 60). Seventh; septième.</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sèvre</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); sevre (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To wean, deprive of pleasure;</span><span class="definition_fr"> sevrer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ti vo-la ase gro pou sevre li.</span><span class="example_en">The little calf is big enough to wean him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">seye</span> <span class="pos">v.</span> <span class="definition_en">To try;</span><span class="definition_fr"> essayer, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">eseye </span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">seyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); senyon (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Furrow, row;</span><span class="definition_fr"> sillon, raie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pou koton se mol, to mol to koton, la ye vyen e chari, ye laboure sa ankò la, se tan pou lebay koton. La y fe de gro seyon.</span><span class="example_en">For cotton the word is 'molding', you 'mold' your cotton. Then they come along with a plow, they plow it again, and then it's time for the layby. Then they make big furrows. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sèz </span><span class="example"><span class="example_lc">num.card.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>); sez (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>). Sixteen; seize. <span class="example"><span class="example_lc">Nou te sèz ti chinè ansanm. Sez an son pyas.</span><span class="example_en">There were sixteen of us who won together, sixteen of us to split a hundred dollars. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sèzi</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); sezi (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Wilted;</span><span class="definition_fr"> fané.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kon li sèzi, se, si fre frape li.</span><span class="example_en">When the flower wilts it's because the cold has gotten to it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye tou sezi.</span><span class="example_en">They (the flowers) are all wilted. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sèzi</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); sezi (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To chill, cause to have chills;</span><span class="definition_fr"> faire frissonner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sèzi sa se kon l fre, kan to fre, fre-la sèzi twa.</span><span class="example_en">Chilled is when you are cold, when the cold chills you. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Divan-la vini fre tou-d-en-kou. Li sezi man.</span><span class="example_en">The wind got cold all of a sudden. It gave me the chills. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To fry quickly, cook (beans) in hot water;</span><span class="definition_fr"> faire frire rapidement.</span> (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sezon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); lasezon (<span class="variant_code">CA</span>); sizon (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Season;</span><span class="definition_fr"> saison.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Manje lapen den sezon a l òt. Otreman k sa, na manje le lapen jus l ivèr. Done ye lachans pou ye èlve.</span><span class="example_en">They'd eat rabbits from one season to the next. Other than that, we only ate rabbits in the winter, to give them a chance to breed. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Le kat sezon.</span><span class="example_en">The four seasons. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Fey-la vèr. Li konen èt mayèr maran. Se depon lasezon.</span><span class="example_en">The leaf is green. It can be sort of brown. It depends on the season. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Marchand charrette vini après laroulaison, quand y oté vende quichose yé conain la saison.</span><span class="example_en">The cart merchant comes after the cane harvest, when they want to sell something they know the right season. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> •<span class="headword">an sezon </span><span class="pos">adj.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> In heat;</span><span class="definition_fr"> en rut, en chaleur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan vach-ye te an sezon, ye te mennen bèf-la.</span><span class="example_en">When cows were in heat, they would bring the bull. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Hunting season;</span><span class="definition_fr"> la saison de la chasse.</span> <em>Èna en sèzon pou lapen, èna en sizon pou kirey..</em>There is one season for hunting rabbits and another season for squirrels. (<span class="variant_code">PC</span>) 3.<span class="definition_en"> Seasoning, spice;</span><span class="definition_fr"> épice, assaisonnement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mèt pa lasezon ondan lan.</span><span class="example_en">They didn't put any spice in that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sezone</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); sezonen, sezonnen, sizonen (<span class="variant_code">CA</span>); sizonnen, sizle, sizne, sezannen, sizannen, sezonnè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To season;</span><span class="definition_fr"> assaisonner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se en lavyonn ti san bon ka to gen li byen sizonnen.</span><span class="example_en">That's a meat [turtle] that smells really good when you season it right. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo koup mo janmbon par moso e mo mèt li dan mo bin pou sizonen yen.</span><span class="example_en">I cut my meat and I put it in my beans to season them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="example"><span class="example_lc">Mo trouvé li, mais vié cognac té trop saisonné so salade.</span><span class="example_en">I found him, but the old cognac had seasoned his salad too much. </span><span class="example_code">(T37)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sezònman</span> <span class="pos">n.</span> lasizonnen, lasizannman, lasizònman, lasizonnman, lasizonnmon, lasèzannmon, sezmon, sizànmon, sezonnmon (<span class="variant_code">PC</span>); lasezònman (<span class="variant_code">CA</span>); asezònman (<span class="variant_code">MO</span> 60). Seasoning; assaisonnement. <span class="example"><span class="example_lc">Se dison ye pran FROM to kochon, e to meyl plen lasèzannmon ondon la, e dusel, e to pran en trip FROM kochon-la. To netwaye li pròp, e to me dison-lan andon lan, e la to kwi li.</span><span class="example_en">(It is made with) blood that you get from a pig, and you mix a lot of seasoning in there, and salt. And you get some pig intestines and clean them well, and you put (the mixture) in there, and then you cook it. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen sèrdin dan lwil e andan lasezònman.</span><span class="example_en">There are sardines in oil and sardines in herbs. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">si</span><sup>1</sup> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> [In comparisons]. As; aussi. <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité pli gros qu'eine souris, mais pas si gros qu'ein éléfant.</span><span class="example_en">He is bigger than a mouse, but not as big as an elephant. </span><span class="example_code">(T36)</span></span> •<span class="headword">si vit konm </span><span class="pos">conj.</span> <span class="definition_en">As soon as;</span><span class="definition_fr"> aussitôt que. <em>•Ye rantre dan en pirog Batis te prepare pou ye, e si vit konm Batis rantre dan pirog-la, li kanmanse pagaye vit..</em>They got into a pirogue that Baptiste had prepared for them, and as soon as Baptiste got into the pirogue, he started to paddle fast. (<span class="variant_code">JR</span>) 2.<span class="definition_en"> So, so much, such;</span><span class="definition_fr"> si, tellement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le lanm dolo te si ho, ye kilbite ye pirog.</span><span class="example_en">The waves were so high they knocked over their pirogue. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sa pa gen move gou, mè li san si mal.</span><span class="example_en">It doesn't have a bad taste, but it smells so bad. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>•La levé qui asteur si vide, dé provisions té si chargé..</em>The levee which is now so empty was so loaded with supplies. (<span class="variant_code">T37</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">si</span><sup>2</sup> <span class="pos">conj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> If;</span><span class="definition_fr"> si.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si mo te pase bout-la, se te pa fe diferans.</span><span class="example_en">If I had gone that way it wouldn't have made any difference. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">BE DOG GONE si mo mo konpran sa.</span><span class="example_en">Doggone if I can understand that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si to gen en karle, to mè sa andan en bake.</span><span class="example_en">If you have a trap, you put it in a tub. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Bondyeu pardonnen moun si ye priye e mande pardon.</span><span class="example_en">God forgives people if they pray and ask for forgiveness. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <em>•Si mo sre ramase tou lonpen yemo sre gen en ta lavyonn pou mo piti ye..</em>If I gathered all of those rabbits I would have a lot of meat for my children. (<span class="variant_code">DU</span>) •si li te pa pou <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> If it weren't for, if not for;</span><span class="definition_fr"> si ce n'était pour, sans.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa kwa mon te èt prèt si li te pa pou prèt-sa-la.</span><span class="example_en">I don't think I would have become a priest if it weren't for that priest. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •si se sa <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). In that case; dans ce cas-là. <span class="example"><span class="example_lc">Si se sa li pe et la.</span><span class="example_en">In that case, he won't be there. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •si se pa <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). For example; par exemple. <span class="example"><span class="example_lc">Lantan pase, tou dibwa to se wa, ye te gen kechò pou monje an dibwa, si se pa soko, si se pa plakmin. A</span><span class="example_en">long time ago all the woods you would see, there was something to eat in the woods, for example muscadine grapes, for example persimmons. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>•si.</em>to ple <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); si vou ple (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>). Please; s'il te plaît. <em>Dòn le ti fiy ye rob, si to ple!.</em>Give the little girls their dresses, please! (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Asi vou, si vou ple.</span><span class="example_en">Please sit down. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <em>•Li di, Konpè Tig, si vou ple, mo wagon, mo kouchkouch e mo chwal ye tou rontre don latè. Si vou ple, vou vini fouye ye pou mwen..</em>He said, 'Brer Tiger, please, my wagon and my couscous and my horse have sunk into the ground. Please come dig them out for me.' ['.si <span class="example"><span class="example_lc">vou plait'</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">DU</span>) •si ... o non <span class="pos">conj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Whether ... or not; si ... ou non. <span class="example"><span class="example_lc">Si li diplon o pa, sè en pye dekann. Se mèm zafè.</span><span class="example_en">Whether it's first year sugar cane or not, it's still sugar cane. It's the same thing. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> When, whenever;</span><span class="definition_fr"> quand, si.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si ye te genp trouve en fiy pou marye, pou dèt ye fom, ye s ole en fiy lakonpony.</span><span class="example_en">When they went to find someone to marry, to be their wife, they wanted a girl from the country. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">si</span><sup>3</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lasi (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Saw;</span><span class="definition_fr"> scie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Va chèrche mon lasi, mo le koupe le pat mon lachèj.</span><span class="example_en">Go get my saw. I want to cut the legs off my chair. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="example"><span class="example_lc">lasi</span><span class="example_en">lamen <span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Handsaw;</span><span class="definition_fr"> égoïne. <span class="example"><span class="example_lc">M ap koupe en mòso dibwa avèk mo lasi lamen.</span><span class="example_en">I'm cutting a piece of wood with my handsaw. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">lasi paspartou </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Two-handled saw; passepartout. <span class="example"><span class="example_lc">Aie lasi paspartou.</span><span class="example_en">To pull on the two-handled saw. (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">moulen a si </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Sawmill;</span><span class="definition_fr"> moulin à scie, scierie, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">moulen</span><span class="example_en">•<span class="headword">si latab </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lasi latab (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Table saw;</span><span class="definition_fr"> scie montée dans une table.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En si latab. Sa min si on en latab.</span><span class="example_en">A table saw. That means the saw is in a table. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">si</span><em><sup>4</sup> pron.indef..</em>(<span class="variant_code">PC</span>). This; ceci. <em>O, manje sa, manje si!.</em>Oh, eat that, eat this! (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Ka mo te jenn mo fe si e mo fe sa.</span><span class="example_en">When I was young I did this and that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">si-fe</span> <span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Yes;</span><span class="definition_fr"> oui, si.</span> <em>♦»Pé don! pa parlé comme ça, interrompit la bonne négresse. «Si fé, recommença Chant-d'Oisel; fo bien mo parlé, mo gagnin tou plin kichoge pou di vou. «.</em>'Be quiet, don't talk like that,' interrupted the good black woman. 'But yes,' Birdsong began again, 'I must speak, I have so many things to tell you.' (<span class="variant_code">ME</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">si-tan</span> <span class="pos">pron.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); si-ton (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> So many, so much;</span><span class="definition_fr"> tant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To pa bizdn gen en madanm y ena sitan</span><span class="example_en"> You don't need to have a wife, there are so many of them (i.e. women). (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Kan di fe-la te ora li, sa chofe li si tan li reveye.</span><span class="example_en">When the fire got near it made him so hot that he woke up. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> So many, so much;</span><span class="definition_fr"> tant de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen si-ton pousyèr, mo te pa kapab war.</span><span class="example_en">There was so much dust, I could not see. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li fe si tan lapousyè, Pa Chevrey te blije vini rete li avek en lalimyè.</span><span class="example_en">He made so much dust that Brer Deer was forced to come and stop him with a light. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">si-ton ke </span><span class="pos">conj.</span> <span class="definition_en">So much (that);</span><span class="definition_fr"> tant, tellement (que), si-tèlman <span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">So many, so much, so;</span><span class="definition_fr"> tant de, tellement de.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">tèlman</span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sibit</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); sibitmon (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Suddenly, all of a sudden;</span><span class="definition_fr"> subitement, tout d'un coup.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te pa malad. Li mouri sibitmon dan so dòrmi.</span><span class="example_en">He wasn't sick. He died suddenly in his sleep. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">siblenm</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); siblèm (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Vegetable squash, patty pan squash;</span><span class="definition_fr"> espèce de courge.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le siblenm sete en SQUASH.</span><span class="example_en">Patty pan, that was a kind of squash. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sibouy</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Spring onion;</span><span class="definition_fr"> ciboule.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Marchan cibouye pa capab trompé marchan zognon.</span><span class="example_en">The spring onion merchant cannot trick the onion merchant. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sifl</span> <span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To suffice;</span><span class="definition_fr"> suffire.</span> <em>♦Mésiffit li té privé ça té donnin li encor pli envi boi..</em>But it was enough for him that it was forbidden to be still more anxious to drink. (<span class="variant_code">FO 1887</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">sifle</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); soufle (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Whistle;</span><span class="definition_fr"> sifflet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo tannde soufle-la tou le jou.</span><span class="example_en">I hear the whistle every day.' (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mèt-d-ekol-la li gen en ti sifle e kan li sif piti-ye arèt helaye, fe ye komèrs.</span><span class="example_en">The schoolteacher has a whistle, and when he whistles, the children stop yelling. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Laféeparti en lair, zeine sarpantié monté dan bato et doné ein coup dan siflet ké lafée té doné li.</span><span class="example_en">The fairy flew off, and the young carpenter climbed into the boat and blew into the whistle the fairy had given him. </span><span class="example_code">(T7)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sifle</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); sif (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To whistle;</span><span class="definition_fr"> siffler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li t ape sifle me mo jamen tande li.</span><span class="example_en">He was whistling but I never heard him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Pèrdri-ye sifle.</span><span class="example_en">Bobwhites whistle. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <em>♦Tanyé rivé déziéme zalon, Compair Chivreil siflé: foute!.</em>When they arrived at the second goal, Brer Deer whistled, 'Rats!' (<span class="variant_code">T5</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">siga</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cigar;</span><span class="definition_fr"> cigare.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen en bwat siga boug-ye te donn mon.</span><span class="example_en">I had a box of cigars that those guys had given me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Aprénou zot té boa, li tiré so la posse kapo ein gro papa cigal qui té doi sorti laSavanne.</span><span class="example_en">After we had drunk, he drew from his pocket a big old cigar that must have come from Havana. </span><span class="example_code">(T12)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sigal</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); sigalen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Cicada, locust, katydid;</span><span class="definition_fr"> cigale.</span> <em>Sigal? Sè en bètay ki kone den en dibwa, le e chonte 'Kenwi! Kenwi! Kenwi! '.</em>A cicada? That's an insect that's usually in a tree, it's singing 'kenwi! kenwi! kenwi!' (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Kan soley ape kouche, sigalen ape hele.</span><span class="example_en">When the sun is going down, the cicadas are singing. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Cigal' là té chanté tout lété.</span><span class="example_en">The cicada sang all summer. </span><span class="example_code">(T1)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sigarèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); sigaret (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cigarette;</span><span class="definition_fr"> cigarette.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te konnen fimen de pake sigarèt.</span><span class="example_en">I used to smoke two packs of cigarettes. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Chese de flè kòrnar don en stov e fimen ye don en pip ou en sigarèt.</span><span class="example_en">Dry out some jimson weed flowers on a stove and smoke them in a pipe or a cigarette. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sign</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); sin (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sign, indication;</span><span class="definition_fr"> signe, indice.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Cesigne liver pa loin.</span><span class="example_en">That is a sign that winter is not far off. </span><span class="example_code">(ME)</span></span> •<span class="headword">fé sign </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To motion, gesture;</span><span class="definition_fr"> faire signe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Colombe fait li signe, et di li tende.</span><span class="example_en">The Dove made a sign to him and told him to wait. </span><span class="example_code">(T18)</span></span> •<span class="headword">fe sin lakrwa </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); fe l krwa (<span class="variant_code">PC</span>); fe sign lakrwa (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To make the sign of the Cross;</span><span class="definition_fr"> faire le signe de la croix.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye fe ye sin lakrwa.</span><span class="example_en">They made the sign of the Cross. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Anon fe sign lakrwa.</span><span class="example_en">Let's make the sign of the Cross. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pas per tonnerre, piti, to conain Bon Djé bon, pas per, fais signe la croix, et mandé li pardon.</span><span class="example_en">Don't be afraid of the thunder, child, you know that God is good, fear not, make the sign of the Cross and ask for forgiveness. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">signal</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Signal, sign;</span><span class="definition_fr"> signal, signe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦En jou Jan wa en navir ki te pase. Li fe ye signal e ye rete pou li.</span><span class="example_en">One day John saw a ship going by. He made them a signal and they stopped for him. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">signen</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); siyen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To sign;</span><span class="definition_fr"> signer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ka mèm inave lagèr, lape te signen, me sa toujou kontraye.</span><span class="example_en">Even after the peace had been signed, they kept fighting. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To enlist, sign up (for the army);</span><span class="definition_fr"> s'inscrire (dans l'armée). <span class="example"><span class="example_lc">Apre lagè li vini isi. Li signen ankò.</span><span class="example_en">After the war he came here, and he signed up again. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sigògn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> sigonn (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Stork;</span><span class="definition_fr"> cigogne.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En sigonn, li sipoze menen bebe.</span><span class="example_en">A stork is supposed to bring babies. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Ainjour au soir, Cigogne (mo cré c'était so fête) té invité Rénard soupé en tête à tête..</em>One evening, the Stork (I think it was his birthday) invited the Fox to dinner one on one. (<span class="variant_code">T20</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">sije</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Subject (of a king);</span><span class="definition_fr"> sujet (d'un roi). <span class="example"><span class="example_lc">♦Mait Lion qui té roi bois-yé vini si vié li té plérer. Tous so sijets-yé té foute li, tellement li té vini faib.</span><span class="example_en">Master Lion who was king of the woods got so old that he cried. All of his subjects mocked him, so weak had he become. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sikadril</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); sikalis (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cocoon;</span><span class="definition_fr"> chrysalide, cocon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">COCOON IS sikadril kèk zafè konm sa.</span><span class="example_en">A cocoon is called a [sikadril] or something like that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sikatris</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Scar;</span><span class="definition_fr"> cicatrice.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen en sikatris on sa figur.</span><span class="example_en">He has a scar on his face. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sela ou li wa enn sikatris on so pat, e li rekonnen so lyon.</span><span class="example_en">That is when he saw a scar on its paw, and he recognized his lion. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">siklón</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Cyclone, tornado;</span><span class="definition_fr"> cyclone, tornade.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo se garote twa si tèlman to sa kra en siklón k ap pase disi twa</span><span class="example_en"> I would kick you so hard that you'll think a cyclone is passing over you. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sikre</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To sweeten, add sugar to;</span><span class="definition_fr"> sucrer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li toujou sikre so kafe.</span><span class="example_en">She always sweetens her coffee. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> ; <span class="example"><span class="example_lc">Mo fe lalimonad e mo sikre li.</span><span class="example_en">I made lemonade and I sweetened it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye te konnen donn latizonn altea sike avek di myel.</span><span class="example_en">They used to give an althea tea sweetened with honey. [<span class="example"><span class="example_lc">'siké'</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">LA</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sikro</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); chikro (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Sucrose (sugar content of sugar cane);</span><span class="definition_fr"> saccharose (de la canne à sucre). <span class="example"><span class="example_lc">Ye fe disik ave chikro-l.</span><span class="example_en">They make sugar out of sucrose. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si sikro mont, li bon pou koupe. Sinonli gen pou atann en bon jle.</span><span class="example_en">If the sucrose level goes up, it's ready to cut. If not, it has to wait for a good frost. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Molasses;</span><span class="definition_fr"> mélasse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Chikro se en SYRUP.</span><span class="example_en">Molasses is a syrup. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sil</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); sòl (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sill, soleplate (support beneath a house on which pilings rest);</span><span class="definition_fr"> sole (pièce ou bloc sur lequel on dresse les pilotis sous une maison). (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sila </span><span class="example"><span class="example_lc">dem.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); sula (<span class="variant_code">BT</span>). —<span class="example"><span class="example_lc">pron.dem.</span><span class="example_en">This one, that one, the one; celui (celle, etc.). <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en bros neuf Li bros mo cheuve-ye myen parskè li en ti peu pli red ke sila ke mo te gen avon.</span><span class="example_en">I have a new brush. It brushes my hair better because it's a little stiffer than the one I had before. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <em>Ki sila ki bèk ansanm?.</em>Who are the ones that are back together? (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Ti buti onkor la ling. Sila k arive primye, se sila k a tire leu primye.</span><span class="example_en">You lag at the line again. The one who arrives first, that's the one who will get to shoot next. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand cila té lasse li té rété pou posé ein pé.</span><span class="example_en">When he was tired he stopped to rest a little. </span><span class="example_code">(FO T3)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li blamé so mari tellement cila t'olait fou</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">li des coups.</span><span class="example_en">She blamed her husband so much that he wanted to beat her. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> —<span class="example"><span class="example_lc">adj.dem.</span><span class="example_en">[Postnominal]. This, that; ce, cet, cette. <span class="example"><span class="example_lc">♦Li souvan zonglé limiro cila a porté li malor.</span><span class="example_en">He often thought that number would bring him bad luck. </span><span class="example_code">(T6)</span></span>; <em>-To ouâ pié cilà? Si mo voyé on toi, ta cré cé pierre tonnerre qui cogné toi..</em>Do you see this foot? If I strike you with it, you will think that it's iron pyrite that is hitting you. (<span class="variant_code">T2</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">silenn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Cylinder;</span><span class="definition_fr"> cylindre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">I yanna en trou ke va desu enn silenn, pi kan sa va desu enn silenn, li frap leu mègeuzin, e li tir lakartouch deyòr, pi li me lòt.</span><span class="example_en">But there is a hole in a cylinder, and when it goes into a cylinder it strikes the magazine, and that pushes the cartridge out, and then the rifleman puts in another. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">simagri</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Motions made with the hands by a folk healer while treating a patient;</span><span class="definition_fr"> mouvements que fait un traiteur avec les mains.</span> <span class="example"><span class="example_lc">O mo popa te kònen fe de simagri, li, avek so dwaye, e di en priyè, e t ena plen moun ki te va la, e sa te konnen pase, ye doulè.</span><span class="example_en">My father used to make motions with his fingers, and say prayers. A lot of people came to him for that, and their pains would go away. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> ; <span class="example"><span class="example_lc">Li t ape fe tou zespès simagri devan man.</span><span class="example_en">He was making all sorts of secret motions in front of me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Gossip;</span><span class="definition_fr"> commérages, racontars.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To te la parle to simagri. To t ape fe de kont apre man.</span><span class="example_en">You were there spreading gossip. You were telling tales about me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">siman</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); simon (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cement;</span><span class="definition_fr"> ciment.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ti chmen d kampangn, te me pa de simon an ba. Tou bonnmon ye me BLACKTOP.</span><span class="example_en">Little country roads, they don't put cement on them. All they put down is blacktop. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te konnen travay aven en boug ki travay lasimon.</span><span class="example_en">I used to work with a man who worked in the cement business. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li t ape fe du simon pou fe de pilye pou monte so lamezon.</span><span class="example_en">He was making cement to make pillars to build his house. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">simityèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); simitè (<span class="variant_code">PC</span>); simtyèr (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Cemetery;</span><span class="definition_fr"> cimetière.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou kouri mènè le flœr o simityèr le Tousen.</span><span class="example_en">For All Saints' Day we took flowers to the cemetery. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Prèt-la beni fòs dan simtyèr pou la Tousen.</span><span class="example_en">The priest blesses the graves in the cemetery for All Saints' Day. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Nous moman tchué nous, Nous popa manzé nous. Nous pas dans la bière, Nous pas dans cimetière.</span><span class="example_en">Our mama killed us, our daddy ate us. We're not in our coffin, we're not in the cemetery. </span><span class="example_code">(FO T16)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sinativ</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Sedative;</span><span class="definition_fr"> sédatif.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou de kriz, to pe pronn dolo sinativ, to me li don lwil doliv e to pase sa byen onsonm si so lafigir e so latet.</span><span class="example_en">For rabies, you can take sedative water and put it in olive oil and smear that all over the face and the head of the sick person. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">singgo</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Nap;</span><span class="definition_fr"> somme.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Anon pron en singgo.</span><span class="example_en">Let's take a nap. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">singgo</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To doze, (take a) nap;</span><span class="definition_fr"> sommeiller, faire un somme.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo las. M ape singgo.</span><span class="example_en">I'm tired. I'm taking anap. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo t ape singgo.</span><span class="example_en">I was napping. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦So jié té apé cléré on ein gro popa carancro ki té jouké on ein vié diboi sec apé singho avé so latête en bas so zèle.</span><span class="example_en">His eyes were staring at a big old buzzard who was perched in an old dry tree napping with his head under his wing. </span><span class="example_code">(T6)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sinon</span> <span class="pos">conj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> If not, otherwise, or else;</span><span class="definition_fr"> sinon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si sikro mont, li bon pou koupe. Sinon, li gen pou atann en bon jle.</span><span class="example_en">If the sucrose level goes up, it's ready to cut. If not, it has to wait for a good frost. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sip</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); sup (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Cypress tree;</span><span class="definition_fr"> cyprès.</span> (<span class="example"><span class="example_lc">Taxodium distichum</span><span class="example_en"><span class="example"><span class="example_lc">. Kofè ye pèl h en lak kabann o sip, navè sitan de sip ladan.</span><span class="example_en">They call it Cypress House Lake because there are so many cypress trees there. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lil de sip.</span><span class="example_en">Cypress Island. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye sèr sip pou fe bardo, planch e pòrt Sip-ye pous andan sipriyèr.</span><span class="example_en">They use cypress trees to make shingles, boards and doors. Cypress trees grow in the swamp. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lipran so vol et couri jouké on pli gran cype dan diboi</span><span class="example_en"> It took flight and came to perch on the biggest cypress in the woods. </span><span class="example_code">(T8)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Cypress wood;</span><span class="definition_fr"> bois de cyprès.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye fòn de blòk du sup, e ye galère li, fe de bardo</span><span class="example_en"> They used to split blocks of cypress wood and plane the pieces to make shingles. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sipliye</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To beg;</span><span class="definition_fr"> supplier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand Compair Lapin réveillé et li oua li méme fermé li sipplié Mme</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">Carencro laissé li sorti.</span><span class="example_en">When Brer Rabbit woke up and saw that he was locked up he begged Mrs. Crow to let him go. </span><span class="example_code">(FO T6)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sipre</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); sipriyo (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Red cedar;</span><span class="definition_fr"> cèdre.</span> (<span class="example"><span class="example_lc">Juniperus virginiana</span><span class="example_en"><span class="example"><span class="example_lc">. Mo chifòròb se fe avèk sipre. Mo mèt mo lenj andan-la</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">Mit-ye lenm pa sa.</span><span class="example_en">My dresser is made of cedar. I put my clothes in there. Moths don't like it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">siprièr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); sipriyè (<span class="variant_code">CA</span>); sipriyèr (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cypress swamp;</span><span class="definition_fr"> cyprière, marécage où poussent des cyprès. <span class="example"><span class="example_lc">Ena du mòn ki pèl sa èn sipriyèr, pei ba, ye gen tou kalte d non pou lè.</span><span class="example_en">There are some people who call it a cypress forest, or a lowlands, there are all kinds of names for it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ena en ta bòskòyo-sip andan sipriyèr. Ena dolo ho e to va pa wa bòskòyo-sip.</span><span class="example_en">There are a lot of cypress knees in the swamp. There is a flood and you won't see the cypress knees. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Limennen mwen don sipriyèr.</span><span class="example_en">He led me into a cypress swamp. </span><span class="example_code">(TP)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sir</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lasir (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Wax;</span><span class="definition_fr"> cire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M ap fon lasir.</span><span class="example_en">I'm melting wax. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] bobo, i fo to fe twa en lagres avek lagres kochon e lasir..</em>For sores, you must make a grease with pigfat and wax. (<span class="variant_code">BI</span>) 2.<span class="definition_en"> Mucus (in the eyes after sleep);</span><span class="definition_fr"> mucus, mucosité (dans les yeux après le sommeil). <span class="example"><span class="example_lc">Piti-ye apre ye dòrmi, ye gen souvan popyèr-zye kole ansanm avèk lasir.</span><span class="example_en">Children after they sleep often have their eyelashes stuck together with waxy substance. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sirie</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); sirye (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Wax myrtle, small wax myrtle;</span><span class="definition_fr"> drier.</span> (<span class="example"><span class="example_lc">Myrica cerifera</span><span class="example_en">L.) <span class="example"><span class="example_lc">En sirye sè en dibwa.</span><span class="example_en">A wax myrtle is a tree. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sirie-ye fieri tou lete e ye gen en joli lekòrch ke plich dan livèr.</span><span class="example_en">Wax myrtles flower all summer and they have a nice bark that peels in winter. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sirk</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> sirkus (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Circus;</span><span class="definition_fr"> cirque.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enave en sirkus ke vini dan park-la.</span><span class="example_en">There was a circus that came into the park. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Li batte so flan avé so la tchié, ça te résonnin com ein gro papa tambour yé gagnin dan cirque..</em>He beat his sides with his tail, it made a noise like a big drum in a circus. (<span class="variant_code">FO 1887</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">sirkule</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); sœrkule, sèrkile (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To circulate;</span><span class="definition_fr"> circuler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si dusan-la pa ka sèrkile dan to kò, se kèkkichò ki peche li sèrkile.</span><span class="example_en">If the blood isn't circulating in your body, there's something that's preventing it from circulating. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo san ape sirkule dan mo kòr.</span><span class="example_en">My blood is circulating in my body. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sirmonte</span> <span class="pos">v.refl.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60). To overcome; surmonter. <span class="example"><span class="example_lc">Mo vigni mo sirmonte.</span><span class="example_en">I managed to overcome my trials. (<span class="variant_code">MO</span> 60)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">siro</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Syrup;</span><span class="definition_fr"> sirop.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lontan pase, ye te fe labyèr osit. Y achte en siro, leu mèm siro sa ye sèrv pou fe dipen. Ena leu leuven andan-la.</span><span class="example_en">Long ago, we made beer too. I used to buy syrup, the same syrup they use to make bread. There is yeast in it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dénis' li dou passé sirop, li bell' passé la Reine.</span><span class="example_en">Denise is sweeter than syrup and prettier than the queen. </span><span class="example_code">(T11)</span></span> •<span class="headword">gato siro </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Syrup cake;</span><span class="definition_fr"> gâteau au sirop, cf. <span class="example"><span class="example_lc">gato</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> Molasses;</span><span class="definition_fr"> mélasse.</span> (<span class="variant_code">PC</span>) 3.<span class="definition_en"> Womanizer;</span><span class="definition_fr"> coureur de femmes.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En kousayœr, en siro, en nonm dou ki lèm le fonm...Se pa en konplimon. T ape mèt li DOWN kon to di se en siro.</span><span class="example_en">A skirt chaser, a womanizer, a man who likes the ladies... That's not a compliment. You're putting him down if you call him a [siro]. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">siro</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Elder, elderberry tree;</span><span class="definition_fr"> sureau.</span> (<span class="example"><span class="example_lc">Sambucus canadensis</span><span class="example_en">L.). <span class="example"><span class="example_lc">En tafarinfronse epi le fey siro, to pron sa.</span><span class="example_en">A lot of French flour and elder leaves, you take that. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Poula fyev on frison mase flè siro on jou Fet de Dche pi bouyi sa don dolo pi bwa ti vè trwa jwa pa jou.</span><span class="example_en">For the fever with chills collect elderberry leaves on Corpus Christi Day and boil them in water and then drink a glass of it three times a day. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> •<span class="headword">laflè siro </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Elderberry blossom;</span><span class="definition_fr"> fleur de sureau, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">flœr</span><span class="example_en">•<span class="headword">pye laflè siro </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Elder, elderberry tree;</span><span class="definition_fr"> sureau.</span> 2.<span class="definition_en"> Blackberry bush, bramble;</span><span class="definition_fr"> ronce, mûrier sauvage. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sirpran</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); sriprann, siprann (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To surprise;</span><span class="definition_fr"> surprendre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li sirpran mo. Mo te pa gete pou li.</span><span class="example_en">He surprised me. I wasn't looking for him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li te gar si sriprann.</span><span class="example_en">He looked so surprised. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Moté tan sirpri ké mo trouné blan kom mo chimige bontin</span><span class="example_en"> I was so surprised that I turned as white as my Sunday shirt. </span><span class="example_code">(T6)</span></span>; <em>'soupri [soupri]'.</em>(<span class="variant_code">DU</span>); <span class="example"><span class="example_lc">sirpran</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">JR</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sis </span><span class="example"><span class="example_lc">num.card.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); si, siz (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>). Six; six. <span class="example"><span class="example_lc">Nou te gen marche apeuprè si mil tou le jou pou vin lekòl.</span><span class="example_en">We had to walk about six miles to school every day. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen mo boufe e en latab avèk sis chèj dan mo sal a manje.</span><span class="example_en">I've got my sideboard and a table with six chairs in my dining room. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ina senk siz an ke ye arète sèrvi vyeu chmen-d-fèr ke te la.</span><span class="example_en">It's been five or six years since they stopped using the railroad that was there. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Couri dans poulailler, prend six dézefs sales</span><span class="example_en"> <em>Pas prend dézefs propres, mo piti ça va porté toi malhére..</em>Go into the henhouse, take six dirty eggs. Don't take clean eggs, my child, they will bring you bad luck. (<span class="variant_code">FO T19</span>) <span class="headword"><subentry>•siz-è </subentry></span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Six o'clock;</span><span class="definition_fr"> six heures.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou manje tou le jou a siz-è.</span><span class="example_en">We eat every day at six o'clock. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sis-flèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Hummingbird;</span><span class="definition_fr"> colibri.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sise</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To suck;</span><span class="definition_fr"> sucer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">CATNIP se pou fe dite pou ti bebe. Si ye gen kolikto fe dute pou ye, to met sa dan ye boutey e lès ye sise sa.</span><span class="example_en">Catnip is for making tea for small babies. If they have colic, you make a tea for them, and put it in their bottle and let them suck on that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En lablèt a rantre dan to poulaye tchwe to poul-ye e sise ye disan.</span><span class="example_en">A mink will go into the henhouse to kill your chickens and suck their blood. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lil'apé sucé ptit bout la comme si c'était ein bébé qui t'apé tété dans ein biberon.</span><span class="example_en">She was sucking on the tip of it [her long tail] as if it were a baby nursing from a bottle. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sisi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Homosexual;</span><span class="definition_fr"> homosexuel.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li se en sisi wi.</span><span class="example_en">He is a homosexual. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sispand</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> sispandi (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To suspend, hang;</span><span class="definition_fr"> pendre, suspendre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo achte de portre pou sispandi apre lamiray.</span><span class="example_en">I bought some pictures to hang on the wall. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yébranches té porté des zommes avec ein corde autour yé cou; haut dans l'air yé té sispende.</span><span class="example_en">Their branches bore men with ropes around their neck; they were suspended high up in the air. </span><span class="example_code">(T34)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">siten</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); sitèm, sitenrn, sitenm (<span class="variant_code">PC</span>); sistèrn (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Cistern;</span><span class="definition_fr"> citerne.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lapli tonmbe e ranpli sitèn-la e dolo.</span><span class="example_en">Rain fell and filled the cistern with water. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sistèm-la te kote lakiv. Li trape dolo pou lave lenj.</span><span class="example_en">The cistern was next to the wash tub. It caught water to wash my clothes. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Laroulaison fini... yé vende di sique, la mlasse et jisqu'à fond citerne.</span><span class="example_en">The sugar harvest is over, they sell sugar, molasses all the way to the bottom of the tank. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sitran</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); sitron (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Lemon;</span><span class="definition_fr"> citron.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le e manje en sitran.</span><span class="example_en">He's eating a lemon. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">bwa sitron </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Lemon tree;</span><span class="definition_fr"> citronnier, •<span class="headword">pye sitron </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Lemon tree;</span><span class="definition_fr"> citronnier.</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sivil</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Civil;</span><span class="definition_fr"> civil.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Maallé vite trouvé Lynch, le jige de draites civiles.</span><span class="example_en">I went at once to find Lynch, the judge of Civil Rights. </span><span class="example_code">(T34)</span></span> •<span class="headword">gèr sivil </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">The Civil War;</span><span class="definition_fr"> la Guerre de Sécession, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">gèr</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sivilize</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To civilize;</span><span class="definition_fr"> civiliser.</span> <em>Tous les jours li 'couté la même chanson, 'Mo nège, on veut civiliser l'endedans de tes calçons!'.</em>Every day he heard the same song, 'My pal, we want to civilize the insides of your underpants.' (<span class="variant_code">DC</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">siye</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); souye, seuy (<span class="variant_code">PC</span>); swiye (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To wipe;</span><span class="definition_fr"> essuyer.</span> <em>Nou gen tan ki nètwa divan—siye le tab e pase bale, siye l planche..</em>We have a lot who clean up in front, who wipe the tables, sweep and mop the floors. (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> To dry, wipe dry;</span><span class="definition_fr"> essuyer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vou lave le ave lavet-la, e la vou tòrd lavet-la, e souye lasyet-la.</span><span class="example_en">You wash (the plate) with the dishrag, and then you wring out the dishrag, and you wipe the plate dry. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">No sèr en lavèt pou lave lavesèl e pou swiye lavesèl.</span><span class="example_en">We use a dishrag to wash the dishes and to wipe dry the dishes. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">siye</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); sie (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To saw;</span><span class="definition_fr"> scier.</span> L <span class="example"><span class="example_lc">e siye dibwa.</span><span class="example_en">He is sawing wood. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To sèr lasi pou sie dibwa.</span><span class="example_en">You use a saw to saw wood. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">siyo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Nape;</span><span class="definition_fr"> nuque.</span> <em>Siyo pi kouri uchka vou mè vot men, plu ba, la. Sa se le siyo du kou. Sa <span class="variant_code">ME</span>ET avèk lo rentye..</em>The nape can go all the way to where you've got your hand, lower down there. That is the nape. It meets the backbone. (<span class="variant_code">BT</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">sizle</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To carve, cut into pieces, hack up;</span><span class="definition_fr"> ciseler, découper.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sizo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Scissors;</span><span class="definition_fr"> ciseaux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo koupe ave sizo.</span><span class="example_en">I cut it with a pair of scissors. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo pran en sizo e koup euzot par morso apeupre gro kòm sa.</span><span class="example_en">I take scissors and cut them in little pieces about so big. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Enn jwa li onpoule to pronn de sizo e to koupe le klòch pou retire dolo-la.</span><span class="example_en">Once it has developed a blister you take scissors and cut the blister. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">skalawag</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Scalawag;</span><span class="definition_fr"> canaille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Longstreet qui té chef Scalawag, li chef bandit au Mexique.</span><span class="example_en">Longstreet, who was the chief scalawag, was the head bandit in Mexico. </span><span class="example_code">(T38)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">skandal</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Scandal;</span><span class="definition_fr"> scandale.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Cétépou vengé li dé cé compair Lapin té compromette Mamzelle Léonine, so fie; cété ein vrai scandale.</span><span class="example_en">It was to take vengeance on Compair Lapin, who had compromised Miss Léonine's character; that was a real scandal. (<span class="variant_code">FO 1887</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">skapilèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); skapyoulè (<span class="variant_code">PC</span>); kaspilèr (<span class="variant_code">BT</span>); kaspilè (<span class="variant_code">PC</span>); kapilèt, skapilèt (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Scapular;</span><span class="definition_fr"> scapulaire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To wa tou katolik gen en skapyoulè. Se en ti bout d koton ki gen poltre de sen andan la.</span><span class="example_en">You see all Catholics have a scapular. It's a little piece of cotton which has pictures of two saints in there. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En kaspilèr. To donn sa kan oun moun te kœnfœrm. Chak piti to gen enn de meday.</span><span class="example_en">A scapular. You give that when someone is being confirmed. Every child has one of the medals. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <em>Kan no fe no premyèr kòmiyon, ye tache en syèrj desi nou. Sete kòm en skapilèt:.</em>When we made our first communion, they attached a candle to us. It was like a scapular. (<span class="variant_code">CA</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">skarlatin</span> <span class="pos">adj.</span> •<span class="headword">fyev skarlatin </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Scarlet fever;</span><span class="definition_fr"> fièvre scarlatine, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">fyèv </span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">skif</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Skiff;</span><span class="definition_fr"> esquif.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To gen en skif o en chalon.</span><span class="example_en">You've got a skiff or a flatboat. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Pendant ti garçon la té apé joué avec coquille et di sabe yé oua ein nesquif avec plein nomme rivé..</em>While the little boy was playing with shells and sand they saw a skiff full of men arrive. (<span class="variant_code">FO T20</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">skrep</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); skrèp (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To scrape, thin out (cotton, com);</span><span class="definition_fr"> éclaircir (le coton, le maïs). <span class="example"><span class="example_lc">Kan to plant koton to plann lagrenn-ye tou dilon. La kon ye lev ye lev epe. La, ifo skrep, la kan to skrep te e klèsi li.</span><span class="example_en">When you plant cotton you plant it all along. Then when it grows, it grows in thick, and you scrape it to thin it out. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To scrape, off-bar, lay bare the roots of; déchausser les racines d'une plante. <span class="example"><span class="example_lc">Le sèl kichò mwen mo kònè pou koton pou ote tatè sète skrep.</span><span class="example_en">The only term I know for removing dirt from around the base of the cotton stalk is [skrep]. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">slipa</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Slipper;</span><span class="definition_fr"> pantoufle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo ot mo soulye-ye, mo mèt mo slipa-ye. Mo mèt mo pye a mo nèz.</span><span class="example_en">When I take off my shoes, I put on my slippers. I relax my feet. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">slou</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Water hole;</span><span class="definition_fr"> fondrière.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou te koutmen marche dan buch a travèr slou.</span><span class="example_en">We used to walk on logs across the water hole. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">smart </span><span class="example"><span class="example_lc">n., adj.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">NE</span>); smat (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>); smat (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). —<span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Smart;</span><span class="definition_fr"> intelligent.</span> <span class="example"><span class="example_lc">E garson a MISS CHANDLER, boys, se kèk chòznonm-sa-la. Mo jame wa en nonm smat konm sa.</span><span class="example_en">And Miss Chandler's son, he's something else, that man. I've never seen a man that smart. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vous oua mo plis smart qué vous.</span><span class="example_en">You see that I am smarter than you. </span><span class="example_code">(FO T4)</span></span> —<span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">A smart person;</span><span class="definition_fr"> personne intelligente.</span> <em>♦CéFrançoése qui dicté moin dernier phrase là; Françoése cé in smart, allé..</em>It is Frances who dictated that last sentence to me; she is a smart one, all right. (<span class="variant_code">T34</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">smèn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lasmenn (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); senmenn, sèmenn, smein (<span class="variant_code">PC</span>); smenn (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>); semen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Week;</span><span class="definition_fr"> semaine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li rèste si senmenn dan lopital.</span><span class="example_en">He was in the hospital for six weeks. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sa tou depan kèl aj li gen; si se byen konm en mwa, deu smenn, trwa smenn se en ptidnesan.</span><span class="example_en">It all depends how old he is, if he is like a month old, or two weeks, he is a newborn. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Pou Karèm, no gen de trwa semèn lamisyon.</span><span class="example_en">For Lent, we have two or three weeks for retreats. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lasémaine après yé té gagnin in tas jeine nommes la.</span><span class="example_en">The following week there were a lot of young men there. </span><span class="example_code">(FO T19)</span></span> •<span class="headword">lasmenn ki vyen </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Next week;</span><span class="definition_fr"> la semaine qui vient, la semaine prochaine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lasmenn ki vyen an, nou gen pou DRIVE dan Batan Rouj.</span><span class="example_en">Next week we're going to Baton Rouge. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">lasmèn pase </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Last week;</span><span class="definition_fr"> la semaine passée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo ite ongaje par Bòb Onjèl lasmèn pase, mè lasmèn-sila li lache mo.</span><span class="example_en">I was hired by Bob Angelle last week, but this week he let me go. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> •<span class="headword">tou lasmenn </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> All week long;</span><span class="definition_fr"> toute la semaine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou travay tou lasmenn, an sanmdi nou gen fè.</span><span class="example_en">We work all week, and then we have a big party on Saturday. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">tou le sèmenn </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Every week;</span><span class="definition_fr"> toutes les semaines.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo RIDE char-la tou le sèmenn.</span><span class="example_en">I ride the train every week. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">snèl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>); desnèl (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Hawthorn;</span><span class="definition_fr"> aubépine, cenelle.</span> 2.<span class="definition_en"> Winterberry, deciduous holly;</span><span class="definition_fr"> baie qui ressemble à l'aubépine.</span> (<span class="example"><span class="example_lc">Ilex decidua</span><span class="example_en">Walt.) <span class="example"><span class="example_lc">No te ale dan fore pou ramase de snèl. Se en ti fru rouj. Ye dou. Ye gen bon gou.</span><span class="example_en">We used to go into the forest to pick winterberries. It's a little red fruit. They're sweet. They taste good. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">snelye</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Hawthorn;</span><span class="definition_fr"> aubépine, cenellier.</span> •<span class="headword">snelye pwazon </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Poison hawthorn;</span><span class="definition_fr"> cenellier vénéneux.</span> <em>♦[Pou] rimatis, pronn larasin snelye pwazon, pronn premye ekòrch e ote li..</em>For rhumatism, take the root of the poison hawthorn. Take the first layer off of it. (<span class="variant_code">BI</span>) •<span class="headword">sinelye dou </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Sweet (nontoxic) hawthorn;</span><span class="definition_fr"> cenellier doux (non-vénéneux). <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou de emòrvid, ...Vou pronn de ekòrch de sinelye dou.</span><span class="example_en">For hemorrhoids, you take some bark from the sweet hawthorn. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">so</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); son (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> His, her, its;</span><span class="definition_fr"> son.</span> <span class="example"><span class="example_lc">So latcheu chmiz t ape sòrti ondeor de so kilot.</span><span class="example_en">His shirttail was coming out of his pants. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo garson achte en bel lalyans pou so kalin.</span><span class="example_en">My son bought a beautiful wedding ring for his girlfriend. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tan li rivé dans so cabanne, tou zafair té paré ou bouceri.</span><span class="example_en">When he arrived at home, everything was ready for the 'boucherie'. </span><span class="example_code">(T6)</span></span> •so...-ye <span class="example"><span class="example_lc">det.poss.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span>). His, her, its; ses. <span class="example"><span class="example_lc">Konpèr Lapen te deja envite tou so moun-ye.</span><span class="example_en">Brer Rabbit had already invited his whole family. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bouki tayé so milés yé.</span><span class="example_en">Bouki whipped his mules. </span><span class="example_code">(T9)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">so</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Leap, jump;</span><span class="definition_fr"> saut.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Achak so Kòpè Lous te fe li te vini pli pre on pli pre e jis kon Konpè Ratbwa tape pase don en trou bayè la, Konpè Lous ponye so latchye ek so kro ye.</span><span class="example_en">With each leap that Brer Bear made, he came closer and closer, and just when Brer Possum was going through a hole in the fence, Brer Bear seized his tail with his fangs. [<span class="example"><span class="example_lc">'sot</span><span class="example_en">] (<span class="variant_code">DU</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">so-kèn </span><span class="example"><span class="example_lc">poss.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); sò-tchèn, sa-kèn (f.), se-kèn (pi.) (<span class="variant_code">NE</span>); so-kenn (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); sotchèn, so-tchenn (<span class="variant_code">PC</span>). —<span class="pos">pron.</span> <span class="definition_en">His (own), hers, her own, its (own);</span><span class="definition_fr"> le sien, la sienne, les sien(ne)s. <span class="example"><span class="example_lc">Li te lwe latèr. Li te fe sò-kenn epi kenn a ye.</span><span class="example_en">He rented the land. He cultivated his own and theirs as well. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Jarden-ye te meyè ke so-tchenn.</span><span class="example_en">The gardens were better than his own. </span><span class="example_code">(JR)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">'so kenne'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T4</span>; <span class="variant_code">T8</span>); <span class="example"><span class="example_lc">'so quène'</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">T40</span>) —<span class="example"><span class="example_lc">adj.poss.emph.</span><span class="example_en">His, her, its (own); son, sa, ses (propre(s)). <span class="example"><span class="example_lc">Pou Nwèl, Oras te gen so-kenn fizi.</span><span class="example_en">For Christmas, Horace got his own shotgun. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bopèr-la te pa osi onèt konm li t ole fe krwa, kan sa rive kote sotchenn entere-ye.</span><span class="example_en">The father-in-law was not as honest as he wanted people to believe, when it came to his own interests. (<span class="variant_code">JR</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sochèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Sock;</span><span class="definition_fr"> chaussette.</span> REM: In some parts of <span class="variant_code">CA</span>, this term refers only to women's socks, and men's socks are called <span class="example"><span class="example_lc">sochan.</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">soda</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Soda;</span><span class="definition_fr"> soude.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo konè kon nou te koutum gen le rum, mòm te fe en lak èk soda epi dimyèl.</span><span class="example_en">I remember that when we used to have a cold, Mom would make a potion with soda and honey. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Soda avèk di miyèl.</span><span class="example_en">Soda and honey. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou mal de gòj met di myel, di sel e pi di soda don dolo epi gagalize avek sa.</span><span class="example_en">For a sore throat, put honey, salt and soda in water and gargle with that. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">soda-gato</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Baking soda;</span><span class="definition_fr"> bicarbonate de soude.</span> <em>♦[Pou]lapikòt, li pronn lamonyak. Li melonj li avek soda gato e li poud li avec sa..</em>For chicken pox, he takes ammonia. He mixes it with baking soda and he sprinkles the sick person with that. cf. <span class="example"><span class="example_lc">biski soda</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sœl </span><span class="example"><span class="example_lc">adj. adv., pron.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>); sèl (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); sel, seul (<span class="variant_code">PC</span>). —<span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Only;</span><span class="definition_fr"> seul.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo momon te CECILIA, mo popa te Garson Lwi. Si twa to pa èlve isi se sel mayè to pa konnè. Tou la fos rivyè tou cheumen nef konne nouzòt.</span><span class="example_en">My mother was Cécilia, my father was Garçon Louis. If you weren't raised here, that's the only way you wouldn't know. Everyone in False River and New Roads knows us. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Se te jich èn metrès, nave en sèl chom.</span><span class="example_en">There was just one teacher, there was only one classroom. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Jour qu'ein seul milate va croi que nous, nègues, cé yé l'égal, jour là, to va tournin choal.</span><span class="example_en">The day that single mulatto believes that we are his equals, that day you will turn into a horse. </span><span class="example_code">(T35)</span></span> —<span class="pos">pron.</span> <span class="definition_en">The only one;</span><span class="definition_fr"> le seul, la seule.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen mo lot fiy-la ke sèkretèz</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">Se la sèl ke isit.</span><span class="example_en">I have my other daughter who is a secretary. She is the only one who is here. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Alone;</span><span class="definition_fr"> (tout) seul. <em>♦Quéque temps après ça tigue couri dans bois et li laissé chien la seul quéque temps..</em>A little while after, the tiger went into the woods and he left the dog alone for a while. (<span class="variant_code">FO T12</span>) •<span class="headword">tou sœl </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); tou sel (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> All alone, by oneself, by itself;</span><span class="definition_fr"> tout seul(e)(s). <span class="example"><span class="example_lc">Ye pa bèzonn mwa ditou, ye ka fe li ye tou sel.</span><span class="example_en">They don't need me at all, they can do it all by themselves. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Na moun ki manj dechou avèk dupen mai. Man, mo manj li pito avèk diri ou tou sœl.</span><span class="example_en">There are people who eat cabbage with combread. I eat it instead with rice or all alone. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yété tranquille et content et yé té cré yé tout seul.</span><span class="example_en">They were calm and happy and they thought they were alone. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sœlman</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); sèlmon (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Just, only;</span><span class="definition_fr"> seulement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kat pike, an chak kote. Men, ènan sèlmon de an kote lòd nonm-la debout.</span><span class="example_en">Four stakes on each side, but there are only two on the side where the man is standing and loading. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo lenm pa mayonez</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt sœlman moso laletchou, tomat anlèr.</span><span class="example_en">I don't like mayonnaise. I just put a piece of lettuce and tomato on top [of a ham sandwich]. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Modis li qué jour là seulement mo té rivé dé laMobile.</span><span class="example_en">I told him that only that day I had arrived from Mobile. </span><span class="example_code">(T38)</span></span> •sèlmon... pa, pa,., sèlmon <span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">Not even;</span><span class="definition_fr"> même pas. cf. <span class="example"><span class="example_lc">pa</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> Only, but, except that;</span><span class="definition_fr"> seulement.</span> <em>Ront, sèlmon fe pa ditren!.</em>Come in, only don't make any noise! (<span class="variant_code">NE</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Moté kré mo té apé boa mem litcheur vié mait té done nou zot zou là ti métresse Ninine marié. Selment kottel là li té pli for.</span><span class="example_en">I thought I was drinking the same liquor that the old master had given us the day Ninine got married. Except that that cocktail was much stronger. </span><span class="example_code">(T12)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sœr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); sèr (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); sœrj, sè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Sister;</span><span class="definition_fr"> soeur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou konm le sœrj. Nou konèn œn a lòt plus, mo krwa myeu keu nou konnen nouz</span><span class="example_en"><span class="example"><span class="example_lc">tchèn sœrj.</span><span class="example_en">We are like sisters. I think we know each other better than we know our own sisters. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; Mo <span class="example"><span class="example_lc">te gen onz frèr e sœr.</span><span class="example_en">I used to have eleven brothers and sisters. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; Mo <span class="example"><span class="example_lc">sèr lenmen anbrase famiy kan li vini vizite.</span><span class="example_en">My sister likes to hug the family when she comes to visit. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> ♦... <span class="example"><span class="example_lc">Quand yé té zozo encore...yé voltigé avec yé sére loin dans lotte pays.</span><span class="example_en">...When they were birds again...they flew with their sister far into another country. </span><span class="example_code">(FO T23)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Nun;</span><span class="definition_fr"> religieuse, (bonne) soeur. <span class="example"><span class="example_lc">Ni te gen en bon pret ki te res la, sèr te res la.</span><span class="example_en">We had a good priest who lived there, and nuns lived there. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ena de novis e de sèr andan kouvan.</span><span class="example_en">There are novices and sisters in the convent. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mè le sœr te parle kreol ak nouzòt, sa-fe nou te parle sa bèk.</span><span class="example_en">But the nuns spoke Creole with us, so we spoke it back to them. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sofa</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sofa, couch;</span><span class="definition_fr"> canapé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kou asi an sofa.</span><span class="example_en">Go sit down on the sofa. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li te asit desi sofa-la.</span><span class="example_en">He was sitting on the sofa. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Asteur, pranne moin et metté moin su sofa-là.</span><span class="example_en">Now, take me and put me on the sofa. </span><span class="example_code">(ME)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sòk</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Plowshare;</span><span class="definition_fr"> soc.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se l sòk ki koup latèr.</span><span class="example_en">It's the plowshare that cuts into the earth. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">soko</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Muscadine grape;</span><span class="definition_fr"> muscat.</span> (<span class="example"><span class="example_lc">Vitis rotundifolia</span><span class="example_en">Michx.). <span class="example"><span class="example_lc">Mo fe diven mo-mèm evèk de mir, de rezen e de soko e d lamèriz. Se kèkeu-choj ke bon.</span><span class="example_en">I make wine myself, with blueberries, grapes, muscadine grapes and cherries. That is something that is good. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Maît' Réna'd qui jamain béte t'apé mouri faim. Li oua dans ein nabbe des socos qui té gain l'air mir. Yé té tout noirs.</span><span class="example_en">Brer Fox who was never stupid was dying of hunger. He saw in a tree some muscadine grapes that looked ripe. They were all black. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> •<span class="headword">diven soko </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Muscadine wine;</span><span class="definition_fr"> vin de muscat.</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sòl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); sòl (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Willow tree;</span><span class="definition_fr"> saule.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dibwa-sa-a se en soi.</span><span class="example_en">That tree is a willow tree. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ena de soi ki te leve dan milye koule-la.</span><span class="example_en">There are weeping willows which came up in the middle of the pond. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] deronjmon, pronn de kalite lekòrch konm frenn e sòl, avek larasin kontak e en ti kirelye di sel opsonm..</em>For diarrhea, take two kinds of bark like ash or willow, with some greenbrier roots and a teaspoonful of Epsom salt, [<span class="example"><span class="example_lc">'saule'</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sòl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sill, soleplate (support beneath a house on which pilings rest);</span><span class="definition_fr"> sole (pièce ou bloc sur lequel on dresse les piliers sous une maison). <span class="example"><span class="example_lc">Sa se ta sòl, se èn sòl. Na de mon ki pèl li œn pyès</span><span class="example_en"> That is your sill. Some people call it a [pyès]. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">soldja </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">PC</span>); solda (<span class="variant_code">PC</span>). Soldier; soldat. <span class="example"><span class="example_lc">CONFEDERATE te gen tan soldja k te kache kèkplas.</span><span class="example_en">The Confederates had so many soldiers hidden away somewhere. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lé roi couri avec so soldat pou rété vié nomme la.</span><span class="example_en">The king went with his soldiers to arrest the old man. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">soley</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); sole, soley, solèy (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Sun;</span><span class="definition_fr"> soleil.</span> <span class="example"><span class="example_lc">O soley-la sòti joli, l e briye.</span><span class="example_en">The sun is pretty, it is shining. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To lenj blan, to me li o soley pou blanchi li.</span><span class="example_en">Your white clothes, you put them in the sun to bleach them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se dwa-zèt jour parskè mo wa reyon soley.</span><span class="example_en">It must be daylight because I see rays of sunlight. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Soleil apé baissé, li tourné vini.</span><span class="example_en">The sun was setting, (so) he turned around and came back. (<span class="variant_code">T6</span>) •<span class="headword">soley ba </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sundown, sunset;</span><span class="definition_fr"> coucher du soleil.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li chante juska soley ba.</span><span class="example_en">He sang until sundown. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Soleil bas, Compair Bouki couri planté so catin aura so pi.</span><span class="example_en">At sundown, Brer Bouki went to plant his tarbaby near the well. </span><span class="example_code">(T2)</span></span> •<span class="headword">soley kouche </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); soley kouche, solèy kouchan (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sunset, sundown;</span><span class="definition_fr"> coucher du soleil.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No te gen toumen anvon soley kouche.</span><span class="example_en">We had to be back before sunset. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Apre soley kouche, sa te fe nwar.</span><span class="example_en">After the sun set, it was dark. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Solé coucé, Compair Lapin ouâ Compair Bouki apé vini dan ti chantié.</span><span class="example_en">After sundown, Brer Rabbit saw Brer Bouki coming into the little work zone. </span><span class="example_code">(T3)</span></span> •<span class="headword">soley leve </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sunrise, dawn;</span><span class="definition_fr"> aube, lever du soleil.</span> <em>Gran maten ? Se en ti bren avan soley lève..</em>Early morning? That's a tiny bit before sunrise. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Yétous les trois parti dans champs avant soleil levé.</span><span class="example_en">They all went out into the field before sunrise. </span><span class="example_code">(FO T4)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Sunburn, sunstroke;</span><span class="definition_fr"> coup de soleil.</span> <em>Nave de tretœr pou soley, SUN <span class="variant_code">ST</span>ROKE..</em>There were folk healers who specialized in treating sunstroke. (<span class="variant_code">NE</span>) <span class="headword"><subentry>• kou-t-soley </subentry></span><span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Sunburn, sunstroke;</span><span class="definition_fr"> coup de soleil, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">kou</span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">solitèr</span> <span class="pos">adj.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">vèr solitèr</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">solivo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Small joist, rafter;</span><span class="definition_fr"> soliveau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Solivo sipòrt grègnen. Se de mòso dibwa.</span><span class="example_en">Rafters hold up the attic. It's pieces of wood. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦AvanCompair Dahomey té gagné tem trapé eine, tou Boukis yé té croché en l'air apé solivo.</span><span class="example_en">Before Brer Dahomey had time to catch one of them, all of the Boukis were in the air hanging from the rafters. </span><span class="example_code">(T6)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">somey</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); sanmey, sonmey (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sleep, sleepiness;</span><span class="definition_fr"> sommeil.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Litombin avec tant du bruit qué sommeil quitté mo paupière.</span><span class="example_en">It fell with such noise that sleep left my eyelids. </span><span class="example_code">(T39)</span></span> •(gen) somey <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); gen sanmey (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To be tired, sleepy;</span><span class="definition_fr"> avoir sommeil, être fatigué. <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa gen sanmey.</span><span class="example_en">I'm not tired. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen si tèlman somey mo i pou lave mo lafigir de ou trwa fwa.</span><span class="example_en">I was so sleepy I had to wash my face two or three times. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">someye</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To doze, (take a) nap;</span><span class="definition_fr"> sommeiller, faire un somme.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li las. L ap someye.</span><span class="example_en">He's tired. He's dozing. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo t ape someye.</span><span class="example_en">I was napping. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">somir</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Brine, especially pickled brine from pork meat;</span><span class="definition_fr"> genre de saumure.</span> <span class="example"><span class="example_lc">On fe pli lasomir. Euzot manj pa sa. Doktœr di se pa bon pou ye manje. Se tro gra.</span><span class="example_en">We don't make brine any more. They don't eat it. The doctors say it's not good for them to eat it. It's too fat. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">son</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sound;</span><span class="definition_fr"> son.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Me e tanndè en son dan me zorey.</span><span class="example_en">I hear a sound in my ears. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>Ça fait, Hibou continue, «Cou cou tralala!» jusqu'à so la voix-là vini faible. Li chantait un et faisait son cinq ou six fois..</em>So Hibou went on «Coo coo tralala» until his voice became weak. He would sing and make his sound five or six times. (<span class="variant_code">AN</span> <span class="variant_code">T12</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">sone</span> <span class="pos">v.</span> sonè, sonn (<span class="variant_code">PC</span>); sònen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); sone (<span class="variant_code">NE</span>); sonnen (<span class="variant_code">CA</span>). —<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To ring;</span><span class="definition_fr"> sonner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye lapanndul-la sonè dèz è van jou.</span><span class="example_en">The clock struck two o'clock in the morning. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦En ti manman apre sa, li tann laklòch-la sònen.</span><span class="example_en">A moment later he heard the bell ringing. (JA) 2.<span class="definition_en"> To rattle (of a rattlesnake);</span><span class="definition_fr"> sonner (d'un serpent à sonnettes). <span class="example"><span class="example_lc">Li te e kouri kòm sa, li wa mo, li sonnen.</span><span class="example_en">He (the snake) was going along like so, he saw me and he rattled. (<span class="variant_code">PC</span>) —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To ring;</span><span class="definition_fr"> sonner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye sònen laklòch pou lekol komanse.</span><span class="example_en">They rang the bell for school to begin. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦»Kan m 'a sonnen laklòch, '' li esplike nonm-la, «t'a kouri travaye. ''</span><span class="example_en">'When I ring the bell,' he explained to the man, 'you will go work.' (<span class="variant_code">JR</span>)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sònèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); sonèt (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); sonne, sonnet (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Rattlesnake;</span><span class="definition_fr"> serpent à sonnettes.</span> <em>Enave en doktèr isit ke manje sa. Li di mon enn jwa: Tu-mwa en sònèt. Mo di li non paskè sònèt-la va peutèt tue mon..</em>There was a doctor here who ate that. He told me one time, 'Kill me a rattlesnake.' I told him no because the rattlesnake might kill me! (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Lichèche jiska li trouve en sonnèt.</span><span class="example_en">He searched until he found a rattlesnake. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sonm </span><span class="example"><span class="example_lc">adj., adv.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>); sanm (<span class="variant_code">CA</span>). —<span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Dark;</span><span class="definition_fr"> sombre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Life sanm jodi. Se kòm si n ap ale gen en loragan.</span><span class="example_en">It's dark out today. It's as if we're going to have a hurricane. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Faintly, dimly;</span><span class="definition_fr"> légèrement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lalin le e klere sonm sonm.</span><span class="example_en">The moon is shining faintly. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sòr</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Lot, fate;</span><span class="definition_fr"> sort, destin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tout chien té trouvé yé sort té malheureux, alors yé voyé ein délégation, ein bande chien pou mandé Bon Djé pou li méliorer yé condition.</span><span class="example_en">All of the dogs found their fate miserable, so they sent a delegation, a pack of dogs to ask God to improve their condition. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sòrchye</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Wizard, warlock;</span><span class="definition_fr"> sorcier.</span> <em>♦Tchoulé, vié sorchié, s'écria-1-elle instinctivement..</em>Back up, old wizard, she cried out instinctively. (<span class="variant_code">TM</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">sorgo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); sorgo (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sorghum;</span><span class="definition_fr"> sorgo.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou te konnen plante sa, ye pi gen sa, sorgo. Ye fe dèsik ave sa.</span><span class="example_en">We used to plant that, but there isn't any of that any more, sorghum. They made sugar out of it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye plant sorgo kòm dukann. Sa gen de may e to kapab sise sa.</span><span class="example_en">They plant sorghum like sugar cane. It has segments and you can suck on them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sòrsyèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>); sòrsye, sòrsyès (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Witch;</span><span class="definition_fr"> sorcière.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En sòrsye fe lougarou tou lanwit e kan soley sòr li ot so lapo e li vini kretyen.</span><span class="example_en">A witch wanders around all night and when the sun comes out, she takes off her skin and becomes a Christian. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pove madame la mouri et so mari marié avec ein lotte madame qui té ein sorcière et qui té bien méchant.</span><span class="example_en">The poor woman died and her husband married another woman who was a witch and who was very wicked. </span><span class="example_code">(FO T23)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sòrt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60); sòr (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Sort, kind, type;</span><span class="definition_fr"> sorte, espèce, type.</span> <em>Ke sòrt taba to lèm chike?.</em>What kind of tobacco do you like to chew? (<span class="variant_code">MO</span> 60) <em>♦Lipélé moin tou sort non, stinkin, stilin, lézi niga; cé ça ki soké moin pli..</em>He called me all sorts of names, stinkin' stealin' lazy nigger; that's what made me angriest. (<span class="variant_code">T14</span>) •<span class="headword">de sòrt ke </span><span class="pos">conj.</span> <span class="definition_en">So that;</span><span class="definition_fr"> de sorte que.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦En haut chaque poteau so labarrière li té metté ein paquet de bois gras de sorte qué, quand bal là t'apé allé tout so train, lamaison la té semblé ein grand du feu.</span><span class="example_en">Atop each fencepost he had put a bundle of kindling wood so that, when the ball was going at full tilt, the house looked like a big fire. </span><span class="example_code">(T40)</span></span> •<span class="headword">tout sòrt </span><span class="pos">adj.phr.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60); tout sòrt kalite (<span class="variant_code">MO</span> 60). All sorts of, all kinds of; toutes sortes de. <span class="example"><span class="example_lc">Tout sòrt dè maladi.</span><span class="example_en">Every kind of illness. (<span class="variant_code">MO</span> 60)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sòrti</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Show, impression, impact made on audience by performers;</span><span class="definition_fr"> impression faite sur les spectateurs par les artistes.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lòt fwa ye tale fe en pli gron sòti pami moun.</span><span class="example_en">The next time they were going to make a bigger impression on people. </span><span class="example_code">(DU)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sòrti</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); sòr (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); sòti, soti (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To go out, come out, get out;</span><span class="definition_fr"> sortir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">N a èn bòs k ape sòrti on mo nepòl.</span><span class="example_en">There is a heat blister coming out on my shoulder. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li ale pilote dan la bou. Kan li soti, li te tou bourbe.</span><span class="example_en">He went stomping around in the mud. When he got out, he was all muddy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lirete kache de jou. Lafen kroche li e li te blije sorti.</span><span class="example_en">He remained hidden for two days. Hunger gripped him and he was forced to come out. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To stop, leave off;</span><span class="definition_fr"> s ' arrêter. <span class="example"><span class="example_lc">♦Kan ma sònen klonch... ta kouri travaye, e kan m a sonnen li onkò, ta sorti pou vini dmen.</span><span class="example_en">When I ring the bell, you will go work. And when I ring it again, you will leave off to have lunch. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To be from, come from;</span><span class="definition_fr"> venir de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vyè pè «H.</span><span class="example_en">'' <span class="example"><span class="example_lc">Sètè en Fronse, li sòti la Frans.</span><span class="example_en">Old Father H. was a Frenchman, he was from France. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa konen ou li sòr.</span><span class="example_en">I don't know where he comes from. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> REM: This usage can occur with or without the preposition <span class="example"><span class="example_lc">dan.</span><span class="example_en">4.<span class="definition_en"> To end up, come out, wind up;</span><span class="definition_fr"> en sortir, en être sorti. <span class="example"><span class="example_lc">To pas sa on to menaj sa òt lapousiyè, e to menaj sòr briye pròp.</span><span class="example_en">You rub that over your furniture, and it gets rid of dust, and your furniture comes out shining. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li fe so rob maryaj. Sa soti joli.</span><span class="example_en">She made her wedding dress. It came out pretty. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tou so patat-ye, dekann, mai, e zonyon te mennen li en bon pri. Sa fe Batis sorti rich.</span><span class="example_en">All of his potatoes, sugar cane, corn, and onions brought him a good price. So Baptiste came out rich. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">soti byen </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To turn out well;</span><span class="definition_fr"> sortier bien.</span> •<span class="headword">sòrti klèr </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60). To make it through, have a good outcome, come out well; sortir bien. <span class="example"><span class="example_lc">♦Ahben non, vouzote allé oua comment Jean Malin sorti clair avec Compair Taureau qui té fait serment li sré tripé ti bougue la qui té trahi li.</span><span class="example_en">Well, no, you all will see how Clever John came out well with Brer Bull who had sworn to disembowel the guy who betrayed him. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span> •<span class="headword">'sorti sale' </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To come out badly, turn out badly;</span><span class="definition_fr"> sortir mal.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Totendé, dit Bouki, anon couri, pasqué na sorti sale si yé oua nous zotes apé couté yé conversation.</span><span class="example_en">You see, said Bouki, let's go, because it will go badly for us if they see us listening to their conversation. </span><span class="example_code">(FO T1)</span></span> •<span class="headword">soti egal </span><span class="pos">v.phr.</span> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To tie, break even;</span><span class="definition_fr"> faire match nul, terminer à jeu égal.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo soti egal.</span><span class="example_en">I broke even. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">soti parey </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To tie, break even;</span><span class="definition_fr"> faire match nul, terminer à jeu égal.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo soti parey, mo pa pèd.</span><span class="example_en">I came out even, I didn't lose (of a game of cards). (<span class="variant_code">PC</span>) —<span class="pos">v.aux.</span> <span class="definition_en">To have just;</span><span class="definition_fr"> venir de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se lamoumon a tit fiy-l, sa ki sòr rantre, èk latèt bay.</span><span class="example_en">That's the little girl's mother, the one who just came in, with the blond hair. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sa to sòrti di la, mo pa konnen aryen pou sa.</span><span class="example_en">What you just said, I don't know (anything) about that. (<span class="variant_code">PC</span>) —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To take out, bring out;</span><span class="definition_fr"> sortir, faire sortir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Apre ye moule dekann-ye, sa sòr duju-la.</span><span class="example_en">After they've ground the sugar cane, it brings out the juice. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Làli çorti aine ki té samblé kom si li té pacé avé ein fair yé arpacé chimige djinkelmaine..</em>Then he took one out that looked like it had been ironed with an iron they use on a gentleman's Sunday shirts. (<span class="variant_code">T17</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sose</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To dip, dunk, wet;</span><span class="definition_fr"> tremper, mouiller.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pran mo dipen e mo sose li dan mo lasòs pou wa si li te ase sezònen.</span><span class="example_en">I take my bread and I dip it in my sauce to see if it's seasoned enough. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lapé saucer di pain dans dileau.</span><span class="example_en">He is dipping bread in water. </span><span class="example_code">(PE)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sosi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Pillowcase;</span><span class="definition_fr"> taie d'oreiller.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sosis</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sausage;</span><span class="definition_fr"> saucisse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Aben to kònè ka to fe en gòmbo fevi, to ka me sosis, chevret...</span><span class="example_en">Well, you know when you make an okra gumbo, you can put in sausage, shrimp... </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Poufe sosis, to netwaye letrip e to boure li.</span><span class="example_en">To make sausage, you clean the tripe and you stuff it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦No va gaingnain boudin, saucisse et zandouillete, et tou ça vo lainmain..</em>We will have boudin, sausage and chitterlings, everything that you like. (<span class="variant_code">T20</span>) REM: On <span class="variant_code">CA</span>, a <span class="example"><span class="example_lc">sosis</span><span class="example_en">is short and a <span class="example"><span class="example_lc">sosison</span><span class="example_en">is long.</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sosison</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Sausage;</span><span class="definition_fr"> saucisse, saucisson.</span> <em>♦Qué qualité saussisson to acheté? Mo moune yé jis mangé saussisson dé Lyon?.</em>What kind of sausage do you buy? My family only eats sausage from Lyon. (<span class="variant_code">WO</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">sosyete</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); sosyete (<span class="variant_code">PC</span>); lasosyète (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Benevolent society;</span><span class="definition_fr"> association.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se kan to tòm malad, e kan to mouri, e to lasosyète se li ki antèr twa.</span><span class="example_en">When you fall sick, or when you die, your benevolent society will have you buried. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦La palé gaignin ain bel l'enterrement... Li té dan troi société.</span><span class="example_en">She is going to have a beautiful funeral. She was in three societies. </span><span class="example_code">(WO)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Party, social gathering;</span><span class="definition_fr"> fête. •<span class="headword">fe sosyete </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); fe sosyete (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To throw a party, entertain guests;</span><span class="definition_fr"> faire la fête, recevoir des invités. <span class="example"><span class="example_lc">Mo te konnen fe plen sosyete...Blan konm nwa te vyen asi an mo latab manje ganmbo.</span><span class="example_en">I used to throw parties regularly...Whites and blacks alike would come to sit at my table and have gumbo. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sot</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Silly, foolish;</span><span class="definition_fr"> sot, mais.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li sot kòm mo pa konen ki.</span><span class="example_en">He's silly as can be. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand Méricains sortis là-bas dans yé pays, yé sembe des moun qui sotte.</span><span class="example_en">When the Americans leave their own land, they look like foolish people. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> •Jan Sot <span class="example"><span class="example_lc">proper n.</span><span class="example_en">Foolish John (folktale character); Jean Sotte (personnage dans les contes), cf. <span class="example"><span class="example_lc">Jan</span><span class="example_en"></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sotaye</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To jump around;</span><span class="definition_fr"> sautiller.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Men kokorbye men sa sa min, sotaye sotaye sotaye diferon monyen.</span><span class="example_en">But bucking means jumping around in all different directions. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te di li, Arete sotaye</span><span class="example_en">'. <span class="example"><span class="example_lc">La, li tonbe e li fe li mal.</span><span class="example_en">I had told him to stop jumping around. Now, he has fallen and hurt himself. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sote</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>); sot (<span class="variant_code">PC</span>); sot (<span class="variant_code">MO</span> 60). —<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To jump;</span><span class="definition_fr"> sauter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Youkoun t ape sote ho konm sa-leu.</span><span class="example_en">Youkoune was jumping this high. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye sot apre twa.</span><span class="example_en">They (the turtles) jump along after you. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">To brav pou ale sote dan dolo pou sove so lavi. Li t ap neye.</span><span class="example_en">You're brave to go jump in the water to save his life. He was drowning. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li sote on latab.</span><span class="example_en">He jumped up on the table. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tous macacs lé yé en ba nabe parti ri yé t apé joué, dansé, sauté, poussé des cris.</span><span class="example_en">All the monkeys under the tree began to laugh, they were playing, dancing, jumping and shouting. </span><span class="example_code">(T25)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To twitch;</span><span class="definition_fr"> clignoter, se contracter nerveusement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo zyeu gòj ap sote. Mo petèt ale touche en ta lajon.</span><span class="example_en">My left eye is twitching. Maybe I'll come into a lot of money. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To jump over;</span><span class="definition_fr"> sauter par-dessus. <em>♦Moté parlé comme ça dans temps qué mo té jène, quand mo sauté barrière dans verger mo nainnaine..</em>I used to talk like that when I was young, when I jumped the fence in my grandma's orchard. (<span class="variant_code">T27</span>) •<span class="headword">sote lakòd </span><span class="pos">v.phr.</span> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To jump rope;</span><span class="definition_fr"> sauter à la corde, sotrèl <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Grasshopper;</span><span class="definition_fr"> sauterelle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li dit, «mo va, quand li parti, sauterelle, commencer mettre du manger à côté.</span><span class="example_en">'' He said, «I'm going to, when the grasshopper leaves, start putting food aside.» (<span class="variant_code">AN</span> <span class="variant_code">T15</span>)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sou</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Drunk;</span><span class="definition_fr"> soûl, ivre. <span class="example"><span class="example_lc">Pito marche drwat, li t ape fe zigzag. Li dwaz èt sou.</span><span class="example_en">Rather than walking straight, he was zigzagging back and forth. He must be drunk. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye bwa plis onkò jiska ye te sou moriv.</span><span class="example_en">They drank even more until they were dead drunk. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Dizzy;</span><span class="definition_fr"> étourdi.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo bèse e mo vyen pou leve, mo sou.</span><span class="example_en">When I crouch down and I start to get up, I'm dizzy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sou</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cent, penny;</span><span class="definition_fr"> sou, centime, centième partie d'un dollar.</span> <em>To kònen sa en PINT wiski te kout? Senkant sou..</em>You know how much a pint of whiskey used to cost? Fifty cents. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo dòn li di sou pou achte lagom.</span><span class="example_en">I gave him ten cents to buy gum. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Anrantran segon Arichmenn tannde konmi-la mannde en pratik, «Pou di sou moutard? «.</em>Upon going in, the second Irishman heard the clerk ask a customer, «You want ten cents of mustard?» (<span class="variant_code">JR</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">sou</span><sup>3</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Drunkard;</span><span class="definition_fr"> ivrogne, soûlard.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sou</span><sup>4</sup> <span class="pos">prep.</span> <span class="definition_en">Under;</span><span class="definition_fr"> sous.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Moté même l'envie caché sous lasémelle de mo botte.</span><span class="example_en">I even wanted to hide under the sole of my shoe. </span><span class="example_code">(T38)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">souch</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Stubble (of sugar cane);</span><span class="definition_fr"> souche (de la canne à sucre). <em>♦C'est mois...où souche l'année passée commencé marqué rang..</em>That's the month...when last year's stubble begins to come up in rows. (<span class="variant_code">T27</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">soude</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To weld;</span><span class="definition_fr"> souder.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mon pran en tiyo, mon koup tiyo o mwen si pous di lon, e la, mon me en bwò d fèr anndan l tiyo e mon soud enn. Mo va soude trwò disu le kouvèr.</span><span class="example_en">I take a pipe, I cut a piece at least six inches long, and then, I put an iron rod in the pipe and I weld it. I weld three of them on the cover. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <em>Mèn sa pou Nonk <span class="variant_code">CA</span>P soude lalanm-la e lamanch-la ansanm..</em>Bring that so Uncle Cap can solder the blade and the handle together. (<span class="variant_code">CA</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">soudèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); soudèr (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Welder;</span><span class="definition_fr"> soudeur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Me sète an fèr. Mo SMOKEHOUSE m angaje en soudèr pou fe li.</span><span class="example_en">But it was made of iron. My smokehouse, I hired a welder to make it. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">souf</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); disouf (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sulfur;</span><span class="definition_fr"> soufre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se konm en disouf.</span><span class="example_en">It's like a sulfate. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To me souf andan lagrès poul-la. Sa geri.</span><span class="example_en">You put sulfur in chicken grease. It heals. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] de emòrvid, pronn en demi liv lakrenm tarten demi liv flè souf mele ye onsonm. met en kirelye di souf e di tart mele..</em>For hemorrhoids, take a half pound of cream of tartar, a half pound of flours of sulfur, and mix them together. Put a teaspoon of sulfur and tartar together. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">souf</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lesouf (<span class="variant_code">ST</span>); lasouf (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Breath;</span><span class="definition_fr"> souffle, haleine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">L e pron en gro souf</span><span class="example_en">She takes a deep breath. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li pran so deryen lesouf. Li mouri.</span><span class="example_en">He took his last breath. He died. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <em>•.</em>ran lesouf <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To breathe;</span><span class="definition_fr"> respirer, •<span class="headword">san souf </span><span class="pos">adj.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Out of breath;</span><span class="definition_fr"> essoufflé, hors d'haleine.</span> •trape (so) souf <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To catch one's breath;</span><span class="definition_fr"> reprendre haleine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo kouri vit e m ape trape mo souf.</span><span class="example_en">I ran fast and I'm catching my breath. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •tchombo (so) lasouf <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To hold one's breath;</span><span class="definition_fr"> retenir son souffle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To te gen tchombo to lasouf si lantan.</span><span class="example_en">You had to hold your breath for so long. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •(So) souf kout. <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). He is short of breath; Il est court d'haleine.</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">soufèr</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); soufri (<span class="variant_code">PC</span>); souf (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>); soufè (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To suffer;</span><span class="definition_fr"> souffrir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye kit pa mo soufri pou aryen.</span><span class="example_en">They don't let me suffer for anything. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo t ape soufèr avèk lechin dan mo do. Mo te gen mal o do.</span><span class="example_en">I was suffering with the spine in my back. I had a backache. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <em>Nouzòt soufèr avèk nou palèt: Li tonbe e li te vini gonfle..</em>We suffered with our palate. It fell and it would get swollen. (<span class="variant_code">ST</span>) <em>♦Oh! ouimapé souffri boucouvous oua c'est Compair Lapin qui poisonin moin..</em>Oh, yes, I'm suffering a lot, you see it's Brer Rabbit who poisoned me. (<span class="variant_code">FO T1</span>) •<span class="headword">soufri martir </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To suffer greatly;</span><span class="definition_fr"> souffrir le martyre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Caroline té gagnin colic ki té fé li soufri martir.</span><span class="example_en">Caroline had a colic that made her suffer greatly. </span><span class="example_code">(ME)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">soufle</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Pipe (of an organ);</span><span class="definition_fr"> tuyau d'orgue.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Chantèz-ye chante desi tribin-la an aryèr legliz-la. Se la ye joue lor avèk tou le gro soufle.</span><span class="example_en">The singers sang in the choir loft in the back of the church. That's where they played the organ with all the big pipes. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">soufle</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); soufl (<span class="variant_code">PC</span>); souf (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To breathe;</span><span class="definition_fr"> souffler, respirer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li p ape soufle byen.</span><span class="example_en">He doesn't breathe well. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li te pa kapab soufle an li-mèm. Ye te gen p dòn li oksijèn pou li soufle.</span><span class="example_en">He couldn't breathe on his own. They had to give him oxygen so he could breathe. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] koklich ti bebe, fe en jumon ki gen en ti poulen soufle don so figir..</em>For a baby's whooping cough, get a mare with a colt to breathe in its face. (<span class="variant_code">BI</span>) 2.<span class="definition_en"> To blow (of wind, of a whistle, etc.); souffler. <span class="example"><span class="example_lc">Sa-fe kon le von-d-nòr komonse soufle, le zwa e kanar se pase.</span><span class="example_en">When the North wind started to blow, the geese and ducks went by. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen kòm en lakòn en lavach ye, ye te soufl an sa, kòm ye fe e gita-ye.</span><span class="example_en">He had something like a cow horn, they would blow into that, just like they play a guitar. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kekfwa kan no manje tro cho, no gen pou soufle an li pou rafredi li.</span><span class="example_en">Sometimes when our food is too hot, we have to blow on it to cool it off. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Cété divent, vous connin, qui tapé soufflé et rémié lamer.</span><span class="example_en">It was the wind, you know, that was blowing and stirring up the sea. </span><span class="example_code">(FO T20)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To whistle;</span><span class="definition_fr"> siffler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo tànde soufle-la soufle yè.</span><span class="example_en">I heard the whistle blow yesterday. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">souflemantèr</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Supplementary;</span><span class="definition_fr"> supplémentaire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦»Michié Sommelair voté ein Bile Souflémentair pou asté venne cin sang boâte di nouâ et sang saintkantevin broce à souyé pou exékucioné Bile cilala.</span><span class="example_en">Mr. Sommelair voted for a supplementary bill to buy 25 boxes of nuts, and 170 shoe brushes to execute that bill. (<span class="variant_code">T16</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">soukoup</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); sikoup (<span class="variant_code">PC</span>); sekoup (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Saucer;</span><span class="definition_fr"> soucoupe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena moun ki vid ye kafe dan en soukoup en peu a la fwa e ye bwa li kòm sa.</span><span class="example_en">There are people who empty their coffee into a saucer a little at a time and they drink it like that. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>•Kraze de grenn mountard don dolo ked. La to met li don en soukoup..</em>Crush some mustard seeds in warm water. Then put it in a saucer. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">soukouyar</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); soukouya (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Pecan harvester, machine which shakes pecan trees to make the pecans fall;</span><span class="definition_fr"> secoueur de pacanier, machine qui secoue les pacaniers pour faire tomber les pacanes.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Soukouya-la gen de lonng pèrch pou soukouye de branch pou jte pakann portè.</span><span class="example_en">The pecan harvester has long poles to shake the branches to knock the pecans down. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">soukouye</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); seukouy, sœkouye, soukouyè (<span class="variant_code">PC</span>); sekwe (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To shake;</span><span class="definition_fr"> secouer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tou le maten pran lœ baton e sœkouye byen lapayas kòm sa.</span><span class="example_en">Every morning, take the stick and shake the mattress well like that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Yémonté on nabe, mais géants jisse soucouyé nabe la et pove garçon yé tombé..</em>They climbed the tree, but the giants just shook the tree and the poor boys fell. (<span class="variant_code">FO T22</span>) •<span class="headword">soukouye latèt </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To shake one's head;</span><span class="definition_fr"> hocher, secouer la tête. <span class="example"><span class="example_lc">Li soukouye so latet.</span><span class="example_en">He shook his head. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>•Li soucoué so latête..</em>He shook his head. (<span class="variant_code">BD</span>) —<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To shake, tremble;</span><span class="definition_fr"> secouer, trembler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Piti-a te e soukouye</span><span class="example_en"> The child was shaking, trembling. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan manifaktir-la èksploze, lamezon soukouye.</span><span class="example_en">When the factory exploded, the house shook. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye sécoué vite mais pas assez vite pou pécher la plume en haut yé la téte bruler jisqua la peau.</span><span class="example_en">They shook themselves off quickly, but not fast enough to keep the feathers on top of their heads from burning down to the skin. </span><span class="example_code">(FO T6)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To wiggle;</span><span class="definition_fr"> secouer, gigoter.</span> <em>•Li assite on n'escalier apé gardé so zorteilles. Soucouyé, soucouyé', pove quichoge, li dit..</em>He sat on the stairs to look at his toes. 'Wiggle, wiggle, poor little things,' he said. (<span class="variant_code">FO T20</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">soulaje</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); soulaj (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To soothe, relieve;</span><span class="definition_fr"> soulager.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen lakonstipasyon tou-l-tan. Mo gen pou pran kekchoz pou soulaje man.</span><span class="example_en">I've got constipation all the time. I have to take something to relieve myself. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sa soulaje li plen.</span><span class="example_en">That relieved him a lot. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">soular</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); soula (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); soulard (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Drunkard;</span><span class="definition_fr"> soûlard, ivrogne. <span class="example"><span class="example_lc">Li bwa tro. Li soular.</span><span class="example_en">He drinks too much. He is a drunkard. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mon nonk te en soula.</span><span class="example_en">My uncle was a drunkard. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">soule</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To get drunk;</span><span class="definition_fr"> se soûler, s'enivrer. <em>Si nou soule isit esk enan en plas pou nou dormi isit aswò?.</em>If we get drunk here, is there room for us to sleep here tonight? (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Chaque fois li té gagnin la chance li té soulé li bien.</span><span class="example_en">Every time he had the chance he got really drunk. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To make drunk;</span><span class="definition_fr"> soûler. <span class="example"><span class="example_lc">Ven lamèriz, sa va dòn twa anvi dòrmi osit. Sa va soule twa si to bwa tro.</span><span class="example_en">Cherry wine will make you feel sleepy too. It will get you drunk if you drink too much of it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo soule mwen.</span><span class="example_en">I got drunk. (<span class="variant_code">MO</span> 60) <em>♦Çafait fomme-la donne yé plein manger et li donne so mari douze bouteilles divin pou' saouler li..</em>So the woman gave them a lot to eat, and she gave her husband twelve bottles of wine to get him drunk. (<span class="variant_code">BD</span>)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">soulve</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To raise, lift;</span><span class="definition_fr"> soulever.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Moinmo va soulever branche derrière et na va porté li dans place ou mo gagnin pou fait mo cabane.</span><span class="example_en">I will lift up a branch and we will carry it to the place where I will build my house. </span><span class="example_code">(FO T3)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">soulye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); souye (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); souliye (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Shoe;</span><span class="definition_fr"> chaussure, soulier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Souye, nou tou te pa ka gen souye.</span><span class="example_en">We couldn't all have shoes. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan no t ape jwe ti madanm, no mèt de gro soulye e talon, de long rob e en tabliye.</span><span class="example_en">When we played house, we put on big high-heeled shoes, long dresses and an apron. (<span class="variant_code">CA</span>) <em>♦Quand yé vini comme ça tous neg yé galopé acheté souyés, débas, couvertes pou yé vlopé..</em>When they come in like that, all the blacks went to buy shoes, stockings and blankets to cover themselves with. (<span class="variant_code">T27</span>) •<span class="headword">ranjè souye </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Shoemaker, shoe repairman;</span><span class="definition_fr"> cordonnier.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">ranjè</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> Horseshoe;</span><span class="definition_fr"> fer à cheval.</span> (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">soumarouba</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Simarouba;</span><span class="definition_fr"> simarouba.</span> (Genus <em>Simaruba). ♦[Pou] ladipteri, pronn di ven lakanel e bouyi sa avek di soumarouba..</em>For diptheria, take some cinnamon wine and boil it with simarouba. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">soupe</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Supper, dinner;</span><span class="definition_fr"> souper, dîner. <em>Tomanj trwa repa par jou? Dejœnen, dmen e soupe..</em>Do you eat three meals a day? Breakfast, lunch and supper. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo fe en friko patat pou manje aswa pou soupe.</span><span class="example_en">I made a potato stew to eat tonight for dinner. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Fe di fé, mo piti, pou tchoui soupé.</span><span class="example_en">Make a fire, my child, for cooking dinner. </span><span class="example_code">(T30)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Dish made of grilled inner organs;</span><span class="definition_fr"> plat composé d'abats grillés.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En kicho ye pel larat ki dan to lèstoma, e dan lèstoma en betay. To ka kwi sa osi. To pel sa en soupe.</span><span class="example_en">A thing they call your spleen which is in your stomach and in an animal's stomach. You can cook it too, they call that a soupe. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">soupe</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); soup (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To have supper, have dinner;</span><span class="definition_fr"> souper, dîner. <span class="example"><span class="example_lc">Mo se soupe, mo se kouri kouche.</span><span class="example_en">I used to have supper and then I went to bed. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">soupir</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Sigh;</span><span class="definition_fr"> soupir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Licommencin poussé soupir.</span><span class="example_en">He began to sigh. </span><span class="example_code">(T37)</span></span> 2, Breath; haleine, souffle. <span class="example"><span class="example_lc">Li pran so dèryen soupir. Mo konen li te mouri.</span><span class="example_en">He took his last breath. I knew he had died. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">soupson</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Suspicion;</span><span class="definition_fr"> soupçon. <em>♦Mais mo té pas gagnin soupçon, qué blancs té vini si rigide..</em>But I never suspected that whites had become so rigid. (<span class="variant_code">T38</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sour</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); soud (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Deaf;</span><span class="definition_fr"> sourd.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li tan pa. Li sour.</span><span class="example_en">He can't hear. He's deaf. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pététe li sourd, dit quisiniére la, anon fait ein trou dans so zoreille.</span><span class="example_en">'Perhaps he's deaf,' said the cook. 'Let's make a hole in his ear.' (<span class="variant_code">FO T21</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sour-e-mèt</span> <span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Deaf-mute; sourd-muet. <span class="example"><span class="example_lc">Li parl pa. Li mèt. Se en sour-e-mèt.</span><span class="example_en">He doesn't talk. He's mute. He is a deaf-mute. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">souri</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Mouse;</span><span class="definition_fr"> souris.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enave de souri dan mo lamezon e mo te mèt de ti latrap souri e mo te trape ye.</span><span class="example_en">There were mice in my house, and I put out little mouse traps and I caught them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Zans boutik yé apé guété en ho ca com chate guété souri.</span><span class="example_en">People who run stores lie in wait like a cat waiting for a mouse. </span><span class="example_code">(T17)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">souri-chòd</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); souri-syòl (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Bat;</span><span class="definition_fr"> chauve-souris. <span class="example"><span class="example_lc">En souri-syòl, sa sanm en souri me li fe tou so trafik avèk so lake.</span><span class="example_en">A bat resembles a mouse but he moves around with his tail. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sourie</span> <span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To smile;</span><span class="definition_fr"> sourire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si mo sè caparer ein ti brin di to l'amou, seigneur, mo sè fait danser tout moun mo connais, chanter, ri sourié danser et jamais plus brailler.</span><span class="example_en">If I hoarded a little bit of your love, Lord, I would make everyone that I know dance, sing, laugh smile and never cry again. </span><span class="example_code">(DC)</span></span> ♦.<span class="example"><span class="example_lc">Alorse compair Lapin salié lé roi é li vini metté la chaîne l'or dan so cou é pi li assite on coté é li souri</span><span class="example_en"> Brer Rabbit bowed to the king and put the gold chain around his neck and then he sat down on one side smiling. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sours</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); soud, sous (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Spring;</span><span class="definition_fr"> source.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La èna tou kalite de soud ki e jète dolo dan pi-la.</span><span class="example_en">There are all kinds of springs which are shooting water into the well. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan to trouv dolo dan latè, se en sours.</span><span class="example_en">When you find water in the earth, it's a spring. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sousi-zye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); sousi (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Eyebrow;</span><span class="definition_fr"> sourcil.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To sousi-zye.</span><span class="example_en">Your eyebrows. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Eyelid;</span><span class="definition_fr"> paupière.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To sousi-zye.</span><span class="example_en">Your eyelids. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">souskripsyon</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Subscription;</span><span class="definition_fr"> abonnement.</span> <em>♦Siça va pa vou, ma seyé pou fé ein souchripchion dan ein lot magnère..</em>If it's okay with you, I will try to get a subscription in some other way. (<span class="variant_code">T17</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">souskriptœr</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Subscriber;</span><span class="definition_fr"> abonné.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Souscripteurs capab allé réclamé yé l'argent.</span><span class="example_en">Subscribers can go claim their money. </span><span class="example_code">(T34)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">soutendè</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Saddle blanket;</span><span class="definition_fr"> housse de cheval, couverture de cheval.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye ote lasenl on so chval ye pran so soutendè, ye fe enn orye.</span><span class="example_en">They took the saddle off the horse, they took his blanket and made a pillow. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">soutèren</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60). Basement, underground passage; sous-sol, passage souterrain.</p> |
|
|
<p><span class="headword">soutni</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To hold up, support;</span><span class="definition_fr"> soutenir, appuyer.</span> <em>♦Courant la té si fort ça té souteni li bien..</em>The current was so strong that it held him up well. (<span class="variant_code">FO T15</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">soutyen</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Support;</span><span class="definition_fr"> soutien.</span> ♦Ma <span class="example"><span class="example_lc">gagnain soutchien la Louisiane.</span><span class="example_en">I have the support of Louisiana. (GC3)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">souvan</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); souvon (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Often;</span><span class="definition_fr"> souvent.</span> <em>Ye vyen pa malad osi souvan. Tanm myen!.</em>They don't get sick as often. So much the better! (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Lapin souvent té ménin li pou fait paillasse avec li.</span><span class="example_en">Compair Lapin often took Bouki with him to make fun of him. </span><span class="example_code">(FO T1)</span></span> •<span class="headword">souvant fwa </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Often, oftentimes ;</span><span class="definition_fr"> souvent.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Souvant jwa, wèl, n a pa osi lonton ki sa, pitèt dis kenz an pase, chkonne leu moun k ète stil prann de ben an enn bay.</span><span class="example_en">Often, well not so long ago as that, maybe fifteen years ago, I knew people who still took baths in oldtime tubs. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">souvnir</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); souvnur (<span class="variant_code">CA</span>); souvni (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Memory;</span><span class="definition_fr"> souvenir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si mo pa wa twa ankò mo gen to souvni.</span><span class="example_en">If I never see you again I have a memory of you. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Souvenir;</span><span class="definition_fr"> souvenir, petit cadeau en souvenir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li dòn man en souvnir pou raple li.</span><span class="example_en">He gave me a souvenir to remember him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sovaj</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); chovay, chovaj (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Native American, Indian;</span><span class="definition_fr"> indien américain.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pons pakònn sètè zafè chovay.</span><span class="example_en">I think the word pecan is an Indian word. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Wild;</span><span class="definition_fr"> sauvage, farouche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pasi tan, zoli Madamme; mo tchoué jiche ein denne chowage.</span><span class="example_en">Not so many, pretty lady; I only killed one wild turkey. </span><span class="example_code">(T6)</span></span> •<span class="headword">'béte sauvage' </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Wild animal;</span><span class="definition_fr"> animal farouche, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">bèt</span><span class="example_en">•<span class="headword">kann chovaj </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Wild cane;</span><span class="definition_fr"> canne sauvage, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">kann</span><span class="example_en">•<span class="headword">lozey sovaj </span><span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Wood sorrel;</span><span class="definition_fr"> oseille des bois.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">lozey</span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sovaj</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); chovay, chovaj (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Native American, Indian;</span><span class="definition_fr"> Indien américain.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ben tou chovay-ye te kònen parle franse. Isi la, chovay-ye isi.</span><span class="example_en">All of the Indians used to speak French—the Indians here. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Li té jamais 'tendu li té ein sauvage et passer ein jour sans se soûler prenait pas tout so courage.</span><span class="example_en">He had never heard that he was a savage, and spending a day without getting drunk did not take a big effort. </span><span class="example_code">(DC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kan li konmanse bwa, li tann en tren dèryè li e li wa li te antoure par enn bann sovaj.</span><span class="example_en">When he began to drink, he heard a noise behind him and he saw that he was surrounded by a band of Indians. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Indian (i.e. the languages of the Native Americans); indien (les langues des Indiens américains. <span class="example"><span class="example_lc">Kreyòl se pa en bon fronse, MIXED UP avek chovay e tou zafè-sa-ye.</span><span class="example_en">Creole is not a good French, it's all mixed up with Indian and all of that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sovajès</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Indian woman, squaw;</span><span class="definition_fr"> squaw, femme amérindienne.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mam,mo va metté ain costume Chawagesse, et lé zotte a palé habillé com djiabe.</span><span class="example_en">I'm going to wear an Indian woman costume, and the others will dress as devils. </span><span class="example_code">(WO)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sove</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>: <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To save;</span><span class="definition_fr"> sauver.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te sove li.</span><span class="example_en">They would have saved her. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To brav pou ale sote dan dolo pou sove so lavi. Li t ap neye.</span><span class="example_en">You're brave to go jump in the water to save his life. He was drowning. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Mavini (ouâ.</em> <span class="example"><span class="example_lc">vous pou no tiré in plan pou sauvé yé.</span><span class="example_en">I've come to see you for us to make a plan to save them. </span><span class="example_code">(T9)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Spagnol</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> Lèspagnòl (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Spaniard;</span><span class="definition_fr"> Espagnol.</span> <span class="example"><span class="example_lc">'Spagnol e'tein ti brin trop jaloux.</span><span class="example_en">Spaniards are just a little bit jealous. </span><span class="example_code">(DC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ena diferan nasyon, de Pòrtoriken, Lèspagnòl, Arichmèn.</span><span class="example_en">There are different ethnic groups, Puerto Ricans, Spanish, Irishmen. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Siein l'allemand vini parlé avé ein Français ou ein Méricain, li pa lé compranne, pas plis ké si l'Anglais té parlé avé ein Pagnol ké pa compranne nanglais..</em>If a German comes to speak with a Frenchman or an American, he will not understand, any more than if an Englishman were to speak with a Spaniard who does not understand English. (<span class="variant_code">FO 1887</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">spèktak</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Show;</span><span class="definition_fr"> spectacle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lipardonnin moin dé bon coeur et commencin parlé spectacle.</span><span class="example_en">He forgave me goodheartedly and began to talk about the show. </span><span class="example_code">(T38)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sperit</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); spèrik, spèrit, sperik (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Spirit;</span><span class="definition_fr"> esprit.</span> •<span class="headword">Spèrit Bondje </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Spirit of God;</span><span class="definition_fr"> l'Esprit de Dieu.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Spèrit Bondjè mantre li sa.</span><span class="example_en">The Spirit of God showed him that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Spirit, ghost;</span><span class="definition_fr"> fantôme, revenant, esprit. <span class="example"><span class="example_lc">Mo ja seye wa spèrik. Mo jame wa enn dan mo lavi. Me mo frè di li wa so paren, so marenn, e tou kicho.</span><span class="example_en">I have tried to see spirits. I have never seen one in my life. But my brother says he has seen his godfather, his godmother and all. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">spesyal</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Special;</span><span class="definition_fr"> spécial.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Misyonèr-la vyen pou done lamisyon. Se pa no prèt ki dòn lamisyon. Se spesyal. Se tou life se lamisyon.</span><span class="example_en">The missionary comes to conduct retreats. It's not our priests that conduct retreats. It's special. That's all he handles is retreats. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">splida</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); splira (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Splitter (the part of the plow that actually opens the furrow);</span><span class="definition_fr"> (la partie de la charrue qui ouvre le sillon). <span class="example"><span class="example_lc">Vou pren en splida, vou ouv ron-leu. E la vou pren en dis, dòn li latè</span><span class="example_en"> You take a splitter and open the row. Then you take a disk and put earth back into it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">spot</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); spod (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To be a playboy, play the field;</span><span class="definition_fr"> courir les femmes.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To p ole marye. To di t ole spot.</span><span class="example_en">You don't want to get married. You say you want to play the field. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">stasyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>); lestasyon (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Depot, train station;</span><span class="definition_fr"> gare.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Depo, stasyon se la monm chòz</span><span class="example_en"> A depot and a station are the same thing. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si no t ole telegrafe kèkchozno te blije ale dan stasyon pou voye mèsaj-la.</span><span class="example_en">If we wanted to telegraph something, we had to go to the station to send the message. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">statu</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Statue;</span><span class="definition_fr"> statue.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se lastatu lalibèrte ke reprezant USA.</span><span class="example_en">It's the statue of Liberty that represents the USA. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tout moune connin que cé moin qui Président pour lasouscription pour statue en caoutchouc Miché Kellogg.</span><span class="example_en">Everyone knows that I am the president for the subscription for the rubber statue of Mr. Kellogg. </span><span class="example_code">(T34)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">stenn</span> <span class="pos">v.tr.</span> (<span class="variant_code">BT</span>); stènd (<span class="variant_code">MO</span> 60). To put up with, stand, bear; supporter, endurer. <span class="example"><span class="example_lc">Gen en ti FAN mo me anddan ma chanm le swar. Mo pi pa stenn le zafèr frèt.</span><span class="example_en">I have a little fan that I put in my room at night. I can't stand things that are cold. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <em>♦Yété senti bon et Jean Sotte gardé yé longtemps; so labouche t'apé baver. Li té pas ca stenne ça..</em>Those cakes smelled good and Foolish John looked at them a long while; his mouth was watering. He couldn't stand it. (<span class="variant_code">BD</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">stil</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Still;</span><span class="definition_fr"> alambic.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan ye ote wiskinonm fe stil, fe wiski mai.</span><span class="example_en">When they outlawed whiskey, men made stills to make corn whiskey. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">stimbot</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Steamboat;</span><span class="definition_fr"> bateau à vapeur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yévoyé marchandise dans gros papa steambots.</span><span class="example_en">They sent the merchandise in big old steamboats. </span><span class="example_code">(T27)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">«Mo parié va rivé coté stimbotte-là divan nouzotte.</span><span class="example_en">«I wager that you will reach the steamboat before us. (<span class="variant_code">ME</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">stipefe</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Stupifîed; stupéfait. <span class="example"><span class="example_lc">♦Tout stipéfait mo pas répond; alors yé fou moin ein secousse.</span><span class="example_en">Stupified, I did not answer; so they shook me. </span><span class="example_code">(T39)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">stòr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); sto (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Store;</span><span class="definition_fr"> magasin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Me nou te pa kour anddan le sto achte tou kèkchoz kòm astœr.</span><span class="example_en">But we didn't go and buy everything at the store like we do now. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">stov</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Stove, oven;</span><span class="definition_fr"> four.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Piti-la touche stov-la, e li brile so lamen.</span><span class="example_en">The child touched the stove and he burned his hand. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To pas lenj evèk en fèr a pase. To mèt li an stov pou chofe li.</span><span class="example_en">You iron clothes with an iron. You put it on the stove to heat it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mogros stove noi'apé chanter.</span><span class="example_en">My big black stove is singing. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> •<span class="headword">stov on fèr </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cast-iron stove; four en fer ouvré. <span class="example"><span class="example_lc">Nou te kwi ave dibwa, e le stov on fèr. E nou te gen kat plak on l stov. E to te me te chodjyèr on l plak.</span><span class="example_en">We used to cook with wood and cast-iron stoves. And we had four burners on the stove. And you put your kettles on the burners. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">stupid</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Stupid, dumb;</span><span class="definition_fr"> stupide, bête. <span class="example"><span class="example_lc">♦Mireyé rend moin stupide.</span><span class="example_en">Staring at them made me stupid. </span><span class="example_code">(T37)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sud</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); sid (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); si (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> South;</span><span class="definition_fr"> sud.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le zwa e kanar se pase; ye t ape kouri don l sud aou se te plu cho.</span><span class="example_en">The geese and ducks went away; they flew south where it was warmer. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se pa dan l si, se dan l nòr.</span><span class="example_en">It's not in the south, it's in the north. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Achak fwa en nyaj nwa lev don sid epi li kouri don nòrwès na gen lapli pou sir lonnmen.</span><span class="example_en">Every time a black cloud rises in the south and goes northwest we'll have rain for sure the next day. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sue</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); swe (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); soue (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); souwe (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To sweat;</span><span class="definition_fr"> suer, transpirer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le fey ye bon pou lafyev, ye sre WRAP en moun ave sa. Avek le fey ye pou fe ye souwe.</span><span class="example_en">Palmachristi leaves are good for a fever. They would wrap a sick person in those to make him sweat. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te menne en rechans an tou ka mo swe.</span><span class="example_en">I brought a change of clothes in case I sweat. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lichoué gros gouttes doleau.</span><span class="example_en">He sweated great drops of water. (B D)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">suivi</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Consecutive, in a row;</span><span class="definition_fr"> de suite.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Feli vale trwa grenn-ye trwa zon suivi.</span><span class="example_en">Make him swallow the three seeds three years in a row. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">suk</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> disik (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); dusuk, disikr, dusik, leu suk, dèsik (<span class="variant_code">PC</span>); dzisik (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Sugar;</span><span class="definition_fr"> sucre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa kapab bwa li san disik e disik-la fe mo gra.</span><span class="example_en">I can't drink it without sugar and sugar makes me fat. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Momait li dja voyé boucauts disique laville.</span><span class="example_en">My master has already sent the casks of sugar into town. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> •<span class="headword">disik blan </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> White, refined sugar;</span><span class="definition_fr"> sucre blanc, •<span class="headword">disik jón </span><span class="pos">n.phr.</span> disik jòn, disik zon (<span class="variant_code">PC</span>). 1) Brown sugar; cassonade. (<span class="variant_code">PC</span>) 2) Raw sugar; sucre brut. (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">sik ròf </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60). Unrefined sugar; sucre brut. 2.<span class="definition_en"> Diabetes;</span><span class="definition_fr"> diabète.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si to gen dzisik, to genmp sonye to-mèm.</span><span class="example_en">If you have diabetes, you have to take care of yourself. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •l suk dan (so) duson <span class="pos">n.phr.</span> (<span class="variant_code">BT</span>); disik dan mo disan (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Diabetes;</span><span class="definition_fr"> diabète.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen disik-la. Mo te gen disik dan mo disan.</span><span class="example_en">I had diabetes, I had sugar in my blood. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">gen l suk </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); gen disik (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To be diabetic, have diabetes;</span><span class="definition_fr"> être diabète. <span class="example"><span class="example_lc">Li gen l suk, l suk dan so duson. En dyèt ina vent an.</span><span class="example_en">She has diabetes, she has sugar in her blood. She's been on a diet for twenty years. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sukrœri</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); sikleri (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); sukleri (<span class="variant_code">NE</span>); sukleuri, lasiklèri, lasikleri (<span class="variant_code">PC</span>); lasikreri, laskleri (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Sugar refinery, sugar mill;</span><span class="definition_fr"> sucrerie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lantan pase, ye te pa gen en lasikleri kòm ye gen la.</span><span class="example_en">In the past they didn't have sugar refineries like they have now. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Enave kat lasikreri desi la Vachri. Ena pi enn ki rès.</span><span class="example_en">There were four sugar refineries in Vacherie. There's not one left. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mote sòrti lasikleri.</span><span class="example_en">I left the sugar mill. </span><span class="example_code">(TP)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sulki</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Sulky (horse-drawn vehicle); sulky (voiture attelé). <span class="example"><span class="example_lc">Sulki, jus deu rou.</span><span class="example_en">A 'sulky' only has two wheels. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">supèrb</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Superb;</span><span class="definition_fr"> superbe.</span> ♦ «...<span class="example"><span class="example_lc">féain tan superbe pou parrain rivé. ''</span><span class="example_en">The weather is beautiful for when the godfather arrives. </span><span class="example_code">(ME)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">supèrstisyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Superstition;</span><span class="definition_fr"> superstition.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Atann ichka lalin fèb pou geri levèr. Se tou de supèrstisyon astè.</span><span class="example_en">Wait until the new moon to cure worms. Those are all superstitions now. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">supòrte</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); siporte (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); sipòrt (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To support, hold up;</span><span class="definition_fr"> supporter, soutenir, entretenir.</span> <em>Nou te gen gade pou travay. Sa ki te gen supòrte no menm?.</em>We had to look for work. Who was going to take care of us? (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Solivo sipòrt grègnen. Se de mòso dibwa.</span><span class="example_en">Rafters hold up the attic. It's pieces of wood. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To stand, bear, put up with, tolerate;</span><span class="definition_fr"> supporter, endurer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen de bo bouk-d-òrey me mo pa kapab siporte sa andan me zòrey.</span><span class="example_en">I've got some beautiful earrings but I can't stand them on my ears. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mope pa siporte sa tou mo lavi.</span><span class="example_en">I can't stand this my whole life. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">supoze</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); sipoze (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); sipòz (<span class="variant_code">NE</span>); syipoz (<span class="variant_code">MO</span> 72); spoze (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.aux.</span> 1.<span class="definition_en"> To be supposed to (do sth.); être censé (faire qch.). <span class="example"><span class="example_lc">Si to anfamiy, to pa supoze pent.</span><span class="example_en">If you're pregnant you're not supposed to paint. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To pa ka kite li kouri dan pla-ye paski l a pètèt pren en pè plus ki li spoze pou.</span><span class="example_en">You can't let him get into the plates of food because he might take a little more than he's supposed to. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En sigonn, li sipoze menen bebe.</span><span class="example_en">A stork is supposed to bring babies. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo vwazin gen so lamòrè dan larme. Ye sipoze pou marye dan jen.</span><span class="example_en">My neighbor has her boyfriend in the army. They're supposed to get married in June. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Must, is supposed to, is reputed to be;</span><span class="definition_fr"> devoir, être censé, avoir la réputation d'être. <span class="example"><span class="example_lc">Taba Vèdjini syipoz èt lèmèyèr taba ena.</span><span class="example_en">Virginia tobacco is supposed to be the best that there is. (<span class="variant_code">MO</span> 72) —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To suppose;</span><span class="definition_fr"> supposer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo sipòz li la.</span><span class="example_en">I suppose that he is there. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <em>♦Nous autes femmes et pitits apé crévé faim et mo vini (ouâ) vous pou no tiré in plan pou sauvé yé, sipposè no té vende no momans!.</em>Our women and children are dying of hunger and I have come to see you so we can make a plan to save them. Suppose we sell our mothers. (<span class="variant_code">T9</span>) suprèm <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Supreme;</span><span class="definition_fr"> suprême. •<span class="headword">lakou suprèm </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">The Supreme Court;</span><span class="definition_fr"> la Cour Suprême, cf. <span class="example"><span class="example_lc">kour</span><span class="example_en">sur<sup>1</sup></span> <span class="example"><span class="example_lc">adj., adv.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); sir (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); non sir (<span class="variant_code">PC</span>); sirmon (<span class="variant_code">NE</span>). —<span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Sure;</span><span class="definition_fr"> sûr. <span class="example"><span class="example_lc">Mo sur ke li t ape sonye se betay byen.</span><span class="example_en">I'm sure that he was taking good care of his animals. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo sir ke li te vini parskè li lèse mo lamal desi latab.</span><span class="example_en">I'm sure he came because he left my mail on the table. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mosir qué quand yé oi c'était serpent sonnettes yé bardé la maison, yé té trop per, pauve bêtes.</span><span class="example_en">I'm sure that as soon as they see it was a rattlesnake, they would have fled the house, they'd have been too scared, poor dears. </span><span class="example_code">(T23)</span></span> —<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Surely, really;</span><span class="definition_fr"> sûrement. <span class="example"><span class="example_lc">Mo te sir ENJOY mo-mèm avèk li.</span><span class="example_en">I sure enjoyed myself with her. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <em>♦Konm to galop vit! To sir meyè ke mwen zordi-sa-la; tchèn to larjan..</em>How fast you run! You sure are better than me today; here is your money. (<span class="variant_code">JR</span>) •<span class="headword">byen sur </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Certainly, of course;</span><span class="definition_fr"> bien sûr. <span class="example"><span class="example_lc">Ye te met en peu lalesi, byen sur fale pa met tro.</span><span class="example_en">They put in a little acid, of course you couldn't add too much. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> •<span class="headword">pou sur </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> For sure;</span><span class="definition_fr"> sûrement, pour sûr. <span class="example"><span class="example_lc">Mo konnen pou sur.</span><span class="example_en">I know for sure. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sur</span><sup>2</sup> <span class="example"><span class="example_lc">prep,</span><span class="example_en">sir (<span class="variant_code">CA</span>). On; sur. <span class="example"><span class="example_lc">To mèt li dan MICROWAVE-la e kan li cho, to mèt li sir dubœr e dupen.</span><span class="example_en">You put it in the microwave, and when it's hot you put it on bread and butter. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Vye tan pase, ye te mete bidon-ye sir latèt.</span><span class="example_en">In the olden days, they wore tophats on their heads. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦So bo-pèr mande li pou mennen li wa laplas ou li te travaye. E, ye kouri sour landemen.</span><span class="example_en">His father in law asked him to show him the place where he worked. And they went there on the next day. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">surtou</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); sirtou (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Especially, above all;</span><span class="definition_fr"> surtout.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo parl kreol sirtou avèk mo momon.</span><span class="example_en">I speak Creole especially with my mother. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To gen pou fo tansyon to pa glise, Surtou kan lapli tonb. Se glisan.</span><span class="example_en">You have to be careful you don't slip, especially when it's raining. It's slippery. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li té faim, sitout; réna'ds toujo' gain faim.</span><span class="example_en">He was especially hungry; foxes are always hungry. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">surveye</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To watch for, keep an eye out for;</span><span class="definition_fr"> guetter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo dòr pa. Mo surveye. M ap gete.</span><span class="example_en">I don't sleep. I keep an eye on things. I'm watching. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Fautnous surveillé li et prémier qua oua li, faut pas nous raté li.</span><span class="example_en">We must watch out for him, and the first one to spot him must not miss. </span><span class="example_code">(FO T1)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">swa</span><sup>1</sup> <span class="pos">conj.</span> swa...o, swa..swa, swa...ouben (<span class="variant_code">PC</span>); swa...ou (<span class="variant_code">BT</span>); swa...ou (swa) (<span class="variant_code">NE</span>). Either, or; soit. <em>To pe mèt sa swa dan lasoup ou kwi sa dan en gran lasòs ke nou pèl <span class="variant_code">ST</span>EW..</em>You can put that in a soup or cook it in a big sauce that we call stew. (<span class="variant_code">BT</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">swa</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> laswa (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); leswa (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Silk;</span><span class="definition_fr"> soie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Calalou linmin la soie, li linmin bel bel.</span><span class="example_en">Calalou likes silk, she likes pretty things. </span><span class="example_code">(WO)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Lint (of cotton);</span><span class="definition_fr"> peluche (de coton). <span class="example"><span class="example_lc">Moulen-sa-a ki moule li, li kit plen laswa on lagrenn-la.</span><span class="example_en">The mill which grinds it up leaves a lot of lint on the seeds. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">difil laswa </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Cotton thread;</span><span class="definition_fr"> fil de coton.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">fil</span><span class="example_en"></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">swa</span><sup>3</sup> <span class="example"><span class="example_lc">v. cop.</span><span class="example_en">cf. èt</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">swa-dizon </span><span class="example"><span class="example_lc">adv., adj.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span>); swa-disan (<span class="variant_code">PC</span>). —<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Supposedly;</span><span class="definition_fr"> soi-disant. <span class="example"><span class="example_lc">Swa-dizon le kouri a Lafayèt.</span><span class="example_en">Supposedly he went to Lafayette. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; A <span class="example"><span class="example_lc">FORTUNE TELLER, swa-disan l a di twa en lo monti.</span><span class="example_en">A fortune teller, supposedly she'll tell you a lot of lies. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">So-called; soi-disant. (<span class="variant_code">NE</span>) —<span class="pos">int.</span> <span class="definition_en">You know, so to speak;</span><span class="definition_fr"> pour ainsi dire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye trape nouzòt le vye boug swa-dizon.</span><span class="example_en">They came to get us, the old guys, so to speak. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">swaf</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Thirst;</span><span class="definition_fr"> soif.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Morévéyé avé ein lasouafe ki té apé gratè mo gargane.</span><span class="example_en">I woke up with a thirst that was scratching my throat. (TI6) •(gen) swaf <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To be thirsty;</span><span class="definition_fr"> avoir soif.</span> <em>Mo gen swaf. (Mo swaf.).</em>I'm thirsty. (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen swaf. Mo va bwa lalimonad.</span><span class="example_en">I'm thirsty. I'm going to drink some lemonade. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sito gen la jonnis bouyi fey peche pi bwa dolo-la kon to swaf.</span><span class="example_en">If you have jaundice boil peach tree leaves and drink the water when you're thirsty. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">swagneuzman</span> <span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Carefully;</span><span class="definition_fr"> soigneusement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ainpoule trouvé dézef serpan; li couvé yé bien soigneuseman é fé piti dan kokille sorti.</span><span class="example_en">A hen found some snake eggs; she sat on them very carefully and got the babies in the eggs to come out. </span><span class="example_code">(ME 90)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">swanp</span> <span class="pos">n.</span> swonp (<span class="variant_code">MO</span> 60). Swamp, wetland; marécage. <span class="example"><span class="example_lc">♦En fwa enn ave en nonm ki te konnen travaye dan laswanp.</span><span class="example_en">There was once a man who worked in the swamps. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">swanpè</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Swamper, man who lives and works in the swamp;</span><span class="definition_fr"> homme qui vit et travaille dans les marécages.</span> <em>♦Einne fois, bonne fois! Yé té gain ein swampè et so fomme qui té gain septs pitis..</em>Once upon a time there was a swamper and his wife who had seven children. (B D)</p> |
|
|
<p><span class="headword">swar</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); swa (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); swò (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Evening;</span><span class="definition_fr"> soir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ouchka dis-èr, onz-èr du swa.</span><span class="example_en">Until ten o'clock, eleven o'clock at night. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ein soir li té rentré tard bien piqué, li prend babillé avec so fame.</span><span class="example_en">One evening he came in late and started to quarrel with his wife. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> <span class="headword"><subentry>•aswar </subentry></span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); aswò (<span class="variant_code">PC</span>); aswa (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); aswa-la (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> This evening, tonight;</span><span class="definition_fr"> ce soir.</span> <em>Esk enan en plas pou nou dormi isit aswò?.</em>Is there room for us to sleep here tonight? (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">On dire kòm si na pa aryen pou bwa isi aswar-la.</span><span class="example_en">It seems there's nothing to drink here tonight. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Tan-la ap fredi. S ap ale fe fre aswa-la.</span><span class="example_en">The weather is colling down. It's going to be cold tonight. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Asoir m alé fait quart; mo mait dit mo trop vié.</span><span class="example_en">Tonight I'm going to keep watch; my master says I'm too old. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> <span class="headword"><subentry>•yèr-o-swar </subentry></span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">Last night, yesterday night, evening;</span><span class="definition_fr"> hier soir.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">yèr</span><span class="example_en">•<span class="headword">le swa </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); le swò, le swar (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> In the evening(s), at night;</span><span class="definition_fr"> le soir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye bwa le maten, ye bwa le midi, e ye bwa le swa.</span><span class="example_en">They drink in the morning, they drink at noon, and they drink in the evening. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sa-fe le swar Lapen se kouri e li se monje mai-la.</span><span class="example_en">Rabbit would go and he would eat the corn every night. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦C'était toujou les soirs mo té volé des prines.</span><span class="example_en">It was always in the evening that I stole plums. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> •<span class="headword">tou le swa </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">Every evening;</span><span class="definition_fr"> tous les soirs.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦PaLapen te konnen vini vole dolo dan ye pwi tou le swa.</span><span class="example_en">Brer Rabbit used to come and steal water from their well every evening. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">sware</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Evening;</span><span class="definition_fr"> soirée.</span> <em>T ap ale o sware aswa? Tou le samdi, ena en dans..</em>Are you going to the party tonight? Every Saturday, there is a dance. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Lipassé lasoirée apé causé avec Guichard.</span><span class="example_en">He spent the evening chatting with Guichard. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">swasant </span><span class="example"><span class="example_lc">num.card.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); swasont (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); swasant-sis, swasont-kat, swasant-uit (<span class="variant_code">PC</span>); souasant-si (<span class="variant_code">MO</span> 60). Sixty; soixante. <span class="example"><span class="example_lc">Nou genp peye swasont pyas pou mwa.</span><span class="example_en">We have to pay sixty dollars a month. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gro gro e mon pè swasont-oui liv e poui astœ m ap se pè dòt.</span><span class="example_en">I was very fat and I lost 68 pounds, and now I'm trying to lose more. (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Li gen swasant an mwa-sa-a-la.</span><span class="example_en">He's sixty years old this month. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">swasant-dis </span><span class="example"><span class="example_lc">num.card.</span><span class="example_en">swazant-kenz, swasant-diz-nèf, swasant-diz-wit, swasont-diz-wit (<span class="variant_code">PC</span>). Seventy; soixante-dix. <span class="example"><span class="example_lc">Li gen swasant-diz-wit an.</span><span class="example_en">She is seventy-eight years old. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">swayen</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To rub, massage;</span><span class="definition_fr"> frotter, masser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Adix zére di soir, soyain moin don do.</span><span class="example_en">A ten o'clock in the evening, rub my back. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">swen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Care;</span><span class="definition_fr"> soin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li va viv lontan si ye dòn li bon swen.</span><span class="example_en">He'll live a long time if they give him good care. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand cercueil là té ouar moin li poussé ein cri pitoyable, puis li baissé li avec soin pou n'entrer en bas latable.</span><span class="example_en">When the coffin saw me, he gave forth a pitiful cry, then he crouched down carefully to go under the table. </span><span class="example_code">(T39)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">swèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); swè (<span class="variant_code">BT</span>); swe (<span class="variant_code">CA</span>); laswèr (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Sweat;</span><span class="definition_fr"> sueur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">E li joue li kom-sa-la, jichka ye te tou tronp de swèr e ye te pi kapab donse.</span><span class="example_en">And he played like that until they were all soaked with sweat and could no longer dance. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te ale marche e mo gen en bon swe.</span><span class="example_en">I went walking and I had a good sweat. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li te tronp avèk laswèr.</span><span class="example_en">He was soaking wet with sweat. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yapé fait chaud toujou; lasouère apé coulé.</span><span class="example_en">It's still hot, sweat is flowing. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">swèra</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Sweater;</span><span class="definition_fr"> pullover, chandail.</span> (<span class="variant_code">HW</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">swèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Curse;</span><span class="definition_fr"> malédiction.</span> <em>La vyeiy gas seye fou en swèt on mon!.</em>That bitch tried to put a curse on me! (<span class="variant_code">BT</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">swete</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); swate (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>); swat (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); swatre (<span class="variant_code">PC</span>); swèt (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To wish;</span><span class="definition_fr"> souhaiter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo swat ye byen nouvo lannen.</span><span class="example_en">I wish them a Happy New Year. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo swat ke tou sra mey èr èstonen ke tou te lane pase</span><span class="example_en"> I hope that everything will be better this year than it was last year. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To hope;</span><span class="definition_fr"> espérer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo jame si</span><span class="example_en"><span class="example"><span class="example_lc">♦ènINCIDENT-sa-la avèk Kòchmar e mo swèt mo trap pa sa nonpli.</span><span class="example_en">I've never had an incident like that with Cauchemar, and I hope I never do, either. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo swèt mo pe trouve en nòt djob kon sa-lœ va fini.</span><span class="example_en">I hope I can find another job when this one ends. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">swi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Soot;</span><span class="definition_fr"> suie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se la swi nwa-la ki pran fe dan en chimnen an brik.</span><span class="example_en">It's the black soot that catches fire in a brick chimney. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Madame Compair Lapin gagnin dé piti, ein té blanc, lote té noir comme la souie chiminin</span><span class="example_en"> Mrs. Brer Rabbit had two babies, one was white and the other was as black as chimney soot. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">swip</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> A kind of harrow;</span><span class="definition_fr"> une espèce de herse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To ouvè en senyon la, en ti re. To ouvè la avek en ti swip, kultuvatè ou en chari, nenpòt ki manyè.</span><span class="example_en">You open up a little furrow, a little row. You open it with a little [swip], a cultivator or a plow, however you want to. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">swiv</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>); swivi (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); swi (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>); suiv (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To follow;</span><span class="definition_fr"> suivre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan l char-la mont disu i va ale drwat swiv le rél.</span><span class="example_en">When the train goes up it directly follows the rails. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Piti-la lenmen swiv nou tou partou nou ale.</span><span class="example_en">The child likes to follow us everywhere we go. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Swivmwen e ma montre twa kanman ta trouve to nanmi.</span><span class="example_en">Follow me and I will show you how you can find your friend again. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To follow (as a sports fan);</span><span class="definition_fr"> suivre (comme supporter). <span class="example"><span class="example_lc">Nou te swiv BALL GAME-ye.</span><span class="example_en">We used to follow baseball games. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To understand;</span><span class="definition_fr"> comprendre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo popa e momon te fe ye lapriyè an kreyòl. Mo pa kònen sa. Mo kònen seye swiv.</span><span class="example_en">My mother and my father said their prayers in Creole. I don't know them. I used to try to follow along. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 4.<span class="definition_en"> To attend (a class);</span><span class="definition_fr"> suivre (un cours). <span class="example"><span class="example_lc">Pou swi katechich on nave se gro ròb-la.</span><span class="example_en">To go to catechism class we had these big robes. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 5.<span class="definition_en"> To follow, keep up with;</span><span class="definition_fr"> suivre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa ka swivi tou sa.</span><span class="example_en">I can't follow all of that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">swonye</span> <span class="pos">v.tr.</span> (<span class="variant_code">NE</span>); swongnen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); sonnyen, sangnè, sannyen, sonyen, sonyè (<span class="variant_code">PC</span>); sògnen (<span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> To care for, nurse;</span><span class="definition_fr"> soigner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li sangnè li iska li vini myè.</span><span class="example_en">She nursed him back to health. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa kapab ale parskè mo gen p swongnen piti-la.</span><span class="example_en">I can't go because I have to take care of the child. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Popa la voyé cherché ein médecin qui commencé soignin li et qui dit li sré bientot vive encore.</span><span class="example_en">The father sent for a doctor who began to care for her and who said that she would be lively again soon. </span><span class="example_code">(FO T20)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To take care of, feed;</span><span class="definition_fr"> soigner, nourrir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">E li te gen de grèn mai pou dòn ye, pou dòn le poul e swonye ye.</span><span class="example_en">And he had corn seed to give the chickens and feed them. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">syèk</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Long time;</span><span class="definition_fr"> longtemps, longue période.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye garde li le syèk e le syèk.</span><span class="example_en">They kept him there for years and years. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">syèl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Sky;</span><span class="definition_fr"> ciel.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Syèl-la tou blœ jodi-la.</span><span class="example_en">The sky is very blue today. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Heaven;</span><span class="definition_fr"> ciel, cieux, paradis.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lanj-ye rès dan syèl-la.</span><span class="example_en">Angels live in heaven. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Enfin, volonté du ciel soit faite!.</em>Well, may Heaven's will be done. (<span class="variant_code">T34</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">syè-lit</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Canopy;</span><span class="definition_fr"> ciel de lit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En syèl-lit. To me sa on lit-la. La ye gen en bèr, to mi bè-la kon èna marangwon.</span><span class="example_en">A canopy. You put that on the bed, a canopy. Then they have mosquito netting, you put that on for when there are mosquitoes. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">syèrj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> (Votive) candle;</span><span class="definition_fr"> cierge.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan no fe no premyèr kòmiyon, ye tache en syèrj desi nou. Sete kòm en skapilèt.</span><span class="example_en">When we made our first communion, they attached a candle to us. It was like a scapular. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Piti, couri l'église, couri limain vo cierge!.</em>Children, go to church, go and light your votive candles! (<span class="variant_code">T27</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">syo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); siyo (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Bucket;</span><span class="definition_fr"> seau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No te trape no dolo avèk en syo pou mennen andan lamezon.</span><span class="example_en">We would get water with a bucket to bring into the house. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ein jou' Maîte vauyé yé dé chéché ein sceau di bè côté magasin.</span><span class="example_en">One day the Master sent both of them to get a bucket of butter at the store. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ta</span><sup>1</sup> <span class="example"><span class="example_lc">det.poss.fem.</span><span class="example_en">Your; ta. cf. <span class="example"><span class="example_lc">to </span><span class="example_en"></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ta</span><em><sup>2</sup> n.</em> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">ST</span>). Pile, stack, heap; tas, amas, pile. <span class="example"><span class="example_lc">Mo paye ta-sa-la, kite li chèche.</span><span class="example_en">I scattered that pile (of com) to let it dry. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">En ta zèrb.</span><span class="example_en">A pile of grass. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <em>♦Pensez donc yé té gagnin des tas énormes de chorisses, de fromage de cochon, de pain maïs, dé patates..</em>Think about it, they had enormous piles of sausage, head cheese, combread and potatoes. (<span class="variant_code">T40</span>) •<span class="headword">an ta </span><span class="pos">adj.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Coiled (up);</span><span class="definition_fr"> lové.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sèrpan-la te tou an ta.</span><span class="example_en">The snake was coiled up. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •en ta <span class="example"><span class="example_lc">adv., adj.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>). Much, a lot (of); beaucoup (de). <span class="example"><span class="example_lc">Li gen ta le vis, toujour ap tire le vis, toujour ap di le vis.</span><span class="example_en">He has a lot of jokes, and he is always telling them. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Tou di-long o bòr chemen, enave en ta zòdi</span><span class="example_en"> All along the edge of the road, there was a lot of trash. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En ta moun mouri isi lanne-si-la.</span><span class="example_en">A lot of people died here this year. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lasémaine après yé té gagnin in tas jeine nommes la.</span><span class="example_en">The following week there were a lot of young men there. </span><span class="example_code">(FO T19)</span></span> <span class="headword"><subentry>•ti-ta-pakonn </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Little-pile-of-pecans (game); petit-tas-de-pacanes (jeu), cf. <span class="example"><span class="example_lc">pakan</span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tab</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>); latab (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Table;</span><span class="definition_fr"> table.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou te koutum kouche don mèm li, monje on la mèm tab.</span><span class="example_en">We used to sleep in the same bed, eat at the same table. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Me la nap an latab e no va mèt latab.</span><span class="example_en">Put a tablecloth on the table and we'll set the table. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li ordonnin mené tortie on la tabe.</span><span class="example_en">He ordered Turtle to be put on the table. </span><span class="example_code">(FO T10)</span></span> •<span class="headword">a la tab </span><span class="pos">prep.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> At the table;</span><span class="definition_fr"> à table.</span> •<span class="headword">mèt latab </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To set the table;</span><span class="definition_fr"> mettre le couvert.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">mèt</span><span class="example_en">•<span class="headword">ranje latab </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To set the table;</span><span class="definition_fr"> mettre le couvert, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">aranje</span><span class="example_en"></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">taba</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Tobacco;</span><span class="definition_fr"> tabac.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ka vou vè fimen ankò, vou trap vou pake taba vou ranpli l pip.</span><span class="example_en">When you want to smoke again you get your packet of tobacco and you fill the pipe. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li chike taba tou lajounen.</span><span class="example_en">He chews tobacco all day long. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦L'ot avan zhier mo té kouri asté ein trokette taba koté gro boutic Muchieu Batisse</span><span class="example_en"> The day before yesterday I had gone to buy a twist of tobacco in Mr. Baptiste's big store. </span><span class="example_code">(T12)</span></span> •<span class="headword">taba chike </span><span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Chewing tobacco;</span><span class="definition_fr"> tabac à chiquer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li achte taba chike. Li lenm chike taba kan li ap travaye.</span><span class="example_en">He bought chewing tobacco. He likes to chew tobacco when he's working. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tabatyè</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Tobacco pouch;</span><span class="definition_fr"> tabatière.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo nonk te mèt so taba andan en ti tabatyè.</span><span class="example_en">My uncle put his tobacco in a little pouch. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tablèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> tablet (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Shelf;</span><span class="definition_fr"> tablette, étagère.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen de tablet andan l pou to pliye to lenj e met li andan.</span><span class="example_en">It has shelves inside it for you to fold your clothes and put them inside. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tabliye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); tabliyè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Apron;</span><span class="definition_fr"> tablier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">E tabliyè, se sila pou pèche vou renj mouyè.</span><span class="example_en">And an apron is to keep your clothes from getting wet. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan no t ape jwe ti madanm, no mèt de gro soulye e talon, de long rob e en tabliye.</span><span class="example_en">When we played house, we put on big high-heeled shoes, long dresses and an apron. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité billé en noir avec ein gros tablier blanc qui té couvri li depuis so zépoles jusqu'à so genoux.</span><span class="example_en">He was dressed in black with a big white apron that covered him from his shoulders to his knees. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tach</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); tak, tat (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Spot;</span><span class="definition_fr"> tache.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou te gen laroujòl kan nou te piti. Sa dòn twa tach rouj tou partou an to kòr.</span><span class="example_en">We had the measles when we were little. It gives you red spots all over your body. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kana fronse, ye mwayen jonn gen de tak nwa.</span><span class="example_en">Mallards, they are somewhat yellowish and they have black spots. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo gen en tach anho mo lenj, mo tranpe li dan dolo fret.</span><span class="example_en">When I have a spot on my clothes, I soak it in cold water. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tach</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Task;</span><span class="definition_fr"> tâche. <span class="example"><span class="example_lc">♦Toutan la, les ote zanimo té apé fouillé dir, chakenne té gagnin so part louvrage, minme yé té quitté ein bon morceau pou la tâche Compair Lapin.</span><span class="example_en">During this time, all the animals were working hard, each one had his share of the work, and they had even left a big piece as Brer Rabbit's task. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tache</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">ST</span>); tach (<span class="variant_code">BT</span>); atache (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To attach, connect;</span><span class="definition_fr"> attacher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En marto sa se pour tache avèk de klou.</span><span class="example_en">A hammer is for attaching things with nails. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye tache kouch-la e en lepengn-a-kouch.</span><span class="example_en">They pinned the diaper with a diaper pin. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Anon tache patalon.</span><span class="example_en">Let's pin the pants. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <em>♦'tacher [tache]'.</em>(<span class="variant_code">PE</span>) 2.<span class="definition_en"> To tie up;</span><span class="definition_fr"> lier, ligoter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo va atache pake pou voye pou mo frèr an vil.</span><span class="example_en">I'm going to fié up the package to send to my brother in New Orleans. (<span class="variant_code">ST</span>) <em>♦Compair l'Ours fait ça Compair Lapin té dit et taché li..</em>Brer Bear did what Brer Rabbit told him and tied him up. (<span class="variant_code">FO T4</span>) 2.<span class="definition_en"> To pin;</span><span class="definition_fr"> épingler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mon tach mon ba si se ase long mon konmons koud a lamen.</span><span class="example_en">I attach my hem, and if it is long enough I start sewing by hand. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tafya</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Tafia (kind of rum);</span><span class="definition_fr"> tafia (sorte de rhum). <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Tigue couri charché ein bouteil bon tafia.</span><span class="example_en">Brer Tiger went to get a good bottle of tafia. </span><span class="example_code">(T8)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tak-tak</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); tòk-tòk (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Popcorn;</span><span class="definition_fr"> popcorn.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te dòn nou en plòt taktak.</span><span class="example_en">They had given us a popcorn ball. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦So gros latête sauté comme ain ti graine tac-tac.</span><span class="example_en">His big head jumped like a piece of popcorn. </span><span class="example_code">(T23)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">take</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); takte (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Wooden door latch;</span><span class="definition_fr"> loquet en bois.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ennen en take kote prèmyè lapòt.</span><span class="example_en">There's a latch on the first door. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Take-la kase. To pa kapab fèrmen lapòrt.</span><span class="example_en">The latch is broken. You can't close the door. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">take</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To latch;</span><span class="definition_fr"> fermer au loquet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To gen pou fe tourtou. Lapòt-lœ take par-onndon.</span><span class="example_en">You have to go around (to the other door). The door is latched from the inside. (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Ena de koken isi. Take mo lapòrt.</span><span class="example_en">There are thieves here. Latch my door. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">takinen</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); takin (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To tease, make fun of ;</span><span class="definition_fr"> tourmenter, se moquer de, taquiner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo takin pa pèrsonn. Mo byen tronkin.</span><span class="example_en">I don't tease anybody. I'm very quiet. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li toujou ap takinen man o chagrinen man. Li lès pa man trankin.</span><span class="example_en">He's always teasing me and annoying me. He doesn't leave me alone. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">takoun</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> A type of dog;</span><span class="definition_fr"> une sorte de chien.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">taks</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Tax;</span><span class="definition_fr"> taxe, impôt. <em>♦Léroi té fé tou zanimo payé taxe pou boi dan pi la ké yé té crézé avé yé la siér!.</em>The king would make all the animals pay taxes to drink the water from the well they had dug with their sweat! (<span class="variant_code">FO 1887</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tal</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Tuft, clump, grove, patch;</span><span class="definition_fr"> taillis, bocage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Va pa otour tal dibwa-la, akòz na petèt en sèrpon-la.</span><span class="example_en">Don't go near that grove of trees, because there might be a snake there. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité apé passé au ra ein talle zéronce.</span><span class="example_en">He was going by a briar patch. </span><span class="example_code">(T2)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Mound;</span><span class="definition_fr"> butte, tas.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan ye pik matlaye mèt en piton pou garde li ansanm. Otremanto gen tou la mous dan en tal.</span><span class="example_en">When they stitch a mattress, they put in mattress plugs. Otherwise, all the moss is in a pile. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">tal fromi </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Ant hill;</span><span class="definition_fr"> fourmilière.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si to jis touche en tal froumi rouj, ye va sòrti e grenpe apre twa e mòrd twa.</span><span class="example_en">If you just touch a red ant hill, they'll come out and climb on you and bite you. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tale</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To spread out;</span><span class="definition_fr"> étaler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena andan de ti lila ki tale.</span><span class="example_en">Some of the little China Ball trees are short and spread out. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Konm ta tale to lanat ta dromi.</span><span class="example_en">As you make your bed, so shall you sleep. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">talèr</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); talé (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); titalè, tèlè (<span class="variant_code">PC</span>); toutanlè, talœr (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> A moment ago, a short while ago;</span><span class="definition_fr"> tout à l'heure.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo joue BASEBALL talœr e mo las astèr.</span><span class="example_en">I just played baseball and I'm tired now. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li pele man talèr pou di man l ap vini demen.</span><span class="example_en">He called me a little while ago to tell me he's coming tomorrow. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Soon, in a little bit, shortly;</span><span class="definition_fr"> bientôt, tout à l'heure, bientôt. <span class="example"><span class="example_lc">No va ale deyòr talèr.</span><span class="example_en">We'll go outside shortly. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Talèchèrif vini, li trape nonm-la pou met li don la prizon.</span><span class="example_en">Shortly the sheriff came and caught the man and put him in jail. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">talon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Heel;</span><span class="definition_fr"> talon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo marche anho en deklou e mo pike mo talon.</span><span class="example_en">I stepped on a nail and I pierced my heel. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Même ti fourmi la qué Colombe té sauvé, piqué talon n'homme la et ca fait li graté.</span><span class="example_en">The same ant that Dove had saved stung the man's heel and made him itch. </span><span class="example_code">(T18)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Heel (of shoe);</span><span class="definition_fr"> talon (d'une chaussure). <span class="example"><span class="example_lc">Kan no t ape jwe ti madanm, no mèt de gro soulye e talon.</span><span class="example_en">When we played house, we put on big high-heeled shoes. (<span class="variant_code">CA</span>) •<span class="headword">talon ho </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> High heels;</span><span class="definition_fr"> talons hauts.</span> <em>Èl marche don legliz tou faro èk de talon ho..</em>She walked into church all dressed up in high heels. (<span class="variant_code">BT</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tam</span> <span class="pos">onom.</span> <span class="definition_en">Pow!</span><span class="definition_fr"> Paf!</span> <em>♦Lifou li: -Tam!.</em>He struck him, pow! (<span class="variant_code">T2</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">fami</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); tanmi (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Sifter, sieve;</span><span class="definition_fr"> tamis.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pou trape fifole, ye te gen en tami e ye te mèt grenn moutard anba-la.</span><span class="example_en">To catch a will-o-the-wisp, they had a sieve and they would put mustard seeds in the bottom of it. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Licaché cochon la dans garde manger, biscuit yé en bas ein tamis, et nomme la en bas litte.</span><span class="example_en">She hid the pig in the larder, the biscuits under a strainer, and the man under the bed. </span><span class="example_code">(FO T27)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Drainer (for salad);</span><span class="definition_fr"> égouttoir (de salade). (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tamize</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); tamiz (<span class="variant_code">CA</span>); tanmize (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To winnow;</span><span class="definition_fr"> vanner.</span> (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> To sift;</span><span class="definition_fr"> tamiser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo tanmize mo farin, byen.</span><span class="example_en">I sift my flour well. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li tamize digri-la pou fè lafarin mayi-la.</span><span class="example_en">She sifted the grits to make the commeal. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tan</span><sup>1</sup> <span class="pos">conj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> When;</span><span class="definition_fr"> quand.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te e lave mo lasyet tan telefòn-la pele.</span><span class="example_en">I was washing my dishes when the telephone rang. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Tan yé rivé déziéme zalon, Compair Chivreil siflé: fioute!.</em>When they arrived at the second goal, Brer Deer whistled, 'Rats!' (<span class="variant_code">T5</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">tan</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); ton (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Horsefly;</span><span class="definition_fr"> taon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En ton. Le e mòrd mile-la, o le e mòrd lavach-la.</span><span class="example_en">A horsefly. They bite mules or cows. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">ton d vach </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Horsefly;</span><span class="definition_fr"> taon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ton d vach. Se en gro tan me sa pik pa. Sa sis disan apre lavach-ye. Ye te trape maladi chèrbon, maladi tan dòn ye.</span><span class="example_en">It's a big horse-fly that doesn't bite. It sucks blood from cows. They would get anthrax, a sickness horseflies give them. (<span class="variant_code">CA</span>) 2.<span class="definition_en"> Bee;</span><span class="definition_fr"> abeille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le ti tan ape voltije e apre fè dimyèl dan en rich.</span><span class="example_en">The little bees are flying around and are making honey in a hive. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">tan d trèf </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Honeybee;</span><span class="definition_fr"> abeille.</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tan</span><sup>3</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); ta (<span class="variant_code">PC</span>); ton (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Time;</span><span class="definition_fr"> temps.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ka ye marye ye vini isi, benka te tan pou mon pou ne, li kouri bèk kote so-kenn moun.</span><span class="example_en">When they got married they came here, but when it was time for me to be bom she went back to her family. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa gen tan.</span><span class="example_en">I haven't got time. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦C'est bon temps pou roulé et bon temps pou planté.</span><span class="example_en">It's a good time for sugar harvesting and a good time for planting. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> •<span class="headword">a tan </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">On time, in time;</span><span class="definition_fr"> à l'heure, à temps.</span> <em>♦Eh!vié gran popa, vou rivé jiche à tan!.</em>Well, old grandfather, you arrive just on time! (<span class="variant_code">T7</span>) <span class="headword"><subentry>•bon-ton </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Good time(s), fim;</span><span class="definition_fr"> divertissement, amusement, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">bon-ton</span><span class="example_en">•<span class="headword">en bout tan </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">A while;</span><span class="definition_fr"> un bout de temps.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">bout</span><span class="example_en">•<span class="headword">gen bon-ton </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To have a good time, have a ball;</span><span class="definition_fr"> passer du bon temps, s'amuser, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">bon-ton</span><span class="example_en">•<span class="headword"> dan tan-sa-la </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); dan s tan-sa-la, dan s tan, dan s tan-la, dan tan-la (<span class="variant_code">CA</span>); dan l tan, dan tan, dan tan-sa-a-la, dan tan-sa-ye, dan ton-la, don I ton, (<span class="variant_code">PC</span>); don s ton-sa-la (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); don ton-la; don s ton-la; don ton-sa-la; don le ton-sa-la (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1) In those days, back then, during that time; dans ce temps-là, à cette époque-là, pendant ce temps-là. <span class="example"><span class="example_lc">On dire, moun se viv plu lantan dan s tan-la</span><span class="example_en"> It seems as if people lived longer in those days. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dan tan lé zot foi, Compair Chivreil avé Compair Torti té tou lé dé apé fé lamou à Mamzel Calinda.</span><span class="example_en">In the old days Brer Goat and Brer Tortoise were both wooing Miss Calinda. </span><span class="example_code">(T5)</span></span> 2) During that time, in the meantime; entretemps. <span class="example"><span class="example_lc">Dan tan-sa-la ptèt m a parle avek boug-ye.</span><span class="example_en">In the meantime perhaps I will talk with those guys. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •dan mo-ken tan (<span class="variant_code">CA</span>); don s ton mo-tchenn ton <span class="pos">adv.phr.</span> dan mo-kenn ton, don s ton so-tchenn ton (<span class="variant_code">PC</span>). In my (your, his, etc.) youth, in my (your, his, etc.) day, when I (you, he, etc.) was young; pendant ma (ta, sa, etc.) jeunesse, dans mon (tan, son, etc.) jeune temps, quand j' (ta, il, etc. ) étais jeune. <span class="example"><span class="example_lc">Dan mo-kenn ton, moun-ye te konnen tchwe kochon-ye dan lete.</span><span class="example_en">When I was young people would slaughter hogs in the summer. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vié mait content, lapé allé, vini, comme dans temps so jène temps.</span><span class="example_en">The old master is happy, he is going and coming as in his young days. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> •<span class="headword">en tan </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> At one time;</span><span class="definition_fr"> à une certaine époque.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li dòn twa lalimyè. Se jich sa enave en tan, en lalanp.</span><span class="example_en">It gives you light. That's all there was at one time, a (kerosene) lamp. (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">gagne tan </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To have (the) time;</span><span class="definition_fr"> avoir le temps.</span> <em>Mo vini bèk isit, pou gen en tan pou poze en ti bren anvon mo kouri bèk dan <span class="variant_code">MO</span>BILE.</em> I came back here to have time to rest before going back to Mobile. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Dimin mo pa gagné tem, bon Madamme; si vou té capab donne mouen li asoâmo té ben contan.</span><span class="example_en">Tomorrow I will not have time, good lady; if you could give it to me tonight, I'd be very happy. </span><span class="example_code">(T6)</span></span> •<span class="headword">le ton pase </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); tan pase (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Formerly, in the past;</span><span class="definition_fr"> autrefois, dans le passé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Jòrdi le moun nwar lib, mè le ton pase, don ton mo gron-popa a mo papa a mon, nouzòt nou te de SLAVES</span><span class="example_en"> Today black people are free, but in the past, in the days of my father's grandfather, we were slaves. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Le tan pase sete diferan kòm astèr-la.</span><span class="example_en">In the past, it was different than now. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">le vye ton </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); vye tan (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Formerly, in the past;</span><span class="definition_fr"> autrefois, dans le passé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se te en ta mye ondon le vyeu ton.</span><span class="example_en">It was much better in the past. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> •<span class="headword">vye tan passe </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); vyè tan (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Old times, olden days;</span><span class="definition_fr"> le passé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te kònè parle pou vyè tan.</span><span class="example_en">They used to talk about the olden days. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Vye tan pase, moun te mete bidon-ye sir latèt.</span><span class="example_en">In the olden days, people used to wear tophats on their head. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">on mèm ton </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); mèm ton (<span class="variant_code">PC</span>); a mèm tan (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> At the same time;</span><span class="definition_fr"> en même temps. <span class="example"><span class="example_lc">Vou koup pa li mèm ton.</span><span class="example_en">You don't cut it at the same time. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mwen avèk mo bèl-sœr jwenn ansanm e nou arive a la fèt a mèm tan.</span><span class="example_en">I met my sister-in-law and we arrived at the party at the same time. (<span class="variant_code">ST</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Yéoua ein lumière loin, loin, et en minme temps géants vini pou trappé yé.</span><span class="example_en">They saw a light far off, and at the same time the giants came to catch them. </span><span class="example_code">(FO T22)</span></span> •<span class="example"><span class="example_lc">pèd</span><span class="example_en">(son) ton <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); pèr ton (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To waste one's time;</span><span class="definition_fr"> perdre son temps.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se sè pa mon monde li. Paski mo te e pèd mon ton.</span><span class="example_en">It would have been of no use for me to ask him, I would have been wasting my time. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li p ap fe aryen. Li jich ap pèr ton.</span><span class="example_en">He's not doing anything. He's just wasting time. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Lapin pa perdi tem. Li ouvri la finète et soté dihor.</span><span class="example_en">Brer Rabbit did not waste time. He opened the window and jumped out. </span><span class="example_code">(T4)</span></span> •pran (so) tan <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To take one's time;</span><span class="definition_fr"> prendre son temps.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen pran so tan.</span><span class="example_en">He is going to take his time. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦C'est mié to tonne et pronne to temps.</span><span class="example_en">It's better for you to wait and take your time. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> •<span class="headword">pou tou tan </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); pou tou-l-tan (<span class="variant_code">CA</span>); tou tan (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> For good, forever;</span><span class="definition_fr"> pour de bon, pour toujours.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo va lenmen twa tou tan.</span><span class="example_en">I will love you forever. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye te kwa li te deside rete an Frans pou tou tan.</span><span class="example_en">They thought he had decided to stay in France for good. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •tanz-an-tan <span class="example"><span class="example_lc">adv.phr</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); tonz-on-ton (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); tanz-a-òt (<span class="variant_code">BT</span>); tou tanzentan, deu tanz-an-tan (<span class="variant_code">ST</span>). Now and then, from time to time; de temps en temps. <span class="example"><span class="example_lc">Tanz-an-tan to se wen en kokodri.</span><span class="example_en">From time to time you would see an alligator. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Nous trop malheureux et nous oulé connin si nous pas capabe temps en temps manzé moutons nous zotes maites.</span><span class="example_en">We are too miserable, and we wanted to know if we couldn't eat our masters' sheep from time to time. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> •<span class="headword">'temps par temps' </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">Now and then, from time to time;</span><span class="definition_fr"> de temps en temps.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ca p'oté parler à le vent comme nous-autres fait temps par temps.</span><span class="example_en">He didn't want to talk to the wind as we do from time to time. </span><span class="example_code">(DC)</span></span> <span class="headword"><subentry>•tou-l-tan </subentry></span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">ST</span>); tou-l-ton (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); tou tan (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en">1) Always, all the time; toujours, tout le temps. <span class="example"><span class="example_lc">Mon monmon sete en gron kouk; li te kwi tou-l-ton.</span><span class="example_en">My mother was a great cook; she cooked all the time. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li konton tou-l-ton</span><span class="example_en"> He is happy all the time. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand moune gagnin vingt-cinq pitis moune pas capabe pensé yé tout temps et moune pas oua si yé na ein ou dé qui manqué.</span><span class="example_en">When people have 25 children they can't think of them all the time, and people don't notice if one or two are missing. (<span class="variant_code">FO T17</span>) cf. <span class="example"><span class="example_lc">toujour</span><span class="example_en">2) Still; toujours, encore. (<span class="variant_code">NE</span>) cf. <span class="example"><span class="example_lc">toujour</span><span class="example_en">•<span class="headword">juska tan </span><span class="pos">conj.</span> <span class="definition_en">Until;</span><span class="definition_fr"> jusqu'à ce que.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">juska</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> Time, life;</span><span class="definition_fr"> temps, vie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo kònè li tou mon tan.</span><span class="example_en">I have known him all my life. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Time, occasion;</span><span class="definition_fr"> fois, occasion, moment.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo kapab rapèl keu èna de tan nou te gen zus de patat pou manje andan lamezon.</span><span class="example_en">I can remember times when all we had to eat in the house was potatoes. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ena en tan pou tou. En tan pou travaye, en tan pou regale.</span><span class="example_en">There is a time for everything. A time to work and a time to celebrate. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 4.<span class="definition_en"> Weather;</span><span class="definition_fr"> le temps (météo). <span class="example"><span class="example_lc">Tan-sa tou kouvèr, to wa.</span><span class="example_en">The weather is cloudy, you see. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Tan-la ap fredi. S ap ale fe fre aswa-la.</span><span class="example_en">The weather is cooling down. It's going to be cold tonight. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité mette so lommebrelle dans beau temps et li té couri ni-tête quand la plie té tommebé.</span><span class="example_en">He carried his umbrella in nice weather and he went bare-headed when it was raining. (<span class="variant_code">BD</span>) •<span class="headword">gro tan </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Storm;</span><span class="definition_fr"> orage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tan-la brouyase jòdi-a. Li sipoze pou kalm, me enna en gro tan ke e vini.</span><span class="example_en">The weather is drizzly today. It's supposed to be calm, but there's a big storm coming. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="headword"><subentry>•kou-d-ton </subentry></span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">Bad weather, storm;</span><span class="definition_fr"> orage, mauvais temps.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">kou</span><span class="example_en">•<span class="headword">move tan </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Storm;</span><span class="definition_fr"> orage.</span> 5<span class="example"><span class="example_lc">.</span><span class="example_en">Menstrual period; règles. <span class="example"><span class="example_lc">Fam-la gen so ton.</span><span class="example_en">That woman is having her period. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">T ap sennyen. To gen to tan.</span><span class="example_en">You are bleeding. You've got your period. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tan</span><sup>4</sup> <span class="example"><span class="example_lc">adj., pron.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>); ton (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>). —<span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">So many, so much;</span><span class="definition_fr"> tant de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan nouzòt nou se lache ton nonmaben vou te gen ton lòt pou pwante pou replase nouzòt.</span><span class="example_en">When we let so many men go, we had so many others to replace them for us. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Enave tan moun la-ba mo pa wa li.</span><span class="example_en">There were so many people there I didn't see him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Quand li rivé chez so moman, li té gagnin tant belle kichoge, ça té rempli lamaison..</em>When he arrived at his mother's he had so many pretty things, they filled the house. (<span class="variant_code">T30</span>) •fanm myen <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>). So much the better; tant mieux. <em>Ye vyen pa malad osi souvan. Tanm myen!.</em>They don't get sick as often. So much the better! (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Ton mye, di Konpè Lapen, tou ta lè na ri.</span><span class="example_en">'So much the better,' said Brer Rabbit, 'soon we will be laughing.' (<span class="variant_code">BO</span>) —<span class="pos">pron.</span> <span class="definition_en">So much, a certain amount;</span><span class="definition_fr"> tant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vou ramas ton.</span><span class="example_en">You pick so much (cotton). (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité pas pé vini en ville tant li té pair Genéral Sheridan.</span><span class="example_en">He couldn't go to town, he was so afraid of General Sheridan. </span><span class="example_code">(T40)</span></span> <span class="headword"><subentry>•tan-ka </subentry></span><span class="pos">prep.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>); ton-ka pou (<span class="variant_code">NE</span>); ta-ka (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> As for, as concerns;</span><span class="definition_fr"> quant à.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te jwe violon, akòrdeyon, tan-ka lakòrdeyon, sa se vit.</span><span class="example_en">They used to play the violin and the accordéon, as for the accordeon, that was fast! (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Ta-ka li li e manti, li p e di la verite.</span><span class="example_en">As for him, he's lying, he's not telling the truth. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Tan-ka man, mo pa kapab manje dezeuf mole.</span><span class="example_en">As for me, I can't eat soft-boiled eggs. (<span class="variant_code">CA</span>) •<span class="headword">tan ke </span><span class="pos">conj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); ton k(e) (<span class="variant_code">NE</span>); ton ki, tan ki (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> As long as;</span><span class="definition_fr"> tant que.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tan ke man kapab e mo gen mo bon lèspri mo va rèste sèl dan mo lamezon.</span><span class="example_en">As long as I can and I've got my right mind, I'm going to stay alone in my house. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bouyi nèf grenn kafe vèr e fe li bwa sa tonk li pa byen inne.</span><span class="example_en">Boil nine coffee beans, and make the sick person drink that as long as he is not urinating well. ['<span class="example"><span class="example_lc">tonque</span><span class="example_en">] (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tande</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); ton (<span class="variant_code">BT</span>); tan (<span class="variant_code">CA</span>); tann (<span class="variant_code">CA</span>); tande (<span class="variant_code">CA</span>); tannde (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); tonde, ton (ton, ton) (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To hear;</span><span class="definition_fr"> entendre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye pa abitchud tande moun parle kreyol.</span><span class="example_en">They are not used to hearing people speak Creole. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li pa tande byen.</span><span class="example_en">He doesn't hear well. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mais panga flève, gros flève, quand li parti gonflé. Yé tendé li roulé comme moun qu'apé ronflé.</span><span class="example_en">But beware of the river when it swells. They hear it rolling like people who are snoring. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> •<span class="headword">tan pa </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To be deaf;</span><span class="definition_fr"> être sourd. <span class="example"><span class="example_lc">Li tan pa.</span><span class="example_en">He is deaf. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword"> tan dur </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); tan dir (<span class="variant_code">CA</span>); tan di, di pou tande (<span class="variant_code">PC</span>); tande dyur (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To be hard of hearing;</span><span class="definition_fr"> être dur d'oreille. <span class="example"><span class="example_lc">Li tan di.</span><span class="example_en">He's hard of hearing. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li tande dyœr.</span><span class="example_en">He is hard of hearing. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> •<span class="headword">tann di </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To hear say, hear;</span><span class="definition_fr"> entendre dire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mo tann di ke ouzòt tou le de ben fo.</span><span class="example_en">I hear that both of you are very strong. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">tannde pou </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); tonnde (no prep.) (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To hear of;</span><span class="definition_fr"> entendre parler de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo ja tannde pou Lafayet mè mo janmè jwenn li.</span><span class="example_en">I've heard of Lafayette J., but I've never met him. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">'tendé connin' </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To hear of;</span><span class="definition_fr"> entendre parler de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Alorse, quand madame la tendé connin promesse la Marie té fait la Sainte Vierge, li fait ein corbeille avec plis belle flère layé li té capabe trouvé dans so jardin.</span><span class="example_en">So when the woman heard the promise that Mary made to the Holy Virgin, she made a basket with the prettiest flowers that she could find in her garden. </span><span class="example_code">(FO T25)</span></span> Conjug: tandu <span class="pos">past part.</span> <span class="definition_en">Heard;</span><span class="definition_fr"> entendu.</span> <em>T a tandu sa deja?.</em>Have you ever heard that? (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> To listen to;</span><span class="definition_fr"> écouter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou tan RADIO tou le maten.</span><span class="example_en">We listen to the radio every morning. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tendé di vent, ma chère,</span><span class="example_en">mais <span class="example"><span class="example_lc">pas zouragan.</span><span class="example_en">Listen to the wind, my darling, but it's no hurricane. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tandi</span> <span class="pos">conj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> While, whereas;</span><span class="definition_fr"> tandis que.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tandi to momon pa la, to kapab danse kole</span><span class="example_en"> While your mama isn't there, you can dance close. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tandis que coté Shriveport Liétnant-Gouvemair Antouène apé fait com si li té mort</span><span class="example_en">Whereas near Shreveport, the lieutenant-governor Antoine was pretending to be dead. (<span class="variant_code">T38</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tandron</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); tandran, tondron (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Cartilage;</span><span class="definition_fr"> cartilage.</span> (<span class="variant_code">BT</span>) 2.<span class="definition_en"> Earlobe;</span><span class="definition_fr"> lobe (de l'oreille). <span class="example"><span class="example_lc">Lœ ti bout ape pann anba l sa se le tandron isi</span><span class="example_en"> The little part that hangs down is the earlobe. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tank</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Squaw, Indian woman;</span><span class="definition_fr"> squaw, femme amérindienne.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tanmbour</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); tambou (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); tanmbou (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Drum;</span><span class="definition_fr"> tambour.</span> <em>Ye te konnen fe tanmbou-ye ye-menm, ye te konnen pran en bari avek en bout lapo-la pou li vini <span class="variant_code">ST</span>IFF. THEN ye BANG li..</em>They used to make their drums themselves. They would take a barrel and a piece of hide and stiffen it. When it became stiff, then they would bang on it. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Bat tanmbour.</span><span class="example_en">To beat the drum. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Danse tanmbou.</span><span class="example_en">To dance to the drum. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Bal tanmbou.</span><span class="example_en">Drum dance. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Enave en benn lamizik avèk en kòrnen, gita e tanmbou.</span><span class="example_en">There was a music band with a trumpet, guitar and drums. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand dolo la té bien chaud Bouki sorti déyors et li commencé batte tambour et hélé Macaques yé.</span><span class="example_en">When the water was very hot Bouki went outside and he began to beat the drum and call the monkeys. </span><span class="example_code">(FO T8)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tann</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); tan (<span class="variant_code">PC</span>); tonn (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Tender, soft;</span><span class="definition_fr"> tendre, mou.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ka l se desalè ase, n te gen li ase tann ò zafè, se a motchye kwi la nou se mète lavyann ndan l.</span><span class="example_en">When it was free enough of salt and it was tender enough, and half cooked, we would put the meat in the beans. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lavyann-la te bokou pli tann.</span><span class="example_en">The meat was a lot more tender. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦So la main li si dou, si tende, mo s'rai d'jà croqué li.</span><span class="example_en">Her hand is so soft and so tender that I would already have bitten it. </span><span class="example_code">(T11)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tann</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); tan (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To hang out (laundry);</span><span class="definition_fr"> étendre (le linge). <span class="example"><span class="example_lc">M ape tann du lenj jodi pou li chèche o soley.</span><span class="example_en">I'm hanging out the wash today so it can dry in the sun. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To set, put out, unfurl;</span><span class="definition_fr"> mettre, déployer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To tann en ladrag den en chalan. To gen apre san lanmson.</span><span class="example_en">You stretch out a dragline in a rowboat. You have about a hundred hooks. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="example"><span class="example_lc">v.intr., refl.</span><span class="example_en">To lie down, stretch out; s'étendre. <span class="example"><span class="example_lc">♦Kan ye tann ye-menm on planche-la ye te pròch pou dromi dibout, telman ye te las.</span><span class="example_en">When they stretched out on the floor they were ready to sleep standing up, they were so tired. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tanpèt</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Storm;</span><span class="definition_fr"> orage, tempête. <span class="example"><span class="example_lc">♦Yété déjà proche cap Sunium dan pays l'Attique, can ain terrible tempête comancé souffler.</span><span class="example_en">They were already nearing Cape Sunium in the Attic country when a terrible storm began to blow. </span><span class="example_code">(ME 90)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tanpri</span> <span class="pos">int.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Please, I beg you;</span><span class="definition_fr"> s'il te plaît, je t'en prie. <span class="example"><span class="example_lc">Rantre, tanpri. Asit. Rès pa debout.</span><span class="example_en">Come in please. Sit down. Don't stay standing. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tanpri, mo piti, donne moin enne pé dolo, mo ben soif.</span><span class="example_en">Please, my child, give me a little water, I'm very thirsty. </span><span class="example_code">(T30)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tant</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); tanyt, tan (<span class="variant_code">PC</span>); tont (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Aunt;</span><span class="definition_fr"> tante.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo tanyt an kote popa, se yenk sa li te pal, sèle kreyòl</span><span class="example_en"> My aunt on my father's side, that's all she spoke was Creole. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo tant te gen en kriz de nèrf. Li te dan lopital.</span><span class="example_en">My aunt had a nervous breakdown. She was in the hospital. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Eh bien, Mardi soir, mo tante té fait limé tou so la maison.</span><span class="example_en">Well, on Tuesday night my aunt lit up her whole house. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tant</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); latant (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Tarpaulin;</span><span class="definition_fr"> bâche. <span class="example"><span class="example_lc">Mo te mizire pou mete en tant pardèsu tròk-sa-la.</span><span class="example_en">I was measuring to put a tarpaulin over the truck. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Tent;</span><span class="definition_fr"> tente.</span> <em>Enave en sirkus ke vini dan park-la. Li monte en gro latant:.</em>There was a circus that came into the park. It set up a big tent. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Nakoné coucé dan maim latante.</span><span class="example_en">We used to sleep in the same tent. </span><span class="example_code">(T17)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tante</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To tempt;</span><span class="definition_fr"> tenter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dyab-la mete so bòt de sèt lye pou tante jèn fiy-ye.</span><span class="example_en">The devil put on his seven league boots to tempt young girls. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tanto</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Shortly, in a little while;</span><span class="definition_fr"> tantôt, tout à l'heure. <span class="example"><span class="example_lc">Mo bezwen chèrche piti-le de lekol tanto.</span><span class="example_en">I need to go get the kids from school shortly. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> •tanto...tanto <span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">Now..., now....; tantôt... tantôt. <span class="example"><span class="example_lc">♦TiJean Malin qui té apé servi a tabe té couri tantot ein coté tantot ein lote.</span><span class="example_en">Clever John who was serving at table would go now to this side, now to that. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tap</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Slap;</span><span class="definition_fr"> tape.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M a fou twa en tap an to babin.</span><span class="example_en">I'll slap you in the mouth. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Konpè Lapen dòn li en tap, so pat kole.</span><span class="example_en">Brer Rabbit dealt him a blow, his paw remained stuck. </span><span class="example_code">(TP)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tap</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Lid, top, cover;</span><span class="definition_fr"> couvercle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La mo met en ti bren dolo, e mo mete en tap e ye kwi.</span><span class="example_en">Then I put in a little water, and I put on a lid and they cook. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tapaj</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60). Ruckus, racket, din; tapage, vacarme. <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa kapab dòrmi avèk tapaj-la.</span><span class="example_en">I can't sleep with all that noise. (<span class="variant_code">MO</span> 60) <span class="example"><span class="example_lc">♦Tout d'ein coup yé tendé ein tapage, ein remu menage, ein train, comme si tonnerre té apé roulé en haut la terre.</span><span class="example_en">All of a sudden they heard a noise, a ruckus, a din, as if thunder were rolling above the earth. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tapchal</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Cape;</span><span class="definition_fr"> cape.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En chal gen de franj k ape pann e en tapchal pa gen de franj.</span><span class="example_en">A shawl has fringe that hangs down and a cape doesn't have fringe. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tapi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Rug, carpet;</span><span class="definition_fr"> tapis, moquette.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo di divan li, mo tapi te an loup, te pa bon</span><span class="example_en"> I said in front of her that my carpet was unravelling, that it wasn't good. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No te toujou gen en tapi devan lit pou no te pa mèt no pye an planche fre,</span><span class="example_en">We always had a little rug in front of our bed so we didn't have to put our feet on the cold floor. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tapoche</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); tapise (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To strike, hit, beat, slap;</span><span class="definition_fr"> frapper, rosser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Repon pa. M a tapise to ladjèl.</span><span class="example_en">Don't talk back. I'll slap you in the mouth. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tar</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); ta (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Late;</span><span class="definition_fr"> tard.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Char-la te ta bo maten.</span><span class="example_en">The train was late this morning. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sa ariv ke li vyen tar.</span><span class="example_en">It happens that he arrives late. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li toujou gen en lèskiz. Li toujou ta pou travay.</span><span class="example_en">He's always got an excuse. He's always late for work. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo manke lamès. Mo arive tro tar.</span><span class="example_en">I missed Mass. I got there too late. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li te vini pou regle det-sa-la, men li te tro tar pou toumen sa kouri an lwa.</span><span class="example_en">He had come to settle the debt, but he was too late to keep it from being taken to court. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">leu plu tar </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> The future;</span><span class="definition_fr"> l'avenir.</span> •mye vo tar ke jamen <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>). Better late than never; Mieux vaut tard que jamais.</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">taratantan-tonbe-leve</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Children's game;</span><span class="definition_fr"> jeu d'enfants.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Taratantan tonbe-leve</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">Kan ye di sa trwa fwa e arèt devan en mounmoun-sa-a-la vini taratantan.</span><span class="example_en">When they say that three times and stop in front of someone, that person becomes «it». (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tarde</span> <span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To delay in;</span><span class="definition_fr"> tarder de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mova pa tardé couri coté lé roi.</span><span class="example_en">I shall not delay to go and see the king. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tarji</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Lethargy;</span><span class="definition_fr"> léthargie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Piti la té sélement dans targie et bientot li sré bien encore.</span><span class="example_en">The child was merely lethargic, and soon he would be well again. </span><span class="example_code">(FO T20)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tart</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); tat (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Pie;</span><span class="definition_fr"> tarte.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enave moun ke vann tart jiromon e tart labwi o le, tart koko sen sou la tart.</span><span class="example_en">There were people who sold pumpkin pies and custard pie, coconut pie five cents a pie. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Meat pie, pâté; pâté. <span class="example"><span class="example_lc">M pa kwa mo jonmen fe tat. Mo ja fe gato.</span><span class="example_en">I don't think I've ever made pies. I have made cakes. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tart</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Tartar;</span><span class="definition_fr"> tartre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Met en kirelye di souf e di tart mele. Pronn sa trwa fwa par jou.</span><span class="example_en">Put in a spoonful of sulfur and tartar mixed together. Take that three times a day. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> •<span class="headword">lakrenm de tart </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Cream of tartar;</span><span class="definition_fr"> crème de tartre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No sèr lakrèm de tart pou lonflonmasyon dan to lagòrj.</span><span class="example_en">We use cream of tartar for a sore throat. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] de emòrvid, pronn en demi liv lakrenm tart, en demi liv flè souf mele ye onsonm..</em>For hemorrhoids, take a half pound of cream of tartar and a half pound of flowers of sulfur, and mix them together. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">tas</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); taz (<span class="variant_code">MO</span> 60). Cup; tasse. <span class="example"><span class="example_lc">Ye donn mwen en tas kafe san dusuk.</span><span class="example_en">They gave me a cup of coffee without sugar. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo brile en tas disik e mo mèt dile andan pou fe dile karomèl.</span><span class="example_en">I burned a cup of sugar and I put milk in to make caramel milk. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pouvomisman bouyi konmami don dolo e bwa de ti tas tou le jou.</span><span class="example_en">For vomiting, boil chamomile in water and drink three cups of it a day. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">taso</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Dried meat or fish;</span><span class="definition_fr"> poisson séché, viande séchée.</span> <em>♦»Premié chose: yé prend la vianne la qui yé pélé 'tasso.</em>', <span class="example"><span class="example_lc">metté li dans to chodière avec ein ti brin la graisse et ein ti brin la farine.»</span><span class="example_en">«The first thing: they take a little of the meat they call «tasso», put it in your kettle with a little grease and a little flour.» (<span class="variant_code">TN</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tatanos</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Tetanus;</span><span class="definition_fr"> tétanos.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pike so pye avèk en klou. Li trape tatanos andan-la.</span><span class="example_en">He pricked his foot with a nail. He caught tetanus in it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Poutentonòs, pron trwa rave epi fe en kataplonm avek ye e pi la met sa on bobo la.</span><span class="example_en">For tetanus, take three cockroaches and make a poultice with them, and put that on the wound. [<span class="example"><span class="example_lc">'tintonas</span><span class="example_en">', <span class="example"><span class="example_lc">'tintanas'</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">LA</span>)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tate</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); takte (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Spotted, speckled;</span><span class="definition_fr"> tacheté.</span> <span class="example"><span class="example_lc">E l fèmèl-la li pa gen bar nwa-la, li grizad, li gri, li tate gri parey konm en rob nwa le gen tat gri.</span><span class="example_en">The female doesn't have black stripes, she is grayish, she's gray, she is speckled with gray like a black dress with gray spots. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Poul-la gen plim blan e plim nwa. Li takte. Li bo.</span><span class="example_en">That chicken has black and white feathers. It's spotted. It's pretty. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tate</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Index finger;</span><span class="definition_fr"> doigt index.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tate</span><sup>3</sup> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To feel around, grope;</span><span class="definition_fr"> tâter. <span class="example"><span class="example_lc">Mo wa pa li me m ape tate ichka mo trouve li.</span><span class="example_en">I don't see him but I'm groping around until I find him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Timait dit moin: taté, plis loin, plis fond, mettez to dé lamain, Guitin, pas per fouillé..</em>The little master told me, 'Feel around, deeper, farther, put in both hands, Guitin, don't be afraid to dig.' (<span class="variant_code">T23</span>) —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To feel, touch;</span><span class="definition_fr"> palper.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Jean Sotte gardé yé, li taté yé, li té proche envie mordé ladans.</span><span class="example_en">Foolish John looked at them, he felt them, he almost wanted to bite into them. </span><span class="example_code">(FO T18)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tay</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); tayeu (<span class="variant_code">BT</span>); tai (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Tire;</span><span class="definition_fr"> pneu.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo se mèt mon enn nouvèl machin anddan, mèt de bon tay.</span><span class="example_en">I'd put a new engine in it, put on some good tires. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tay</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>); latay (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Waist;</span><span class="definition_fr"> taille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li trèt to kòrdon, don twa li. To me li antour ta tay.</span><span class="example_en">He treats the string and gives it to you. You put it around your waist. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo mirize latay-la pou mo wa koman mo se gen pou mèt sentur-l.</span><span class="example_en">I measured the waist so I could see how I would put on the waistband. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Size;</span><span class="definition_fr"> taille.</span> (<span class="variant_code">CA</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">taye</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Beating, whipping;</span><span class="definition_fr"> rincée, rossée, correction.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En bon rense, en bon rens, se en bo taye</span><span class="example_en"> A good thrashing is a good beating. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">taye</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); tay (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To cut out, to trim;</span><span class="definition_fr"> tailler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen pou taye romen-la.</span><span class="example_en">I have to cut the dress out (of the cloth). (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">M ape fe en pantalon e en fwa ke mo mèt mo patron desi mo letof mo taye li.</span><span class="example_en">I'm making a pair of pants and once I put my pattern on top of my material, I cut it out. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To beat, whip;</span><span class="definition_fr"> rosser, fouetter, battre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pou taye li ye se fouye è trou, e fe li kouche an so vannt, pèche blese ti bebe-la, ye se taye li.</span><span class="example_en">To whip her they would dig a hole and have her lie down on her stomach, to keep from harming the child, and they would whip her. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦»Man Miramis, dit-il tremblant et effaré, pa taillé moin! ma obéi.».</em>'Mrs. Miramis,' he said, trembling and frightened, 'do not whip me! I will obey.' (<span class="variant_code">ME</span>) 3.<span class="definition_en"> To spank;</span><span class="definition_fr"> donner une fessée à.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si en piti vini andan ye te taye li e fe li kouri bèk dan so lit.</span><span class="example_en">If a child came in there they spanked him and made him go back to his bed. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si to rèst pa trankin, m a taye twa.</span><span class="example_en">If you don't stay still, I'll spank you. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mova taillé toi et mené toi dihors pou la gniappe.</span><span class="example_en">I will whip you and put you outside on top of it. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span> Conjug: tayra <span class="example"><span class="example_lc">v.fut.</span><span class="example_en">Will whip; taillera. <span class="example"><span class="example_lc">Vou pètèt tayra li men, se la ou te bezòn koupe so tchi.</span><span class="example_en">Perhaps you will give the child a spanking, that's when you should whip his behind. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tayo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Hound;</span><span class="definition_fr"> chien courant, chien de meute.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En tayo ti pa bizwenn monte jape, kan i va santi latras, lodœr, i va jape.</span><span class="example_en">A hound dog, you don't have to teach him to bark, when he catches the scent he will bark. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En tayo se en chyen komen. Li pa gen oken valèr.</span><span class="example_en">A hound is a common dog. It doesn't have any value. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦C'était chaoué, ladjeole pointi et ti jiés nois; li parti galopé, mais tayo té oir li.</span><span class="example_en">It was the raccoon with a pointed snout and little black eyes; he took off running, but the hound dog saw him. </span><span class="example_code">(T23)</span></span> •<span class="headword">chyen tayo </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Mutt, dog of mixed breed;</span><span class="definition_fr"> chien de race mixte, chien bâtard. <span class="example"><span class="example_lc">En chyen tayo gen de long zòrey.</span><span class="example_en">A mutt has long ears. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •'Compair Tayot' <span class="example"><span class="example_lc">proper n.</span><span class="example_en">Brer Hound (folktale character); Compère Chien (personnage dans les contes). <span class="example"><span class="example_lc">♦Vanderdi bon matin, Compair Tayot passé aura cabanne Compair Lapin.</span><span class="example_en">Friday early in the morning, Brer Hound came near Brer Rabbit's house. </span><span class="example_code">(T3)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tayon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Blade;</span><span class="definition_fr"> lame.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tayon dè lach.</span><span class="example_en">The blade of an axe. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tchak</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Drunk, tipsy;</span><span class="definition_fr"> éméché, ivre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te pa sou, li te tchak.</span><span class="example_en">He wasn't drunk, he was tipsy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Torti mayé avé Mamzel Calinda samdi k apé vini, et tou moune manzé, boi, jika yé tchiak.</span><span class="example_en">Brer Turtle will marry Miss Calinda this coming Saturday, and everyone will eat and drink until they are drunk. </span><span class="example_code">(T5)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tchake</span><sup>1</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To get drunk;</span><span class="definition_fr"> se soûler, s'enivrer.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tchake</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To check;</span><span class="definition_fr"> vérifier.</span> <em>Èna de patat toufe astè. Vou koupe li, SLICE ye, e vou fri vou zonyon, e vou met l dan zonyon-la, e vou met vou tap on la, e vou kit li epwi vou tchake li, pren en ti layè, vou toumen ye, brase ye, met vou tap..</em>Then there are smothered potatoes. You cut them, slice them, and fry your onions and put them in, and you put the lid on, and you leave it and then check it later. Take a spoon, stir them, stir them, and put the lid on. (<span class="variant_code">PC</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">tchakweyl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Coffee cup;</span><span class="definition_fr"> tasse à café.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tcharara</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>); tchadara (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Weak coffee;</span><span class="definition_fr"> café faible.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Bon kaf e fe plap-plap, tcharara fé tit-tit.</span><span class="example_en">Good coffee goes plop-plop, weak coffee goes teet-teet. (<span class="variant_code">ST</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tche</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Tail;</span><span class="definition_fr"> queue, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">keu</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tchefrout</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Far away;</span><span class="definition_fr"> loin d'ici.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gonn laba tchefrout.</span><span class="example_en">He left far away to no one knows where. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tchek</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); tchèk (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Check;</span><span class="definition_fr"> chèque.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kon nou fini moule nou koton, ye dòn nou mari en tchek pou so koton.</span><span class="example_en">When we've milled our cotton, they give our husbands a check for their cotton. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tchik</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Nerve;</span><span class="definition_fr"> toupet, culot.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To gen en tchik pou di mwa sa.</span><span class="example_en">You've got a nerve telling me that. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tchike</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Nervy;</span><span class="definition_fr"> qui a du culot.</span> <em>Li ouvèr mo glasyèr pou wa sa mo gen andan. Li tchike!.</em>She opened my refrigerator to see what I have inside. She's nervy! (<span class="variant_code">CA</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">tchike</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To put, stick;</span><span class="definition_fr"> fourrer, mettre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tchike to lamen ant bar-la.</span><span class="example_en">Put your hand between the bars. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tchòk</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Blackbird;</span><span class="definition_fr"> merle.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tchòkòt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); tchòkò (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bun (in hair);</span><span class="definition_fr"> chignon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En tchòkòt se kòm en fonm fou so chève onsonm, e f ou en bouboul dèryè.</span><span class="example_en">A bun is when a woman puts her hair together, and makes a ball in the back. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tchonbon</span> <span class="pos">v.</span> <span class="definition_en">To hold;</span><span class="definition_fr"> tenir.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">tyen</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tchòris</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Chorizo, sausage;</span><span class="definition_fr"> saucisse, chorizo.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M ajèt mo letchòris.</span><span class="example_en">I buy my chorizos. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yété gagnin des tas énormes de chorisses.</span><span class="example_en">They had huge piles of chorizos. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tchoup</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Minnow;</span><span class="definition_fr"> vairon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tchoup dan larivyè, ye lèv de tchoup osi.</span><span class="example_en">Minnows are found in the Mississippi, but they also raise them. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">tchoup gro vant </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); tchoup gro vont (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Pot-bellied minnow; espèce de vairon. <span class="example"><span class="example_lc">Tchoup gro vant. Mo te kònen pèche sakale ave ye.</span><span class="example_en">I used to fish sacalait with them (with big-belly minnows). (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">tchoup choupik </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Small variety of minnow;</span><span class="definition_fr"> espèce de petit vairon.</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tchu</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">ST</span>); tchi (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Buttocks, ass;</span><span class="definition_fr"> cul.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To fè myè fe sa o m a taye to tchi.</span><span class="example_en">You'd better do that or I'm going to whip your behind. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M ap ale kou-pye twa dan to tchi. To tro move.</span><span class="example_en">I'm going to kick you in the ass. You're so bad. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">hale son tchou </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To haul one's ass;</span><span class="definition_fr"> se magner le derche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">De tous les bords yé descendu pauvre nèg-là, li té juste halé son tchou.</span><span class="example_en">From every side they were coming down on the poor black man, he was just hauling his ass. </span><span class="example_code">(DC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tchurout</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); latchurout, latchirout (<span class="variant_code">PC</span>); latchirit, tchiri (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Diarrhea;</span><span class="definition_fr"> diarrhée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li manje tèlman labouchri li trape latchirit.</span><span class="example_en">He ate so much pork, he got diarrhea. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">te</span><sup>1</sup> <span class="example"><span class="example_lc">det.poss.pl.</span><span class="example_en">Your; tes. cf. <span class="example"><span class="example_lc">to</span><span class="example_en"></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">te</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Tea;</span><span class="definition_fr"> thé.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">dite</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">te</span><sup>3</sup> <span class="example"><span class="example_lc">verb marker</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); t (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); tè (<span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> [Marker of past tense]. <span class="example"><span class="example_lc">Mo t ap boukanne de sosis dan en gro SMOKER.</span><span class="example_en">I was smoking sausage in a big smoker. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo tè lèmen lachas.</span><span class="example_en">I used to like the hunt. (<span class="variant_code">MO</span> 60); <span class="example"><span class="example_lc">Ye te pa gen Edikasyon, mè tou moun-sa-ye te konnen sa ye te e di.</span><span class="example_en">They had no education, but all those people used to know what they were talking about. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Vye tan pase, ye te mèt moun mouri desi en katafal avon ye mèt li dan so sèrkœy.</span><span class="example_en">A long time ago, they would put a dead person on a cooling board before they put him in his casket. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<em>Mari la prend ti garçon la pou resté avec li et li té cré li té ein zombi, pasqué li té pas dit li coman li té connin ça li té dit..</em>The husband took the little boy to live with him, and he thought he was a zombie because he did not say how he knew the things he said. (<span class="variant_code">FO T27</span>) 2.<span class="definition_en"> [Copula used in past tense]. <span class="example"><span class="example_lc">Mo tè brav.</span><span class="example_en">I was brave. (<span class="variant_code">MO</span> 60); <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo te douz an, mo aprann koud e mo fe en rob.</span><span class="example_en">When I was twelve, I learned to sew and I made a dress. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo ale lapotikèrpou achte remèd pou mo piti ki te malad.</span><span class="example_en">I went to the pharmacist to buy medecine for my child who was sick. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <em>♦Ç'afait Compair Lapin couri cherché ein la corde qui té longue et ben fort..</em>So Brer Rabbit went to get a rope that was long and very strong. (<span class="variant_code">FO T1</span>) 3.<span class="definition_en"> [Copula used in past passives]. <span class="example"><span class="example_lc">Primyè pi ki te fouye isi sete kote HIRSCH.</span><span class="example_en">The first oil well they dug here was near Hirsch. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lalevé qui asteur si vide, dé provisions té si chargé, qué miré yé rend moin stupide.</span><span class="example_en">The levee which is now so empty was so loaded with supplies that looking at them left me speechless. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> 4.<span class="definition_en"> [Used in the 'if' clause of hypothetical conditionals]. <span class="example"><span class="example_lc">Si mo te konnen li te la, mo se pa vini.</span><span class="example_en">If I had known he was there, I would not have come. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si li te vini, mo se ede li avèk so lenj.</span><span class="example_en">If he had come, I would have helped him with his clothes. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <em>♦Sivous té connin ça moin mo connin, vous té pair aussite et vous té pas quitté n.</em>'<span class="example"><span class="example_lc">homme la vini dans vous la maison.</span><span class="example_en">If you knew what I know you would be afraid too and you would not let that man come into your house. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tèknik</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Technique;</span><span class="definition_fr"> technique.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No te pa konè aryen pou le tèknik SHOT.</span><span class="example_en">We didn't know anything about the technique of giving shots. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Tèksas</span> <span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); Tèksa (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Texas;</span><span class="definition_fr"> Texas.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen pou vlope en pake pou voye pou mo sèr dan Tèksas.</span><span class="example_en">I've got to wrap a package to send to my sister in Texas. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Tèksyen </span><span class="example"><span class="example_lc">proper n.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>). Texan; Texan. <span class="example"><span class="example_lc">Ina tro le Tèksyen ondon la Louzyòn, se le moun lwil.</span><span class="example_en">There are too many Texans in Louisiana, they are oil men. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> •<span class="example"><span class="example_lc">Navé ein jouife ki té boucou lémé grinbek et ki vand li a ein Teksien ki touyé li avé so rivolvert.</span><span class="example_en">There was a Jew who liked money a lot and who sold him to a Texan who killed him with his revolver. </span><span class="example_code">(T13)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tèl</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); tel (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Such, such a;</span><span class="definition_fr"> tel(s), telle(s). <span class="example"><span class="example_lc">Me e di twa tel kicho an-o la men sa min tel tel kicho.</span><span class="example_en">I'll tell you such a thing about that, but that means such and such a thing. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •tèl e tèl (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); tel e tel, tel tel, tèl è tèl, tèl tèl (<span class="variant_code">PC</span>). —<span class="pos">adj.phr.</span> <span class="definition_en">Such and such, so-and-so; tel et tel. <span class="example"><span class="example_lc">To gen tel tel laj, to te ne tel mwa, tel tel DATE dan mwa-la.</span><span class="example_en">You are so many years old, you were bom in such and such a month, on such and such a date in the month. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en plan pou fe tèl e tèl choj.</span><span class="example_en">I've got a plan to do such and such a thing. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<span class="pos">pron.</span> <span class="definition_en">So-and-so, such and such (a thing); Monsieur un tel, telle ou telle chose. <span class="example"><span class="example_lc">Tèl è tèl i e gòn en latèrmon pou, li sòti tchwe lasmèn pase.</span><span class="example_en">So-and-so went to a funeral for someone who was killed the week before. (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">tèl kòm </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Just like;</span><span class="definition_fr"> tout comme.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le Blon achte ye laba tèl kòm ye t achte le mile isi.</span><span class="example_en">The whites bought them over there just like you buy mules here. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li tèl kòm so moman. Li di toujou la verite.</span><span class="example_en">She's just like her mother. She always tells the truth. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Men sa se en nòt zafè, vèje plakmin-la te la tel konm mo di twa.</span><span class="example_en">But that is another thing, the persimmon orchard was there just as I told you. [<span class="example"><span class="example_lc">'tel comme</span><span class="example_en">] (<span class="variant_code">DU</span>) •<span class="headword">tèl kòm sa-la </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Just like that, easily;</span><span class="definition_fr"> facilement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Metrès-ye te di mon kòm-sa-a mo piti-ye t apròn FRENCH tèl kom-sa-la.</span><span class="example_en">The teachers told me that my kids were learning French just like that. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">telefòn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); telefonn (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Telephone;</span><span class="definition_fr"> téléphone.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Me te ALREADY kou, e repòn telefòn-la me li te a repòn telefòn.</span><span class="example_en">I was going to pick up the phone, but she had already answered it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li resi trape man an telefòn.</span><span class="example_en">He succeeded in reaching me by phone. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">numero d telefonn </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Phone number;</span><span class="definition_fr"> numéro de téléphone.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">numero</span><span class="example_en">•<span class="headword">telefonn san fil </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Radio;</span><span class="definition_fr"> radio.</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">telegraf</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Telegraph;</span><span class="definition_fr"> télégraphe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En telegraf te pli vit k en telefòn.</span><span class="example_en">A telegraph was faster than a phone. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Lotcé bon courore: li galopé com divan, li fé tour laterre comme télégrafe..</em>The other one is a good runner; he ran like the wind, and toured the earth like a telegraph. (<span class="variant_code">T7</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">telegrafe</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To telegraph;</span><span class="definition_fr"> télégraphier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si no t ole telegrafe kèkchozno te blije ale dan stasyon pou voye mèsaj-la.</span><span class="example_en">If we wanted to telegraph something, we had to go to the station to send the message. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tèlèvizyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>); televizyon (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Television;</span><span class="definition_fr"> télévision.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo lenm gète tèlèvizyon.</span><span class="example_en">I like to watch TV. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tèlman</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); tèlmon, si-tèlmon (<span class="variant_code">NE</span>); si-tèlman (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> So;</span><span class="definition_fr"> si, tellement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Astèr ke le Kadjen vini tèlmon popilèr tu partou don pei-la, tou kekèn ole dèt le Kadjen.</span><span class="example_en">Now that Cajuns have become popular all over the country, everyone wants to be Cajuns. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nou te si-tèlman pòv</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">kan nou te jœn.</span><span class="example_en">We were so poor when we were young. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te si-tèlman kolèr, mo te firye.</span><span class="example_en">I was so angry, I was furious. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Toutça fait moin tellement peur, qué mo tremblé com ein nanguille..</em>All of that made me so afraid that I shook like an eel. (<span class="variant_code">T37</span>) 2.<span class="definition_en"> So many, so much;</span><span class="definition_fr"> tellement de, tant de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Laparwas isit gen si-tèlman le ti kanal e le ti bout dolo keu ina ye pa gen leu non dutou.</span><span class="example_en">This parish has so many little canals and stretches of water that there are some which have no name at all. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Enave si-tèlman moun, mo te pa kapab rekònèt li.</span><span class="example_en">There were so many people I couldn't recognize him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">tèlman ke </span><span class="pos">conj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); tèlmon ke (<span class="variant_code">NE</span>); si-tèlman kè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> So much (that);</span><span class="definition_fr"> tellement, tant (que). <span class="example"><span class="example_lc">Li t ape donse tèlmon ke so latcheu chmiz t ape sòrti ondeor de so kilot.</span><span class="example_en">He was dancing so much that his shirt-tail was coming out of his pants. (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo te dan lopital, mo manje dezeufmole tèlman ke mo te fen.</span><span class="example_en">When I was in the hospital, I ate soft-boiled eggs, I was so hungry. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Lisauté tellement que so la tchié sorti et tout moune oua li té ein macaque.</span><span class="example_en">He jumped so much that his tail fell off and everyone saw that he was a monkey. </span><span class="example_code">(FO T9)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">temwen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> temon (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Witness;</span><span class="definition_fr"> témoin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye mande man pou èt temon devan juri.</span><span class="example_en">They asked me to be a witness before the jury. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mova prende mo cœur pou jige et pou témoin.</span><span class="example_en">I will take my heart as a judge and as a witness. </span><span class="example_code">(T18)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tèn</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); tenn (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To dye, color;</span><span class="definition_fr"> teindre, colorer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pal min li pa FULL COLOR, se en koulè moyen detenn. Li pa osi tenn.</span><span class="example_en">Pale means it doesn't have it's full color, it's a rather faded color. It's not as richly colored. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M ap tenn dezèf pou Pak.</span><span class="example_en">I'm dying eggs for Easter. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tènis</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Tennis shoes, sneakers;</span><span class="definition_fr"> baskets, (chaussures de) tennis. <span class="example"><span class="example_lc">Mo papa k chache en pè d tènis pou mo frè.</span><span class="example_en">My daddy went to get a pair of tennis shoes for my brother. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tenk</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Tank, cistern;</span><span class="definition_fr"> citerne, réservoir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li tonmb dan l tenk.</span><span class="example_en">He fell into the tank. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen de gro tenk dolo an ariyèr lamezon.</span><span class="example_en">I had two big tanks of water behind the house. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tenkina</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Cinchona (tree, bark);</span><span class="definition_fr"> quinquina (arbre, écorce). <em>♦[Pou] di son tro ba, pronn lapoud tenkina, met sa don lekòrch en mrizye..</em>For low blood pressure, take some powdered bark of the cinchona tree, and put it in the bark of a wild cherry tree. (<span class="variant_code">BI</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tenmbre</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Crazy;</span><span class="definition_fr"> fou, insensé, timbré.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To wa sa-lœ, se motche tenmbre.</span><span class="example_en">You see this one, he's half crazy. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tenn</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); tenyen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); tengnen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To turn off (an electrical appliance);</span><span class="definition_fr"> éteindre, fermer (un appareil). <span class="example"><span class="example_lc">Tenn li.</span><span class="example_en">Turn it off (i.e. the television). (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Vini tenyen stov-la. M ap santi gaz</span><span class="example_en"> Come turn the stove off. I'm smelling gas. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To extinguish, put out;</span><span class="definition_fr"> éteindre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">SPIRIT-la te kònen tenyen li lalonnt.</span><span class="example_en">The spirit kept putting out his lamp. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye i pou pele ponpye pou tengnen fe andan lamezon.</span><span class="example_en">They had to call the fire to extinguish the firemen in the house. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sito ke chondel-la va tenye, sa lev lestoma.</span><span class="example_en">As soon as the candle goes out, that will cure the stomachache. [<span class="example"><span class="example_lc">l'tinyé'</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tennesi</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Tansy;</span><span class="definition_fr"> tanaisie.</span> (<span class="example"><span class="example_lc">Tanacetum vulgare</span><span class="example_en"><em>. ♦[Pou] mal orey, pronn di tennesi e kraze sa..</em>For an earache, take some tansy and crush it up. (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); latè (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); latèr (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Land, ground, earth;</span><span class="definition_fr"> terre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa fe li mèt mai partèr on latèr.</span><span class="example_en">So he put the corn down on the ground. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <em>Ye t ape hale dibwa dan dolo. Kan ye arive o bout, ye hele: Lache li pou mèt li anlè latèr..</em>They were hauling logs in the water. When they got to the end, they yelled: Let go so they could put it on land. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Litendé Compair Taureau apé béglé et gratté la terre.</span><span class="example_en">He heard Brer Bull bellowing and scraping the earth. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span> •<span class="headword">a tèr </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To the land, shore;</span><span class="definition_fr"> a terre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan bato-la mèt a tèr, tout moun desann.</span><span class="example_en">When the boat landed everyone got off. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Etcher ti nange la halé fourmi à ter.</span><span class="example_en">And the dear little angel pulled the ant to shore. </span><span class="example_code">(T18)</span></span> •<span class="headword">fe manje latè </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To make s.o. eat dirt, make s.o. crawl; faire mordre la poussière. <em>Wi, èl fe li manje latè! Ofonf se kanaiy..</em>Boy, did she make him eat dirt! She's so cruel. (<span class="variant_code">BT</span>) •<span class="headword">mèt a tèr </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To land;</span><span class="definition_fr"> atterrir, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">mèt</span><span class="example_en">•<span class="headword">monrso d tèr </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Plot of ground;</span><span class="definition_fr"> lopin de terre.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">morso</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> Ground, soil, dirt;</span><span class="definition_fr"> terre, sol.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Latè-sa-a gen en lo kayou.</span><span class="example_en">This soil is full of stones. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan to plant to frèz-ye, to me en plastik chak kote pa pou ye touche latèr-la pa pou li sali ye.</span><span class="example_en">When you plant your strawberries you put plastic on each side so they don't touch the soil, so it doesn't get them dirty. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] poro, to va a en simityèr e to pronn latèr si en fòs. La to fròt chak poro pondon tape marche e to voy li on aryèr to do..</em>For warts, you go to a cemetery and you take some dirt from a grave. Then you rub each wart while you're walking and you throw it behind your back. (<span class="variant_code">BI</span>) •<span class="headword">latèr disèl </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Salt marsh;</span><span class="definition_fr"> terre salée.</span> •<span class="headword">latèr fort </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Rich soil, black soil, fertile soil;</span><span class="definition_fr"> terre noire, terre fertile.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To peu pa fe koton dan latèr fòrt.</span><span class="example_en">You can't grow cotton in rich black soil. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">latèr gra </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); latè gra, tè gra (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Clay, «blackjack»; argile. <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Dahomey ramassé ein morceau laterre gras.</span><span class="example_en">Brer Dahomey picked up a piece of clay. </span><span class="example_code">(T6)</span></span> •<span class="headword">tatè gri </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Gray soil;</span><span class="definition_fr"> terre grise.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena latè nwaena latè gri, ena tou kalite.</span><span class="example_en">There is black dirt, there is gray dirt, there are all kinds. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">latèr mou </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Wetland;</span><span class="definition_fr"> marécages.</span> •<span class="headword">latè nwa </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Black soil, rich soil, fertile soil;</span><span class="definition_fr"> terre noire, terre fertile.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena latè nwa, ena latè gri, ena tou kalite.</span><span class="example_en">There is black dirt, there is gray dirt, there are all kinds. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">latè sab </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); latè deu sab, latenr sab (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sandy soil;</span><span class="definition_fr"> terre sableuse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Latè sab, pou fe vou rekòt se mye.</span><span class="example_en">Sandy soil is better for raising crops. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tèrbolize</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To confuse, upset;</span><span class="definition_fr"> embrouiller, énerver.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye vyen tèrbolize e ye peu pa parle byen kòm ye labitud parle.</span><span class="example_en">They get confused and they can't speak as well as they usually do. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">terebantin</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); tèrbantin (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Turpentine;</span><span class="definition_fr"> térébenthine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye mèt kolòy e ye te met tèrbantin on koupe-la. Sa te brul.</span><span class="example_en">They used to put kerosene and turpentine on the cut. That would bum. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan piti-ye te gen devè, no te pase tèrebantin anlantour so lanmbri.</span><span class="example_en">When children had worms we put turpentine on their belly buttons. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yéprend ein pote ferblanc yé metté ladans piment avec télébentine et yé frotté chien la partout.</span><span class="example_en">They took a tin pot and put pepper and turpentine in it and they scrubbed the dog all over. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tèri</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60); teri (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To use up, dry up;</span><span class="definition_fr"> tarir, sécher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To ka pron en de e t ale tèri larivyèr avèk de-la.</span><span class="example_en">You can get a thimble and try to dry up the river with the thimble. (<span class="variant_code">MO</span> 60); <span class="example"><span class="example_lc">Kouri wa, mo kwa mo chodyè ap teri.</span><span class="example_en">Go and see, I think my pot has dried up. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">terib</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); tèrib (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Awful, bad;</span><span class="definition_fr"> terrible.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te si tèrib.</span><span class="example_en">It was so awful. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li tèrib. Li par. Li pa di aryen a pèrsonn eou li ap ale.</span><span class="example_en">He's bad. He leaves. He doesn't say a word to anyone about where he's going. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦C'est mois-ci là qui plis terrib pou zouragans.</span><span class="example_en">That month is the worst for hurricanes. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Wild, unruly;</span><span class="definition_fr"> sauvage, fougueux, indiscipliné.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Boug-sa-a terib, wi.</span><span class="example_en">That guy is unruly, yes. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tèritwar</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>); tèritwa (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Territory;</span><span class="definition_fr"> territoire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le primyèr ke vini, kant i dekouvèr leu tèritwar isi, inave deu ou trwa frèr.</span><span class="example_en">The first ones to arrive here, when they discovered the territory here, there were two or three brothers. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tèrm</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Term, end;</span><span class="definition_fr"> terme, fin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Contre nous, préjugé des milates, li va jamais gagnin ein terme.</span><span class="example_en">Against us, the mulattos' prejudice will never come to an end. </span><span class="example_code">(T35)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tèrmomèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); tèrmomet (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Thermometer;</span><span class="definition_fr"> thermomètre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To mèt en tèrmomèt anba so lalang pou wa koman ho so lafyèv ye.</span><span class="example_en">You put a thermometer under his tongue to see how high his fever is. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tèryèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); tèryè (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">CA</span>); tèriyèr (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Hand drill, auger, borer;</span><span class="definition_fr"> tarière, perceuse (à main). <span class="example"><span class="example_lc">En DRILL, li pèrse parey konm tèryèr, men se plu vit fe.</span><span class="example_en">A drill pierces just like a hand drill, but it is faster. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En tèryèr tourn e fe de trou pou mèt en lavis. Se en zouti.</span><span class="example_en">A hand drill turns and makes holes to put a screw in. It's a tool. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tès</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); tes (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To test;</span><span class="definition_fr"> tester, éprouver.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen en zafè pou prèsè JUICE-leu. Ye gen tès li.</span><span class="example_en">They have an instrument for squeezing the juice. They have to test it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); latet, tet (<span class="variant_code">PC</span>); latèt (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Head;</span><span class="definition_fr"> tête. <span class="example"><span class="example_lc">Li t ape donse so latèt don lèr.</span><span class="example_en">He was dancing with his head held high. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mon kouche latèt-la.</span><span class="example_en">I lie down with my head here. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo cheuveu ape tonbe deor mo latèt e mo pa konen sa pou fe.</span><span class="example_en">My hair is falling out of my head and I don't know what to do. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <em>♦Licogné so latête apé ein diboi: bip!.</em>He hit his head on a tree, whack! (<span class="variant_code">T8</span>) •<span class="headword">an tet </span><span class="pos">prep.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); an tèt (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1) In the head, in one's head; dans la tête. <span class="example"><span class="example_lc">Li ekri jamen aryen. Li tchen tou an tèt.</span><span class="example_en">He never writes anything. He keeps everything in his head. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2) At the head, in the lead; en tête. <span class="example"><span class="example_lc">♦Yétout té apé galpé et yé prend pou passé pont, Lion en téte avec so fille.</span><span class="example_en">They were all running and they got ready to cross the bridge, Lion at the head with his daughter. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> •<span class="headword">bon tet </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> A good head;</span><span class="definition_fr"> une bonne tête. <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen bon tet.</span><span class="example_en">I had a good head [on my shoulders]. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">gen latet dur </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); gen latèt di (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To be stubborn;</span><span class="definition_fr"> être têtu. •<span class="headword"> gen latèt lou </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); latèt lou (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To have a headache;</span><span class="definition_fr"> avoir mal à la tête. <span class="example"><span class="example_lc">To latet lou.</span><span class="example_en">You have a headache. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Pito di mo gen mal d tèt, ye di mo gen latèt lou.</span><span class="example_en">Rather than say I have a headache, they say I've got a heavy head. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">latèt ape tournen </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); latet e tournen (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To be dizzy;</span><span class="definition_fr"> avoir le vertige, avoir la tête qui tourne. <span class="example"><span class="example_lc">Mo latèt e tournen.</span><span class="example_en">I'm dizzy. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo latèt t ape tournen asmaten. Mo rèste asit.</span><span class="example_en">I was dizzy this morning. I stayed seated. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">gro latèt </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Bighead;</span><span class="definition_fr"> crâneur. •<span class="headword">mèt tèt e tèt onsanm </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To put one's heads together;</span><span class="definition_fr"> réfléchir ensemble.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No te pa kapab konprann. Sa s fe no mèt tèt e tèt onsanm e la no konprann.</span><span class="example_en">We weren't able to understand. So, we put our heads together and now we understand. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="headword"><subentry>•tèt-a-tèt </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Tête-à-tête; tête à tête. <span class="example"><span class="example_lc">♦Ainjour au soir, Cigogne</span><span class="example_en">(<span class="example"><span class="example_lc">mo cré c'était so fête</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">té invité Rénard soupé en tête à tête.</span><span class="example_en">One evening the Stork (I think it was his birthday) invited the Fox to have a private supper. (<span class="variant_code">T20</span>) •<span class="headword">latèt fromaj </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Head cheese;</span><span class="definition_fr"> fromage de tête. <span class="example"><span class="example_lc">Fe de bouchri, latèt fromaj, lapans-la, plen sa ave le trip-y e, sezannen sa byen, fe graton, le zandouy</span><span class="example_en"> We used to have communal hog slaughters, we made head cheese, smoked pig's stomach, sausage, we seasoned that and made crackling and andouille. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">pa gen bon latet </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To be crazy ;</span><span class="definition_fr"> être fou. <span class="example"><span class="example_lc">Li pa gen bon latet.</span><span class="example_en">She is crazy. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Head [of hair]; chevelure. •<span class="headword">latet prop </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); latèt prop (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Bald head;</span><span class="definition_fr"> tête chauve. <span class="example"><span class="example_lc">Latet prop, pa gen chèvè ditou, en latèt prop.</span><span class="example_en">'A clean head' means having no hair at all, a bald head. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">latet krote </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Kinky hair;</span><span class="definition_fr"> cheveux crépus, •<span class="headword">latèt blan </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); tèt blan (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1) White hair; cheveux blancs. <span class="example"><span class="example_lc">Wa mo y a di mo gen latèt blan.</span><span class="example_en">To see me they would say I have white hair. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2) Blond hair; cheveux blonds. <span class="example"><span class="example_lc">En miraini se kèken kiy byen klèr avèk enn tèt blan ou ben enn tèt rouj.</span><span class="example_en">A [miraini] is someone with very light skin and blond or red hair. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="headword">latet fonm blon </span><span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Chrysanthemum;</span><span class="definition_fr"> chrysanthème.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Poude emòrvid, pronn latèt fonm blon e laflijè de mezon.</span><span class="example_en">For hemorrhoids, take some chrysanthemums and some house figwort. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> •<span class="headword">tèt nu </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Bald head;</span><span class="definition_fr"> tête chauve. cf. <span class="example"><span class="example_lc">nu</span><span class="example_en">•penye (so) latèt <span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To comb one's hair;</span><span class="definition_fr"> se peigner.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">pengnen</span><span class="example_en">3.<span class="definition_en"> Top, head (of a sugar cane stalk, vegetable, tree, etc.); tête (de la canne à sucre, d'un légume), cime, sommet (d'un arbre, etc.). <span class="example"><span class="example_lc">To hal li konm sa e to koup latet-la THEN to koup pye-la.</span><span class="example_en">You pull it like this and then you cut off the head, and then you cut the base [of the cane stalk]. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Leste comme ein cureuil dans ein ti moment li té dans la téte nabe la.</span><span class="example_en">As nimble as a squirrel, in a moment he was atop the tree. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span> •<span class="headword">latèt dechou </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Head of cabbage;</span><span class="definition_fr"> tête de chou. cf. <span class="example"><span class="example_lc">chou</span><span class="example_en">4.<span class="definition_en"> Head of a bed;</span><span class="definition_fr"> tête de lit. <span class="example"><span class="example_lc">Kouche swa o pye on latet.</span><span class="example_en">To sleep at the foot or at the head [of the bed]. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Latèt du lit.</span><span class="example_en">The head of the bed. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tèt-d-oriye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); tèt-lorye (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Pillowcase;</span><span class="definition_fr"> taie d'oreiller.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M achte en gro roulo letòf pou fe dra e tèt-d-oriye.</span><span class="example_en">I bought a big bolt of material to make sheets and pillowcases. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tète</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); tete (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Breast, nipple, teat;</span><span class="definition_fr"> téton, mamelle, sein.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena moun kan ye gen en bebe, ye dòn li ye-kenn tète.</span><span class="example_en">There are some people who, when they have a baby, they let the baby suckle their own nipple. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tète</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); tete (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To suck (a baby bottle or breast);</span><span class="definition_fr"> téter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To gen p mèt bibron anlèr boutey-la pou li kapab tète so boutey.</span><span class="example_en">You have to put the nipple on the bottle so that the baby can suck it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To suck, suckle, nurse;</span><span class="definition_fr"> téter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Piti-le e tete.</span><span class="example_en">The baby is nursing. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Francoèse aussi té gagnin ein long la tcheu, mais so quene té tordé autour so cou et li ttapé sucé ptit bout là tou comme si c'était ein bébé qui ttapé tété dans ein biberon.</span><span class="example_en">Frances also had a very long tail, but hers was wrapped around her neck and she was sucking on the end of it like a baby suckling a bottle. </span><span class="example_code">(T40)</span></span> •<span class="headword">dòn tète </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To nurse, breast-feed; nourrir au sein, allaiter. <span class="example"><span class="example_lc">Li p ole dòn so piti tète, life en lòt fonm dòn so piti tete.</span><span class="example_en">She doesn't want to breast-feed her baby, she has another woman breast-feed him. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">teton</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); tetan, tèton (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Breast, nipple;</span><span class="definition_fr"> téton, sein.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li dòn li tete so teton.</span><span class="example_en">She gave it her breast to suckle. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo piti te ne, mo tèton vini tann.</span><span class="example_en">When my children were bom, my nipples got tender. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> REM: In <span class="variant_code">ST</span>, this only means 'nipple' and <span class="example"><span class="example_lc">sen</span><span class="example_en">means 'breast'.</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">teutay</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Bug, insect;</span><span class="definition_fr"> insecte, bestiole.</span> <em>Sa se en gro teutay!.</em>That's a big bug! (<span class="variant_code">ST</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">teyat</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">CA</span>); teat (<span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> Theater, cinema, movie theater;</span><span class="definition_fr"> théâtre, cinéma. <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo te ale o teyat, ye te gen en lalign moun debout ap atann pou rantre dan teyat.</span><span class="example_en">When I went to the movies, there would be a line of people standing waiting to get in the theater. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Le soir, las dé rodailler, mo prand ein tiquette aux théâte.</span><span class="example_en">That evening, tired of gallivanting, I bought a ticket for the theater. </span><span class="example_code">(T38)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Show;</span><span class="definition_fr"> spectacle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Konpè Bouki, Konpè Lonpen e ye teyat.</span><span class="example_en">Brer Bouki, Brer Rabbit and their show. [<span class="example"><span class="example_lc">'téyat'</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">DU</span>)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ti</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Little, small;</span><span class="definition_fr"> petit.</span> REM: This form occurs in certain nominal compounds. For the usual adjective form, see <span class="example"><span class="example_lc">piti</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ti-garson</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Grandson;</span><span class="definition_fr"> petit-fils.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tifòid</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); tifòyid (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Typhoid (fever);</span><span class="definition_fr"> fièvre typhoïde. <em>♦[Pou] tifoid, fe bouyi di mongilye. Donn en ti tas a kafe trwa jwa par jour..</em>For typhoid, boil some marsh elder. Give [the sick person] a small coffee cup of that three times a day. ['<span class="example"><span class="example_lc">typhoide</span><span class="example_en">] (<span class="variant_code">BI</span>) •<span class="headword">lafyèv tifoid </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Typhoid (fever);</span><span class="definition_fr"> fièvre typhoïde, <span class="example"><span class="example_lc">ci. fyèv</span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tig</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Tiger;</span><span class="definition_fr"> tigre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye di ye se de tig, bèbtis-ye.</span><span class="example_en">They say they are tigers, those Baptists. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En tig gen de tach. Li takte.</span><span class="example_en">A tiger has spots. He's spotted. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">proper n.</span><span class="example_en">Brer Tiger (folktale character); Compère Tigre (personnage dans les contes). <span class="example"><span class="example_lc">♦Ein zou Compair Tigue, ki pli brave, pran couraze et parti avé so ti gasson pou couri fé visite à Compair Cabri.</span><span class="example_en">One day, Brer Tiger, who was braver, gathered his courage and left with his little boy to pay a visit to Brer Goat. </span><span class="example_code">(T8)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tigri</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Card game played with 32 cards; jeu de cartes joué avec 32 cartes. <span class="example"><span class="example_lc">Nou te konne jwe tigri pou larjan.</span><span class="example_en">We used to play tigri for money. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tij</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> latij (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Stem, stalk;</span><span class="definition_fr"> tige.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mon mari vòye man deroz avek longn latij.</span><span class="example_en">My husband sent me roses with long stems. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Pou] lamaladi kèr, met en lakle nèf ki jame sèrvi, en latich jiromon jonn, e en nwa miskad don en ti fisel; to mar sa otour to kou.</em> For heart disease, put a new key that has never been used, the stem of a yellow pumpkin, and a nutmeg on a string and tie that around your neck. ['l'atiche'] (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">tikèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Ticket;</span><span class="definition_fr"> billet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo i lachans. Ye dòn man en tikèt pou ale wa laplòt</span><span class="example_en">I got lucky. They gave me a ticket to go to the ballgame. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>•Le soir, las dé rodailler, mo prand ein tiquette aux théâte..</em>In the evening, tired of gallivanting, I bought a ticket for the theater. (<span class="variant_code">T38</span>) 2.<span class="definition_en"> Traffic ticket;</span><span class="definition_fr"> contravention, procès-verbal. <span class="example"><span class="example_lc">Polis-la lenm ekri en tikèt</span><span class="example_en">The policeman likes to write a ticket. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> ting <span class="pos">onom.</span> <span class="definition_en">Ding-dong! Ding! <em>•Faut vos levé bonne her, et pis coûté l'horloge... Sitôt li sonain «ting»... bardez, zamis, parti..</em>You have to get up early, and listen to the clock... As soon as it rings, ding-dong, hurry, my friends, get going. (<span class="variant_code">T26</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tiraye</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To argue;</span><span class="definition_fr"> se disputer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye t ape tiraye e ye jete lalanp-la partè.</span><span class="example_en">They were arguing and they knocked the lamp on the floor. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">tiraye an </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To shoot at;</span><span class="definition_fr"> tirer sur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ina plen moun ki e tiraye an no boug-sa-la.</span><span class="example_en">There were a lot of people shooting at our men (in the Civil War). (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tire </span>(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); tir (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>); tirè (<span class="variant_code">MO</span> 60). —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To shoot;</span><span class="definition_fr"> tirer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Astèr ye pran en karabin, ye tir li.</span><span class="example_en">Nowadays they take a carbine and shoot it (i.e. the pig). (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Li tir si kou. Me chak fwa l a tire en kou, t a ole li bèk l a tire en lot.</span><span class="example_en">It shoots six shots. But each time it shoots, you pull it back it'll shoot another. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen so fizi armen e li te gen so dwa anlè gachèt-la e li te pare pou tire.</span><span class="example_en">He had his shotgun loaded and he had his finger on the trigger and he was ready to shoot. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>•Anmeriken-la trape so fizi e tire li an trèvè so kò. Li tchwe li fre..</em>The American grabbed his rifle and shot him through his body. He killed him cold. (<span class="variant_code">JR</span>) •<span class="headword">tire kanik </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To shoot marbles;</span><span class="definition_fr"> caler des billes.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou te tire kanik avèk ti garson-le.</span><span class="example_en">We would shoot marbles with the boys. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To throw;</span><span class="definition_fr"> jeter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ina deu, enn chari e pi na en flouk. Kant i rant dan latèr li tir latè le deu bòr.</span><span class="example_en">There are two different ones, a single and a double plow. When you push it into the ground it throws dirt on both sides. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Tire DICE komon ye di sa, tire ye.</span><span class="example_en">Throw the dice, as they say, throw them. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>•E vou pronn trwa pwanye mayi e vou tir sa onm ba so lit..</em>And you take three handfuls of corn and you throw it under his bed. (<span class="variant_code">BI</span>) 3.<span class="definition_en"> To pull out, draw out, extract;</span><span class="definition_fr"> sortir, retirer, extraire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen GEORGIA COW, mo te wa tire dile.</span><span class="example_en">I used to have a Georgia cow that I drew milk from. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Tire kart.</span><span class="example_en">To draw cards. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>•Pou frison potrin met de sonsi pou tire dison ontour kote, sa kalme to ladoulè..</em>For pneumonia, put on leeches to draw the blood out, and that will calm your pain. (<span class="variant_code">LA</span>) •<span class="headword">tire en lakous </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To race, have a race;</span><span class="definition_fr"> faire la course.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Anon tire lakours e wa kèl ki va gongnen.</span><span class="example_en">Let's have a race and see which one is going to win. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>•Zo kapab tire en lakous, e sila ki a rive isi premyen dimanch ma marye avek li..</em>You could have a race, and the one who arrives here first, I'll marry him on Sunday. (<span class="variant_code">JR</span>) •tire (so) fotografi <span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To take one's picture;</span><span class="definition_fr"> prendre une photo, <span class="example"><span class="example_lc">cf. fotografi</span><span class="example_en">•<span class="headword">tire en portre </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To take a picture;</span><span class="definition_fr"> prendre une photo.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">portre</span><span class="example_en">•<span class="headword">tire de vis </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To tell jokes;</span><span class="definition_fr"> raconter des blagues.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">vis</span><span class="example_en">•<span class="headword">tire en plan </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To plan, make, draw up, a plan;</span><span class="definition_fr"> planifier, formuler un plan, tirer des plans.</span> <em>♦Nous autes femmes et pitits apé crévé faim et mo vini (ouâ) vous pou no tiré in plan pou sauvé yé..</em>Our wives and children are dying of hunger, and I have come to see you so we can draw up a plan to save them. (<span class="variant_code">T9</span>) •<span class="headword">tire pay </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To draw straws;</span><span class="definition_fr"> tirer à la courte paille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou te jwe lekòl dan lete. Tou moun t ole èt metrès lekol. No se gen pou tire pay pou konen ki se èt metrès lekòl.</span><span class="example_en">We would play school in the summer. Everyone wanted to be the teacher. We would draw straws to see who would be the teacher. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> 4.<span class="definition_en"> To lift, raise;</span><span class="definition_fr"> soulever.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kon mo t ape tire l balye kom-sa-la, mo wa li.</span><span class="example_en">As I was raising the broom like that I saw him. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> 5.<span class="definition_en"> To milk;</span><span class="definition_fr"> traire.</span> <em>Nou te tire le vach a lamen!.</em>We used to milk cows by hand. (<span class="variant_code">NE</span>) <em>♦[Pou] koklich en ti bebe, fe en jumon ki gen en ti poulen soufle don so figir. La, tir li e fe ti bebe-la bwa so di le cho..</em>For the whooping cough of a child, make a mare which has a foal breathe in his face. Then milk her and have the little baby drink her milk. (<span class="variant_code">BI</span>) —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To turn, become (reddish, greenish, etc.); devenir, tourner, tirer sur (le rouge, le vert, etc.). <em>♦[Pou] vomisman, vou met en kirelye lafarin fronse don dolo, e enn fwa li tir o klèr, vou bwa li..</em>For vomiting, you put a spoonful of wheat flour in water, and once it starts to turn light you drink it. (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tiròr</span> <span class="pos">n.</span> tirè (<span class="variant_code">CA</span>); tirèr (<span class="variant_code">MO</span> 60). Shooter, marksman; tireur. <span class="example"><span class="example_lc">Li konen koman pou vize. Se en bon tiré.</span><span class="example_en">He knows how to aim. He's a good marksman. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>•Li pêlé bon tirore ki mêté ein ti bombe dan so fizi..</em>He called a good marksman who put a little bomb in his rifle. (<span class="variant_code">T7</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">tirwar</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>); tirwa (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Drawer;</span><span class="definition_fr"> tiroir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li met papye-a dan tirwa-la.</span><span class="example_en">He put the paper in the drawer. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> ; <span class="example"><span class="example_lc">To jis foure lenj dan to tirwa.</span><span class="example_en">You just stuff clothes in your drawer. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tise</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To weave;</span><span class="definition_fr"> tisser.</span> <em>•Faut pas li coude chimise yé, jisse tissé yé..</em>She would must not sew the shirts, only weave them. (<span class="variant_code">FO T23</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">tit-anfan</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); tiz-anfan (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Grandchild, grandson;</span><span class="definition_fr"> petit-fils, petite-fille. <span class="example"><span class="example_lc">Gar, sa mo tit-anfanachte</span><span class="example_en"> Look what my grandchild bought me. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo tiz-anfan menen so ti bèl wa en gem laplòt.</span><span class="example_en">My grandson took his girlfriend to see a baseball game. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="headword"><subentry>•tiz-anfan </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> pitiz-anfan (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Grandchildren;</span><span class="definition_fr"> petits-enfants. <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen juch pitiz-anfan astè. Tou mo piti-ye gran astè.</span><span class="example_en">I just have little grandchildren now. All of my kids are adults now. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="headword"><subentry>•gran-tiz-anfan </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Great-grandchildren; arrière-petits-enfants. cf. <span class="example"><span class="example_lc">gran </span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tit-fly</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>); ti-fîy (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Granddaughter;</span><span class="definition_fr"> petite-fille. <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en ti-fiy.</span><span class="example_en">I have a granddaughter. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">titch</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To teach;</span><span class="definition_fr"> enseigner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si mo dan la vilaj mo titch kètakizm.</span><span class="example_en">If I'm in town I teach catechism. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">titis</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); titit (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Small bird (generic usage);</span><span class="definition_fr"> petit oiseau (usage générique). (<span class="variant_code">PC</span>) <em>♦Si to pa fé ça, mo di toi, mo tranglé toi com titice..</em>If you don't do that, I tell you, I'll strangle you like a small bird. (<span class="variant_code">T8</span>) 2.<span class="definition_en"> Hummingbird;</span><span class="definition_fr"> colibri.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En titis se en ti zozo ki votij tou-l-tan.</span><span class="example_en">A hummingbird is a little bird that flies all the time. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Ruby or golden-crowned kinglet; espèce d'oiseau. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tivi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> TV, television;</span><span class="definition_fr"> télé, télévision.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye di se le tivi ki dòn le moun le move diresyon.</span><span class="example_en">They say it's TV that sets a bad example for people. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tiyo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Pipe, tube;</span><span class="definition_fr"> tuyau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye ponp li dan en tiyo dan l chon.</span><span class="example_en">They pump it through a pipe into the field. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sa pran de tiyo pou mennen dolo dan la mezon.</span><span class="example_en">It takes pipes to bring water into the house. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Drinking straw;</span><span class="definition_fr"> paille (pour boire). <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou di son klè to met de klou rouye den boutey dolo pi to bwa sa apre chak repa en gro gòrje avek en tiyo.</span><span class="example_en">For thin blood you put rusty nails in a bottle of water, and you drink a big mouthful of that after each meal with a straw. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tiyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Headscarf, madras handkerchief twisted into a turban;</span><span class="definition_fr"> fanchon, fichu, foulard de Madras roulé en forme de turban.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan safe fre, mo mare mo tiyon desi mo latèt.</span><span class="example_en">When it's cold out, I tie my scarf on my head. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yéacheté lézottes nous popa pou ein tignon rouge, in bouteille tafia ou in vié fisi.</span><span class="example_en">They bought others from our ancestors for a red scarf, a bottle of rum or an old rifle. </span><span class="example_code">(FO T20)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tizàn*</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> tizann (<span class="variant_code">CA</span>); latizann (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); latizòn, latizonn (<span class="variant_code">PC</span>); latizenn (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Herbal tea;</span><span class="definition_fr"> tisane.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li fe en latizann.</span><span class="example_en">He made an herbal tea. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No te fe tizann avèk ti lòrye e no te bwa sa avèk no soupe.</span><span class="example_en">We would make herb tea with bay laurel and we would drink that with supper. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou peche lafyev, bwa tizonn to fe vek mai tonn e kafe vè.</span><span class="example_en">To cure fever, drink an herbal tea made with sweet corn and green coffee, [<span class="example"><span class="example_lc">'tisonne'</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">BD</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tizon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Firebrand;</span><span class="definition_fr"> tison.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tizon-yen dife-la no te sèr sa pou limen no lalanp kan no te pa gen zalimèt.</span><span class="example_en">The firebrands, we used to use them to light our lamps when we didn't have matches. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tan pri, Compair Zoâ, guété Compair Lapin, jika mo couri charché tizon difé.</span><span class="example_en">Please, Brer Goose, watch Brer Rabbit while I go get a firebrand. </span><span class="example_code">(T3)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">to</span><sup>1</sup> <span class="example"><span class="example_lc">det.poss.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">gen.</span>); ton (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>); to...-ye (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); te, ta...le (pl.) (<span class="variant_code">NE</span>); ta (f.) (<span class="variant_code">NE</span>). Your; ton, ta, tes. <span class="example"><span class="example_lc">To te foule to pye.</span><span class="example_en">You sprained your foot. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si to te bezòn en doktè to te gen met en FLAG kote ta pòt.</span><span class="example_en">If you needed a doctor you had to put a flag by your door. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">L e fe latèr kapote konm sa pou fe ton ran juch en bòr.</span><span class="example_en">It turns the dirt over like that to make your row even on one side. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <em>To jame kone te gran-pèr?.</em>You never knew your grandparents? (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Kan to plant to frèz-ye...</span><span class="example_en">hen you plant your strawberries... </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Sa to gen dan to men-ye?.</em>What do you have in your hands? (<span class="variant_code">JR</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">to</span><sup>2</sup> <span class="pos">pron.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); t (+ vowel) (<span class="variant_code">gen.</span>); tu (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ti (<span class="variant_code">BT</span>); tou (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">subj.</span><span class="example_en">You; tu. <span class="example"><span class="example_lc">Si to di li ke-chòj ondon kreol.</span><span class="example_en">If you tell him something in Creole. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ekan ena dolo ho e to va pa wa boskoyo sip, t a bokche apre li e t a tonbe.</span><span class="example_en">When there is a flood and you don't see a cypress knee, you will trip on it and fall. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">T e pase la, t e kapote latèr bor-la; ti veuve bor-la, t e kapote bor-la, ti kontinue.</span><span class="example_en">You came along here, you turned the earth over to one side, you went along there, turned it over on that side, and continued on. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <em>He! Sa t ape fe la-ba? Eou t ap ale?.</em>Hey ! What are you doing over there? Where are you going? (<span class="variant_code">ST</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Mais faut to promené moin to va fai tout sa mo va di toi et to va pas ri arien to va oua.</span><span class="example_en">But you must promise me you will do everything I tell you and you will not laugh at anything you see. </span><span class="example_code">(T30)</span></span> •to konè <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span>). You know; tu sais. <em>To kone, mòm BEEN ap travaye pou <span class="variant_code">BO</span>B.</em> You know, Mom has been working for Bob. (<span class="variant_code">NE</span>) 2.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">obj.</span><span class="example_en">You; te. <span class="example"><span class="example_lc">No va ale deyòr talèr. Map ale montre twa sa mo gen dan pake-la.</span><span class="example_en">We'll go outside shortly. I'm going to show you what I have in those packages. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 3.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">indef</span><span class="example_en">One, you; on, tu. <span class="example"><span class="example_lc">Parske to te peu pa kouri o doktœr.</span><span class="example_en">Because one couldn't go to the doctor's. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tò</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Taw, shooter (marble);</span><span class="definition_fr"> calot, grosse bille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To fe en CIRCLE</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">E to me le kankik andan milyeu, e deu pèson jou, EACH ONE gen en tò, en gros kannik e to sey KNOCK ye OUT OF THE RING</span><span class="example_en"> You make a circle. And you put the marbles in the middle, and both people play, each one has a big marble, and you try to knock the other guy out of the ring. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En tò, se en peu pli gro k en kanik. No te tire kanik.</span><span class="example_en">A taw is a little bigger than a marble. We used to shoot marbles. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">to-kèn </span>(<span class="variant_code">NE</span>); to-tchenn (<span class="variant_code">PC</span>); to-kenn (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); tò-tchèn (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>). —<span class="pos">pron.poss.</span> <span class="definition_en">Yours, your own;</span><span class="definition_fr"> le tien, la tienne, les tien(ne)s. <span class="example"><span class="example_lc">Ma mezon pli joli ke to-kèn</span><span class="example_en"> My house is prettier than yours. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> ♦Mo <em>ben peur ya reconnaite toi! Avec in la gueule com to quène, c'est impossib intrigué, mo croi..</em>I'm afraid they'll recognize you! With a face like yours, it's impossible to scheme, I think. (<span class="variant_code">T33</span>) —<span class="example"><span class="example_lc">adj.poss.emph.</span><span class="example_en">Your, your own; ton, ta, tes (propre(s)). <em>Si li di to genn lave lavesel tou le jou, sa se to-tchenn louvray. Si to te gen <span class="variant_code">MO</span>P, sa se te-tchenn, si to te gen <span class="variant_code">DU</span>ST, sa se to-tchenn..</em>If she told you you had to do the dishes every day that was your job. If you had to mop that was yours, if you had to dust, that was yours. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tode</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); tod! (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Medicinal tea, toddy, grog;</span><span class="definition_fr"> tisane médicinale, toddy, grog.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ranje vou en ti tode, en ti te cho kòm en te.</span><span class="example_en">Fix a little herbal tea for yourself, a little hot tea. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tomat</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Tomato;</span><span class="definition_fr"> tomate.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tomat-ye e vini mi anndan lafinèt-la.</span><span class="example_en">The tomatoes are getting ripe in front of the window. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">pye tomat </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Tomato plant;</span><span class="definition_fr"> pied de tomates.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en pè pye tomat.</span><span class="example_en">I have several tomato plants. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">tomat kreyòl </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Creole tomato;</span><span class="definition_fr"> tomate créole.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ton</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Tone (of voice);</span><span class="definition_fr"> ton (de la voix). <span class="example"><span class="example_lc">♦E ben, Nonk Remi, ye pele mwen, ti gason la di ek en ten koupab, ye vini pele mwen, ye di mwen ye te genyen en pistole e lapoud laba.</span><span class="example_en">Well, Uncle Remus, they called me, they came to call me and they told me they have a pistol and some powder down there. </span><span class="example_code">(DU)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tonb</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> latonb (<span class="variant_code">CA</span>); latanm (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Tomb (above-ground vault); tombeau (au dessus de la terre). <span class="example"><span class="example_lc">To pouri dan latè, deve, tou kichò monj twa. Den en latanm, aryen monj pa twa men to jus disparet, to tournen lapousiyè.</span><span class="example_en">You rot in the ground, worms and everything eat you. In a tomb, nothing eats you, but you just disappear, you tum to dust. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan ye tere mon mari, ye mèt li dan latonb avèk so popa e so moman.</span><span class="example_en">When they buried my husband, they put him in a tomb with his father and mother. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Ligardé temps en temps la tombe so piti garçon et délarme coulé dans so zié..</em>From time to time he looked at his son's grave, and tears flowed in his eyes. (<span class="variant_code">FO T20</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tonbe </span>(<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); tonb (<span class="variant_code">CA</span>); tanmbe (<span class="variant_code">PC</span>); tonbe (tòm) (<span class="variant_code">NE</span>). <em>—v.intr..</em>To fall; tomber. <em>En swar, mo frèr e mo tap fume, lapip a tonbe partèr. Mam di, sa ki ap tonbe la, tout?.</em>One evening my brother and I were smoking, and the pipe fell to the floor. Mom said, 'What fell, Toute?' (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Ye tchonbon mon pou pèche mon tonbe</span><span class="example_en"> They held me to prevent me from falling. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sir latable té ein pot dol'eau qui tombé en haut mo tête.</span><span class="example_en">On the table was a pitcher of water which fell on top of my head. </span><span class="example_code">(T39)</span></span> •<span class="headword">tonbe an feblès </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); tanmbe an feblès, tanmbo an febles, tanm an febles (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To faint;</span><span class="definition_fr"> s'évanouir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye tanm an febles.</span><span class="example_en">They faint. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li ap ale gen en ti bebe. Li tonbe an feblès.</span><span class="example_en">She's going to have a baby. She fainted. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<span class="example"><span class="example_lc">v. cop.</span><span class="example_en">To become; devenir, tomber. <span class="example"><span class="example_lc">To bezwen monje kèkchoj oubyen to va tonbe malad.</span><span class="example_en">You have to eat something or else you'll get sick. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ah, mo fille, to tombé mal marié.</span><span class="example_en">Oh, my daughter, you have married badly. </span><span class="example_code">(FO T19)</span></span> —<span class="pos">v.aux.</span> <span class="definition_en">To begin (to), start (to);</span><span class="definition_fr"> commencer à.</span> (<span class="variant_code">NE</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Konm ye kouche, marongwan-ye tonmbe mòd ye.</span><span class="example_en">As soon as they went to bed, the mosquitoes began to bite them. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">tanmbe dòrmi </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To fall asleep;</span><span class="definition_fr"> s'endormir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li tanmbe dòrmi, è mo te pa ka reveye li.</span><span class="example_en">He fell asleep, and I couldn't wake him. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">tonbe dan difikulte </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To run into some trouble, fall upon hard times;</span><span class="definition_fr"> tomber dans la misère, se heurter à des difficultés, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">difikulte</span><span class="example_en">• tonbe dan en batay <span class="example"><span class="example_lc">v.phr</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">BT</span>); tonbe an batay (<span class="variant_code">CA</span>). To get into a fight; commencer à se battre, se bagarrer. <span class="example"><span class="example_lc">Mo frè tonbe dan en batay yèr-o-swar. Ine en beug ki koupe li.</span><span class="example_en">My brother got into a fight last night. There was a guy who cut him. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="headword">tonbe dakòr </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To agree;</span><span class="definition_fr"> se mettre d'accord.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te pa pou sa. Me mo tonbe dakòr pou fe li.</span><span class="example_en">I wasn't for it. But I agreed to do it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mosir tou moun a tombé dakau.</span><span class="example_en">I'm sure everyone will agree. </span><span class="example_code">(T13)</span></span> <span class="headword"><subentry>•tonbe-leve </subentry></span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> So-so ; comme ci, comme ça.</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tònè</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To thunder;</span><span class="definition_fr"> tonner.</span> <em>Kon le e tonnè, fe zeklè, ki moun te fe sa?.</em>When it is thundering and lightning, who does that? (<span class="variant_code">PC</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">tònèr</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">CA</span>); tonnèr (<span class="variant_code">BT</span>); tonnè, tònè (<span class="variant_code">PC</span>); tone (<span class="variant_code">MO</span> 60). Thunder; tonnerre. <span class="example"><span class="example_lc">Panm beni; mèt sa dan lamezon. E kan se move tan, priy e en ti morso panm pou pèche tonnèr e zeklèr, ye te di.</span><span class="example_en">A blessed palm branch, you put that in your house, and when the weather is bad you pray with the piece of palm to prevent thunder and lightning, they used to say. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye te gen paratònèr pou trape tònèr e zeklèr pou peche lamezon brile ou magazen mayi.</span><span class="example_en">They used to have lightning rods to catch the thunder and lightning to prevent the house or corn crib from burning. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Tonnerre grondé, la plie tombé, crapeau crié, ç'ain vié chanson tout moun conain..</em>The thunder is rolling, the rain is falling, the toads are croaking, that's an old song that everyone knows. (<span class="variant_code">T27</span>) •<span class="headword">pyèr tònèr </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Iron pyrite;</span><span class="definition_fr"> pyrite de fer.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">pyèr</span><span class="example_en">•<span class="headword">sakre tònèr </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Good heavens!</span><span class="definition_fr"> mon Dieu!</span> <em>C'est vrai, ça pas gain entas l'argent mais li gain laliberté, li gain confiance et, sacré tonnerre, le nèg était content!.</em>It's true, he didn't have a lot of money, but he had freedom, he had trust, and good heavens, the black man was happy! (<span class="variant_code">DC</span>) •tonèr mekraz <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">May lightning strike me! Que le tonnerre m'écrase! <em>Tonnerre m'écrase! Boss a parti galoper comme ça-là, c'était un assassin..</em>Thunder strike me! Boss took off running like this was an assassin. (<span class="variant_code">AN</span> <span class="variant_code">T30</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Tonnèr krazé moué, mo vié kompèr, si to té oua ti blan là bessé so la tet, li té féto onte.</span><span class="example_en">May lightning strike me, my old buddy, if you had seen the little white boy lower his head it would have made you ashamed. </span><span class="example_code">(T12)</span></span> •<span class="headword">tonèr me chen </span><span class="pos">int.</span> <span class="definition_en">Good heavens;</span><span class="definition_fr"> mon Dieu.</span> <em>Tonnerre Méchain! Baille-mo-z'en cinq!.</em> Good heavens! Given me five of them! (<span class="variant_code">DC</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tonk</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Name of a card game;</span><span class="definition_fr"> nom d'un jeu de cartes.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Petet mo nonk ka jwe tonk mè mon p kònen aryen pou tonk, mo jamen jwe kat.</span><span class="example_en">Maybe my uncle can play [tonk], but I don't know anything about it, I've never played cards. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tonmbo</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Tomb;</span><span class="definition_fr"> tombeau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Nave en chwal ki te mouri, li te gonfle gro konm en tonmbo.</span><span class="example_en">here was a horse that had died, which was swollen up like a tomb. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tonn</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">ST</span>); tann (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Cistern;</span><span class="definition_fr"> tonne, citerne.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pay a enn vyey tonn-la, kont lamezon, pou trape d lo pou bwar.</span><span class="example_en">Paille has an old cistern there, against the house, for collecting rainwater. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mopron en vèr dolo onm ba latonn.</span><span class="example_en">I get a glass of water from the cistern. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tonn</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Ton;</span><span class="definition_fr"> tonne.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To gen tan pwa. En jwa to gen de mil liv o trwa mil liv o to gen de tonn.</span><span class="example_en">You've got so much weight. Once you might have two or three thousand pounds on, you might have a ton. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tonn-fen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Kindling;</span><span class="definition_fr"> petit bois, bois d'allumage.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tònwa</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Funnel;</span><span class="definition_fr"> entonnoir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le krebis mont byen dan zarkaj-la me ena en tònwa. Li anntr dan zarkaj-la me li peu pa sòrti bèk.</span><span class="example_en">The crawfish go into the cage but there is a funnel-shaped entrance. He goes into the cage but he can't get back out. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tòpe</span> <span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To agree;</span><span class="definition_fr"> se mettre d'accord.</span> <em>♦Ehbien! Compair Bouki, si to olé, no va couri lachache dézef torti. -Topé! allon, no couri ti suite.</em> 'Well, Brer Bouki, if you are willing, we will go hunt for turtle eggs.' 'Agreed! let's go right away.' (<span class="variant_code">T4</span>) <span class="headword"><subentry>•tòp </subentry></span><span class="pos">int.</span> <span class="definition_en">You're on!</span><span class="definition_fr"> Agreed!</span> Top! <span class="example"><span class="example_lc">♦»Sa to di nou ajet en ladjòg di ven zordi-la</span><span class="example_en">» <em>Lapen di. «Tòp!» Bouki reponn. «Ta kouri chèche li, twa..</em> 'What do you say to buying a jug of wine today?' Rabbit said. 'Agreed!' Bouki replied. 'You go get it.' (<span class="variant_code">JR</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tòpèt</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Small flask;</span><span class="definition_fr"> topette, petit flacon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Fô no boâ ein lote topète à lasanté Madamme Cabri.</span><span class="example_en">We have to drink another flask to Mrs. Goat's health. </span><span class="example_code">(T8)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tòr</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Heifer calf, young heifer;</span><span class="definition_fr"> jeune taure, jeune génisse, •<span class="headword">tit tòr </span><span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); ti tòr (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Heifer calf, young heifer;</span><span class="definition_fr"> jeune taure, jeune génisse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan to gen en vo, to swa gen en ti bœf ou en tit tòr.</span><span class="example_en">If you have a calf, you either have a young bull or a heifer. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lavach-la i en ti tòr asmaten.</span><span class="example_en">The cow had a young heifer this morning. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tòr</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> ditòr (<span class="variant_code">MO</span> 60); dutòr (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Harm;</span><span class="definition_fr"> tort.</span> <em>Ki va fè toua ditòr?.</em>Who is going to do you harm? (<span class="variant_code">MO</span> 60); <span class="example"><span class="example_lc">Sa toujou ape bataye me safe pa enn-e-lot dutòr.</span><span class="example_en">They are always fighting but they don't hurt one another. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">an tòr </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To be wrong, be mistaken;</span><span class="definition_fr"> avoir tort, se tromper.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo konen li pa drwat. Li an tòr.</span><span class="example_en">I know he's not right. He's wrong. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •(gen) tòr <span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To be wrong, be mistaken;</span><span class="definition_fr"> avoir tort, se tromper.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pauv</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">Tit Poucette té chagrinain tou moune. Li té gain toujou</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">tort. En même temps, li té plis smatte qué yé tous.</span><span class="example_en">Poor Little Poucette upset everyone. He was always wrong. At the same time he was smarter than all of them. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> ; <span class="example"><span class="example_lc">Lion la dit tigue té gagnin tort.</span><span class="example_en">The Lion said that the Tiger was wrong. </span><span class="example_code">(FO T12)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">torch</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Mud-walling; bousillage (mélange de boue et de mousse espagnole utilisée dans la construction des murs). <span class="example"><span class="example_lc">En tòrch, sè te lamous e labou.</span><span class="example_en">The mud-walling mixture was made of moss and mud. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">torch</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Torch;</span><span class="definition_fr"> torche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Limin torches, crié vengeance et liberté, sellé Zambi, tan vou la ville.</span><span class="example_en">I must light the torches, shout vengeance and freedom, saddle Zombi, and wait for you in town. </span><span class="example_code">(TM)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tòrchon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); tòrchan (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Dishrag, rag;</span><span class="definition_fr"> torchon, chiffon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en dra dechire. Mo va mèt li de kote pou fe tòrchon.</span><span class="example_en">I've got a tom sheet. I'm going to put it aside to make rags. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Loofah, dishrag (dishcloth) gourd, a species of the Luffa, whose fruit is dried and used to scrub dishes or to scrub the skin;</span><span class="definition_fr"> loofa, courge dont la chair est utilisée pour nettoyer la vaisselle ou la peau.</span> (<span class="example"><span class="example_lc">Luffa cylindrica</span><span class="example_en"><span class="example"><span class="example_lc">. Le fèy tòrchon sa se de lèb ki, le fey ye koum en morso lenj.</span><span class="example_en">Dishrag gourd, that's a grass whose leaves are like a piece of cloth. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No te pile labrik e sèrvi en tòrchon pou frote planche.</span><span class="example_en">We would grind brick and use a loofah to scrub the floor. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou tropik, bouyi fey tòrchon epi bwa sa.</span><span class="example_en">For dropsy, boil some loofah leaves and drink that. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tòrde</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); tode, tòr, tòrd, torde (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Nappy, kinky;</span><span class="definition_fr"> crépu.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Torde, krote se mèm kichò.</span><span class="example_en">Kinky and nappy are the same thing. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tòrde</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); tòr (<span class="variant_code">PC</span>); tòrd (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To twist;</span><span class="definition_fr"> tordre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li komanse tòr se zorey e frote li anba so vont.</span><span class="example_en">He began to twist his ears and mb his belly. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa ka torde lenj. Mo pongnen feb.</span><span class="example_en">I can't wring out the wash. My wrists are weak. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Litordé la corde la et a la fin li réissi halé Baleine au ras la terre.</span><span class="example_en">He twisted the rope and finally he succeeded in pulling the Whale close to land. </span><span class="example_code">(FO T1)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To wring out, twist;</span><span class="definition_fr"> tordre, essorer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vou lave le ave lavet-la, e la vou tòrd lavet-la, e souye lasyet-la.</span><span class="example_en">You wash (the plate) with the dishrag, and then you wring out the dishrag, and you wipe the plate dry. (<span class="variant_code">PC</span>) —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To twist, writhe;</span><span class="definition_fr"> se tordre, se contorsionner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lirentré dan cabanne et li trivé Compair Lapin apé tordi on so lite.</span><span class="example_en">He went into the house and found Brer Rabbit writhing around in his bed. </span><span class="example_code">(T3)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tòrkèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); trokèt (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Twist, plug of tobacco;</span><span class="definition_fr"> torquette, carotte de tabac.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Papa Ijen li te fe de tròkèt avek taba ke li te cheche.</span><span class="example_en">Grandpa Eugene made tobacco plugs with tobacco he dried. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lot avanzhier mo té kouri asté ein trokette taba koté gro boutic Muchieu Batisse</span><span class="example_en"> The day before yesterday I had gone to buy a big twist of tobacco in Mr. Baptiste's big store. </span><span class="example_code">(T12)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Bun, knot of hair;</span><span class="definition_fr"> chignon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo sœr fe en tòrkèt an so latèt. Li gen cheuveu long e mens.</span><span class="example_en">My sister makes a bun on her head. She's got long thin hair. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tòrne</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Tornado;</span><span class="definition_fr"> tornade.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">toro</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Bull;</span><span class="definition_fr"> taureau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Prèt-la te garde so toro andan lasavonn-la.</span><span class="example_en">The priest kept his bull in the pasture. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand taureau té dans parc michié l</span><span class="example_en"><span class="example"><span class="example_lc">amouré té pas la.</span><span class="example_en">When the bull was in the meadow the man was not there. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tòrtiyan</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Bun, knot of hair;</span><span class="definition_fr"> chignon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To très to chevey-ye e la to tòrd ye e to me lepengn. Sa fe en tòrtiyan.</span><span class="example_en">You braid your hair and twist it and you put a pin in it and that makes a bun. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tòrtiye</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); tòtiye (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To twist;</span><span class="definition_fr"> tordre, tortiller.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No te tòrtiye no cheve-ye dan lapay-mayi pou fe de nat.</span><span class="example_en">We would twist our hair in comsilk to make banana curls. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Et li commencé tortillé la corde la avec so la trompe.</span><span class="example_en">And he began to twist the rope with his trunk. </span><span class="example_code">(FO T1)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To wrap;</span><span class="definition_fr"> envelopper.</span> <em>♦[Pou] friksyon pwatrin, fe en kataplas avek lafarin mayi e lamoutard. Ontòrtiye li avek sa..</em>For pneumonia, make a poultice with wheat flour and mustard. Wrap him up with that. ['<span class="example"><span class="example_lc">entortillez'</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">BI</span>) 3.<span class="definition_en"> To fold;</span><span class="definition_fr"> plier.</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tortu</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); tòrti (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); torti (<span class="variant_code">PC</span>); tòti (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); tòrtou (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Turtle;</span><span class="definition_fr"> tortue.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pè tòrti, man mo manj pa toti, mo pè en kwi torti.</span><span class="example_en">I'm afraid of turtles, I don't eat turtles, I don't cook turtles. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Inmichié qui té vive on bord in bayou trappé in gros tortie.</span><span class="example_en">A man who lived on the bank of a bayou caught a big turtle. </span><span class="example_code">(FO T10)</span></span> •<span class="headword">tòrti bayou </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Green water turtle;</span><span class="definition_fr"> espèce de tortue.</span>, •<span class="headword">tortu du </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); toti di, tòti dir, tòrti di (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Hardshell turtle;</span><span class="definition_fr"> tortue à carapace dure.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo ja tande tòrti latche, tòrti kawèn, tòrti di, tòrti mol e tou sa, e tòrti piyant.</span><span class="example_en">I've heard of snapping turtles, loggerhead turtles, hardshell turtles, softshell turtles and all that, stink turtles. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">tortu gran tcheu </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); toti gron tchi, tortu grand tcheu, toti latche, torti latchi, tòrti latche (<span class="variant_code">PC</span>); tòrti gro tche (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Snapping turtle;</span><span class="definition_fr"> tortue alligator.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Toti gron tchi, se en bon lavyonn.</span><span class="example_en">Snapping turtle is a good meat. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">tòrti kawenn </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Freshwater alligator snapping turtle, loggerhead turtle;</span><span class="definition_fr"> tortue alligator d'eau douce qui ressemble a la caouanne.</span> (<span class="example"><span class="example_lc">Macrochelys lacertina</span><span class="example_en"><span class="example"><span class="example_lc">.</span><span class="example_en">cf. <span class="example"><span class="example_lc">kawenn</span><span class="example_en">•<span class="headword">tòrti mis </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Small stink turtle;</span><span class="definition_fr"> espèce de tortue.</span> •<span class="headword">tòrti mohilyen </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Jumping turtle;</span><span class="definition_fr"> espèce de tortue.</span> •<span class="headword">tòrtu mòl </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); toti mol, tòrti moi (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Softshell turtle;</span><span class="definition_fr"> tortue à carapace molle, •<span class="headword">tòrti piyant </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); toti piyont, tòti piyant, tortu piyan (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Stink turtle;</span><span class="definition_fr"> espèce de tortue.</span> <em>Èna de vye ti tòrti. Ye pel sa en ti tòrti piyan, to pa ka monje, ye pi..</em>There are little old turtles. They call that a little stink turtle, you can't eat them, they stink. (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">tòrti sipriyè </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Snapping turtle, loggerhead turtle;</span><span class="definition_fr"> tortue alligator.</span> •<span class="headword">tortu sòteuz </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); tòrti sotèz, tortu sòtœz (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Snapping turtle;</span><span class="definition_fr"> tortue alligator.</span> 2.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">proper n.</span><span class="example_en">Brer Tortoise (folktale character); Compère Tortue (personnage dans les contes). <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité sitan colair, li couri trivé Compair Torti au ra bayouet li coupé so la tchié avé so la hache.</span><span class="example_en">He was so angry, he went to find Brer Turtle near the bayou, and he cut off his tail with his axe. </span><span class="example_code">(T5)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tou </span><span class="example"><span class="example_lc">adj., pron., adv.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); tout (<span class="variant_code">MO</span> 60). —<span class="pos">adj.</span> 1.<span class="definition_en"> All;</span><span class="definition_fr"> tout.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li foure tou l pake taba nwar don sa bouch.</span><span class="example_en">He put the whole packet of black tobacco in his mouth. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nou tou te gen le sak.</span><span class="example_en">All of us had sacks. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tout to fonmille toujou</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">gain cont'moin et même to chien.</span><span class="example_en">Your whole family always had something against me, even your dog. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> <span class="headword"><subentry>•tou-d-swit </subentry></span><span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); tou-swit (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Right away, immediately;</span><span class="definition_fr"> tout de suite.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le e vini tou-swit.</span><span class="example_en">He'll be here right away. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li toujou vyen tou-swit.</span><span class="example_en">He always comes right away. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan li arive so louvraj, li anboche tou-d-swit.</span><span class="example_en">When he arrived at work, he began work immediately. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Quiça yé, mo oulé to dit moin tout suite..</em>Who is that? I want you to tell me right away. (<span class="variant_code">FO T2</span>) •<span class="headword">tou le de </span><span class="pos">adj.phr.</span> <span class="definition_en">Both;</span><span class="definition_fr"> tous les deux.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">deu</span><span class="example_en">•<span class="headword">tou partou </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">Everywhere;</span><span class="definition_fr"> partout, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">partou</span><span class="example_en">•<span class="headword">tou par isit </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">All around here;</span><span class="definition_fr"> partout ici.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">isi</span><span class="example_en">•tou la <span class="example"><span class="example_lc">pron.rel.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>); tou sa (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>). All (that); tout ce qui/que. <span class="example"><span class="example_lc">Tou la mo te ole, se trape chval-la.</span><span class="example_en">All that I wanted was to catch the horse. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="headword"><subentry>•tou-d-mèm </subentry></span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">Nonetheless, all the same;</span><span class="definition_fr"> tout de même. cf. <span class="example"><span class="example_lc">mèm</span><span class="example_en"><span class="headword"><subentry>•tou-du-lon </subentry></span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">All along;</span><span class="definition_fr"> tout le long.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">lon</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> Every, each;</span><span class="definition_fr"> chaque, tout.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tou labitasyon te gen en magazen.</span><span class="example_en">Each plantation had its own store. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">tou moun </span><span class="pos">pron.</span> <span class="definition_en">Everyone;</span><span class="definition_fr"> tout le monde.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">monn</span><span class="example_en">•<span class="headword">tou kichoj </span><span class="pos">pron.indef.</span> <span class="definition_en">All, everything;</span><span class="definition_fr"> tout.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">kèkchoz</span><span class="example_en">•tou kèken <span class="example"><span class="example_lc">pron indef.</span><span class="example_en">Everyone; tout le monde. cf. <span class="example"><span class="example_lc">kèkenn</span><span class="example_en">—<span class="example"><span class="example_lc">pron.quant.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>);</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tous </span>(<span class="variant_code">PC</span>). All (of them), everything; tout, tous, toute(s). <span class="example"><span class="example_lc">Mo moman, popa, tou te rete la isit, se sa ki fe mo isi.</span><span class="example_en">My mother, father, all of them lived here, that is why I am here. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Misyonèr-la vyen pou done lamisyon. Se tou li fe se lamisyon.</span><span class="example_en">The missionary comes to conduct retreats. That's all he handles is retreats. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo swat ke tou sra meyèr èstonen ke tou te lane pase.</span><span class="example_en">I hope that everything will be better this year than it was last year. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Là, yé tout pé créver faimtoi et pauv'bougues-yé comme toi.</span><span class="example_en">Now they are all dying of hunger, you and poor guys like you. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> —<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">All, completely, very;</span><span class="definition_fr"> tout, très.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To wa mè zòrtey komon se te tou blon, tou mouri.</span><span class="example_en">You see my toes, how they were all white, all dead. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sa tèt tu nu.</span><span class="example_en">He's bald. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li tou aflije. Li pa kapab sèrvi so lamen. Li pa kapab leve.</span><span class="example_en">He's completely paralyzed. He can't use his hands. He can't stand up. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bouki e Lapen te tou broube don bou-la.</span><span class="example_en">Bouki and Rabbit were all covered with mud. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tou-l-tan</span> <span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Always, all the time, still;</span><span class="definition_fr"> toujours, tout le temps, encore, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">tan</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">touche</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To touch;</span><span class="definition_fr"> toucher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Piti-la touche stov-la, e li brile so lamen.</span><span class="example_en">The child touched the stove, and he burned his hand. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan to plant to frèz-ye, to me en plastik chak kote pa pou ye touche latèr-la pa pou li sali ye.</span><span class="example_en">When you plant your strawberries, you put plastic on each side so they don't touch the dirt, so it doesn't get them dirty. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦To touch chak poro avek en grenn</span><span class="example_en"> You touch each wart with a kernel. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To touch, tamper with;</span><span class="definition_fr"> toucher à.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou sòti kote Tan Anryet, pa ka touche joronj-la.</span><span class="example_en">We would go to Aunt Henriette's, but we weren't allowed to touch the oranges. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To heal (through touch);</span><span class="definition_fr"> guérir (par imposition des mains). <span class="example"><span class="example_lc">Te kònè touche, si to foule to...</span><span class="example_en">They used to heal you by touching, if you sprained your (foot, etc.) (<span class="variant_code">PC</span>) 4.<span class="definition_en"> To receive (money);</span><span class="definition_fr"> toucher (de l'argent). <span class="example"><span class="example_lc">Mo zyeu gòj ap sote. Mo petèt ale touche en ta lajon.</span><span class="example_en">My left eye is jumping. Maybe I'll come into a lot of money. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">toujour</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); toujou (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Always;</span><span class="definition_fr"> toujours.</span> <em>Sa enan WRONG ave blan e nwa? Dèpi tan mo viv sète toujou konm sa, ole bat konm chyen e chat..</em>What is wrong with whites and blacks? All my life, it has always been that way, they've wanted to fight like cats and dogs. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo toujour akle lapòrt avan mon gonn kouche.</span><span class="example_en">I always lock the door before I go to bed. </span><span class="example_code">(ST)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en matou... Li toujou ap chèrche pou femèl.</span><span class="example_en">I've got a tomcat...He's always looking for females. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité gagnin ein bon arien mari et té toujou apé mouri faim.</span><span class="example_en">She had a good-for-nothing husband and she was always starving to death. (<span class="variant_code">FO T6</span>) 2.<span class="definition_en"> Still;</span><span class="definition_fr"> toujours, encore.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le e viv toujou.</span><span class="example_en">He's still alive. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Don tou so smart, li toujour konpmn pa aryen.</span><span class="example_en">No matter how smart he is, he still doesn't understand anything. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li toujou ap rèste isi.</span><span class="example_en">He still lives here. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦C'est vrai ça vous dit, mais nous pas jamin oua commissionaire nous té voyé coté vous, napé tende li toujou..</em>What you say is true, but we have never seen the messenger that we sent to you, we are still waiting for him. (<span class="variant_code">FO T15</span>) •<span class="headword">pa toujou </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">Not yet;</span><span class="definition_fr"> pas encore.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mopa toujou di ouzòt Bouki te mo ti chwal.</span><span class="example_en">I still haven't told you all that Bouki was my little horse. </span><span class="example_code">(JR)</span></span>•<span class="headword">pou toujour </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">Forever;</span><span class="definition_fr"> pour toujours.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Poumoin, mo fini avec bals pou toujours.</span><span class="example_en">As for me, I'm done with dances forever. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">toupe</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Nerve;</span><span class="definition_fr"> toupet, culot.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo di, nonm gen toupe.</span><span class="example_en">I said, 'That man has nerve.' (<span class="variant_code">PC</span>); <em>Mo t ape atann e sete mo tour me keken dòt pase devan man. Ena moun ke gen toupe!.</em>I was waiting and it was my turn but someone else went in front of me. Some people have nerve! (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité même oulé zépouser eine femme blanche et créole avec ein toupet de voleur.</span><span class="example_en">He even wanted to marry a white Creole woman with all the nerve of a thief. </span><span class="example_code">(T37)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">toupi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Top (child's toy);</span><span class="definition_fr"> toupie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nounoun fe konm en toupi, li vire.</span><span class="example_en">Nounoune spun like a top. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nou te koutmen joue toupi kan nou te piti. Nou te tòmen li.</span><span class="example_en">We used to play with tops when we were little. We would spin it. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tour</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Turn (at a game);</span><span class="definition_fr"> tour (dans un jeu). <span class="example"><span class="example_lc">La, ka li mo-tchèn tour, sè vini e se pèze li.</span><span class="example_en">Then when it was my tum I came and weighed it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo t ape atann e sete mo tour me keken dòt pase devan man.</span><span class="example_en">I was waiting and it was my turn but someone else went in front of me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Astère cé ouzotte tour rentré dans chaudière.</span><span class="example_en">Now it's your tum to get into the cauldron. </span><span class="example_code">(FO T8)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Round, pass;</span><span class="definition_fr"> tour.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To fou li de tour chare, to bòs milye ran to lache li la, kit li gonn.</span><span class="example_en">You go over it with the plow, you bust the middle of the row and leave [the dirt] there. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Walk, jaunt, short trip;</span><span class="definition_fr"> promenade, tour, excursion, •fe en tour <span class="example"><span class="example_lc">v.phr</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>). 1) To make a round, take a walk around; faire un tour, une promenade. <span class="example"><span class="example_lc">Li vyen wa fe en ti tour toutanlè sa-la.</span><span class="example_en">She is going to take a little walk over to see me shortly. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Moappranne qu'avec Pinch li t'allé fait ein tour aux îles!.</em>I learned that he had gone with Pinch to tour the islands. (<span class="variant_code">T37</span>) 2) To curve (of a road); décrire une courbe. <span class="example"><span class="example_lc">♦Safe kon li te pati en bout la ou chimen te fe en tou, Konpè Lonpen leve.</span><span class="example_en">So when he went a little ways to where the road curves, Brer Rabbit rose up. </span><span class="example_code">(DU)</span></span> 4.<span class="definition_en"> Turn, spin, revolution;</span><span class="definition_fr"> tour, révolution.</span> <em>♦Nous marré, (pas sans fait des tours car boat té serré com sardine.).</em>We moored, not without spinning around, for the boat was packed like sardines. (<span class="variant_code">T37</span>) •<span class="headword">fe l tour </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); fe la tour, fe l tor (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To walk around sth.; faire le tour de qch. <span class="example"><span class="example_lc">Pa Bouki kouri, li fe l tour poulaye-la pluzyœr jwa.</span><span class="example_en">Brer Bouki went, he went around the henhouse several times. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No te blije fe la tour dan Donalsòn pou trape Tibodo.</span><span class="example_en">We had to go around Donaldsonville to get to Thibodaux. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Life tour lamezon.</span><span class="example_en">He went around the house. </span><span class="example_code">(JR)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sete Konpè Lonpen ki te toujou ape feltou don bwa.</span><span class="example_en">It was Brer Rabbit who was always walking around the woods, [<span class="example"><span class="example_lc">'fait l'tou'</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">DU</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tourbiyon </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">CA</span>). Tornado; tornade. <span class="example"><span class="example_lc">Tou kikchoj te tòrnen andan syèl o lwan, e plis sa ape vini pre plis sa vini gro. Sete en tourbiyon.</span><span class="example_en">Everything was turning in the sky far away and the closer it got, the bigger it got. It was a tornado. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tourdi</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); tòrdi (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Dizzy;</span><span class="definition_fr"> étourdi.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo bèse e mo vyen pou leve, mo tòrdi.</span><span class="example_en">When I crouch down and I go to get up, I'm dizzy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Patdan li di sa, ina en mòso d grel ki frape dan latet, e li monyè tourdi.</span><span class="example_en">While he was saying that, a piece of hail struck him in the head, and he was somewhat dizzy. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sikeken tòm etourdi fe li bwa en ti bren lapoudfizi don dolo. Sa chas so di son.</span><span class="example_en">If someone gets dizzy make him drink a little gunpowder dissolved in water. That will get his blood flowing. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tourdikoli</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Whiplash;</span><span class="definition_fr"> torticolis.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li dòrmi tou en kote. Li te tou kroch kan li reveye. Li te trap tourdikoli. Li te pa kapab toumen parske so kou fe li mal.</span><span class="example_en">He slept all on one side. He was all crooked when he woke up. He had a stiff neck. He wasn't able to turn because his neck hurt. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tourdisman</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Dizziness, dizzy spell;</span><span class="definition_fr"> étourdissement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa sete laparòl te sèrvi an lòt kote larivyè-la, tourdismon.</span><span class="example_en">That was the word that they used on the other side of False River [for dizziness]. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To tourdisman kapab dire de trwa jour. To pa kapab marche. To disan ale anlè tro vit.</span><span class="example_en">Your dizziness can last two or three days. You can't walk. Your blood pressure goes up too fast. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tourman</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Torment;</span><span class="definition_fr"> tourment.</span> <em>♦Ah Dié! Qui tourment, qui peine, dipis longtemps quimbé moi. C'est tourment la passé chaine..</em>Oh God! What torment, what pain, for so long has held me. It is a torment worse than chains. (GC3)</p> |
|
|
<p><span class="headword">tourman-tèit</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Dizzy spell, dizziness;</span><span class="definition_fr"> étourdissement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li geny de tourman-tèit.</span><span class="example_en">She gets dizzy spells. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tourmante</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Dizzy;</span><span class="definition_fr"> étourdi.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo leve mo tro vit e mo te tourmante.</span><span class="example_en">I got up too quickly and I was dizzy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tourmante</span> <span class="pos">v.</span> <span class="definition_en">To torment;</span><span class="definition_fr"> tourmenter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mompas conné qui quichose qui appé tourmenté moin la.</span><span class="example_en">I do not know what it is which torments me thus. (GC3)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tourmantis</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Dizzy spell, dizziness;</span><span class="definition_fr"> étourdissement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo leve mo tro vit e mo te tourmante. Mo trape en move tourmantis.</span><span class="example_en">I got up too quickly and I was dizzy. I got a bad dizzy spell. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tournavis</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); toundèvis (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Screwdriver;</span><span class="definition_fr"> tournevis.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To bèzwen en tournavis pou mèt vis-la andan machin.</span><span class="example_en">You need a screwdriver to put the screw in the machine. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tournaye</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); tòrnaye (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To run around, run back and forth;</span><span class="definition_fr"> tournailler, courir çà et là. <span class="example"><span class="example_lc">Mo latet kone anbete mon. To konnen tournaye, kouri vini konm sa mo pa abitchwe e sa.</span><span class="example_en">My head was bothering me; you know, that running around, going back and forth, I'm not used to that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">tournaye tou kote </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To walk all around;</span><span class="definition_fr"> faire des tours.</span> 2.<span class="definition_en"> To toss and turn;</span><span class="definition_fr"> se tourner et se retourner dans son lit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Chak rafal lapli reveye man. Mo t ape tòrnaye dan mo lit.</span><span class="example_en">Each blast of rain woke me. I was tossing and turning in my bed. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tourne</span> <span class="pos">v.</span> tourn, tournen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); toune (<span class="variant_code">BT</span>); tòrnen (<span class="variant_code">CA</span>); tourne, tournen, tounè, tounen(<span class="variant_code">PC</span>). —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To tum;</span><span class="definition_fr"> tourner<span class="example"><span class="example_lc">. Li tournen lamonch-la an moulen kafe-la.</span><span class="example_en">She turned the handle of the coffee grinder. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Si to tourne en lachez on en pat don to lamezon sa don twa»bèd lòk».</span><span class="example_en">If you tum a chair on one leg inside your house that brings you bad luck. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> •<span class="headword">tournen do </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To tum one's back (on s.o.); tourner le dos (à qn). <span class="example"><span class="example_lc">Ena moun ye mari e viv, ye toumen ye do.</span><span class="example_en">There are people whose husband is alive and they tum their backs on them. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">tournen lalanng </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To be eloquent;</span><span class="definition_fr"> être éloquent. <em>Ye te priye an kreyòl. O si vou te tannde sa! Mè si mo te ka tournen mo-tchenn lalanng konm sa, mo te vini PROUD.</em> They used to pray in Creole. Oh, if you could have heard that! But if I was eloquent like that I would be proud. (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">tournen latèt </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To make one's head spin;</span><span class="definition_fr"> faire tourner la tête (à qn). <span class="example"><span class="example_lc">♦Satoumen ye latet e ye bwa plis onkò jiska ye te sou moriv.</span><span class="example_en">That made their heads spin and they drank some more until they were dead drunk. </span><span class="example_code">(ME)</span></span> •<span class="headword">tournen ann </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To turn on (an appliance);</span><span class="definition_fr"> allumer, ouvrir (un appareil). <span class="example"><span class="example_lc">Mo va garde televizyon. Mo va toumen li ann.</span><span class="example_en">I'm going to watch television. I'm going to tum it on. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">tournen of </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To tum off (an appliance);</span><span class="definition_fr"> éteindre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tournen stov-la òf</span><span class="example_en">To turn the stove off. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To change, turn into, switch to;</span><span class="definition_fr"> changer en, changer à.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La, ye vini, ye mèt de gravwa deusu, sa a pa dure. La, ye kontinye uchka, la, ye toune li simon, BLACKTOP</span><span class="example_en"> Then they came along and put down gravel, that didn't last. Then they went on until they turned it into cement, blacktop. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ennfwa enn ave en vye neg ki te konnen tournen li-menm an fifole.</span><span class="example_en">Once there was an old black man who could tum himself into a will-o'-the-wisp. (<span class="variant_code">JR</span>) 3.<span class="definition_en"> To turn, become (+ adj. or noun); devenir. <span class="example"><span class="example_lc">Narb-la ke fe sa rèste vèr tou livèr. Tou lez ot ye tòrnen jòn e ye fey tonbe.</span><span class="example_en">The tree that did that stayed green all winter. All the others turned yellow and their leaves fell. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Moté tan sirpri ké mo trouné blan kom mo chimige bontin.</span><span class="example_en">I was so surprised that I turned as white as my gingham shirt. </span><span class="example_code">(T16)</span></span> 4.<span class="definition_en"> To stir;</span><span class="definition_fr"> tourner, touiller, remuer.</span> <em>Li pa tournen?.</em>She hasn't stirred it? (<span class="variant_code">PC</span>) 5.<span class="definition_en"> To prevent, stop, keep (from);</span><span class="definition_fr"> empêcher (de). <span class="example"><span class="example_lc">♦Nou vye hobo te chagren. Li te vini pou regle det-sa-la, men li te tro tar pou tournen sa kouri an lwa.</span><span class="example_en">The old hobo was distraught. He had come to settle that debt, but he was too late to prevent it from going to court. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 6.<span class="definition_en"> To turn over;</span><span class="definition_fr"> retourner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo tournen dezef-la anndan chodè-la.</span><span class="example_en">I turned the egg over in the frying pan. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vié neg dans rang di cane apé tournain la terre avec yé la charrie.</span><span class="example_en">The old blacks in the cane rows were turning over the ground with their plows. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> —<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To turn;</span><span class="definition_fr"> tourner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si vou tourn a drwat, v a vini bèk kote Glin.</span><span class="example_en">If you turn right you'll be heading back towards Glynn. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">T e malenpasyon. Ye dmande twa konmon te epi ti toun epi ti fe de kri apre mwa.</span><span class="example_en">You're in a bad mood. I asked you how you were and then you turned and yelled at me. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Jwen pa en chatig andan bwa. To pa konen si li va sote an twa ou si li va tournen e parti.</span><span class="example_en">Don't go near a wildcat in the woods. You don't know if it's going to jump on you or if it's going to turn and nin. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Licommande so Baton fout yé ein bon trempe et Baton la prend tournin a droite et a gauche.</span><span class="example_en">He ordered his stick to give them a sound beating, and the stick started to turn right and left. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To spin, turn around, revolve;</span><span class="definition_fr"> tourner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa toun, e la sa chèych.</span><span class="example_en">The dryer spins and it dries the sugar. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">tournen lanvè </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To roll back, backward;</span><span class="definition_fr"> tourner a l'envers.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye zye te toumen lanvè, tan ye te chante.</span><span class="example_en">Their eyes rolled back when they were singing. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To turn, twist;</span><span class="definition_fr"> tourner, tordre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan li toumen, li te kòm li te kan nou kouri e l lopital. So labouch te e tounen kote, tou pa ka kòmprann sa li di.</span><span class="example_en">When he came back he was in the same state that he was in when we took him to the hospital. His mouth was twisted to the side, you couldn't understand what he was saying. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 4.<span class="definition_en"> To spoil;</span><span class="definition_fr"> pourrir, tourner, aigrir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La toumen.</span><span class="example_en">It will spoil. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 5.<span class="definition_en"> To turn around;</span><span class="definition_fr"> faire un demi-tour, se retourner, faire volte-face. <span class="example"><span class="example_lc">Mo bloke mo chmen pa pou oto-ye toumen.</span><span class="example_en">I blocked my driveway so cars couldn't turn around. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tournen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); tounen (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Beating, whipping;</span><span class="definition_fr"> rincée, rossée, correction.</span> <span class="example"><span class="example_lc">L e kouri bat e li e li gen fou li en bon bon tounen.</span><span class="example_en">He went to fight with him, and he gave him a good beating. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Nonm-la kouri wa e li trouve nonm-la kache dan ladepans. Li fou li en toumen kou pye e fe li parti.</span><span class="example_en">The man went to look, and he found the man hiding in the pantry. He dealt him a volley of kicks and made him leave. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tourt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Dove;</span><span class="definition_fr"> colombe, tourterelle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le tourt, sa vòltij an lèr.</span><span class="example_en">Doves fly around in the air. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <em>En tout. To ja tande li, 'hwou! Hwou! Hwoul'.</em>A dove. You've heard it, 'who! who! who!' (<span class="variant_code">PC</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">tourterèl</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Turtledove;</span><span class="definition_fr"> tourterelle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Koupè Bouki te trape en tourterèl. Li te ole koui li pou so soupe.</span><span class="example_en">Brer Bouki caught a turtledove. He wanted to cook it for supper. </span><span class="example_code">(TP)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tous</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> latous (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cough;</span><span class="definition_fr"> toux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No te sèrvi chèvreu-fey pou fe dite. Sa koup latous.</span><span class="example_en">We used honeysuckle to make tea. It breaks up a cough. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">touse</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To cough;</span><span class="definition_fr"> tousser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li t ap touse tou lanwit.</span><span class="example_en">He was coughing all night. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> ♦'<em>tousser [touse].</em>' (<span class="variant_code">PE</span>) 2.<span class="definition_en"> To sneeze;</span><span class="definition_fr"> éternuer.</span> ♦ '<em>tousser [ touse ].</em>' (<span class="variant_code">PE</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Tousen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> la tousen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> All Saints' Day;</span><span class="definition_fr"> La Toussaint.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lontan pase, la Tousen, ye di twa moun te mach.</span><span class="example_en">Long ago they told you that the dead would walk around on All Saints' Day. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Prèt-la beni fòs dan simtyèr pou la Tousen.</span><span class="example_en">The priest blesses the graves in the cemetery for All Saints' Day. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lœjou avan la Tousen enn dan so zanmi-ye vini vizite li.</span><span class="example_en">The day before All Saints' Day one of his friends came to visit him. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">la vey la Tousen </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">All Hallow's Eve, Halloween;</span><span class="definition_fr"> la veille de la Toussaint, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">vey </span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">toutafe</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); toutafè, ttafè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Completely;</span><span class="definition_fr"> tout à fait.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo toutafe fini lave mo lenj avèk frotwa.</span><span class="example_en">I'm all finished washing my clothes with the washboard. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">pa toutafe </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">Not quite, not completely;</span><span class="definition_fr"> pas tout à fait.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Diz-nèf san vennt-sis, mo te gen, mo te pa toutafe gen sèz an.</span><span class="example_en">That was in 1926, I wasn't quite sixteen yet. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">trafik</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Traffic;</span><span class="definition_fr"> circulation.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye pretan lari-la toujou gen trafik.</span><span class="example_en">They claim the street always has traffic. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En souri-syòl, sa sanm en souri me li fe tou so trafik avèk so lake.</span><span class="example_en">A bat resembles a mouse but he moves around with his tail. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">trai</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To betray;</span><span class="definition_fr"> trahir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vouzote allé oua comment Jean Malin sorti clair avec Compair Taureau qui té fait serment li sré tripé ti bougue la qui té trahi li.</span><span class="example_en">You are going to see how Clever John came out with Brer Bull, who had sworn that he would disembowel the guy who had betrayed him. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">traka</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). Problem, trouble, difficulty, difficult situation; tracas, embarras, difficulté. <span class="example"><span class="example_lc">La movèz konpanyi va me twa anddan l traka.</span><span class="example_en">Bad company will get you into trouble. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo dan lamizèr. Mo gen traka. Mo pa gen kouraj.</span><span class="example_en">I'm into a lot of problems. I've got troubles. I'm in poor spirits. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo vwazin toujour gen en ta traka avèk so garson e ye kamarad.</span><span class="example_en">My neighbor always has a lot of trouble with her son and their friends. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Navir-la kouri san traka pou trwa jou.</span><span class="example_en">The ship sailed for three days with no difficulties. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">fe traka </span><span class="pos">v.phr.</span> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To cause trouble, make trouble;</span><span class="definition_fr"> faire des histoires, faires des embarras.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To ap menen lonbara. To jich ap fe traka.</span><span class="example_en">You're causing trouble. You're just making problems. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">gagnin boucou tracas </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To have a lot of trouble;</span><span class="definition_fr"> avoir beaucoup de mal.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yété gagnin boucou tracas pou oté lapierre la et ouvri la porte.</span><span class="example_en">They had a lot of trouble removing the stone and opening the door. </span><span class="example_code">(FO T22)</span></span> •<span class="headword">dan l traka </span><span class="pos">adj.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>); dan traka (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> In trouble, up a creek;</span><span class="definition_fr"> dans le pétrin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">T a pa traka avèk leu chval. Ti peu lache aou i veu, i va pa trakase pèrsonn.</span><span class="example_en">You have no trouble with the horse. You can let him go where he wants, he won't bother anyone. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Monta e popa elve nouzòt byen. Mo prichye sa, paske nou tanm pa dan l traka.</span><span class="example_en">Mom and Dad raised us well. I appreciate that, because we don't get into trouble. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pandan Kokodri te dan traka.</span><span class="example_en">While Alligator was in a fix. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">trakase </span>(<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); trakas (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>). —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To worry;</span><span class="definition_fr"> s'inquiéter, se tracasser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Leu doktœr di mwa pa trakase, paski se pa ryen ke sra tro move</span><span class="example_en"> The doctor told me not to worry, because it's nothing too bad. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Torti couri coucé, mé li pas dromi boucou, li si tan tracacé.</span><span class="example_en">Brer Tortoise went to bed, but he didn't sleep much, he was so worried. </span><span class="example_code">(T5)</span></span> •<span class="headword">trakase apre </span><span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To worry about;</span><span class="definition_fr"> s'inquiéter de, se tracasser de.</span> <em>Sa veu pa ede li-mèm, kofè mon mo gen trakase apre li?.</em>He doesn't want to help himself, why should I worry about him? (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Trakas pa apre man. Mo san mo-mèm byen.</span><span class="example_en">Don't worry about me. I feel well. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To bother, trouble, disturb;</span><span class="definition_fr"> déranger, gêner, tracasser. <span class="example"><span class="example_lc">Te pe kite le finèt ouvèr, le pòrt ouvèr, tou kèkchoz ouvèr. Pèrsòn te pa vini trakase tò.</span><span class="example_en">They used to leave the windows open, the doors open, everything open. No one came and bothered you. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mooulé vini gros, gros, pou mo capab bimin nimporte qui qua vini bété moin ou tracassé moin.</span><span class="example_en">I want to become big, so I can beat up anyone who comes to bother me or make trouble for me. </span><span class="example_code">(FO T3)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tranasont</span> <span class="pos">adj.</span> •<span class="headword">lafyèv tranasont </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Slight fever;</span><span class="definition_fr"> fièvre lente, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">fyèv</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tranblan-tèr</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Earthquake;</span><span class="definition_fr"> tremblement de terre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tremblant-terr'vini ' branlé moulin.</span><span class="example_en">An earthquake came to shake the mill. </span><span class="example_code">(GC2)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tranble</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); tranmble (<span class="variant_code">PC</span>); tronble (tròm) (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To shake, tremble;</span><span class="definition_fr"> trembler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te e tranmble kòm sa.</span><span class="example_en">He was shaking like that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M ape tranble. Mo sòrti san mo kapo e la mo jle.</span><span class="example_en">I'm shaking. I went out without my coat and now I'm freezing cold. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Touca fait moin tellement peur, qué mo tremblé com ein nanguille.</span><span class="example_en">All of that made me so afraid that I trembled like a needle. </span><span class="example_code">(T37)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tranch</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Slice;</span><span class="definition_fr"> tranche.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo manje jich en tranch dipen asmaten.</span><span class="example_en">I just ate a slice of bread this morning. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pouen pwatrinèr, to me de ou trwa zonyon daliz koupe par tronch don en boutey wiski ou jin.</span><span class="example_en">For tuberculosis, you put two or three blackhaws cut into slices into a bottle of whiskey or gin. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tranche</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Slicer;</span><span class="definition_fr"> machine à couper.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo krwa mo gen de tranche pou koupe dipen.</span><span class="example_en">I think I've got two slicers for cutting bread. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Big carving knife;</span><span class="definition_fr"> grand couteau à découper.</span> (<span class="variant_code">CA</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tranche</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); tronche, tronch (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To cut, slice;</span><span class="definition_fr"> trancher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To byen lav ye byen prop la, to byen tronch ye.</span><span class="example_en">You wash it clean and cut it up well. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mam te mande Pap tou-l-tan pou tranche roti-ye.</span><span class="example_en">Mom would always ask Dad to slice the roasts. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">trangle</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); trangle, tròng (<span class="variant_code">NE</span>); tranggle (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To choke;</span><span class="definition_fr"> étouffer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si to manje pri dan to lagòrj e to pa kapab richte, to va tranglé.</span><span class="example_en">If your food is caught in your throat and you can't throw up, you're going to choke. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Solatet pase ont de nab ye e li trangle a mò.</span><span class="example_en">His head passed between the two trees and he choked to death. </span><span class="example_code">(DU)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To strangle;</span><span class="definition_fr"> étrangler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li trangle li. So lalanng te e sòrti.</span><span class="example_en">He strangled him. His tongue was coming out. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li trape li par so kou e li trangle li par dèryèr.</span><span class="example_en">He grabbed him by the neck and he strangled him from behind. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Si jamin mo frappé li ma tranglé li.</span><span class="example_en">If I ever catch her I'll strangle her. </span><span class="example_code">(FO T20)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To clog;</span><span class="definition_fr"> boucher.</span> (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">trangnen</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); trannen (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To thread;</span><span class="definition_fr"> enfiler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo wa pi klèr pou trangnen mo negwiy. Mo pi kapab koud.</span><span class="example_en">I can't see well to thread my needle. I can't sew anymore. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">trankil</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); tronkin (<span class="variant_code">NE</span>); trankin (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); tranki (<span class="variant_code">MO</span> 60). Quiet, peaceful, calm, still; tranquille. <span class="example"><span class="example_lc">En kokodri, si to gèt le, tan k t ape gète li, i va kouche trankil.</span><span class="example_en">An alligator, if you watch him, as long as you watch him he will lie quietly. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ifo mye kite sa trankin.</span><span class="example_en">He had better leave that alone. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si to rèst pa trankin, m a taye twa.</span><span class="example_en">If you don't stay still, I'll spank you. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Marila té gagnin Tair tranquille.</span><span class="example_en">The husband seemed very calm. </span><span class="example_code">(FO T27)</span></span> •<span class="headword">kite trankil </span><span class="pos">v.phr.</span> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To leave alone;</span><span class="definition_fr"> laisser tranquille, laisser en paix.</span> <em>Kite neg-la trankil!.</em>Leave the black man alone. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Kite mwen trankil.</span><span class="example_en">Leave me alone. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> •<span class="headword">laissé tranquille </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To leave alone;</span><span class="definition_fr"> laisser tranquille, laisser en paix.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lès man trankil. Mo p ole èt anbète avèk twa.</span><span class="example_en">Leave me alone. I don't want to be bothered with you. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yédoit laissé moin tranquille, ou si yé trop embété moin, mo va poigné mo rasoir, et... mo juste di sa.</span><span class="example_en">They'd better leave me alone, or if they bother me too much, I'll get my razor, and ... well, that's all I'll say. </span><span class="example_code">(T34)</span></span> •<span class="headword">reste trankil </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); rès trankil (<span class="variant_code">PC</span>); rès trankin (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To keep quiet, still;</span><span class="definition_fr"> se taire, rester tranquille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te fe tou piti reste trankil.</span><span class="example_en">They made all of the children remain quiet. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Rès twa trankin. Di pa en paròl.</span><span class="example_en">Keep quiet. Don't say a word. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Vaut mié mo resté tranquille, comme ça arien pas apé rivé moin..</em>I'd better stay quiet, that way nothing will happen to me. (<span class="variant_code">FO T15</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">trankilman</span> <span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Calmly, quietly;</span><span class="definition_fr"> tranquillement.</span> <em>♦Comme yé té passé tranquillement sans taquer personne, ça donne Lapin ein pé courage..</em>Since they were passing by calmly, that gave Brer Rabbit a little courage. (<span class="variant_code">FO T15</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">tranp</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); tronp (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Wet;</span><span class="definition_fr"> mouillé, trempé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To chanj sa kouch kan li tranp.</span><span class="example_en">You change his diaper when he is wet. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li ape koupe zèrb-la. Li tou tranp.</span><span class="example_en">He's cutting the grass. He's all wet. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li te tronp avèk laswèr.</span><span class="example_en">He was soaking wet with sweat. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> •<span class="headword">tranp a lanaj </span><span class="pos">adj.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Soaking wet;</span><span class="definition_fr"> très mouillé, en nage, trempé jusqu'aux os.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Leu soley cho la e li travay tro tar...Me ena de jou li vyen e li tranp a lanaj.</span><span class="example_en">The sun is hot and he works too late...But there are some days when he comes back soaked with sweat. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tranp</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Beating, whipping;</span><span class="definition_fr"> rincée, rossée, correction.</span> <em>♦Lifait serment quitté Léonine mais anvant ça li té gagnin donne li ein famé la trempe..</em>He swore an oath to leave Leonine, but before that he had to give her a sound thrashing. (<span class="variant_code">FO T15</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">tranpe</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); tronpe (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To (get) wet, soak;</span><span class="definition_fr"> mouiller, tremper.</span> <em>E to mè pa dlo onho la, to peu pa tronpe en rezipèl!.</em>And you don't put water on it, you must not get an erysipelas wet. (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Piti-la vini de lekol tou tranpe parskè laplu trape li an chemen.</span><span class="example_en">The child came home from school all soaked because he got caught on the street by the rain. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mapé trempé mon plime dans di l'encre.</span><span class="example_en">I am dipping my pen in ink. </span><span class="example_code">(T40)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">transfere</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To transfer (a soldier);</span><span class="definition_fr"> transférer, muter (un soldat).</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">trant </span><span class="example"><span class="example_lc">num.card.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); tront (<span class="variant_code">NE</span>). Thirty; trente. <em>To kònen sa en PINT wiski te kout? Senkant sou, <span class="variant_code">AN</span>D HALF A PINTtrant sou..</em>Do you know how much a pint of whiskey used to cost? Fifty cents, and a half pint cost thirty cents. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">To fe kèkchoz dòt ke to te pa supoze fe, so to va kanpe dan l kwen pour trant minut.</span><span class="example_en">You did something you're not supposed to do, so you go stand in the comer for thirty minutes. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="headword">le trant </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> The thirties;</span><span class="definition_fr"> les années trente.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dan le trant.</span><span class="example_en">In the nineteen thirties.</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">trap</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); latrap (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Trap;</span><span class="definition_fr"> piège.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enave de souri dan mo lamezon e mo te mèt de ti latrap souri e mo te trape ye.</span><span class="example_en">There were mice in my house, and I put out little mouse traps and I caught them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Lannmen maten, vye Bouki trouve Lapen on so latrap.'La mo gen twa!.</em>' The next day, old Bouki found Brer Rabbit in his trap. 'Now I've got you!' (<span class="variant_code">JR</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">trape</span> <span class="pos">v.tr.</span> (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); trap (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); trape (<span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> To trap, catch, grab;</span><span class="definition_fr"> attraper.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Na zon dimoun ki va kouche avèk èn krwa avèk Bondyeu onho pou peche Kòchmar vini pou trape ye.</span><span class="example_en">There are some people who will go to bed with a cross to keep Nightmare from coming to get them. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mwa e mon frè, nou te trap pwason tou kalite monyè.</span><span class="example_en">My brother and I used to catch every kind of fish. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Inmichié qui té vive on bord in bayou trappé in gros tortie.</span><span class="example_en">A man who lived along a bayou caught a big turtle. </span><span class="example_code">(FO T10)</span></span> •trape (so) souf <span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To catch one's breath;</span><span class="definition_fr"> reprendre haleine, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">souf</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> To get, obtain, pick up;</span><span class="definition_fr"> prendre, obtenir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mè dek to te koupe twa move, se t ape senye en ta, to te trape le fil nagne.</span><span class="example_en">But when you cut yourself bad and it was bleeding a lot, you would get a spiderweb. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> Conjug: an trapan <span class="example"><span class="example_lc">part.pres.</span><span class="example_en">Grabbing; en attrapant. <span class="example"><span class="example_lc">♦Ose sa ki to traka, li di an trapan so kouto dan so lapòch.</span><span class="example_en">'Oh, that's what your problem is,' he said, grabbing the knife in his pocket. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To go get, fetch;</span><span class="definition_fr"> aller chercher.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo m pe trape mile mon, le maten, kouri hèrse pou plante diri.</span><span class="example_en">I can get my mules in the morning and plow before planting rice. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Trap BANJO-da ki laba don kwen.</span><span class="example_en">Grab the banjo that is over there in the comer. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Trap man ti ponyen a koud.</span><span class="example_en">Get my little sewing basket. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 4.<span class="definition_en"> To contract, catch (a disease, etc.); attraper (une maladie). <span class="example"><span class="example_lc">Mo trape mal o zyeu, mo kouri o doktœr.</span><span class="example_en">I was starting to have sore eyes and went to the doctor. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se parèy kòm si kèkenn gen en maladisa s trap.</span><span class="example_en">That's like when someone has a disease and it's contagious. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Trape de kranp.</span><span class="example_en">To have cramps. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li bwa lamidon e li trape pwazonen.</span><span class="example_en">He drank starch and he got poisoned. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 5.<span class="definition_en"> To remember, recall;</span><span class="definition_fr"> se rappeler, se souvenir (de). <span class="example"><span class="example_lc">Mo te pa konè ye te gen doktèr Gilbo. Mo juch trape en doktèr Grayon.</span><span class="example_en">I didn't know there was a Dr. Guilbeau. I only remember a Dr. Graillon. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> 6.<span class="definition_en"> To understand;</span><span class="definition_fr"> comprendre, saisir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enon kek paròl dan FRENCH ye petet a di m a trape li byen. M a parle kreyòl ye a trape li osi, to kone.</span><span class="example_en">There are some French words that they might tell me that I would understand. When I speak Creole they will catch it too, you know. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 7.<span class="definition_en"> To reach, arrive at (a place);</span><span class="definition_fr"> atteindre, arriver à (un endroit). <span class="example"><span class="example_lc">Anvon vou trap larivjè.</span><span class="example_en">Before you get to the river. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">La sa vigni kan yè trapè en sarten naj le troua maryè.</span><span class="example_en">So it came to pass that when they reached a certain age the three married. (<span class="variant_code">MO</span> 60); <span class="example"><span class="example_lc">Sete tro ho pou mo trape. Me te gen pou monte an en lechèl.</span><span class="example_en">It was too high for me to reach. I had to get on a ladder. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 8.<span class="definition_en"> To catch (s.o. doing sth); surprendre (qn à faire qch). <em>Se vye boug-la ki trape twa?.</em>Is it the old guy who caught you? (<span class="variant_code">PC</span>); <em>Mè mo te p ole li te wa mon ap travaye che lafòm-la apre lekòl! SO en jour li trape mon..</em>But I didn't want him to see me working for the woman after school. So one day he caught me. (<span class="variant_code">NE</span>) 9.<span class="definition_en"> To find;</span><span class="definition_fr"> trouver<span class="example"><span class="example_lc">. Si le trape enn konm mo ankò, l a fe li.</span><span class="example_en">If he finds another one like me, he will do it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 10. To catch up with; rattraper. <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo te trape ave mo rekòt e mo nouvraj. mo te kouri fe EXTRA DOLLARS</span><span class="example_en"> When I had caught up on my work in the fields, I went to earn a few extra dollars. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 11.<span class="definition_en"> To have, experience;</span><span class="definition_fr"> éprouver, vivre, avoir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To trape èn move lannen, l a chode, li pe e grosi</span><span class="example_en"> If you have a bad year the cotton will dry out and it won't grow. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 12.<span class="definition_en"> To deliver (a baby);</span><span class="definition_fr"> mettre (un bébé) au monde. <span class="example"><span class="example_lc">Mon mo jonmè trape en ti bebe.</span><span class="example_en">I' ve never delivered a baby. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 13.<span class="definition_en"> To catch (one's foot, etc.), get (one's foot) caught; se prendre (le pied, etc.). <span class="example"><span class="example_lc">Li trape so pye dan rakatcha-la e chval-la trennen li juska li arete.</span><span class="example_en">He got his foot stuck in the stirrup and the horse dragged him until it stopped. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tras</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Trace, trail, tracks, scent (of an animal);</span><span class="definition_fr"> trace, fumet (d'un animal). <span class="example"><span class="example_lc">En tayo ti pa bizwenn monte jape, kan i va santi latras, lodœr, i va jape.</span><span class="example_en">A hound, you don't have to teach him to bark. When he smells the scent he will bark. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Piyon-ye pase. Kan mo ramase mo tomat, ye te deja fe tras.</span><span class="example_en">The stinkbugs passed by. When I picked my tomatoes, they had already left tracks. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li ouâ trace Compair Lapin aura so pi.</span><span class="example_en">He saw Brer Rabbit's tracks near the well. </span><span class="example_code">(T2)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">travayan</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); travayon (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">NE</span>); travayeuz (f.) (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Worker;</span><span class="definition_fr"> travailleur, ouvrier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si li veu dè travayon li se gen pou peye le travayon.</span><span class="example_en">If he wants workers he would have to pay the workers. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En travayan, li travay dan klo e en travayeuz se en dam li travay dan lamezon.</span><span class="example_en">A worker works in the field and a female worker is a lady who works in the house. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ein bon travagnan kom moué té douet fé plin patat, plin larzan.</span><span class="example_en">A good worker like me should make a lot of potatoes and a lot of money. </span><span class="example_code">(T12)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">travaye </span>(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); travay (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>). —<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To work;</span><span class="definition_fr"> travailler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo travay pou moun-sa-ye, mo bin e travay pou madòm-sa-la karant an.</span><span class="example_en">I work for those people, I have worked for that woman for forty years. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">E froumi travay tou le jour.</span><span class="example_en">And the Ant works every day. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To travay tro. To gen lafatig.</span><span class="example_en">You work too much. You're tired. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Nous té libe; nous té pas bligé travaille pou ein maite.</span><span class="example_en">We were free; we didn't have to work for a master. </span><span class="example_code">(FO T20)</span></span> •<span class="headword">travay a senkyèm </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To work as a sharecropper paying one fifth of the harvest as rent;</span><span class="definition_fr"> travailler comme métayer dont le loyer se paie avec la cinquième part de sa récolte.</span> <em>Èn òt k t kònè travay a senkyèm osi..</em>There was another one who paid a fifth of the harvest in rent also. (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">travay an twazyenm </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To work as a sharecropper paying one third of the harvest to the landlord;</span><span class="definition_fr"> travailler comme métayer dont le loyer se paie avec la troisième part de sa récolte, •<span class="headword">travay an lamotche </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); travay de motche (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To work as a sharecropper paying half the harvest as rent;</span><span class="definition_fr"> travailler comme métayer dont le loyer se paie avec la moitié de sa récolte.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena ki te travay an lamotche, ena ki te travay o kar.</span><span class="example_en">There were some who paid half the harvest in rent, others who paid a quarter. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">travay o kar </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1) To work as a sharecropper paying one quarter of the harvest as rent; travailler comme métayer dont le loyer se paie avec le quart de sa récolte. <span class="example"><span class="example_lc">Mè nouzò n te pe travay o kar.</span><span class="example_en">But we weren't paying a quarter. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2) To work in shifts; travailler par roulement. <span class="example"><span class="example_lc">Dan lasikreri, nom-ye travay o kar; senk-œr de tan e en nòt vini pran senk-œr jichka la roulezon te fini.</span><span class="example_en">In the sugar mill, the men work on shifts: five hours at a time and another comes and takes five hours until they finish the harvest was finished. (<span class="variant_code">CA</span>) •<span class="headword">travay par jou </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To work as a day laborer, work by the day;</span><span class="definition_fr"> travailler comme journalier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te travay par jou, to kònè.</span><span class="example_en">They were day laborers, you know. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To work, function; marcher;</span><span class="definition_fr"> fonctionner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Zafè-sa-la, sa travay pa.</span><span class="example_en">That stuff [i.e. voodoo] doesn't work. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li tou aflije. Li pa kapab sèrvi so lamen. Li pa kapab leve. Aryen travay pa.</span><span class="example_en">He is completely paralyzed. He can't use his hands. He can't stand up. Nothing works. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">travaye on </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To heal by laying on of hands;</span><span class="definition_fr"> guérir par attouchement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Moun ye gen doulè, ye pele mon pou ote ye doulè, travay on ye, e vye lamen gòch-la. Mo goche.</span><span class="example_en">If people had aches, they called me to take away their pain, to heal with my old left hand. I'm left-handed. (<span class="variant_code">PC</span>) —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To work, cultivate;</span><span class="definition_fr"> cultiver, travailler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Apre li leve, to komanse travay li.</span><span class="example_en">After it has grown you begin to cultivate it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">travèr</span> <span class="pos">adv.</span> 1.<span class="definition_en"> Askance, sideways;</span><span class="definition_fr"> de travers.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bradas yé gardé mouan travair avé yé gro jiés et yé mandé mouan hou mon larzan.</span><span class="example_en">The friars looked at me sideways with their big eyes, and they asked me where my money was. </span><span class="example_code">(T16)</span></span> •<span class="headword">a tòr e a travèr </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">Every which way;</span><span class="definition_fr"> à tort et à travers, dans tous les sens.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Musiciens la yé t apé gueulé et fou coups pieds à tort et à travers.</span><span class="example_en">The musicians were shouting and kicking every which way. </span><span class="example_code">(T40)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Across;</span><span class="definition_fr"> à travers.</span> <em>STEW <span class="variant_code">ME</span>AT, sa se le kòt koupe d en longèr d apeupre en pous, en pous e dmi an travèr..</em>Stew meat is ribs cut in lengths of about an inch, an inch and a half across. (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo te koutmen marche a travèr Pon Lamich</span><span class="example_en"> I used to walk across Lamiche Bridge. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> •<span class="headword">on travèr </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Cross-country; a travèrs champs. <span class="example"><span class="example_lc">Mo t ape kouri on travèr che mo nonk.</span><span class="example_en">I was running cross country to my uncle's. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> •<span class="headword">a travèr </span><span class="pos">prep.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>); a travè, travè, an travè (<span class="variant_code">PC</span>); on travèr (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); an travèr (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1) Through; à travers. <span class="example"><span class="example_lc">Le char peu pa navige an travè tou lez eta. LeuGAGE deu leu RAILROAD diferan larjœr.</span><span class="example_en">The train can't travel through all the states. The gauge of the railroad is a different width. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nou te koutmen marche dan buch a travèr slou e dan livèr ye pye se glise dan dolo e sete fret.</span><span class="example_en">We used to walk on logs across the water hole, and in the winter their feet would slip into the water and it was cold. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Anmeriken -la trape so fizi e tire li an trèvè so kò.</span><span class="example_en">The American got his rifle and shot him through his body. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2) Across; à travers. <span class="example"><span class="example_lc">Li mèt so char on travèr l chmen.</span><span class="example_en">He put his car across the road. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En trèvenrsen se en zafè ki lanng, ye fe li lanng. Sa fe i met l a travè lit-la, pou kouche.</span><span class="example_en">A bolster is long. You put it across a bed to sleep on. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To me en bar an travèr lapòrt pou bare li.</span><span class="example_en">You put a long piece of wood across the door to block it shut. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 3) Cross, in a bad mood; de mauvaise humeur. <span class="example"><span class="example_lc">Piti-la reveye tou an travèr bo maten. Li pa rete kriye.</span><span class="example_en">The child woke up cross. He hasn't stopped crying. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">travèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Drainage ditch (in a field);</span><span class="definition_fr"> rigole, fossé d'égouttement (dans un champ). <span class="example"><span class="example_lc">Kan lapli tonbe, i fo nètwaye travèr-ye an travèr la pou lèse dolo sòrti.</span><span class="example_en">When the rain falls you have to clean the drainage ditches across there to let the water get out. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">travèrs-lapòrt</span> <span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Threshold;</span><span class="definition_fr"> seuil.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Travèrs lapòrt se la ou to gen pou pase pou antre dan lamezon.</span><span class="example_en">The threshold is where you have to pass to enter the house. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">travèrse</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); travèrs (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To cross;</span><span class="definition_fr"> traverser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Boug-la travèrse larivyè dan son chalon.</span><span class="example_en">The guy crossed the river in his rowboat. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye travèrse lamèr. Ye mene lez Afrik bòr isit e ye vann ye.</span><span class="example_en">They crossed the sea. They brought Africans here and they sold them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Livoyagé longtemps jisqua li vini coté même rivière li té traversé avec Compair Lapin en haut ein di bois.</span><span class="example_en">He travelled a long time until he came to the same river that he had crossed with Brer Rabbit on a piece of wood. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To take s.o. across; faire traverser qn. <span class="example"><span class="example_lc">Feri-la travèrs flèv. Li travèrse moun, oto, tou kikchoj.</span><span class="example_en">The ferry crosses the river. It took across people, cars, all kinds of things. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Lidit cocodrille la:—Traversé moin, cocodrille, traversé moin. Cocodrille dit:—Monté on mo dos, ma traversé toi..</em>He said to the alligator, 'Take me across, alligator, take me across.' The alligator said, 'Get on my back, I'll take you across.' (<span class="variant_code">FO T15</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">travèrsen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); trèvenrsen (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bolster;</span><span class="definition_fr"> traversin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En trèvenrsen se en zafè ki lanng, ye fe li lanng. Sa fe i met l a travè lit-la, pou kouche.</span><span class="example_en">A bolster is long. You put it across a bed to sleep on. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tre</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Very;</span><span class="definition_fr"> très.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tre byen.</span><span class="example_en">Very well. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lapousyèr andan. Mo lamezon tre sal.</span><span class="example_en">Dust comes in. My house is very dirty. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yé té très pove, n'homme la té bon, fame la té mauvais.</span><span class="example_en">They were very poor, the man was good, and the wife was bad. </span><span class="example_code">(FO T17)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">trèch</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To thresh;</span><span class="definition_fr"> battre (le blé). <span class="example"><span class="example_lc">Ye te ramas duri-sa-ye apre moun-ye fini trèch diri.</span><span class="example_en">They went to gather rice after people had finished threshing it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">trècha</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Thresher;</span><span class="definition_fr"> batteuse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Trècha. Machin e galope, le e trèch, le e voyé diri, le e tonmbe la.</span><span class="example_en">A thrasher. The machine is running and threshing and throwing the rice which falls there. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">trèf</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); trev (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Clover;</span><span class="definition_fr"> trèfle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo ramase le trev.</span><span class="example_en">I gather clover. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No te trese leflèr a trèf pou fe de nik lapen.</span><span class="example_en">We would braid clover flowers to make rabbit nests. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">trèk</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); trak (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Railroad track;</span><span class="definition_fr"> voie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen trèk dan bout-la.</span><span class="example_en">There are railroad tracks at the end. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2, Tracks, trail; trace. <span class="example"><span class="example_lc">No te gen de trak, en dan lamanch dèryèr e en pa lwan isi-la.</span><span class="example_en">We had two trails, one in the back lane and one not far from hère. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Katafo pran trèkfarin-la e li di so ti frè-ye pou swiv li. Ye marche on trèk-la jiska ye sorti dan bwa.</span><span class="example_en">Catafo began to follow the trail of wheat flour and he told his little brothers to follow him. They walked on the tracks until they came out of the woods. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">trèkta</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); traktœr, trèktè (<span class="variant_code">PC</span>); trèkteu (<span class="variant_code">BT</span>); trakta (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Tractor;</span><span class="definition_fr"> tracteur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Anvan ye te gen trèkta te lod sa ave lamen, e mile a ale li, kou kote derik e bwat cha-l.</span><span class="example_en">Before they had tractors they used to load that by hand, and mules would pull it to the derrick and the boxcars. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tren</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); ditren (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Noise;</span><span class="definition_fr"> bruit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo tannde en tren.</span><span class="example_en">I heard a noise. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kan li kanmanse bwa, li tann en tren dèryè li e li wa li te antoure par enn ban sovaj.</span><span class="example_en">When he began to drink he heard a noise behind him and he saw that he was surrounded by a band of savages. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">fe tren </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); fe di tren (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> 1) To make noise; faire du bruit. <span class="example"><span class="example_lc">Zirandèl se de ti zwazo nwa ki vyen dan lachimnen, ye fe tren tou lanwi.</span><span class="example_en">Purple martins are little black birds that get into the chimney and make noise all night long. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">On di sa a le piti osi. Arèt mène konm sa; arète f e di tren.</span><span class="example_en">They tell that to kids too; 'Stop behaving like that! Stop making noise!' (<span class="variant_code">BT</span>) <em>♦Lifait si gros di train tout moune réveillé et yé vini oua ça li t'apé fait..</em>He made so much noise that everyone woke up and came to see what he was doing. (<span class="variant_code">BD</span>) 2) To fuss, complain; se plaindre. (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">mennen di tren </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To make noise;</span><span class="definition_fr"> faire du bruit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le begle. Li e mènen en bann ta tren.</span><span class="example_en">It (the bull) is bellowing. It's making a great deal of noise. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Liouvri lapòt an dizan ye pou pa mennen di tren.</span><span class="example_en">He opened the door while telling them not to make any noise. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Quarrel, dispute, argument;</span><span class="definition_fr"> dispute, brouille, querelle.</span> (<span class="variant_code">NE</span>) •<span class="headword">gagnin train </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To have a quarrel;</span><span class="definition_fr"> se brouiller, se quereller.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tan mo té lib, jamin Bourriquet ni Doctair Macaque sayé gagnin train avé moin.</span><span class="example_en">When I was free, Bourriquet and Dr. Monkey never tried to quarrel with me. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Pace;</span><span class="definition_fr"> allure, train.</span> •<span class="headword">alle tou so train </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To go/be at full pace; aller de tout son train. <span class="example"><span class="example_lc">♦En haut chaque poteau so labarrière li té metté ein paquet de bois gras de sorte qué, quand bal là t apé allé tout so trainlamaison la té semblé ein grand du feu</span><span class="example_en"> Atop each fencepost he put a bundle of pine wood so that when the ball was going at full tilt, the house looked like a big bonfire. </span><span class="example_code">(T40)</span></span> •<span class="headword">an tren </span><span class="pos">adj.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> In good health, in good shape;</span><span class="definition_fr"> en bonne forme.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo an tren jodi.</span><span class="example_en">I'm feeling good to day. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Eh! Compair Boukivou ben en train jordi; fé bon lachache?.</em>Hey, Brer Bouki, you are in fine shape this morning; did you have a good hunt? (<span class="variant_code">T6</span>) <span class="headword"><subentry>•antren </subentry></span><span class="pos">v.aux.</span> <span class="definition_en">To be doing sth.; être en train de (faire qch). cf. <span class="example"><span class="example_lc">antren</span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">trènaye</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); trennaye (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To move from place to place;</span><span class="definition_fr"> se déplacer d'un endroit à F autre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La astè piti-ye gen mwayen trènaye. Mo gen piti tou partou.</span><span class="example_en">Nowadays young people have the means to move around a lot. I have children everywhere. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To run around, go from place to place;</span><span class="definition_fr"> aller ça et là. <span class="example"><span class="example_lc">Pa trennaye isit e laba; drwat la, dan la mezon. Ye te vyen kòrtize nouzòt kote nou lamezon.</span><span class="example_en">We didn't run around here and there. [We stayed] right there at home. They came to court us at our house. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye rès pa dan en plas. Ye toujou ap trennaye isi e laba.</span><span class="example_en">They don't stay in one place. They're always running around. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> trène* trèn (<span class="variant_code">PC</span>); trènen, trennen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>). —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To drag, trail, trail along;</span><span class="definition_fr"> traîner. <span class="example"><span class="example_lc">So rob te e trennen an laté.</span><span class="example_en">Her dress was dragging on the ground. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Latcheu Caïman té si long, et li t apé trainé tant, qué mo manqué craser li plus d'ein fois..</em>Alligator's tail was so long, and it was dragging around so much, that I almost crushed it more than once. (<span class="variant_code">T40</span>) •<span class="headword">a la trèn </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); a la trenn (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1) In disorder; en désordre. <span class="example"><span class="example_lc">Li pa gen plas pou aryen. Tou kikchoz a la trenn.</span><span class="example_en">She doesn't have room for anything. Everything is in disorder. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2) Homeless, on the street; sans abri, sans domicile fixe. (<span class="variant_code">PC</span>) —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To drag, pull along;</span><span class="definition_fr"> traîner. <span class="example"><span class="example_lc">Nou trènen sak mai-la.</span><span class="example_en">We dragged the sack of com. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li trape so pye dan rakatcha-la e chval-la trennen li juska li arete.</span><span class="example_en">He got his foot stuck in the stirrup and the horse dragged him until it stopped. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité dans in carrosse tout en or, et yavait huite choals blancs qui té apé trainin carrosse la.</span><span class="example_en">She was in a golden carriage, and there were eight white horses who were pulling the carriage. </span><span class="example_code">(FO T16)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">trenke</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To toast;</span><span class="definition_fr"> trinquer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena lanos. No va trenke no vèr a la marye.</span><span class="example_en">There's the wedding. We're going to toast the bride. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Trinqueztrinquez</span><span class="example_en"> <em>Bois ça, Toutoute; ça bon di vin, ça va donne vouzotte la force..</em>Toast, toast. Drink that, Toutoute; that's a good wine, it will give you strength. (<span class="variant_code">WO</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">trèno</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); trenno (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Skid, land sled (farm vehicle without wheels used to transport by dragging on the ground);</span><span class="definition_fr"> traîneau (véhicule agricole sans roues qui sert à transporter sur terre). <span class="example"><span class="example_lc">Trenno, sa trenn deusu latèr.</span><span class="example_en">A sled, that drags across the ground. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kèkcho k e tro lour m me sa an trèno.</span><span class="example_en">Something that is too heavy, I put on the sled. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">trepase</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Coma;</span><span class="definition_fr"> coma.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye t ape veye li e tou-d-en-kou li leve asit. Li te dan en trepase. Li te vini bèk.</span><span class="example_en">They were having a wake for him and all of a sudden he sat up. He had been in a coma and he came back. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">trepete</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Mentally handicapped;</span><span class="definition_fr"> attardé, faible d'esprit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li trepete. Li pa kapa konpran sa k ap arive alantor li.</span><span class="example_en">He's not in his right mind. He can't understand what's going on around him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">trèr</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>), trè (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); tre (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To milk (a cow);</span><span class="definition_fr"> traire (une vache). <span class="example"><span class="example_lc">Te gen enn vach pour t trèr pou gen duleu.</span><span class="example_en">We had a cow to milk to get milk. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye te travay andan lekiri pou letri. Ye te tre vach-ye.</span><span class="example_en">They used to work in the bam for the dairy. They would milk the cows. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lidi, «Vini trèr mwen et t a wa to menm.</span><span class="example_en">'' She said, 'Come milk me and you'll see for yourself.' (<span class="variant_code">JR</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tres</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Stalk, stem;</span><span class="definition_fr"> tige.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To koupe tres, to fe difwon e li.</span><span class="example_en">You cut the stalk and you make hay. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">très</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Braid;</span><span class="definition_fr"> tresse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en gro très.</span><span class="example_en">I have a big braid. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen de lon très avon mo koupe mo chevey-ye.</span><span class="example_en">I had long braids before I cut my hair. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">très</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); tre (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Trace;</span><span class="definition_fr"> trait.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En tre gen de lachenn tache e en bayon pou mèt andan ladyèl mile ou chval.</span><span class="example_en">A trace has two chains attached and a bit to put in the horse's or mule's mouth. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">trèse</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); trese (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); très (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To braid;</span><span class="definition_fr"> tresser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To partaje so cheuve dan milyeu e to pengn li, to très li.</span><span class="example_en">You part her hair in the middle and you comb it, you braid it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">trese lay </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To braid garlic plants;</span><span class="definition_fr"> tresser Fail.</span> 2.<span class="definition_en"> To plait, weave;</span><span class="definition_fr"> natter, tresser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enn kab, le trèse. Ti sèrv en kab pou lase de bèt ou pou tire d lo gro.</span><span class="example_en">A rope is plaited. You use a rope to lasso animals or to draw water. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye très sa ansanm.</span><span class="example_en">They weave that together. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">trèt</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Treacherous, perfidious, deceitful;</span><span class="definition_fr"> traître, perfide. <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Bouki qui té traite et malfaisant.</span><span class="example_en">Brer Bouki who was treacherous and evildoing. </span><span class="example_code">(FO T18)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">trete</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); trète (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); trèt (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To treat an illness by means of a folk cure;</span><span class="definition_fr"> traiter une maladie en se servant de remèdes populaires.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen mal o do, safe ye pou trète mon pour mon do. Li trèt to kòrdon, don twa li. To me li antour ta tay.</span><span class="example_en">I have a bad back, so they had to treat me for my back. He treats the string and gives it to you. You tie it around your waist. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Va oir cofaire et va conain comment Docters qui cou traité tout moun trompé dans yé zajfaires.</span><span class="example_en">You will see why and you will know how doctors who go treat everyone get mixed up in their affairs. </span><span class="example_code">(T19)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To treat;</span><span class="definition_fr"> traiter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Fale ye travay parey kòm le SLAVE, la ye te trete ye parey kòm le SLAVE.</span><span class="example_en">They had to work just like slaves, and they were treated just like slaves. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen de bon vwazin. Ye trèt mon byen.</span><span class="example_en">I have good neighbors. They treat me well. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sofille prend crié et li di li comment Compair Lapin té traité li.</span><span class="example_en">His daughter began to cry and told him how Brer Rabbit had treated her. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">trètmon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); trètman (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); tretman (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Treatment;</span><span class="definition_fr"> traitement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo ale o doktœr. Li dòn man en bon trètman. Mo san momèm byen.</span><span class="example_en">I went to the doctor. He gave me a good treatment. I feel well. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kamomèl, sa se en trètman.</span><span class="example_en">Chamomile tea, that's a medical treatment. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Topronn en fisel ki non pèr, e to di menm tretmon ke to di pou en kou t soley.</span><span class="example_en">You take a piece of string that is not [pèr], and you say the same formula that you say for sunstroke. (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">trèto</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Harrow;</span><span class="definition_fr"> herse.</span> <em>Èna du mon ki pèl sa en trèto e dot mon ki pèl sa en dis..</em>There are some people who call that a harrow, and others who call it a disk. (<span class="variant_code">CA</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">tretœr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); tretè, tretar (<span class="variant_code">PC</span>); tretèr, tretèz (f.) (<span class="variant_code">NE</span>); trètœr (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Folk healer;</span><span class="definition_fr"> traiteur, guérisseur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kon mo te foule mo pye, tretœr trete èn kòrd e li fe lapriyèr desi.</span><span class="example_en">When I sprained my foot, the healer treated a string and he prayed over it. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lontan pase, tretœr te fe la tizann evèk lèrb malo pou geri moun.</span><span class="example_en">A long time ago, the folk healer made herb tea with with swamp lily to cure people. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">trèz </span><span class="example"><span class="example_lc">num.card.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>). Thirteen; treize. <span class="example"><span class="example_lc">To te sanm pa kèken ke gen piti trèz an.</span><span class="example_en">You don't look like someone who has a thirteen year old child. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Topronn en fisel ki non pèr, ... di lapriyèr si chak ne, e fe trèz ne.</span><span class="example_en">You take a pièce of string that is not [pèr] ... say the prayer on each knot, and make thirteen knots. (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">trezòr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Treasure;</span><span class="definition_fr"> trésor.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pirat-ye t ole toujou fouye latèr an dizan no vyeu paran te tere larjan e lor ou mayèr trezòr.</span><span class="example_en">Pirates always wanted to dig up the ground, saying our ancestors buried money and gold or some kind of treasure. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦'<sup>(</sup>Ça cé mo trésor, dit-elle, ça cé kichoge ki vo plice pacé tou dilor dan moune..</em>'' 'That is my treasure,' she said, 'that is something that is worth more than all the gold in the world.' (<span class="variant_code">ME</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">tri</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); latri (<span class="variant_code">PC</span>); latriy (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Sow;</span><span class="definition_fr"> truie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En kochon se en mal. En momon se en latriy.</span><span class="example_en">A hog is a male. The female is called a sow. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sa ki e mennen de ti kochon, se en latri. En latriy.</span><span class="example_en">The one that gives birth to baby pigs is a sow. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo popa elve en ta kochon e li te tchonbon tou tri-le dan en gro pak.</span><span class="example_en">My dad raised pigs and he kept all the sows in a big pen. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tribin</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Choir loft;</span><span class="definition_fr"> galerie, tribune (dans une église). <span class="example"><span class="example_lc">Chantèz-ye chante desi tribin-la an aryèr legliz-la.</span><span class="example_en">The singers sang in the choir loft in the back of the church. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">trik</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Trick, practical joke;</span><span class="definition_fr"> farce, mauvais tour.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye konprann ke lapen te jwe en trik on ye.</span><span class="example_en">They understood that Rabbit had played a trick on them. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">triko</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Undershirt;</span><span class="definition_fr"> maillot.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se en triko ki f en fen, ena de triko pou livè, li epe epe. Men triko nou gen astè, li klè klè, to pel sen en TEESHIRT, la to gen gen en lòt chimiz ON TOP OF THAT, parey kòm si to gen en kalson.</span><span class="example_en">It's a thin undershirt, there are tee-shirts for the winter, they're very thick. But the tee-shirts we have now, they are light, you have to wear another shirt on top of them, just like you wear underpants. (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> Sweater;</span><span class="definition_fr"> tricot, pullover.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En triko to gen pou pase sa desi latèt pou mèt li. Li ouvèr pa ni devan ni dèryèr.</span><span class="example_en">A sweater you have to put on over your head. It's not open either in front or in back. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tripe</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To disembowel;</span><span class="definition_fr"> éventrer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To kapab tripe en volay en lapen. T ape ote letrip andan ye.</span><span class="example_en">You can gut a chicken or a rabbit. You're taking out the intestines. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Taureau...té fait serment li sré tripé ti bougue la qui té trahi li.</span><span class="example_en">Brer Bull...swore to disembowel the little guy that had betrayed him. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tripote</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To go back and forth;</span><span class="definition_fr"> aller et venir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li mèt so lafich</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">Li p ole pèrsonn tripote an so latè.</span><span class="example_en">He put up a notice. He doesn't want anyone going back and forth over his property. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tris</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Sad;</span><span class="definition_fr"> triste.</span> <em>Se tris, ena de plas nou pase aò ye pa fini ote dibri-la, aò <span class="variant_code">ST</span>ORM-la te pase..</em>It's sad, there are still some places that we went through where they haven't finished clearing out the debris from when the storm went through. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo kouzin gen en garson ki byen malad. Mo chagren pou li parskè li si tris tou-l-tan.</span><span class="example_en">My cousin has a son who is very sick. I feel bad for her because she's said all the time. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Moquitté li presse en pleurant, pasqué resté té fait moin triste.</span><span class="example_en">I left him almost crying, because staying was making me sad. </span><span class="example_code">(T37)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">trit</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Treat (candy, fruit, etc.) which a boy bought for his girl at a dance; bonbon qu'un garçon achetait pour offrir à sa partenaire de danse. <span class="example"><span class="example_lc">Kan to danse ave en kavalye, en ti jin onm k t e danse ave, li gen pran to lamen mennen twa kote latab pran to trit.</span><span class="example_en">When you're dancing with a partner, a young man that you're dancing with, he takes your hand and takes you to the table to get your treat. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">triye</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); triy (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To sort, sort out;</span><span class="definition_fr"> trier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen tou mo dorir-ye melanje ansanm e mo t ole triye ye pou mèt mo bouk-d-òrey dan en bwat e mo chenn dan lòt, brasle dan lòt.</span><span class="example_en">I had all my gold jewelry mixed up together and I wanted to sort them out to put my earrings in one box, my chains in another, my bracelets in another. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tro</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> Too;</span><span class="definition_fr"> trop.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Va laba paye le patat, ye tro tou d en ta, ke ye pe chèche.</span><span class="example_en">Go scatter the potatoes, they're too heaped up, so that they'll dry out. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Pri li mande man te tro chèr.</span><span class="example_en">The price he asked of me was too high. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo manke lamés. Mo arive tro tar.</span><span class="example_en">I missed Mass. I got there too late. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦''Titia té tro blanche, dit-elle, pou ain nesclave. «</span><span class="example_en">Titia was too white, she said, to be a slave. </span><span class="example_code">(ME)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Too much, too many;</span><span class="definition_fr"> trop, trop de.</span> <em>To gen trop piman anndan 1.<span class="definition_en">.</span></em>You've got too much spice in there. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Piti-lœ otour isi lenmen amize nou me ye fe tro dutren.</span><span class="example_en">The children around here like to entertain us but they make too much noise. </span><span class="example_code">(ST)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Piti-la gen tro joujou o planche.</span><span class="example_en">The child has too many toys on the floor. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vié neg l'habitation ca janmain gaingnain trop.</span><span class="example_en">Old plantation blacks never have too much. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> •tro bokou <span class="example"><span class="example_lc">quant.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Too many, too much;</span><span class="definition_fr"> trop, trop de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enan tro bokou moun komen, se sa.</span><span class="example_en">There are too many common people, that is the problem. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Michié Bouki, mo pove gacon manzé tro boucou gombo çaoui avé zambalaya; ca donné li colik..</em>Mr. Bouki, my poor son ate too much raccoon gumbo and jambalaya; that gave him colic. (<span class="variant_code">T3</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tròk</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Truck;</span><span class="definition_fr"> camion.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te mizire pou mete en tant pardèsu tròk-sa-la.</span><span class="example_en">I was measuring to put a tarpaulin over the truck. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tronpe </span>(<span class="variant_code">PC</span>); tranmpe (<span class="variant_code">PC</span>); tranpe (<span class="variant_code">CA</span>). —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To trick, fool;</span><span class="definition_fr"> tromper.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye di piti-ye se sòti dan dechou, ye ti tronpe nouzòt.</span><span class="example_en">They told us that little children came from cabbages, they tricked us. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Florimond té imité Nita si bien qué tout moune té trompé.</span><span class="example_en">Florimond imitated Nita so well that everyone was fooled. </span><span class="example_code">(FO T20)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To cheat on (one's spouse);</span><span class="definition_fr"> tromper (son mari, sa femme). <span class="example"><span class="example_lc">L ape tranpe an so madam. Li fe komèrs.</span><span class="example_en">He's cheating on his wife. He's running around. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Marila té si colère oua so fame té trompé li qué li mette li déhors.</span><span class="example_en">The husband was so angry to see that his wife had cheated on him that he put her out. </span><span class="example_code">(FO T27)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To cheat, swindle;</span><span class="definition_fr"> frauder, escroquer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo dòn li en di pyas me li pa rann man lamonnen kòm li te sipoze. Li tranpe man.</span><span class="example_en">I gave him ten dollars but he didn't give me change like he was supposed to. He cheated me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<span class="example"><span class="example_lc">v.refl</span><span class="example_en"> To be mistaken, be wrong; se tromper, avoir tort. <span class="example"><span class="example_lc">♦Motronpe mwense pa mo chwal.</span><span class="example_en">I was mistaken, it's not my horse. </span><span class="example_code">(DU)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tronpet</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Trumpet;</span><span class="definition_fr"> trompette.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En kòmen se en tronpèt, en lenstriman.</span><span class="example_en">A comet is a trumpet, a musical instrument. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tropik</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Dropsical, hydropic(al);</span><span class="definition_fr"> hydropique.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li tropik.</span><span class="example_en">She has dropsy. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To disan tòrnen an dolo kan to te tropik.</span><span class="example_en">Your blood would turn to water when you were dropsical. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tropik</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Apoplexy;</span><span class="definition_fr"> apoplexie.</span> ♦ <span class="example"><span class="example_lc">Madamme Ranhoutan té si tan bazourdi, li manqué trapé ein lataque tropisie.</span><span class="example_en">Mrs. Orangutan was so stunned that she nearly had an apoplectic fit. </span><span class="example_code">(T6)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tròs</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To trust;</span><span class="definition_fr"> se fier à, faire confiance à.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se parey konm si vou gen en travayan en bon boug, vou ka tròs li nenpòt ki mwòyen nenpòt ki zafè.</span><span class="example_en">It's like you have a worker who is a good guy, you can trust him in any way, for anything. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Tròs pa li. Se en mantè. Sa vo pa aryen.</span><span class="example_en">Don't trust him. He's a liar. He's worthless. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pauve Compè Bouki si couillon yé pas ca trosse li pou</span><span class="example_en">' <span class="example"><span class="example_lc">fait ein foute.</span><span class="example_en">Poor Brer Bouki is so stupid that they can't trust him to do anything. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tròte</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To trot;</span><span class="definition_fr"> trotter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li p ape galope. Li jich ap trote.</span><span class="example_en">He's not galloping. He's just trotting. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tan yé rivé apipré moké chimin, Compair Bouki troté ein ti brin.</span><span class="example_en">When they arrived about half way, Brer Bouki trotted a little bit. </span><span class="example_code">(T3)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">trou</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Hole;</span><span class="definition_fr"> trou.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li fouyè en trou e li met poto-la anndan trou-la.</span><span class="example_en">He dug a hole and he put the post in the hole. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">L ap koule. Li dwat èt gen en trou andan li.</span><span class="example_en">It's leaking. There must be a hole in it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">So kilot te plen trou.</span><span class="example_en">His pants were full of holes. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pronn en morso di plon. Fe en ti trou don li e met li o tour to kou avek en ti fisel.</span><span class="example_en">Get a piece of lead. Make a little hole in it and put it around your neck with a string. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> • trou dan (so) dan <span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cavity;</span><span class="definition_fr"> carie.</span> •<span class="headword">trou dolo </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Pond;</span><span class="definition_fr"> étang.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">troub</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); troup (<span class="variant_code">BT</span>); trouble (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Muddy, cloudy (of liquid);</span><span class="definition_fr"> trouble, boueux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se parèy kòm si pran en syo dolo troub.</span><span class="example_en">It's like if you have a bucket of muddy water. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan no te trap dolo dan pi, dolo te toujou troub apre lapli.</span><span class="example_en">When we would get water in the well, the water was always muddy after the rain. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Blurry;</span><span class="definition_fr"> estompé, flou.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Na de fwa me zyeu wa troup.</span><span class="example_en">There are times when my vision is blurry. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">trouble</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To disturb;</span><span class="definition_fr"> troubler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦M'apéboi'dans courant-la, vingt pas plis bas qué toi. Alo's, to oua bein, mo pas ca troubler to dolo.</span><span class="example_en">I am drinking in the current twenty paces below you. So you see, I can't disturb your water. </span><span class="example_code">(BD)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To trouble, upset;</span><span class="definition_fr"> troubler.</span> <em>♦Ah!qué jour, Miché Carion, mo té si troublé, mo té croi entende canon..</em>Oh, what a day, Mr. Carillon, I am so troubled that I think I hear cannons. (<span class="variant_code">T34</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">trouloulou</span> <span class="pos">n.</span> 1.<span class="definition_en"> Fiddler crab;</span><span class="definition_fr"> crabe appelant.</span> ♦(<span class="variant_code">GC2</span>) 2.<span class="definition_en"> Free male quadroon;</span><span class="definition_fr"> quarteron masculin libre.</span> ♦(<span class="variant_code">GC2</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">troup</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Flock;</span><span class="definition_fr"> troupeau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan to wa en troup dezwa ape voitire dan lèr, se en sign ki tan fret fini.</span><span class="example_en">When you see a flock of geese flying in the air, it's a sign that the cold weather is over. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ròklò pase devan lamezon rwa-la avek en troup mouton.</span><span class="example_en">Roclos went by the king's house with a flock of sheep. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2, Troop; troupe. <span class="example"><span class="example_lc">♦Mo oua troup blan et mo oua troup koulair.</span><span class="example_en">I saw a white troop and I saw a black troop. </span><span class="example_code">(T14)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">troupo</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Flock, herd;</span><span class="definition_fr"> troupeau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li tendé ein berger apé vini avec so troupeau.</span><span class="example_en">He heard a shepherd coming with his flock. </span><span class="example_code">(FO T26)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">trouve</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>); trouv (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To find;</span><span class="definition_fr"> trouver.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Inave pa ase d fonm blanch pour ye trouve Chaken enn fonm.</span><span class="example_en">There were not enough white women for each of them to find a wife. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li trouve li-mem onsent.</span><span class="example_en">She found herself to be pregnant. </span><span class="example_code">(ST)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Si to pa debat, to va pa trouve louvraj.</span><span class="example_en">If you don't make an effort, you won't find work. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Moté olé conté vou vagnan kichoge hé mo zonglé jika mo trivé ein monyien pou fé.</span><span class="example_en">I wanted to tell you a neat little thing, and I reflected until I found a way to do it. (TI 3) 2.<span class="definition_en"> To find, think, feel;</span><span class="definition_fr"> trouver, être de l'avis. <em>Mè mo <span class="variant_code">ST</span>ILL trouv sè te pa ase fò pou mon..</em>But I still think that it wasn't strong enough for me. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo trouv mo wa pa byen avèk mo linèt-ye.</span><span class="example_en">I find I don't see so well with my glasses. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Lapin donnin li quéque dézef, et Compair Bouki trouvé yé si bon li té oulé connin ou li té prend yé.</span><span class="example_en">Brer Rabbit gave him some eggs, and Brer Bouki found them so good that he wanted to know where he had gotten them. </span><span class="example_code">(FO T11)</span></span> —<span class="pos">v.aux.</span> 1.<span class="definition_en"> (Copula formerly used in passives). <span class="example"><span class="example_lc">Yèr mo te trouve peye.</span><span class="example_en">I was paid yesterday. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nom-la trouve tchwe par en chval.</span><span class="example_en">The man had been killed by a horse. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> REM: According to <span class="variant_code">NE</span>, this usage is old-fashioned. 2.<span class="definition_en"> To happen to, chance to;</span><span class="definition_fr"> arriver, se trouver.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dans méme moment la Compair Lapin trouvé passé tout proche.</span><span class="example_en">At the same moment Brer Rabbit happened to go by. </span><span class="example_code">(FO T3)</span></span> REM: <span class="variant_code">NE</span> 1985: 269 notes that this use no longer occurs. —<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To be pregnant;</span><span class="definition_fr"> être enceinte. <span class="example"><span class="example_lc">Fòm-sa-la ape trouve.</span><span class="example_en">That woman is going to have a baby. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> •<span class="headword">trouve en bebe </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To have a baby;</span><span class="definition_fr"> accoucher d'un enfant, cf.</span> <em>bebe 2.<span class="definition_en">.</span></em>To be located, situated; se trouver. <em>Aou sa trouv on la Fòls Rivyè ?.</em>Where is it (located) on False River? (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">trwa </span><span class="example"><span class="example_lc">num.card.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); trwò (<span class="variant_code">BT</span>). Three; trois. <span class="example"><span class="example_lc">Baton kanndi te lanng konm sa p senk sou. La ye se kase l an trwa.</span><span class="example_en">The stick was about that long for five cents. They broke it in three pieces. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen pou leve a trwaz-èr du maten pou petri mo lapat dipen.</span><span class="example_en">I had to get up at three o'clock in the morning to knead my bread dough. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lalin en kar, en demi ou trwa kar.</span><span class="example_en">The moon is a quarter, a half, or three quarters. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Quand li vié, li pronne ein déconne et li marché en haut trois pattes.</span><span class="example_en">When he is elderly he gets a cane and walks on three legs. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">trwa-kar</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Small White, Virginia Crown-Beard; une petite fleur blanche qui pousse dans les bois. (<span class="example"><span class="example_lc">Verbesina virginica</span><span class="example_en"><span class="example"><span class="example_lc">;</span><span class="example_en">Triangle Sedge; une espèce de plante. (<span class="example"><span class="example_lc">Scirpus olneyi,</span><span class="example_en">Hickman 1940: 159). <span class="example"><span class="example_lc">♦Pronn trwa ou kat pye trwa-kar</span><span class="example_en">(<em>sa gen de rasin nwar) e fe en di te..</em>Get three or four pieces of Virginia Crown-Beard (that plant has black roots) and make a tea from it. (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">trwazyenm </span><span class="example"><span class="example_lc">num.ord.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); trazyèm (<span class="variant_code">CA</span>); trwazyèm (<span class="variant_code">MO</span> 60). Third; troisième. <span class="example"><span class="example_lc">To kal trwa fwa e la trazyèm fwa se tou. To neye.</span><span class="example_en">You sink three times and the third time, that's it. You drown. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Likouri fe en trwasyenm batenm, e li nonmen piti-sa-la Trwasyenm-la.</span><span class="example_en">He went to do a third baptism, and he named that child the Third One. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> —<span class="pos">pron.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> The third (one);</span><span class="definition_fr"> le troisième.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦En pe pli lwen, li wa en nòt lonpen. Li kou en ti bout onkò li wa en trwazyèm.</span><span class="example_en">A little bit further he saw another rabbit. He went a little further still and he saw a third. [<span class="example"><span class="example_lc">'ein troisième</span><span class="example_en">] (<span class="variant_code">DU</span>)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">trwèl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); triyeyl (<span class="variant_code">PC</span>); trouwèl (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Trowel;</span><span class="definition_fr"> trouelle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To kapab sèrvi en trouwèl kan to plant to jarden.</span><span class="example_en">You can use a trowel when you plant your garden. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tue</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); tchouwe (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); tchwe (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); touwe, tchouwè (<span class="variant_code">PC</span>); tie (<span class="variant_code">NE</span>), tchi (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); tchoue (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>); tu, twe, tchou (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To kill;</span><span class="definition_fr"> tuer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo lòt-la mo genn ki ète touwe.</span><span class="example_en">I had another son who was killed. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan to tchou en kochon...</span><span class="example_en">When you kill a pig... </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Couri la chache, tchoué zozo là, et porté mouen li.</span><span class="example_en">Go get it, kill the bird, and bring it to me. </span><span class="example_code">(T7)</span></span> •tchwe (li) fre <span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To shoot dead cold;</span><span class="definition_fr"> hier net.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Anmeriken -la trape so fizi e tire li an trèvè so kò. Li tchwe li fre.</span><span class="example_en">The American grabbed his gun and shot him through his body. He shot him cold. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">tchwe kriye </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To cry one's heart out;</span><span class="definition_fr"> pleurer à chaudes larmes.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li tchwe kriye kon èl kite li.</span><span class="example_en">He cried his heart out when she left him. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="headword">tchwe tan </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To kill time;</span><span class="definition_fr"> tuer le temps.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo uch e tchwe tan.</span><span class="example_en">I'm just killing time. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tumœr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); tumèr (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Tumor;</span><span class="definition_fr"> tumeur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen p èt opere. Li gen en tumœr.</span><span class="example_en">He's got to be operated on. He has a tumor. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tuteye</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To address as 'tu'/'to' ; tutoyer. <em>♦Épi asteur, effronté, to tutéié to Mamrie..</em>Now, sassy one, you speak familiarly to your Mamrie. (<span class="variant_code">ME</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">twa</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Roof;</span><span class="definition_fr"> toit.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ena en branch ki tonmbe on twa la.</span><span class="example_en">There was a branch that fell on the roof. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">twa</span><em><sup>2</sup> pron..</em>(<span class="variant_code">gen.</span> ; <span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">obj.</span><span class="example_en">You; te. <span class="example"><span class="example_lc">Si to gran-momon ole twa, mo gen lès to gran-momon pran twa.</span><span class="example_en">If your grandmother wants you, I have to let your grandmother take you. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To p ap okipe pou sa m ap di twa.</span><span class="example_en">You're not paying attention to what I'm telling you. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se en plezi pou jwenn twa.</span><span class="example_en">It's a pleasure to meet you. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> ♦Ma <span class="example"><span class="example_lc">donn twa senk mil pyas pou li.</span><span class="example_en">I'll give you five thousand dollars for it. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">oblique</span><span class="example_en">You; toi. <span class="example"><span class="example_lc">Me e tchombo mo zyè an twa.</span><span class="example_en">I'm keeping an eye on you. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">An prèmye ka, mo pa sur si mo dwa ale avèk twa.</span><span class="example_en">In the first case, I'm not sure I should go with you. </span><span class="example_code">(ST)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Du moman mo va fini mo va èt avèk twa</span><span class="example_en"> As soon as I'm finished, I'll be with you. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Momzel là di li té ben oulé mayé avé toi.</span><span class="example_en">The young lady said that she was willing to marry you. </span><span class="example_code">(T3)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Yourself;</span><span class="definition_fr"> toi-même. <span class="example"><span class="example_lc">Mè dek to te koupe twa move, se t ape senye en ta, to te trape le fil nagne.</span><span class="example_en">But when you cut yourself bad and it was bleeding a lot, you would get a spiderweb. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> •twa-mèm <span class="example"><span class="example_lc">pron.emph</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">BT</span>). Yourself; toi-même. <span class="example"><span class="example_lc">Si to lèv li twa-menm ou si to achèt li, sa fe pa boukou d difèrans.</span><span class="example_en">It doesn't make much difference whether you raise (a horse) yourself or you buy it. (<span class="variant_code">BT</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">twal</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> la twal (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Cloth;</span><span class="definition_fr"> toile, tissu.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan no te fe koutepwant, no te pran en latwal ke epe pou mèt ant karo-ye.</span><span class="example_en">When we made quilts, we took a cloth that was thick to put between the squares. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lato gres en morso latwal avek lwil doliv, la to aplik sa si laplas.</span><span class="example_en">So you grease a piece of cloth with olive oil, and you apply it to the wound. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> •<span class="headword"> latwal zaryen </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); letwal, latwal laryen, twòl zaryen (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Spider web;</span><span class="definition_fr"> toile d'araignée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enan latwal zaryen dan kwen-la.</span><span class="example_en">There's a spider web in the comer. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Gro zaryen dan bwa, li fe en gro fil zaryen ron. La twal pas tou partodan ron-la. A</span><span class="example_en">big spider in the woods, he makes a big, round spiderweb. The web goes everywhere in the circle. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kon to koupe to dwa ou to pye, pou rete di son met latwal zanye.</span><span class="example_en">When you cut your finger or your foot, to stop the blood you put on a spider web. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">twalèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); latwalèt (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Dresser, dressing table;</span><span class="definition_fr"> commode, coiffeuse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en ta be bèl an mo latwalèt.</span><span class="example_en">I've got a lot of nicknacks on my dressing table. (<span class="variant_code">CA</span> •<span class="headword">nepenng a twalèt </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Straight pin;</span><span class="definition_fr"> épingle, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">epenng</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> Grease or light tissue in a hog;</span><span class="definition_fr"> graisse ou chair légère d'un cochon.</span> (<span class="variant_code">PC</span>) 3.<span class="definition_en"> Elegant clothes;</span><span class="definition_fr"> vêtements élégants. <span class="example"><span class="example_lc">♦Astér, compair Lapin rétournin chez lié can jou vini pou li couri oua mamzelle, li fé ein bel toilette.</span><span class="example_en">Now, Compair Lapin returned home, and when came the day appointed for the visit to the young ladies, he dressed up fine. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tyèd</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); ked (<span class="variant_code">BT</span>); kèd (<span class="variant_code">ST</span>); tèd (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Lukewarm;</span><span class="definition_fr"> tiède.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To bezenn bwa dolo ked èk di sèl kon to gen mal-o-kœ.</span><span class="example_en">One needs to drink warm saltwater when one has nausea. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Dile-la pa cho. Li tyèd.</span><span class="example_en">The milk is not hot. It's lukewarm. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Topronn de bourjon siro, to me li don en vaz e la to vide dolo ked on li.</span><span class="example_en">You take some elderberry buds, and you put them in a vase and then you pour lukewarm water over them. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tyedi</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> tedi (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To make lukewarm, warm up;</span><span class="definition_fr"> faire tiédir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To pa kapab done bebe dile fre. To gen p tedi li.</span><span class="example_en">You can't give a baby cold milk. You have to warm it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] foulir, to pronn di vineg e lakre. To disoud lakre-la don vineg-la. La to tyedi li e to vlope foulir-la avek sa..</em>For a sprain, you take some vinegar and chalk. You dissolve the chalk in the vinegar. Then you warm it up and you wrap the sprain with that. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">tyen</span><sup>1</sup> <span class="pos">int.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Well, you know;</span><span class="definition_fr"> tiens, tu sais.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vou konnen vou gen tchouwe men nou dè gen gonn, tchyen tchyen.</span><span class="example_en">You know that if you kill me we will both die, well, well. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Blanche meté dézo dans chaudière, tiens, dans eune piti moment, chaudière té plein bon lavianne.</span><span class="example_en">Blanche put the eggs in a kettle, and lo and behold, in a moment the kettle was full of good meat. </span><span class="example_code">(T30)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">tyen</span><sup>2</sup>, tchenbon, tchanbon, tchonmbon (<span class="variant_code">CA</span>); tchonbon (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); tchonmbon (tchen, tcbòm) (<span class="variant_code">NE</span>); tchonbon, tchombo, tchonmbo, tchòbo, tchanmbo, tchambo, tchòm, tchaim, tchonm, tyenn, tchèn, tchòb (<span class="variant_code">PC</span>); tchyen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); tchobo (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>); tchèn, tchenn (<span class="variant_code">BT</span>). —<span class="pos">v.tr.</span> 1.<span class="definition_en"> To hold;</span><span class="definition_fr"> tenir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li tchambo kouto-la dan so lamen.</span><span class="example_en">He held the knife in his hand. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se en bas-kour pou tchobo te poul.</span><span class="example_en">This is a barnyard to keep chickens. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye tchonbon mon pou pèche mon tonbe.</span><span class="example_en">They held me to prevent me from falling. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dans so la main li t'apé tchombo ein serviette et ein vié rasoir.</span><span class="example_en">In his hand he was holding a towel and an old rasor. </span><span class="example_code">(T36)</span></span> •tchobo lamen <span class="example"><span class="example_lc">v.phr</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>). To hold hands; se tenir la main. <span class="example"><span class="example_lc">Ye te kat o senk ansanm, e ye tchombo ye lamen.</span><span class="example_en">There were four or five of them together, and they held hands. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">tchen apre </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); tchenn apre (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To take after;</span><span class="definition_fr"> tenir de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li tchenn apre so papa pou dèt smat.</span><span class="example_en">He takes after his father for being smart. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="headword">tchobo lakonvasasyon </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To have a conversation;</span><span class="definition_fr"> tenir une conversation, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">konvèrsasyon</span><span class="example_en">•<span class="headword">tchombo kanmponyen </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To keep s.o. company; tenir compagnie à qn. cf. <span class="example"><span class="example_lc">konpagni</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> To hold, keep, maintain (in a certain position or state);</span><span class="definition_fr"> maintenir, tenir, garder.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To te fe enn tit kaj apre en kirœy, e la te bloke li avèk en ti baton pou tchenn lapòt ouvèr.</span><span class="example_en">You would make a little cage for a squirrel, and then you blocked it with a little stick to hold the door open. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te tchenbon lamezon prop.</span><span class="example_en">I kept the house clean. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dans bal là tchombo to zieux ouvri et pas gagnin malheur parlé.</span><span class="example_en">During the dance keep your eyes open and don't have the misfortune of speaking. </span><span class="example_code">(T33)</span></span> •tchambo (so) zye an <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To keep an eye on;</span><span class="definition_fr"> surveiller.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Me tchambo mo zyè an twa.</span><span class="example_en">I'm keeping an eye on you. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">tchyen ansanm </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To keep, stick, stay together;</span><span class="definition_fr"> se tenir ensemble, rester ensemble.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Moza di mon ye diviz le Mulat, sa tchyen ansanm. Sa veu pa marye ave le neg, o e le nwar, sa tchyen ansanm.</span><span class="example_en">Mozart told me they divide the mulattoes, they stick together. They don't want to marry blacks, they stick together. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To keep, save;</span><span class="definition_fr"> garder.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Gen en lakrenm la to kònen. To jis tchaim li, ka to ramase plen lakrenm.</span><span class="example_en">There is a cream in it, you know. You just keep it until you've got a lot of it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo tchonbon mo lenj plwaye andan tirwar biro.</span><span class="example_en">I keep my clothes folded in the dresser drawer. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> 4.<span class="definition_en"> To keep fresh, preserve;</span><span class="definition_fr"> conserver, préserver.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Te gen kennfeuv plat, te met dipwòv andan l tchobo l.</span><span class="example_en">When you were canning beans you would put pepper in to preserve them. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 5.<span class="definition_en"> To hold together, maintain, preserve;</span><span class="definition_fr"> maintenir, préserver.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te bat lagèr pou tchenn UNITED, tchèn leu UNION</span><span class="example_en"> He was fighting to keep the Union together. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 6.<span class="definition_en"> To hold back, hold in place;</span><span class="definition_fr"> retenir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sen èn muray, to konnen, pou tyenn latèr.</span><span class="example_en">That's a support wall to hold the earth back. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No te gen de zartyè pou tchanbon deba.</span><span class="example_en">We had garters to hold up our stockings. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Fiy</span><span class="example_en">ye <span class="example"><span class="example_lc">te pe pi tchenn ye-menm. Ye bòs ri apre bouki drèt devan li.</span><span class="example_en">The girls could no longer contain themselves. They burst out laughing in front of Bouki. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •tchombo (so) lasouf <span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To hold one's breath;</span><span class="definition_fr"> retenir son souffle, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">souf</span><span class="example_en">—<span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To hold on, persist;</span><span class="definition_fr"> tenir, persister.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa tchonm.</span><span class="example_en">It holds [in place]. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦En vilen loragon tonmbe on ye. Navir-la grouye plen, men li tchobo en bon bout tan.</span><span class="example_en">A bad storm came upon them. The ship was tossed a lot, but it held on for a good while. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •sa tchòb byen? <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>); <em>Sa tchyen ansanm?.</em>(<span class="variant_code">CA</span>). How goes it? Comment ça va, comment va la vie? •si sa tchòb! <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). Things are fine; Ça va bien. 2.<span class="definition_en"> To run, manage, tend (a store, a business, etc.); gérer, tenir (un magasin, etc.). (<span class="variant_code">PC</span>) Conjug: tchyen <span class="example"><span class="example_lc">imp.</span><span class="example_en">Here! Tiens! <span class="example"><span class="example_lc">Ye tronpe twa. Ye met kichò dan en ti papye ye di twa'tchyen</span><span class="example_en">' <span class="example"><span class="example_lc">to ouvri èna pa aryen anndan la.</span><span class="example_en">They trick you. They put something in a little pièce of paper, they tell you, 'Here!' You open the paper, there is nothing in it. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Tchen to larjan.</span><span class="example_en">Here is your money. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">uit </span><span class="example"><span class="example_lc">num.card.</span><span class="example_en">wi (<span class="variant_code">PC</span>); oui (<span class="variant_code">BT</span>); yuit (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); wit (<span class="variant_code">CA</span>). Eight; huit. <span class="example"><span class="example_lc">Se konm en gitar, me se plu piti, en mèdlin. Ina oui kòrd ape sa.</span><span class="example_en">It's like a guitar, but it's smaller, a mandolin. There are eight <em>strings on that. (<span class="variant_code">BT</span>); [Kòrde] wi pye lonng e kat pye laotè. La to gen en kòd..</em>Eight feet long and four feet high. Then you've got a cord of wood. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Li té dans in carrosse tout en or, et yavait huite choals blancs qui té apé trainin carrosse la.</span><span class="example_en">She was in a gilded carriage, and there were eight white horses pulling the carriage. </span><span class="example_code">(FO T16)</span></span> •<span class="headword">yuit è </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> uit è (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Eight o'clock;</span><span class="definition_fr"> huit heures.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo travai tou le jou a yuit è.</span><span class="example_en">I work every day at eight o'clock. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ulsèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); ilsen, islen (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Ulcer;</span><span class="definition_fr"> ulcère.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen enn ulsèr.</span><span class="example_en">I have an ulcer. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>En ilsen, li blès lèstoma li fe en trou anho-la. Èna de moun sa tonm konsè dan vou lèstoma..</em>An ulcer wounds your stomach, it makes a hole in it. There are some people with whom that turns cancerous in their stomach. (<span class="variant_code">PC</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">umid</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); imid (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Wet, damp, moist;</span><span class="definition_fr"> moite, humide.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye tòrd lavet-la, e ye chech lasyet-la avek lavet-la umid.</span><span class="example_en">They wring out the dishrag and they dry the plate off with the dishrag damp. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mit-ye rès dan limidite e ye manj lenj imid.</span><span class="example_en">Moths live in dampness and they eat damp clothes. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">uze</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); ize (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ise (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To wear out;</span><span class="definition_fr"> user.</span> <em>Afòs dubwa-sa-le te marche disu, t wa konm li uze ?.</em>Do you see how worn out the wood has gotten, from being walked on so much? (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Si to mèt to lamant tou le jour, t ap ize li.</span><span class="example_en">If you wear your watch every day, you're going to wear it out. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To use;</span><span class="definition_fr"> employer, utiliser.</span> (<span class="variant_code">NE</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Sa se donnen ye en lachans pou ize ye nouvo langaj.</span><span class="example_en">That would give them a chance to use their new language. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">va</span><sup>1</sup> <span class="example"><span class="example_lc">preverbal marker</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); a (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>). 1.<span class="definition_en"> [Future]. To be going to, will; aller (+ inf.). <span class="example"><span class="example_lc">Mo kwa m a la dèmen, m pa kwa m a KICK THE BUCKET.</span><span class="example_en">I think I'll be here tomorrow. I don't think I'll kick the bucket. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Du moman mo va fini mo va èt avèk twa</span><span class="example_en"> As soon as I'm finished, I'll be with you. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Bon Dié va pini yé; y alé marré yé vente; ...Avant longtemps ya oi yé lamaison en vente.</span><span class="example_en">God will punish them; their stomachs will grow lean; before long they will see their houses up for sale. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> 2.<span class="definition_en"> [Habitual], <span class="example"><span class="example_lc">M a pyèste men m pe e koud.</span><span class="example_en">I mend but I don't sew. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Na-le-fwa mwa e Alma no va parle.</span><span class="example_en">There are times when Alma and I speak together. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Will be;</span><span class="definition_fr"> serai, etc.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lanous va héreux et personne pas allé tracassé nous zotes.</span><span class="example_en">Then we will be happy and no one will bother us. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">ale</span><span class="example_en"></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">va</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To go;</span><span class="definition_fr"> aller.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li va kote boutik tou le jou.</span><span class="example_en">She goes to the store every day. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sa se en lamezon piten. Va pa la.</span><span class="example_en">That's a whorehouse. Don't go there. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> REM: <span class="variant_code">NE</span> notes that this term has begun to replace the traditional Creole form <span class="example"><span class="example_lc">kouri</span><span class="example_en">in this usage. <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye frenmen tou fnet-ye e pòt-ye avan ye va kouche.</span><span class="example_en">They shut all the windows and the doors before they went to bed. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •sa va <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). That's all right; ça va. <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa kone si sa va.</span><span class="example_en">I don't know if that's all right. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">va byen ansanm </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To get along well;</span><span class="definition_fr"> s'entendre bien.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa se mo padna. No va byen ansanm.</span><span class="example_en">That's my friend. We get along well. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •va fèr fout! <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); kouri fèr fout! (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Go to hell!</span><span class="definition_fr"> Va te faire foutre!</span> •<span class="headword">va lachas </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To hunt, go hunting;</span><span class="definition_fr"> aller à la chasse, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">lachas</span><span class="example_en">•va a lamèrd! <span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">Go to hell!</span><span class="definition_fr"> Va à la merde!</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">mèrd</span><span class="example_en"><span class="headword"><subentry>•va-t-e-vyen </subentry></span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To go back and forth, corne and go;</span><span class="definition_fr"> aller et venir.</span> 2.<span class="definition_en"> To fit;</span><span class="definition_fr"> aller (en parlant d'un vêtement). <span class="example"><span class="example_lc">M ap seye rob-sa-la pou wa si li va.</span><span class="example_en">I'm trying this dress on to see if it fits. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vach</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>); lavach (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Cow;</span><span class="definition_fr"> vache.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M ole trè en lavach.</span><span class="example_en">I want to milk a cow. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan lapli t ap tonbe, lavach-ye ye te tou galope pou reste anba chèd-la.</span><span class="example_en">When the rain was falling, the cows all ran to stay under the cowshed. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Macré to té di mouen to boi larosé on zerbe et dolo dans piste laouache.</span><span class="example_en">I thought you told me that you drank the dew from the grass and the water from the cow trails. </span><span class="example_code">(T2)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Vachri</span> <span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Vacherie. <span class="example"><span class="example_lc">No gen trwa o kat labank isit la Vachri me mwa mo pa gen larjan dan ye.</span><span class="example_en">There are three or four banks in Vacherie but I don't have money in them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vagabon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> vakahon (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Womanizer;</span><span class="definition_fr"> coureur de femmes.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa se ye pèl monn se pa bon, 'li vakabon</span><span class="example_en">That's what they call people who aren't any good; he's a womanizer. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Vagabond, pirate;</span><span class="definition_fr"> vagabond, pirate.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li rès pa dan en plas. Li toujou ap ale. Se en vakabon.</span><span class="example_en">He doesn't stay in one place. He's always leaving. He's a vagabond. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sete en navir vagabon. Ye se pase e ramase tou moun ye se wa.</span><span class="example_en">It was a pirate ship. They would pass by and kidnap everyone they saw. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vakans</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); vakons, vakon (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Vacation;</span><span class="definition_fr"> vacances.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou kouri an vakons, an Florida</span><span class="example_en"> We're going on vacation in Florida. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vakarm</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Ruckus, din, racket;</span><span class="definition_fr"> vacarme, tapage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Si jamais vous tendé vacarme, c'était jou la.</span><span class="example_en">If you' ve ever heard a ruckus it was that day. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vale</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); val (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To swallow;</span><span class="definition_fr"> avaler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lagargony, la, to val, sa se la lœ manje pas.</span><span class="example_en">The throat, there, when you swallow that's where your food passes. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Zozo-la gen en gro gozye. Li konen vale de gro pwason.</span><span class="example_en">That bird has a large throat. It can swallow big fish. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kouri dan lakou e trape to pli gro denn e fe li vale bag-la.</span><span class="example_en">Go into the yard and grab your biggest turkey and make it swallow the ring. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">valèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); lavalèr (<span class="variant_code">CA</span>); valè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Value;</span><span class="definition_fr"> valeur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Divon-la soukouyè li, la lo ki fonm patè, la li dèchir tou koton. Sa fè, koton konm sa pa gen valé.</span><span class="example_en">The wind shakes it, and the water falling tears the cotton. Cotton like that has no value. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En tayo se en chyen komen. Li pa gen oken valèr.</span><span class="example_en">A hound is a common dog. It doesn't have any value. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vals</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Waltz;</span><span class="definition_fr"> valse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo konmons e danse enn vals. Ye te kouri asi pour garde konmon mo tape danse lavals, a fòrs mo tape danse li byen.</span><span class="example_en">I began to dance a waltz. They all went to sit down to watch how I was dancing it, I was dancing it so well. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">valse</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); vòlse (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To waltz;</span><span class="definition_fr"> valser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li t ape volse fòm-la.</span><span class="example_en">He was waltzing with the woman. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li konen valse. Sete en plezi garde li e so fonm danse.</span><span class="example_en">He knows how to waltz well. It was a pleasure to watch him and his wife dance. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ala ain bourrique tendé la misique, li vini valsé, com quand li cabré.</span><span class="example_en">Then a donkey heard the music, he came to waltz like when he is bucking. </span><span class="example_code">(T10)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To spin (a top);</span><span class="definition_fr"> lancer (une toupie). <span class="example"><span class="example_lc">Enn toupi, sa ti fe boukou fwa te valse.</span><span class="example_en">A child's top, what you usually did was make it spin around. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">van</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> divan (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); divon, von (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); duvan (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">NE</span>) 1.<span class="definition_en"> Wind;</span><span class="definition_fr"> vent.</span> <em>Lantan pase mo se janmen fèrme mo lapòt. Kite li gran ouvè. Kite divan soufle andan 1.<span class="definition_en">.</span></em>A long time ago I never shut my door. I left it wide open to let the wind blow in. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Divan-la jete mo garaj. Mo i pou rebati li.</span><span class="example_en">The wind knocked over my garage. I had to rebuild it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tendé di vent, ma chère, mais c'est pas zouragan; quite li soufflé, pas per, c'est bon di vent printemps.</span><span class="example_en">Hear the wind, my dear, it's a good spring wind. Let it blow, don't be afraid, it's a good spring wind. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> <span class="headword"><subentry>•von-d-nòr </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> North wind;</span><span class="definition_fr"> vent du nord.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa-fe kon le von-d-nòr komonse soufle, le zwa e kanar se pase.</span><span class="example_en">When the North wind began to blow, the geese and ducks went by. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="headword"><subentry>•di-van-de-si </subentry></span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> South wind;</span><span class="definition_fr"> vent du sud.</span> 2.<span class="definition_en"> Wind, breath;</span><span class="definition_fr"> haleine, souffle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo divon kout.</span><span class="example_en">I'm short of breath. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vandredi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); vanndrèdi, vondrèdi, vondedri, vandròdi (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Friday;</span><span class="definition_fr"> vendredi.</span> <em>To pa vini vondrèdi?.</em>You can't come on Friday? (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Mofe trwa je vou sali mari si en premye vondredi de lin.</span><span class="example_en">I say three Hail Marys on the first Friday of the month. </span><span class="example_code">(BI)</span></span> •<span class="headword">Vandrèdi Sen </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Good Friday;</span><span class="definition_fr"> Vendredi Saint.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vanis</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lavanni (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Vanilla;</span><span class="definition_fr"> vanille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou va mèt lafarin, nou lès li bat. Kant i fini bat nou mèt dla vanis.</span><span class="example_en">We put in flour and then beat it. When it is beaten we add vanilla. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo mèt lesans lavanni dan mo lakrèm, dan mo gato e dan mo labwi.</span><span class="example_en">I put vanilla flavoring in my ice cream, in my cake and in my custard. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vanjans</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Revenge, vengeance;</span><span class="definition_fr"> vengeance.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Limintorches, crié vengeance et liberté, sellé Zambi, tan vou la ville.</span><span class="example_en">I must light the torches, shout vengeance and freedom, saddle Zombi, and wait for you in town. </span><span class="example_code">(TM)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vanje</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To avenge;</span><span class="definition_fr"> venger.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mozanfans, Compair Tigue sassiné Compair Cabri, et mo promi so vêve pou vangé li.</span><span class="example_en">My children, Brer Tiger killed Brer Goat, and I promised his widow to avenge him. </span><span class="example_code">(T8)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vann</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); van (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); vonnd, vandi (<span class="variant_code">PC</span>); vonn (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); von (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>); von (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To sell;</span><span class="definition_fr"> vendre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Latè, Bon Dyeu te met sa pa pou vonnd, sète pou dòn pou pòv moun-ye.</span><span class="example_en">God did not make the earth to sell, it was to give to poor people. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; Mo <span class="example"><span class="example_lc">kouzen elve en ta kochon. Li angrèse ye pou vann pou krismis.</span><span class="example_en">My cousin raised a lot of pigs. He fattened them to sell for Christmas. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <em>♦Sipposé no té vende no momans!.</em>Suppose we sold our mothers! (<span class="variant_code">T9</span>) —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To sell, be sold;</span><span class="definition_fr"> se vendre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En pake kafe van pou kat pyas.</span><span class="example_en">A packet of coffee sells for four dollars. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vanne</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); vante (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To winnow;</span><span class="definition_fr"> vanner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kokiy-ye, le kòch-ye. To ote sa, la to vante li.</span><span class="example_en">The shells. You remove them and winnow them. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vanntri</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Braggart;</span><span class="definition_fr"> vantard.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Groz vanntri.</span><span class="example_en">Big braggart. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vant</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); vannt, vonnt (<span class="variant_code">PC</span>); vont (<span class="variant_code">MO</span> 60). Stomach, belly; ventre. Mo <span class="example"><span class="example_lc">me mo kalson e apre mo me mo kòrse pou plati mo vant.</span><span class="example_en">I put on my panties and then I put on my girdle to flatten my stomach. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li gen en gro vant.</span><span class="example_en">He has a fat stomach. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Bouki li té fé so frico et li avé so famie manzé yé vante plin tou lazoumée.</span><span class="example_en">Brer Bouki made his food and he had his family eat their bellies full all day long. </span><span class="example_code">(T6)</span></span> •<span class="headword">gen en gro vont </span><span class="pos">v.phr.</span> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To be pregnant;</span><span class="definition_fr"> être enceinte. <span class="example"><span class="example_lc">Si li se gen en gro vannt, pou trouvè en bebe.</span><span class="example_en">If she was pregnant with a child. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">mal o vant </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Stomachache;</span><span class="definition_fr"> mal au ventre, mal à l'estomac.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">mal</span><span class="example_en"></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vant</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span> lavant (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lavont (<span class="variant_code">MO</span> 60). Sale, market, business; vente, commerce. <span class="example"><span class="example_lc">Ye te pa lavant pou ye.</span><span class="example_en">They weren't for sale. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li gen bon lavant parske li vann tou kèkchoj bon marche.</span><span class="example_en">He's got a good business because he sells everything cheap. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vantay</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); levantay (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); nevantay (<span class="variant_code">CA</span>); evantay (<span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> Fan;</span><span class="definition_fr"> éventail.</span> M <span class="example"><span class="example_lc">ape vante mo-mèm avèk en vantay.</span><span class="example_en">I am fanning myself with a fan. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No te f e no levantay avèk latongnen e no te sèr sa kan ye te fe cho.</span><span class="example_en">We made fans from palmetto and we used them when it was hot. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Licou chaché in ventail avec déplime pan et li di so femme vanté li tout temps li dromi.</span><span class="example_en">He went to get a fan with peacock feathers and he told his wife to fan her the whole time she slept. </span><span class="example_code">(FO T16)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Electric fan;</span><span class="definition_fr"> ventilateur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Apre sa, no te gen gro vantay lèstrisite.</span><span class="example_en">After that, we got big electric fans. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vante</span><sup>1</sup> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); vonte (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To fan;</span><span class="definition_fr"> éventer.</span> <em>Li te gen si tèlmon cho! Inave en ti narb. Se te don lete. Li akroupi la. Li t ape vonte..</em>He was so hot! There was a little tree. It was in the summer. He crouched down and he was fanning himself. (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">No te vante nouzòt avèk levantay.</span><span class="example_en">We would fan each other with fans. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lidi so femme vanté li tout temps li dromi.</span><span class="example_en">He told his wife to fan her the whole time she slept. </span><span class="example_code">(FO T16)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vanté</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To praise, speak highly of, brag about;</span><span class="definition_fr"> vanter, louer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li toujou ap vante so mari koman li bon pou li.</span><span class="example_en">She's always bragging about her husband how good he is to her. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Toules ote zanimo té tan vanté dolo la com li té clair.</span><span class="example_en">All the other animals praised that water so highly. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vanté</span><sup>3</sup> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To invent;</span><span class="definition_fr"> inventer.</span> <em>♦Ça fait, faut to fait 'tention bougues smatte-yé qui toujou ' en train.</em>'<em>venter zaffaires pou' <sup>f</sup>traper couillons..</em>So you have to pay attention to smart guys who are always trying to invent ways of tricking fools. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">vantœr </span><span class="example"><span class="example_lc">adj., n.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); vanntè (<span class="variant_code">PC</span>); vantèr (m.), vantèz (f.) (<span class="variant_code">CA</span>). -—<span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Pretentious, showy, proud;</span><span class="definition_fr"> crâneur, prétentieux, orgueilleux. <em>Ènan moun ki mach vantè. E èna moun ki parle vanntè.</em> There are people who walk proud. And there are people who talk proud. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Li vantèr de li-mèm. Li parl toujou pou li-mèm ou pou so piti-ye.</span><span class="example_en">He's boastful about himself. He's always talking about himself or his kids. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li vantœr kòm en pan.</span><span class="example_en">He's proud as a peacock. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Cabri vini vantor, marcé latête en lair et croâ li mem cé liron dan savanne et dan diboi.</span><span class="example_en">Brer Goat became boastful, walked with his head in the air and thought he was the most important in the meadow and the woods. </span><span class="example_code">(T8)</span></span> •<span class="headword">fe so vantèr </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To boast, brag;</span><span class="definition_fr"> se vanter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li t ap fe so vantèr pou nouzòt te opsèrve li.</span><span class="example_en">He was bragging so we would watch him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦PoveHibou té gagnin pou monté dans nabe la so vente vide et Moquère té pé fait so vantor apé chanté si fort .-Chivi! Chivi! Ta la la!.</em>Poor Owl had to climb up in the tree with his belly empty, and the mocking bird was boasting by singing Chivi! Chivi! ta la la! (<span class="variant_code">FO T14</span>) —<span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Braggart;</span><span class="definition_fr"> vantard.</span> (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vantre</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To disembowel, gore;</span><span class="definition_fr"> éventrer.</span> <em>♦Gay are cila té fé bon lavianne fraîche; mé corne là yé cé pa batême katin; si mo také li, sire la vantré mouen!.</em>That guy would make a good fresh meat; but those horns are no picnic; if I attack him, surely he will gore me. (<span class="variant_code">T8</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">vantrilòg</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Ventriloquist;</span><span class="definition_fr"> ventriloque.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enave en nom ki te vantrilòg e nouzòt t ap garde labouch maryonèt e no te pa kapab konprann koman li parle.</span><span class="example_en">There was a man who was a ventriloquist and we would watch the puppet's mouth and we couldn't understand how it spoke. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Nonm-sa-la te en vantrilòg, e li te lenmen fe fars tou tan.</span><span class="example_en">That man was a ventriloquist, and he liked to play jokes all the time. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vapèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lavapè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Steam;</span><span class="definition_fr"> vapeur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lasiklèri, li mach on lavapè.</span><span class="example_en">The sugar refinery runs on steam. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦[Pou] lafyev,fe bouyi de fiè labsent. La mete sa don en bake. Gen li cho bouyon, la met pèrsonn-la pardesi lavapèr de sa..</em>For fever, boil some flowers of absinth. Then put it in a bucket and get it boiling hot, and put the sick person over the vapors. (<span class="variant_code">BI</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">vayan </span><span class="example"><span class="example_lc">adj., adv.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">ST</span>); vongnon, vòyan, vanyan (<span class="variant_code">PC</span>); vayon, vayont (f.) (<span class="variant_code">NE</span>). —<span class="pos">adj.</span> 1.<span class="definition_en"> Pretty, beautiful, nice, handsome;</span><span class="definition_fr"> beau, joli.</span> <span class="example"><span class="example_lc">So moman sè tè en vòyon fam.</span><span class="example_en">Her mother was a beautiful woman. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To gen en vayan bag an to dwa.</span><span class="example_en">You've got a pretty ring on your finger. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Comme tout ça yé oua té vaillant, yé pensé yé sré resté la pou vive.</em> Since everything they saw was beautiful, they thought they would stay there to live. (<span class="variant_code">FO T15</span>) 2.<span class="definition_en"> Nice, good, kind;</span><span class="definition_fr"> gentil, sympathique, bon.</span> <em>Se la tou se vayon moun-laye, se laba kote Vye Djab!.</em>That's where all those nice people are, down at Old Devil's place! (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Moun-sa-la, se median. Ye vo pa aryen. Ye pa vayan ditou.</span><span class="example_en">Those people, they're worthless. They're not nice at all. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Well, nicely;</span><span class="definition_fr"> bien.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Flè-la ap grosi vayan.</span><span class="example_en">The flower is thriving. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vaz</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Vase, pot, container;</span><span class="definition_fr"> vase, pot, récipient.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo lese vaz-la tonbe e li brize.</span><span class="example_en">I dropped the vase and it broke. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Topronn de bourjon siro, to me li don en vaz e la to vide dolo ked on li.</span><span class="example_en">You take some elderberry buds, you put them in a vase and then you pour lukewarm water on them. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vaz</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lavaz (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Algae, moss, seaweed;</span><span class="definition_fr"> algée, varech.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lapwason i rès kache dan lavaz-l pou monje chèvrèt-ye.</span><span class="example_en">The fish stay hidden in the weeds to eat shrimp. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Dolo avèk lavaz vèr desi se glisan. Pwason-ye manj sa.</span><span class="example_en">Water with green algae on top is slippery. Fish eat it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Mud;</span><span class="definition_fr"> boue, vase.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦TanMadamme Ranhoutan oua so gran labarbe tou plin lavase, li bligé ri.</span><span class="example_en">When Mrs. Orangutan saw his beard full of mud, she had to laugh. </span><span class="example_code">(T6)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vazlin</span> <span class="pos">n.</span> lavazlin, lavazelin (<span class="variant_code">CA</span>). Vaseline; vaseline. <span class="example"><span class="example_lc">Lavazlin peche bobo-ye demanje. Otreman ye se grate sa e sa se sengnen.</span><span class="example_en">Vaseline prevented wounds from itching. Otherwise, they would scratch them and they would bleed. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Si li bril tro pase en pe louil doliv ou lavazlin pou onpeche li brile.</span><span class="example_en">If it bums too much, put on a little olive oil or vaseline to keep it from burning. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vèksasyon</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Vexation;</span><span class="definition_fr"> vexation.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Morevé qu'ein révolution té bouleversé la Louisiane, qué blancs, las dé yé vexation, té fait négue travail dans canne.</span><span class="example_en">I dreamt that a revolution rocked Louisiana, and that the whites, tired of their vexation, made blacks work in the cane fields. </span><span class="example_code">(T37)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vèle</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To calve;</span><span class="definition_fr"> vêler.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ven</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Vein;</span><span class="definition_fr"> veine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se ven bouche.</span><span class="example_en">His veins are blocked. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>To wa mo ven dan mo bra?.</em>Do you see my vein in my arm? (<span class="variant_code">CA</span>) <em>♦Quand mo ouar ça li té fait, tou mo sang glacé dans mo veine..</em>When I saw what he had done, all of my blood froze in my veins. (<span class="variant_code">T39</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">ven</span><sup>2</sup> <span class="example"><span class="example_lc">num.card.</span><span class="example_en">ven-deu, venn-set (<span class="variant_code">PC</span>); vèn-de, vent-èn, vent-e-èn, vent-i-enn (<span class="variant_code">PC</span>); ven-senk, vent-sèt, vèn-trwa, vent-wit (<span class="variant_code">NE</span>). Twenty; vingt. <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen vent-i-enn an kan mo BAPTIZE</span><span class="example_en"> I was twenty-one when I was baptized. (<span class="variant_code">PC</span>) ; <span class="example"><span class="example_lc">Te peye enn pyas vent-sen sou par jou.</span><span class="example_en">They paid me a dollar twenty-five a day. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Michié Sommelair voté ein Bile Souflémantair pou asté cin sang boâte di noua et sang saintkante vin broce à souyé.</span><span class="example_en">Mr. Sommelair voted for a bill to buy five hundred boxes of nuts and a hundred and seventy shoebrushes. </span><span class="example_code">(T16)</span></span> •<span class="headword">le ven </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> The twenties;</span><span class="definition_fr"> les années vingt.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dan le ven</span><span class="example_en"> In the twenties. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">vent an </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Twenty years (old);</span><span class="definition_fr"> vingt ans.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te pa kwa gen vent an ka mo marje.</span><span class="example_en">I don't think I was twenty years old when I got married. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">venar</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Lucky person;</span><span class="definition_fr"> veinard.</span> ♦ <span class="example"><span class="example_lc">«Barnby' Cigogne vini, salué michié Rénard qui tout moun réconnaite pour ain famé vénard.</span><span class="example_en">By and by the Stork came and greeted Mr. Fox whom everyone recognized as a really lucky guy. </span><span class="example_code">(T20)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">venn-sen-sou</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Quarter (of a dollar), twenty-five cents; pièce de vingt-cinq sous, quatrième partie d'un dollar. <span class="example"><span class="example_lc">♦Pronen di sou ou en venn sen sou.</span><span class="example_en">Take a dime or a quarter. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vennan</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); vlenm, lavlen (<span class="variant_code">CA</span>); vlen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Venom;</span><span class="definition_fr"> venin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si sèrpan-la mòrd twa la la, tou lavlen-la va ale partou dan to san e va drèt lakote ton kèr.</span><span class="example_en">If the snake bites you there, all of the venom will go throughout your blood and it will go right to your heart. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Noute pile delay et vlope li apre mordir-la. Apre sa nou te tire en vach pou donn pèrsonn-la en vèr di le cho. Sa sa onpech vlen-la monte.</span><span class="example_en">We ground up some garlic bulbs and wrapped them against the snakebite. After that we would milk a cow to give the person a glass of hot milk to drink. That would keep the venom from rising. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">venson</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Dwarf, midget;</span><span class="definition_fr"> nain.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Venson, wè, en ti nonm, en vyè ti nonm. Ye vyen pa gro gro, ye piti, ye ba.</span><span class="example_en">A midget, yes, a little man, a little old man. They don't get very tall, they are short. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">Ventrès</span> <span class="pos">place n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); Venntris, Venntrès, Vèntrès (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Ventress (a place in Pointe Coupee Parish). <span class="example"><span class="example_lc">Sa se Vèntrès. Se l mèm kichò, Lil e Vèntrès.</span><span class="example_en">That is Ventress. The Island and Ventress are the same thing. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vèr</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); vè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Green;</span><span class="definition_fr"> vert.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Narb-la ki li te sa rèste vèr tou livèr.</span><span class="example_en">The tree which did that for him stayed green all winter long. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦L</span><span class="example_en"><span class="example"><span class="example_lc">ote coté la rivière la té ein joli place, nabes yé té vert et chargé tout sortes fruits.</span><span class="example_en">On the other side of the river there was a pretty place, the trees were all green and loaded with every kind of fruit. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> •<span class="headword">gonbo vèr </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Vegetarian gumbo;</span><span class="definition_fr"> gombo aux légumes, gombo vert.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">gonbo</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> Green, unripe;</span><span class="definition_fr"> vert.</span> <em>Vou kònen ki se sa en defig? Aben si li lamotche vè, aben la li pa bon monje vou èspere ska li vini janni..</em>Do you know what a fig is? Well, if it is half green then it's not good to eat, you wait until it gets ripe. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo ale magazen achte banann. A fòrs ye te vèr, mo jamen achte di tou.</span><span class="example_en">I went to the store to buy bananas. Because they were green, I never bought any at all. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Fresh;</span><span class="definition_fr"> frais.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo mè mo le zwit, mo mè mo le chevrèt, zon-de-fwa mo mè chevrèt vèr e chevrèt sèk.</span><span class="example_en">I put in my oysters, I put in my shrimp, sometimes I use fresh shrimp and dried shrimp. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> 4.<span class="definition_en"> Inexperienced, naïve; naïf. <span class="example"><span class="example_lc">Li vèr min ke li konpron pa byen.</span><span class="example_en">To say that he is green means that he doesn't understand very well. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vèr</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); vé (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Drinking glass;</span><span class="definition_fr"> verre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo koup mo sitran an deu e mo près li dan en vèr avèk dolo e en ti peu disik osi.</span><span class="example_en">I cut my lemon in two and I squeeze it into a glass with water and a little bit of sugar too. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] monje si le stoma, met en ti kirelye la YEAST don en demi vèr dolo e brase li. La, bwa sa..</em>For indigestion, put a spoonful of yeast in half a glass of water and stir. Then drink that. (<span class="variant_code">BI</span>) 2.<span class="definition_en"> Glass;</span><span class="definition_fr"> verre, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">zèr-boutey</span><span class="example_en"></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vèr</span><sup>3</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60); devèr (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); le vèr (<span class="variant_code">CA</span>); devè (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Worm;</span><span class="definition_fr"> ver.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ka mo sòrti dan dezè, mo kouri mo fouye devè, trape ti chevrèt.</span><span class="example_en">When I left the field I went to dig up worms and to catch little shrimp. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To lav larb-amè byen e to bouy sa dan dule. To pran sa kan en nanfan gen devèr.</span><span class="example_en">You wash bitterweed well and you boil it in milk. You use that when a child has worms. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen en devèr dan mo jarden.</span><span class="example_en">There is a worm in my garden. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pendant ein mois ver la tchombo li bien et resté croché dans so cou anvant li tomber.</span><span class="example_en">For a whole month the worm held on tight and remained caught in his throat before he fell. </span><span class="example_code">(FO T3)</span></span> •<span class="headword">vèr solitèr </span><span class="pos">n.</span> tapeworm; ver solitaire. <span class="example"><span class="example_lc">♦Madame Kircsleger li sisit parterre, li fé oun dé ver, oun dé ver solitaire.</span><span class="example_en">Mrs. Kircsleger she sat on the floor, she passed a taenia, a solitary taenia. </span><span class="example_code">(TN)</span></span> •<span class="headword">vè a tèr </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> devèr deu tèr (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Earthworm;</span><span class="definition_fr"> ver de terre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou panari, pron de gro vè a tèr rouj e pi mare ye otor ple la, ye sise tou pwazon on ple la.</span><span class="example_en">For whitlow, take some big red earthworms and tie them around the wound, they will suck all of the poison out of the wound. </span><span class="example_code">(LA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Maggot;</span><span class="definition_fr"> asticot, ver.</span> (<span class="variant_code">PC</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vera</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Male pig, boar;</span><span class="definition_fr"> verrat.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En vera, t a kenz, ven tri, ti gad en vera, kan te tri va vini an galòp.</span><span class="example_en">A boar, you've got fifteen or twenty sows and you keep a boar for when the sows are in heat. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To se gen pou chatre en vera e lese li en sèrten tan dan en pak avon to tchwe li si t ole manje li. Lavyann-la tro fòr.</span><span class="example_en">You'd have to castrate a male pig and leave him awhile in a pen before you kill him if you want to eat him. The meat is too strong. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vèrbèr</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Street light, street lamp;</span><span class="definition_fr"> réverbère.</span> <em>♦Yépoignin li, et com forçat yé pende li sur ein verb ère..</em>They seized him, and like a criminal they hanged him from a street lamp. (<span class="variant_code">T37</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">vèrdir</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Vegetable;</span><span class="definition_fr"> légume.</span> <em>Mo te fe lasoup avèk tou kalite vèrdir: karòt, tomat....</em>I made soup with all kinds of vegetables: carrots, tomatoes... (<span class="variant_code">CA</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">veri</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Wart;</span><span class="definition_fr"> verrue.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vyey chwèt-la gen en veri desi so ne.</span><span class="example_en">The old witch has a wart on her nose. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Konte verir-ye, la di en nòtr pè e en SaliMari.</span><span class="example_en">Count the warts and then say an Our Father and a Hail Mary. [<span class="example"><span class="example_lc">'verrure'</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">BI</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">verite</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lavèrite (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Truth;</span><span class="definition_fr"> vérité.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye kònen tou zafè-sa-ye te pa la verite, tou moun te kònen.</span><span class="example_en">They knew all of those things weren't true, everyone knew that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">La vèrite va toujou kontante twa. Manti pa.</span><span class="example_en">The truth will always make you happy. Don't lie. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<em>»Non, maite, mo pa vanteur, moin; ça mo di vou cé la vérité. «.</em>No, master, I'm no braggart. What I'm telling you is the truth. (<span class="variant_code">ME</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">vèrje</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Orchard;</span><span class="definition_fr"> verger.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Va andan vèrje</span><span class="example_en">la <span class="example"><span class="example_lc">e menen man depwa.</span><span class="example_en">Go into the orchard and bring me some pears. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>•Onvon Konpe Lonp en te ka fini di li pou véje la, Konpè Ratbwa pron galope pou vèje-la, e on kèn ton li te grenpe don en nab plakmin ape ronpli so vont..</em>Before Brer Rabbit was able to finish telling him about the orchard, Brer Wood Rat ran off to that orchard, in no time he had climbed up a persimmon tree and was filling his belly. (<span class="variant_code">DU</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vermin</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); vèrmi (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Vermin;</span><span class="definition_fr"> vermine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vèrmin anmbèt moun tou partouye dan lamezon ye dan jarden.</span><span class="example_en">Vermin bother people everywhere, they are in the house and in the garden. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se en ti vèrmin ki manj lenj. Mit-ye rès dan limidite e ye manj lenj imid.</span><span class="example_en">That's a little pest that eats clothes. Moths live in dampness and they eat damp clothes. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">vèrmin farin </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Weevil;</span><span class="definition_fr"> charançon. 2.<span class="definition_en"> Germs;</span><span class="definition_fr"> microbes.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No te lave tou no lenj dan dolo cho pou tchwe vèrmin-ye.</span><span class="example_en">We used to wash our clothes in hot water to kill the germs. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">verou</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Bolt;</span><span class="definition_fr"> verrou.</span> <em>•Mo capab racomodé ain lessieu é tou ça qui cacé dan ain voiture: croché, vèrou, charnière, gon, piton, tou ça cé kichoge ki connin moin..</em>I can repair an axle and anything that is broken on a carriage; hooks, bolts, hinges, eye-bolts, I know about all of that. (<span class="variant_code">ME</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">vèrtifich</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Yellow-green liquid used against worms; vermifuge. <span class="example"><span class="example_lc">Sete en likid jón. Vèrtifich twe le vèr.</span><span class="example_en">It was a yellow liquid. It killed worms. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vèrve</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); varve (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Spotted, speckled;</span><span class="definition_fr"> tacheté.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pwason-la tou varve. Li gen tou plen tach.</span><span class="example_en">The fish is all speckled. It's got lots of spots. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vesèl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); lavesel, laveseyl (<span class="variant_code">PC</span>); lavèsèl, lavesèl (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Dishes;</span><span class="definition_fr"> vaisselle.</span> <em>En gar-monje? Se pou met to laveseyl....</em>A china cabinet? That is for storing your dishes... (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Lavèsèl se fe an lafayans.</span><span class="example_en">Dishes are made of pottery. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li quilbité la table, cassé la vaisselle avec gobelets et bouteilles.</span><span class="example_en">He knocked over the table, broke the dishes with the goblets and bottles. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span> •<span class="headword">fèr-blan vesèl </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Dishpan;</span><span class="definition_fr"> bassine à vaisselle.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">fèr-blan</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">veso</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Container;</span><span class="definition_fr"> récipient.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Meri-la andan to veso e mè li andan glasyè-la.</span><span class="example_en">Put the rice in your container and put it in the refrigerator. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vetiver</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Vétiver (a tall grass); vétiver. (vetiveria zizanioies) <span class="example"><span class="example_lc">♦Mari napas trouvé dan vetivere.</span><span class="example_en">«You won't find a husband in a haycock» (lit. in vetiver). (<span class="variant_code">TN</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vètrinen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Veterinarian;</span><span class="definition_fr"> vétérinaire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To va chèrche en vetrinen kan to chval malad.</span><span class="example_en">You go get a veterinarian when your horse is sick. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">veu</span> <span class="pos">v.</span> <span class="definition_en">To want;</span><span class="definition_fr"> vouloir, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">ole</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">veuv</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); vev (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Widow;</span><span class="definition_fr"> veuve.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou tou le dè vev.</span><span class="example_en">We were both widowed. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo vev e mo gen rète vev.</span><span class="example_en">I am a widow and I will remain a widow. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mo zanfans, Compair Tigue sassiné Compair Cabri, et mo promi so vêve pou vangé li.</span><span class="example_en">My children, Brer Tiger murdered Brer Goat, and I promised his widow that I would avenge him. </span><span class="example_code">(T8)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vey</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Eve, the day before;</span><span class="definition_fr"> le jour d' avant, veille, •<span class="headword">la vey Pak </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Easter vigil;</span><span class="definition_fr"> la veille des Pâques. •<span class="headword">la vey la Tousen </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> All Hallow's Eve, Halloween;</span><span class="definition_fr"> la veille de la Toussaint.</span> ♦ <em>«Es ke se vre zo pal a mennwi on la very la Tousen ?.</em>'' Is it true that you all [animals] speak at midnight on Halloween?' (<span class="variant_code">JR</span>) •<span class="headword">la vey jour deu Nwal </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Christmas Eve;</span><span class="definition_fr"> la veille de Noël.</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">veyaye</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To pay careful attention (to);</span><span class="definition_fr"> veiller, faire attention (à). <span class="example"><span class="example_lc">Mo galope en BARBERSHOP pour ventsèt on, pase en ta d traka a veyaye, fe l moun garde joli.</span><span class="example_en">I ran a barbershop for twenty-seven years, I worried a lot about being careful to make people look good. (<span class="variant_code">BT</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">veye</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Wake;</span><span class="definition_fr"> veillée (de corps). <span class="example"><span class="example_lc">Mo kouri en veye on lil, e se sa ye chante kreyòl.</span><span class="example_en">I went to a wake on the Island, and that's when they sang in Creole. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ma woir toi assoir ché Martha. Ya pa lé gaignin ain bel la veillée... Gumbo, jambon, café, volaille.</span><span class="example_en">I'll see you tonight at Martha's. They're going to have a lovely wake... Gumbo, ham, coffee, poultry. </span><span class="example_code">(WO)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Evening party;</span><span class="definition_fr"> fête nocturne. <span class="example"><span class="example_lc">Enave en gran veye andan gro lamezon devan lalve. Sete lafèt pou kèken.</span><span class="example_en">There was a big evening party in the big house in front of the levee. It was someone's birthday. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">veye</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); vey (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); veyi, vèye (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To watch over a body at a wake;</span><span class="definition_fr"> veiller (un corps). <span class="example"><span class="example_lc">Mo ppa te chant kreyòl, tou tan. Aben ye te chant sa kan te, moun mouri ye te veyi ye, dan tan-sa moun te kone veyi.</span><span class="example_en">My father used to sing in Creole all the time. And they used to sing that when someone died, in those days they held wakes for the dead. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Jij de pe li mouri. Ye va veye li aswa dan legliz</span><span class="example_en"> The justice of the the peace died. They're going to hold a wake for him tonight in church. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="example"><span class="example_lc">En ranjè souye fe en pari avek en ami ke li te pe veye en kò tou lanwi dan legliz.</span><span class="example_en">A shoemaker made a bet with a friend that he could watch over a dead body all night in the church. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To visit s.o. at night and stay up talking; rendre visite à qn la nuit et ne pas se coucher. (<span class="variant_code">PC</span>) 3.<span class="definition_en"> To watch out, be careful;</span><span class="definition_fr"> veiller à.</span> <em>•Antouène, si nous pas bien veillé, Milates va metté nous en dedans.</em> Antoine, if we don't watch out, the mulattoes will trick us. (<span class="variant_code">T35</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">veyèz</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Nightlight;</span><span class="definition_fr"> veilleuse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan enave en ti bebe dan chanm, no te gen en ti veyèz pou wa lanwit.</span><span class="example_en">When there was a little baby in the bedroom, we had a nightlight to see at night. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lavi (<span class="variant_code">gen.</span>).</span><span class="definition_en"> Life;</span><span class="definition_fr"> vie.</span> <em>To jamè fe aryen d byen don ta vi, twa!.</em>You've never done anything good in your life! (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo se kontan trouve en mayèr pou sove lavi piti-la ki malad.</span><span class="example_en">I would be happy to find a way to save the life of the child who is sick. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yé té pas gagnin danger pou so la vie, pasqué so latéte té pas cassé</span><span class="example_en"> There was no danger for his life, because his head wasn't broken. </span><span class="example_code">(FO T20)</span></span> •<span class="headword">fe en lavi </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To make a living;</span><span class="definition_fr"> faire une vie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">O Lil se bon, sè en bon plas pou fe lavi</span><span class="example_en"> On the Island is a good place to make a living. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •ganyen (so) lavi <span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To make a living;</span><span class="definition_fr"> gagner vie.</span> <em>•Men konman ma ganyen mo lavi si mo van twa li? vye nonm-la reponn..</em>'But how will I earn my living if I sell it to you?' the old man replied. (<span class="variant_code">JR</span>) •<span class="headword">ton ma vi </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> All my life, all my days;</span><span class="definition_fr"> toute ma vie.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vid</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Empty;</span><span class="definition_fr"> vide.</span> <span class="example"><span class="example_lc">So kamasyèr jamen vid.</span><span class="example_en">His game bag is never empty. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lalevé qui asteur si vide, dé provisions té si chargé.</span><span class="example_en">The levee which is now so empty was so loaded with supplies. </span><span class="example_code">(T37)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vide</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); vid (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To empty, pour (out);</span><span class="definition_fr"> vider.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Inave en basen, trape dlo èk en gran kab dan leu fon, pi la lève don la, trape leu basen, e pi vide dan enn òt, pou dlo.</span><span class="example_en">There was a bucket, and you had to get water with a long rope to the bottom, and grab the bucket and empty it into another, for water. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ena moun ki vid ye kafe dan en soukoup en peu a la fwa e ye bwa li kòm sa.</span><span class="example_en">There are people who pour their coffee into a saucer a little at a time and they drink it like that. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>•Jean Malin...té apé vidé divin dans so gobelet..</em>Clever John was pouring wine into his glass. (<span class="variant_code">FO T2</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">vif</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Lively, peppy;</span><span class="definition_fr"> vif, plein d'entrain.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To gen traka pou twe plonjèr. Li vif.</span><span class="example_en">It's hard to kill kingfishers. They're quick. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vign</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); vin (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Vine;</span><span class="definition_fr"> vigne.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en vign soko desi mo labaryè k ap file.</span><span class="example_en">I have a muscadine vine climbing on my fence. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vil</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>); laviyl (<span class="variant_code">PC</span>); lavil (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> City;</span><span class="definition_fr"> ville.</span> <span class="example"><span class="example_lc">HOUSTON sa se en gro lavil.</span><span class="example_en">Houston is a big city. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> •<span class="example"><span class="example_lc">Ein cordonnier dans ein piti la ville té gagnin ein belle fille.</span><span class="example_en">A shoemaker in a little city had a beautiful daughter. </span><span class="example_code">(FO T21)</span></span> 2<span class="example"><span class="example_lc">.place n.</span><span class="example_en">New Orleans; la Nouvelle-Orléans. <span class="example"><span class="example_lc">Enon de fwa m a kouri laviyl, mo gen en sè di rès laviyl.</span><span class="example_en">Sometimes I go to New Orleans, I have a sister who lives there. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦La ville sré parlé de so bal.</span><span class="example_en">The city would talk about his ball. </span><span class="example_code">(T40)</span></span> •<span class="headword">an vil </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); an viyl, on viyl (<span class="variant_code">PC</span>); on vil (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To, in New Orleans;</span><span class="definition_fr"> à la Nouvelle-Orléans. <span class="example"><span class="example_lc">COUNT BASSIE vini an vil.</span><span class="example_en">Count Bassie came to New Orleans. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li gen pou atann jiska demen pou ale an vil.</span><span class="example_en">He has to wait until tomorrow to go to town. </span><span class="example_code">(ST)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M ap ale frekante mo piti-ye an vil.</span><span class="example_en">I'm going to visit my children in New Orleans. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li té pas vini en ville tant li té pair Général Sheridan.</span><span class="example_en">He wasn't coming into New Orleans, he was so afraid of General Sheridan. </span><span class="example_code">(T40)</span></span> vilaj <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lavilaj (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Town, village;</span><span class="definition_fr"> village.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo va o vilaj e m achte le mòtiriyal.</span><span class="example_en">I go into town and buy fabric. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mètri se en vilaj kote lavil.</span><span class="example_en">Metairie is a town next to New Orleans. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ein fois yavait ein l'Irlandais sou qui tapé révini village.</span><span class="example_en">Once there was a drunk Irishman who was coming back to the village. </span><span class="example_code">(FO T5)</span></span> •<span class="headword">0 vilaj </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To town; in town, downtown;</span><span class="definition_fr"> au village, au centre-ville. <em>To wa lamanch, sa na prann la-l, pou kouri o vilaj?.</em>Do you see the road that we take to go into town? (<span class="variant_code">BT</span>)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vilajye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); vilaje (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> City dweller;</span><span class="definition_fr"> villageois.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le vilajye, kan ye vyen la leu, ye trouve enn bonn plas, y arèt pa avan li nètwaye li prop.</span><span class="example_en">Cityfolk, when they come out here, they find a good place [to hunt] and they don't stop till they clean it out. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Vilaje-ye pa osi vayan ke moun lakanpongn.</span><span class="example_en">City dwellers are not as nice as country folk. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vilen</span> <span class="pos">adj.</span> (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> Mean, nasty, unpleasant;</span><span class="definition_fr"> méchant, désagréable.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen en vilen figur.</span><span class="example_en">I had a mean face. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen vilen lag rimas. Li te pa kontan.</span><span class="example_en">He had an awful grimace. He was not happy. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="example"><span class="example_lc">Li continié so vilain nabitude, chaque fois li té gagnin la chance li té soulé li bien.</span><span class="example_en">He continued his nasty habit, each time he had the chance he got drunk. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> •<span class="headword">vilen monyen </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Swear word, dirty word, bad word;</span><span class="definition_fr"> gros mot, juron, grossièreté.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">mànyèr</span><span class="example_en">•<span class="headword">vilen parol </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Swear word, dirty word, bad word;</span><span class="definition_fr"> gros mot, juron, grossièreté.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">paròl</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> Ugly;</span><span class="definition_fr"> vilain, laid.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li sanm en makak. Se en vilen monn.</span><span class="example_en">He looks like a monkey. He's a very ugly person. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Fonm blan te gen gro lagwat anba so kou. Sete vilen.</span><span class="example_en">The white woman had a big goiter on her neck. It was ugly. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li fe en vilen lafigur.</span><span class="example_en">He made an ugly face. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> •<span class="example"><span class="example_lc">Ein jour, quand mo té dans Caddo mo ouar ein vilain makak noir.</span><span class="example_en">One day when I was in Caddo I saw an ugly black monkey. </span><span class="example_code">(T36)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vilvòken</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bit-brace; vilebrequin.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vimvam</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Uproar, racket, din;</span><span class="definition_fr"> tapage, vacarme.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No te fe vimvam pou atire gro chisnaid.</span><span class="example_en">We used to make a racket to attract the big mosquito hawks. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vineg</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Vinegar;</span><span class="definition_fr"> vinaigre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pa bon li heg, konm vineg.</span><span class="example_en">It is not good [i.e. sugar cane], it is bitter like vinegar. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo mete en sèrvyèt e vineg an so lafron e sa koupe so lafyèv.</span><span class="example_en">I put a towel with vinegar on his forehead and it broke his fever. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou en pye foule ye te konnen fe en kataplonm avek di sel e di vineg.</span><span class="example_en">For a sprained ankle they used to make a poultice with salt and vinegar. [<span class="example"><span class="example_lc">'vinaig</span><span class="example_en">] (<span class="variant_code">LA</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vinegrèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Vinaigrette;</span><span class="definition_fr"> vinaigrette.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te ot lamwal poul andan latèt e no te fe lasalad vinegrèt.</span><span class="example_en">I took out the chicken brains and we made a salad with vinaigrette. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vinerè</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Life-everlasting, cudweed (a medicinal herb used in making a tea); herbe immortelle, perlière (herbe médicinale utilisée à faire une tisane). (<span class="example"><span class="example_lc">Gnaphalium margaritaceum L.</span><span class="example_en">. <span class="example"><span class="example_lc">Ye kou chèche en lèrb ye pele vinerè ora fose.</span><span class="example_en">They went to get an herb they called life-everlasting from by the canal. (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vini </span>(<span class="variant_code">gen.</span>); vyen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); vin (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); vnu, vyè (<span class="variant_code">PC</span>); vigni (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">MO</span> 72). <span class="pos">v.intr.</span> 1.<span class="definition_en"> To come;</span><span class="definition_fr"> venir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si vou se vini apepre deu smèn pase, nave de bon bouden.</span><span class="example_en">If you had come about two weeks ago there would have been some good blood sausage. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li va e vyen ka l ole.</span><span class="example_en">He comes and goes whenever he likes. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan li vini, li te gen son degizman e mo pa rekònèt li.</span><span class="example_en">When he came, he had his disguise and I didn't recognize him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nou prèt vini alantour isi vizite tou moun.</span><span class="example_en">Our priests come around here visiting everyone. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mafout pas mal toi, dit Jean Malin, «viens, ta oua comme mo va rangé toi.</span><span class="example_en">I don't care about you, said Clever John, 'come on, you'll see how I'll fix you.' (<span class="variant_code">FO T2</span>) •<span class="headword">fe vini </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To send for;</span><span class="definition_fr"> faire venir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te gen fe vini li kek plas.</span><span class="example_en">They had to send away for it somewhere. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">ki vyen </span><span class="pos">adj.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Next;</span><span class="definition_fr"> qui vient, prochain.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To diz an plu vye pase mwa. M a fe SIXTY-FIVE mwa ki vyen.</span><span class="example_en">You are ten years older than me. I will be sixty-five next month. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Lendi ki vyen mo va vini wa twa.</span><span class="example_en">Next Monday I'm coming to see you. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sivou dakor pou zaranjman là mo fé vou, voyé nou zot gazait la samdit ki vien.</span><span class="example_en">If you agree with these arrangements that I've made, send us a newspaper next Saturday. </span><span class="example_code">(T17)</span></span> •<span class="headword">vini bèk </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); vigni bèk (<span class="variant_code">MO</span> 60). To come back, return; revenir. <span class="example"><span class="example_lc">La kon Lapen vini bèk...</span><span class="example_en">Then when Rabbit came back... </span><span class="example_code">(NE)</span></span> •<span class="headword">vini konè </span><span class="pos">v.phr.</span> (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> To realize, find out;</span><span class="definition_fr"> se rendre compte, découvrir, réaliser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">E kon vou vini konè, Lapen kouri dòrmi.</span><span class="example_en">And before you knew it Rabbit was sound asleep. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦So bèl-mèr vini konen ou li te.</span><span class="example_en">Her mother-in-law discovered where she was. (<span class="variant_code">FO T23</span>) •<span class="headword">vini pou et </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To come to be;</span><span class="definition_fr"> devenir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Koman mon, mon vini pou et pret.</span><span class="example_en">(You want to know) how I came to be a priest. (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">vini chèrche </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To come get;</span><span class="definition_fr"> venir chercher.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">chèrche</span><span class="example_en">•<span class="headword">vyen ankò </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Come back;</span><span class="definition_fr"> Reviens.</span> •<span class="headword">vini o le </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To begin producing milk;</span><span class="definition_fr"> commencer à produire du lait.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">le</span><span class="example_en">•<span class="headword">vini UP </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To grow up;</span><span class="definition_fr"> pousser, grandir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo mari, sotchenn popa pale meriken avek li kon li l te vini UP.</span><span class="example_en">My husband, his father spoke English with him when he was growing up. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">vyen war </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">Come see!</span><span class="definition_fr"> Viens voir!</span> cf. wa •<span class="headword">vini pou </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>); vni pou (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To try to, 'go to' do something, be about to do something;</span><span class="definition_fr"> être sur le point de, essayer de. <span class="example"><span class="example_lc">Mo vini pou mèt me linèt, me ye te sal.</span><span class="example_en">I was about to put on my glasses, but they were dirty. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <em>Mo vini pou asi on la chez, li di mon: 'To pa ka asi an-o li.</em>(When) I started to sit in the seat, he told me: 'You can't sit there.' (<span class="variant_code">PC</span>) Conjug: a) vyenra <span class="example"><span class="example_lc">v.fut.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). Will come back; reviendra. <span class="example"><span class="example_lc">To rètouna pi bèk ankò to vyenra pi bèk ankò.</span><span class="example_en">You will never come back, you will never come back. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> b) vinu <span class="pos">past part.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Come;</span><span class="definition_fr"> venu.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te kònè gen chat la swa vinu i te pa gen ditou.</span><span class="example_en">There always used to be cats there, but after evening had come there were none left at all. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To be from, come from;</span><span class="definition_fr"> venir de.</span> <em>Sa vyen eou? Leu pròfsœ vyen d la Lwizyan?.</em>Where does he come from? Does the professor come from Louisiana? (<span class="variant_code">PC</span>) 3.<span class="definition_en"> To ejaculate;</span><span class="definition_fr"> jouir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li vini don fonm-sa-a.</span><span class="example_en">He ejaculated in that woman. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 4.<span class="definition_en"> To happen;</span><span class="definition_fr"> se passer, arriver.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La sa vigni kan yè trapè en sarten naj le troua maryè.</span><span class="example_en">So it came to pass that when they reached a certain age the three married. (<span class="variant_code">MO</span> 60) —<span class="pos">v.cop.</span> 1.<span class="definition_en"> To become;</span><span class="definition_fr"> devenir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo vini major mo vini bouche.</span><span class="example_en">When I became an adult I became a butcher. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">GRANT vini prèzidan an diz-uit san swasant-uit.</span><span class="example_en">Grant became president in 1868.<span class="definition_en"> (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Li vini en prèt.</span><span class="example_en">He became a priest. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To become, get;</span><span class="definition_fr"> devenir, se faire.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nòm-la vini choke.</span><span class="example_en">The man got angry. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo vini malad tou-d-en-kou.</span><span class="example_en">I became sick all of a sudden. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo koup mo lavyann fen pou kwi li. Li vyen tonn pli vit.</span><span class="example_en">I cut my meat thin to cook it. It gets tender more quickly. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Maoulé vini gros, gros, pou mo capab bimin nimpòrte qui qua vini bété moin ou tracassé moin.</span><span class="example_en">I want strength, I want to become very big so I can beat anyone who comes to bother me. </span><span class="example_code">(FO T3)</span></span> REM: The verb <span class="example"><span class="example_lc">vini</span><span class="example_en">can be used with any adjective; cf. <span class="example"><span class="example_lc">vyen andòrmi, vini angaje, vini byen, vini eg, vini fre, vini mi, vini myeu, vyen pare, vini pli mal.</span><span class="example_en">•<span class="headword">vini prop </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To get potty-trained; devenir propre. cf. <span class="example"><span class="example_lc">prop</span><span class="example_en">—<span class="pos">v.aux.</span> 1.<span class="definition_en"> (Used expletively or for emphasis on a following verb. See <span class="variant_code">NE</span> 268-69). <span class="example"><span class="example_lc">Oton moun ki ena isi, t ole vini fe mwa hont parmi moun.</span><span class="example_en">There are so many people here, and you want to come and embarrass me in front of them. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To have just;</span><span class="definition_fr"> venir de.</span> (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">violon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>); viyelon, vyelon (<span class="variant_code">PC</span>); lavyolon, vyolon (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Violin;</span><span class="definition_fr"> violon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te konnen jouwe ye-tchenn muzik, jwe le viyelon...</span><span class="example_en">They used to play their own music. They played the violin... </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li te en mizisyen. Li te joue violon.</span><span class="example_en">He was a musician. He played violin. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yé di mouen sire pou di toi pa manké vini avè to viellon calbasse.</span><span class="example_en">They told me to be sure and tell you not to forgot your violin. </span><span class="example_code">(T3)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vire</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); vur (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To turn, turn around, spin around;</span><span class="definition_fr"> se retourner, tournoyer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nounoun fe konm en toupi, li vire.</span><span class="example_en">Nounoune spun like a top, he turned around. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li parti dan chemen e tou-d-en-kou li vire e li retòrnen.</span><span class="example_en">He went down the street and suddenly he turned and came back. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To turn (a corner);</span><span class="definition_fr"> tourner (un coin). <span class="example"><span class="example_lc">Kan to vur pou kouri kote Chèmen Enn.</span><span class="example_en">When you turn to go to Highway 1.<span class="definition_en"> (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">virvir</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Mosquito larva;</span><span class="definition_fr"> larve de moustique.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vis</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Joke;</span><span class="definition_fr"> blague, plaisanterie.</span> •<span class="headword">tire de vis </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To tell jokes;</span><span class="definition_fr"> raconter des blagues.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen ta le vis, toujour ap tire le vis, toujour ap di le vis.</span><span class="example_en">He has a lot of jokes, he is always telling jokes. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vis</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lavis (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Screw;</span><span class="definition_fr"> vis.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen dè lavis.</span><span class="example_en">He has two screws. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En tèryèr tourn e fe de trou pou mèt en lavis.</span><span class="example_en">A hand drill turns and makes holes to put a screw in. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vise</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To screw;</span><span class="definition_fr"> visser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To vis li, to gen vise li an kote-sa-la. La to gen vise li an to lapòt osi. To vise li kont to pòrto.</span><span class="example_en">You screw it in (i.e. the bolt of a hinge), you have to screw it on this side. Then you have to screw it on your door, too. You screw it onto your door frame. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">En gro boulon, se pou vise kèkchoz</span><span class="example_en"> A big bolt is for screwing something. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vit</span><sup>1</sup> <span class="example"><span class="example_lc">adv., adj.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>). —<span class="pos">adv.</span> <span class="definition_en">Fast, quickly;</span><span class="definition_fr"> vite, rapidement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vye moun ye te gen en non pou sa. Se pa nouzòt ki ka di sa vit konm ye.</span><span class="example_en">Old people had a name for that. We can't say it as fast as they could. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo koup mo lavyann fen pou kwi li. Li vyen tonn pli vit.</span><span class="example_en">I cut my meat thin to cook it. It gets tender more quickly. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">fe vit </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To hurry;</span><span class="definition_fr"> se dépêcher. <span class="example"><span class="example_lc">Fe vit. To sa ta.</span><span class="example_en">Hurry up. You'll be late. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Eh ben, hourrah, fait vite si to pas oulé mo coupé to cou.</span><span class="example_en">Well, hurry, move quickly if you don't want me to cut off your head. </span><span class="example_code">(FO T18)</span></span> •<span class="headword">osi vit </span><span class="pos">conj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> As soon as;</span><span class="definition_fr"> aussitôt que, dès que. <span class="example"><span class="example_lc">Osi vit mo gonbo pare, no va dinè.</span><span class="example_en">As soon as my gumbo is ready, we will have dinner. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Osi vit to tande li to ekri li.</span><span class="example_en">As soon as you hear it you write it down. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> —<span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Fast, lively (of music);</span><span class="definition_fr"> rapide, plein d'entrain.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lamuzik dousmon e lamuzik vit, ye te mèle sa.</span><span class="example_en">Slow music and fast music, they mixed them together. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="headword">vit kòm en neklè </span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> As fast as lightning, as quick as a whip, very fast;</span><span class="definition_fr"> très rapide, vite comme l'éclair.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Va vit kòm en neklè.</span><span class="example_en">Go as fast as lightning. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vite comme ain l'éclair li chapé dans ain trou.</span><span class="example_en">As quick as lightning he disappeared into a hole. </span><span class="example_code">(T23)</span></span> •<span class="headword">vit konm lapoud </span><span class="pos">adj.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Very fast, as quick as a whip;</span><span class="definition_fr"> vite comme l'éclair.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te vit konm lapoud.</span><span class="example_en">They were as quick as a whip. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vit</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); vut (<span class="variant_code">PC</span>); lavit (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Pane, window;</span><span class="definition_fr"> vitre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se leu vut la ki leuv kòm sa, e dibwa-la ouv kom sa. Sa ye fe e dibwa to jus gen ouvri li kòm sa. Wi ina deu kalite. Leu vut to jus leuv li.</span><span class="example_en">The window pane you just open like that, and the wood opens out like so. Those that are made with wood you just have to open like this. Yes, there are two kinds. The window pane you just lift up. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Mirror;</span><span class="definition_fr"> glace, miroir.</span> <em>En kou d tònèr krake mo vit apre mo twalèt:.</em>A bolt of lightning cracked the mirror on my dresser. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vitman</span> <span class="pos">adv.</span> quickly; vite. <em>♦Vini, piti, sorti dans fret... tendé di vent... Vitement! -Gagaye, mo fi, cou pélé to mouman..</em>Come on, child, go out in the cold, listen to the wind, quickly! 'Look, my daughter, go call your mama.' (<span class="variant_code">T27</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">vitre</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Made of glass;</span><span class="definition_fr"> vitré.</span> <span class="example"><span class="example_lc">So lapòrt te vitre e li trape kase.</span><span class="example_en">His door was made of glass and it got broken. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lidéfoncé la porte vitrée pou chapper.</span><span class="example_en">He knocked in the glass door to escape. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Clear, transparent;</span><span class="definition_fr"> transparent.</span> <span class="example"><span class="example_lc">So zye-ye si klèr ye vitre.</span><span class="example_en">His eyes are so light, they're transparent. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">viv</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); vi (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To live (possess life);</span><span class="definition_fr"> vivre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lalwa Bondje di twa a viv, e kite viv.</span><span class="example_en">God's law tells you to live and let live. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye pa marye. Ye plase. Ye viv ansanm kòm fanm e mari.</span><span class="example_en">They're not married. They're shacked up. They'ré living together like husband and wife. (<span class="variant_code">CA</span>) ♦Yé <span class="example"><span class="example_lc">caressé et béké com pizon kapé fé roucoutoucou, gagnain plin piti, et vive héré comme poesson don dolo.</span><span class="example_en">They stroked and kissed each other like pigeons cooing, they had a lot of children, and lived as happy as fish in water. </span><span class="example_code">(T7)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To live, dwell, reside;</span><span class="definition_fr"> habiter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Fanmi-sa-a te viv dan lavil vent an anvon li dèmnaje isi.</span><span class="example_en">That family lived in New Orleans twenty years before they moved here. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li ape viv dan lamizèr. Se pitwayab.</span><span class="example_en">He's living in misery. It's pitiful. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Inmichié qui té vive on bord in bayou trappé in gros tortie.</span><span class="example_en">A man who lived along a bayou caught a big turtle. </span><span class="example_code">(FO T10)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vivon</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); vivan (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Alive, living;</span><span class="definition_fr"> vivant, en vie.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En zafè ki mouri li pe e monje sa non, ifo li vivon, l a rontre dan le lak.</span><span class="example_en">[The raccoon] will not eat something dead, it has to be living, he'll go into the lake [to find food]. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li vivan. Li pa mouri.</span><span class="example_en">It's alive. It's not dead. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kon to gen move mal de tèt, pran en krapo vivon e pi mèt li vant prèmyè otur to latèt juska life kwakeu li mouri.</span><span class="example_en">When you have a bad headache, take a living toad and then put it belly down on your head until it croaks and dies. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vivye</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Pond;</span><span class="definition_fr"> vivier, étang.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le Falgou ye te gen en vivye e ye te elve kanar,</span><span class="example_en"> The Falgousts had a duck pond and they raised ducks. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Choal Djé té gagnin ein vivié et li té laissé tou compair boi dan so vivié</span><span class="example_en"> Choal Djé had a pond, and he allowed all the comrades to drink from it. (<span class="variant_code">FO 1887</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">viyole</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To rape;</span><span class="definition_fr"> violer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye volèy from mònye konyen le nonm e viyole le dam.</span><span class="example_en">They stole from people, they beat the men and raped the women. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">viz-a-vi </span><span class="example"><span class="example_lc">prep</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); dziz-a-vi (<span class="variant_code">BT</span>). 1.<span class="definition_en"> Across from;</span><span class="definition_fr"> en face de.</span> <em>Nou te rès apeupre pròch viz-a-vi PARLANGE <span class="variant_code">LA</span>NE on lòt kote..</em>We used to live more or less across from Parlange Lane on the other side. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">No lelye te viz-a-vi poulaye.</span><span class="example_en">Our outhouse was opposite the henhouse. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Straight toward;</span><span class="definition_fr"> braqué sur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li tire fizi-lœ dziz-a-vi mo mezon.</span><span class="example_en">He shot the rifle straight at my house. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vizaj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Face;</span><span class="definition_fr"> visage, figure.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Gos se en moun ki te ne ave en vwal. Li ne, en piti ne avek en vwal on sa figir, so vizaj.</span><span class="example_en">A ghost is a person who is bom with a veil, a child who is bom with a veil on his face. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> REM: The usual Creole word is <span class="example"><span class="example_lc">figur</span><span class="example_en">(q.v.)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vize</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> <span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To aim;</span><span class="definition_fr"> viser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li vize byen avan li tire. So fizi pa rate.</span><span class="example_en">He aimed well before he fired. His shotgun didn't misfire. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Li arme so biscaïen, vizé ben tiré boum; carancro capoté: wap!.</em>He cocked his biscayen, aimed and shot, boom! The buzzard fell over, whop! (<span class="variant_code">T6</span>) —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To aim at;</span><span class="definition_fr"> viser.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li vize chevrey-la e li tire.</span><span class="example_en">He aimed at the deer and he fired. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lioua ein bougue avec ein fisil qui t'apé viser ein gros calencro.</span><span class="example_en">He saw a guy with a rifle who was aiming at a big buzzard. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vizit</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Visit;</span><span class="definition_fr"> visite.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se sa deuzyèm vizit avèk mo sa.</span><span class="example_en">That was his second visit with me. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo bezwen peye en vizit a en vyeu moun ki malad.</span><span class="example_en">I need to visit an old person who is sick. </span><span class="example_code">(ST)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li ran pa man jamen vizit.</span><span class="example_en">He never visits me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Einzou Compair Tigue, ki pli brave, pran couraze et parti avé so ti gasson pou couri fé visite à Compair Cabri.</span><span class="example_en">One day Brer Tiger, who was braver, took courage and left with his boy to pay a visit to Brer Goat. </span><span class="example_code">(T8)</span></span> •<span class="headword">rann vizit a </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To visit, pay a visit to;</span><span class="definition_fr"> rendre visite à.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">rann</span><span class="example_en">•<span class="headword">vizit doktè </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Doctor's visit, appointment;</span><span class="definition_fr"> visite, rendez-vous chez le docteur. <span class="example"><span class="example_lc">Vizit doktè ste deu pyas, dan ton-sa-la.</span><span class="example_en">It was two dollars to see the doctor in those days. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen vizit doktè pou de-zèr dan lapre-midi.</span><span class="example_en">I have a doctor's appointment for two o'clock this afternoon. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vizite</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); vizit (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To visit;</span><span class="definition_fr"> rendre visite à, visiter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou peu pa vizite konm nou te konnen pasè nou pa pròch konm nou te konnè et.</span><span class="example_en">We can't visit as often as we used to because we are no longer close like we used to be. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Sete toujou man ki vizite li me la li deside pou rann mon en vizit.</span><span class="example_en">It was always me who visited her but then she decided to pay me a visit. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Nou prèt vini alantour isi vizite tou moun.</span><span class="example_en">Our priests come around here visiting everyone. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lœjou avan la Tousen enn dan so zanmi-ye vini vizite li.</span><span class="example_en">Halloween day one of his friends came to visit him. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2, To check on; vérifier. <span class="example"><span class="example_lc">Se parèy kòm si vou gen en dipen lève, vou mè l dan vou OVEN. Aben vou gad li. Mè si li pa bon vou a fèrmè lapòrt ankò kit li la. La vou a vizite l ankò.</span><span class="example_en">It's like when you have some bread dough, you put it in your oven. Well, you look at it, but if it's not good yet you shut the door and leave it in. Then you come back to check on it later. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vizyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); lavizyen (<span class="variant_code">CA</span>); lavizyeu, lavizyè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Vision;</span><span class="definition_fr"> vue.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mò lavizyè en pè gòn.</span><span class="example_en">My vision is somewhat gone. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>Li i en <span class="variant_code">ST</span>ROKE e l ape pèrd so lavizyen..</em>She had a stroke and she's losing her vision. (<span class="variant_code">CA</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">vo</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); jœn vo (<span class="variant_code">PC</span>); ti vo (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Calf;</span><span class="definition_fr"> veau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lavach-la gen pluzyè lonnen li gen ven ti vo.</span><span class="example_en">After several years the cow has had twenty calves. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan to gen en vo, to swa gen en ti bœf ou en tit tòr.</span><span class="example_en">If you have a calf you either have a young bull or a heifer. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ti vo-la ase gro pou sevre li.</span><span class="example_en">The little calf is big enough to wean him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> REM: Almost always occurs after [ti]. <span class="example"><span class="example_lc">♦Alorse li prend quatre lavache avec yé piti veaux et marre yé dans bo milié la.</span><span class="example_en">Then he took the four cows and their calves and he tied them right in the middle. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vo</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To be worth;</span><span class="definition_fr"> valoir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enfwing. Lapo-la vo bon larjan.</span><span class="example_en">A mink. The fur is worth a lot of money. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> ; <span class="example"><span class="example_lc">T ap blofe man pou sa to achte. To pa peye man sa sete vo.</span><span class="example_en">You're tricking me about what you bought. You didn't pay me what it was worth. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Leçon-la mo donne toi, li vaut ein fromage..</em>This lesson I'm giving you is worth a piece of cheese. (<span class="variant_code">BD</span>) •<span class="headword">vo pè en foud </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To not be worth the trouble;</span><span class="definition_fr"> ne pas valoir la peine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo seye gen li montre mon, pou parle on sèrpan e tou kichò, li di 'to vo pè en foud.</span><span class="example_en"> I tried to get him to show me how he speaks over a snake bite (to heal it) and all, but he said 'You're not worth the trouble. ' (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">vole pa d lapenn </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); vo pa lapenn (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To not be worth it;</span><span class="definition_fr"> ne pas valoir la peine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa vole pa d lapenn pou ron prose.</span><span class="example_en">It wasn't worth the trouble to have a trial. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vo-kèn </span><span class="example"><span class="example_lc">poss.</span><span class="example_en">vou-tchèn (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); vo-kenn, vo-tchèn, vou-tchen, vo-ken (<span class="variant_code">PC</span>); vou-kèn, zòt-kèn, zò-tchèn (<span class="variant_code">NE</span>); vou-kenn (<span class="variant_code">ST</span>). —<span class="pos">pron.</span> <span class="definition_en">Yours, your own;</span><span class="definition_fr"> le (la, les) vôtre(s). <span class="example"><span class="example_lc">So kè an kote gòch parèy konm vou-tchen.</span><span class="example_en">His heart is on the left side just like yours. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Toumo zinvités pa gagné la tête, fo vou oté vou kenne pou konné dancé dan kadril la Renne.</span><span class="example_en">All of my guests lack a head; you must remove your own in order to dance in the queen's ball. </span><span class="example_code">(T8)</span></span> —<span class="example"><span class="example_lc">adj.emph.</span><span class="example_en">Your, your own; votre, vos. <span class="example"><span class="example_lc">Fonm koulè, li se kouri la se vni kote vou-tchèn madòm rèsèvwa piti-la, koupe so nonmbri tou kichò</span><span class="example_en"> The colored woman would go to your wife's house to deliver the baby, to cut its umbilical cord and all. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vo-mye</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); vo-myeu, vo-myen (<span class="variant_code">CA</span>); ifo mye, vo-myè (<span class="variant_code">PC</span>); fomye (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> —<span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To be better;</span><span class="definition_fr"> valoir mieux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Te gen boukou pakangnen tou dèryè la, men, sete larjan ki t ape rantre se te vo-mye pase rekòt-la</span><span class="example_en"> There used to be a lot of pecan trees all back there, that was money coming in and that was better than the harvest. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vaut mié to paix, et pis... débate comme to capab.</span><span class="example_en">It's better for you to be quiet and get by as you can. </span><span class="example_code">(T24)</span></span> —<span class="pos">v.aux.</span> 1.<span class="definition_en"> Had better;</span><span class="definition_fr"> faire mieux, avoir intérêt à. <span class="example"><span class="example_lc">Pito lese li trape èn grip, mo vo-mye garde li ondon lamezon.</span><span class="example_en">Rather than let him catch a cold, I had better keep him in the house. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To kanay. To vo-mye arete niche piti-la.</span><span class="example_en">You're mischievous. You'd better stop picking on that child. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Méastaire péhi là sangé, vou vémié kroâ.</span><span class="example_en">But now the country has changed, you'd better believe it. </span><span class="example_code">(T17)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To prefer;</span><span class="definition_fr"> aimer mieux, préférer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Epi en Fronse te vò-mye mèle èk en nèg ke mète èk en Kadjen.</span><span class="example_en">And a Frenchman preferred to mix with a black man than with a Cajun. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li vo-myeu lavyann kochon sale ke janbon.</span><span class="example_en">He prefers salted pork to ham. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> —<span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To prefer, like better;</span><span class="definition_fr"> aimer mieux, préférer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li vò-myè byè pase duven.</span><span class="example_en">He likes beer better than wine. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>♦Bam-by l'allé fait chaud: mo Tainmain la chaler pasqué mo disang fret. Jène moun vaut mié l'hiver..</em>Soon it will be hot. I prefer heat because my blood is cold. Young people prefer winter. (<span class="variant_code">T27</span>) REM: Reflexes of 'valoir mieux' and 'faire mieux' have crossed in Creole.</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vòl</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Theft;</span><span class="definition_fr"> vol.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lalwa trape trwa ti garson dan en kou-t-vòl.</span><span class="example_en">The law caught three little boys in the act of stealing. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lœ rwa donn li so kenz san pyas ye e mannde li si li kapab fe dòt vot.</span><span class="example_en">The king gave him his fifteen hundred dollars and asked whether he could make other thefts. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vòl</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Flight;</span><span class="definition_fr"> vol (dans les airs). <span class="example"><span class="example_lc">Vòl zwazo-ye.</span><span class="example_en">A flight of birds. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lipran so vol et couri jouké on pli gran cype dan diboi.</span><span class="example_en">He took flight and went to perch on the biggest cypress tree in the woods. </span><span class="example_code">(T8)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vòl-o-van</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Vol-au-vent; vol-au-vent. <span class="example"><span class="example_lc">♦Mogaignin gombo, la dinde, patate crasées, un gro morceau vol au ven dé zuitte.</span><span class="example_en">I'll have gumbo, turkey, mashed potatoes, a big piece of oyster vol-au-vent. (<span class="variant_code">WO</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">volan</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Scythe;</span><span class="definition_fr"> faux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En volan se pou koupe du fouraj dez animo.</span><span class="example_en">A scythe is for cutting fodder for animals. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Sickle;</span><span class="definition_fr"> faucille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To koup zèb-ye avèk en volan.</span><span class="example_en">You cut weeds with a sickle. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Flounce;</span><span class="definition_fr"> volant.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lontan pase vyey fonm-ye te mèt en joze kan ye te byen chanje. Joze te gen volan tou-l-tour.</span><span class="example_en">Long ago, women wore a dressy jacket when they get dressed up. The jacket had a flounce all around. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Sojipons, yé gaignin dé volan tou froncé avec la dentel.</span><span class="example_en">Her petticoats, they have gathered flounces of lace. </span><span class="example_code">(WO)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">volante</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Will;</span><span class="definition_fr"> volonté.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si li gen pou mouri, se la volante Dye.</span><span class="example_en">If he must die, it's God's will. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Enfin, volonté du ciel soit faite!.</em>Well, may heaven's will be done! (<span class="variant_code">ME</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">volay</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); volaj (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Bird, fowl, poultry;</span><span class="definition_fr"> oiseau, volaille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ya pa lé gaignin ain bel la veillée... Gumbo, jambon, café, volaille.</span><span class="example_en">They're going to have a lovely wake... Gumbo, ham, coffee, poultry. </span><span class="example_code">(WO)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Chicken;</span><span class="definition_fr"> poulet.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pandan li t ape koupe zèrb-ye, mo te andan mo t ape fri mo volay.</span><span class="example_en">While he was cutting grass, I was inside frying my chicken. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Chick, young chicken;</span><span class="definition_fr"> poussin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo mam te gen vann le poul, leu volaj.</span><span class="example_en">My mama used to sell chickens and chicks. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vole</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Heist, theft;</span><span class="definition_fr"> vol.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye jis ole fe en gro vole.</span><span class="example_en">They just wanted to pull a big heist. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vole</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Beating, whipping, spanking;</span><span class="definition_fr"> rincée, rossée, correction, fessée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Paski mo rèste tro lonton avèk Mari, kan mo rive lamezon ye donn mwa enn vole.</span><span class="example_en">Because I stayed too long with Mary, when I got home they gave me a spanking. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Bouki resté sél avé Tig ki donnin li ein bon volé.</span><span class="example_en">Compair Bouqui remained alone with Tiger, who gave him a good beating. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vole</span><sup>1</sup> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To fly;</span><span class="definition_fr"> voler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">L en vole.</span><span class="example_en">It is flying. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Michié Moquère parti volé avec so fame</span><span class="example_en"> Mr. Mockingbird flew off with his wife. (T 14)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vole</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To steal;</span><span class="definition_fr"> voler.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Nou te kònen vole wiski nou popa.</span><span class="example_en">We used to steal our father's whiskey. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To gen p chofe fèr-la pou marke to lavach pou mete to non anlèr lavach. Kòm sa to pa kònen vole li.</span><span class="example_en">You've got to heat the iron to brand your cow, to put your name on the cow. Like that, you can't steal it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Torti, tan pri, vini guété Compair Lapin ki volé tou to dézef.</span><span class="example_en">Brer Tortoise, please, come and watch Brer Rabbit who stole all your eggs. </span><span class="example_code">(T4)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To kidnap, abduct;</span><span class="definition_fr"> kidnapper.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Géant-la volé yé papa passequé li té ein bon coupè desconnes.</span><span class="example_en">The giant kidnapped their father because he was a good cane cutter. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">volè </span><span class="example"><span class="example_lc">n., adj.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>). —<span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Thief;</span><span class="definition_fr"> voleur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li en volè. Li vole tou mo larjan.</span><span class="example_en">He's a thief. He stole all my money. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Liesplike li ke li te en volè, men enn ki te fran...</span><span class="example_en">He explained that he was a thief, but an honest one. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> —<span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Thieving;</span><span class="definition_fr"> voleur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Moune la yé té gagnin ein pie voleuse.</span><span class="example_en">Those people had a thieving magpie. </span><span class="example_code">(FO T25)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">volich</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>); vòlich (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Weatherboard, siding;</span><span class="definition_fr"> volige, latte de bois.</span> <em>De volich, se on deyòr de mezon. Yanna en morso bwò. Il e mens en bòr e il e epe lòt È la ti tach disu lamezon, enn onho lòt.</em>Weatherboards are on the outside of the house. They are made of a piece of wood. It is thin on one side and thick on the other, and you nail it to the house, one on top of the other. (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Planch debout mwen chèr ke volich</span><span class="example_en"> Upright boards are less expensive than siding. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">voliche</span> <span class="pos">v.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To side, cover (a house) with siding;</span><span class="definition_fr"> voliger, recouvrir avec des lattes de bois.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tou le mezon te voliche kan ye te gen larjan.</span><span class="example_en">All the houses were covered in siding when they could afford it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">volonte</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To use a sickle or scythe, cut with a sickle or scythe;</span><span class="definition_fr"> utiliser une faucille ou une faux, couper à la faucille ou à la faux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M ap volonte zèb-la.</span><span class="example_en">I'm cutting the grass with a sickle. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vòltije</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); voltije (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); voltij (<span class="variant_code">NE</span>); votije (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To scatter, spread out;</span><span class="definition_fr"> éparpiller.</span> <em>♦Yévoltigé la cendre et piment et la prise et ça té aveuglé yé..</em>They scattered the ashes and the pepper and snuff and that blinded them. (<span class="variant_code">FO T15</span>) 2.<span class="definition_en"> To flutter, fiy;</span><span class="definition_fr"> voltiger.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te vini laba-la jwe laplòt dan le savonn-l; lakeu chmij e t ape voltije dan lèr.</span><span class="example_en">They came down there to play baseball in the meadow; their shirttails were fluttering in the air. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <em>Kon SUPERMAN vini on tivi, na èn ki mèt li en <span class="variant_code">CA</span>PE kom-sa epi li krwa li te pe vòltije kòm SUPERMAN..</em>When they showed 'Superman' on TV, one of them put on a cape and he thought he was flying like Superman. (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Mo wa en papiyon votije. Li jòn e nwa.</span><span class="example_en">I see a butterfly flying around. It's yellow and black. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Einti zozo dans l main vaut mié qué plein ti zozos quapé voltigé dans bois.</span><span class="example_en">A little bird in the hand is better than a lot of little birds flying around in the woods. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vomi</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); vanmi (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To vomit, throw up;</span><span class="definition_fr"> vomir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Leu medikòman fe li vomi.</span><span class="example_en">This medicine causes vomiting. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li te malad tou la nwit. Li t ape vomi.</span><span class="example_en">He was sick all night. He was vomiting. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vomisman</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> . Vomiting, spitting up; vomissement. <span class="example"><span class="example_lc">Bebe-la te gen move vomisman. Li t ape pèrse so dan.</span><span class="example_en">The baby had a lot of spitting up. He was cutting teeth. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Pou vomisman fe en latizonn avek jironnyonm a laroz e bwa sa.</span><span class="example_en">For vomiting, make an herbal tea with geraniums in flower and drink that. </span><span class="example_code">(LA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vonnwi</span> <span class="pos">v.intr.</span> <span class="definition_en">To pass out, faint;</span><span class="definition_fr"> s'évanouir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kon li wa sa ki te don sak la, li monke vonnwi, li te si pè.</span><span class="example_en">When he saw what was in the sack, he almost fainted, he was so afraid. </span><span class="example_code">(DU)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vot</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lavòt (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Vote;</span><span class="definition_fr"> vote.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lavòt deu pòpulèr.</span><span class="example_en">The popular vote; la vote populaire. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se leleksyon. Li kont no lavòt.</span><span class="example_en">It's the election. He's counting our votes. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Grant té toujours de nous coté tant qué li té bésoin nous votes.</span><span class="example_en">Grant was always on our side as long as he needed our votes. </span><span class="example_code">(T38)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vote</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To vote;</span><span class="definition_fr"> voter.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo di, si t ole vote, vote pou HUEY LONG</span><span class="example_en"> I said, if you want to vote, vote for Huey Long. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M ap ale vote pou CLINTON.</span><span class="example_en">I'm going to vote for Clinton. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Céein kandida ki fé primié ouski; tou moune voté pou li.</span><span class="example_en">He's the candidate who first made whiskey; everyone voted for him. (T 13)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vou</span><sup>1</sup> <span class="example"><span class="example_lc">det.poss.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); vo (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); vot (<span class="variant_code">NE</span>). Your; votre, vos. <span class="example"><span class="example_lc">Vou senti tro gro pou vo kilot. Mo kilot tro piti pou mo senti.</span><span class="example_en">Your waist is too big for your pants. My pants are too small for my waist. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo lenmen vou cheuveu pengnen kòm sa.</span><span class="example_en">I like your hair combed like that. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <em>♦Momandé li d'ein voix poli, «Comment s'porte vote Excellence ? «.</em>I asked him in a polite voice, 'How is Your Excellency?' (<span class="variant_code">T38</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vou</span><sup>2</sup> <span class="pos">pron.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ou (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">subj.</span><span class="example_en">You; vous. <span class="example"><span class="example_lc">La vou va don Chnal.</span><span class="example_en">You'll be entering Chenal. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>Bonjou Misye, koman sa va? Vou san vou-mèm byen?.</em>Hello sir! How are you? Do you feel well? (<span class="variant_code">CA</span>) REM: Polite singular used to address very elderly people; formerly also used by blacks addressing whites. <em>♦»Nénaine, dit-elle, vou pa tendé comme ain piti capé babiller?».</em>'Godmother,' she said, 'you don't hear something like the sound of a baby babbling?' (<span class="variant_code">ME</span>) 2.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">obj.</span><span class="example_en">You; vous. <span class="example"><span class="example_lc">Si mo vini la a pran vou pou kou kèk plas...</span><span class="example_en">If I come to get you to go somewhere... </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Onkò Misye Jij mo mann vou si lagrenn zariko bouyi kapab leve.</span><span class="example_en">Again I ask you, Mister Judge, if the bean seed that was boiled is able to grow. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vou-mèm </span><span class="example"><span class="example_lc">pron.refl.emph.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); zòt-mèm (<span class="variant_code">NE</span>); ou-mèm (<span class="variant_code">PC</span>). Yourself, yourselves; vous-même(s). <span class="example"><span class="example_lc">Zòt-mèm, zòt bèt.</span><span class="example_en">You all are stupid. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <em>Kofè m ole forse ou-mèm kouri? Enan plas aou kou la ye kwi. Kouri la!.</em>Why would I want to force you to go? There are other places where they cook food, go to those places! (<span class="variant_code">PC</span>); <em>Bonjou Misye, koman sa va? Vou san vou-mèm byen?.</em>Hello sir! How are you? Do you feel well? (<span class="variant_code">CA</span>) REM: This is polite when its referent is singular, neutral when it is plural.</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">voudou</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); houdou (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); oudou (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Voodoo;</span><span class="definition_fr"> vaudou.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te pa gen aryen pou fe avèk houdou.</span><span class="example_en">He didn't have anything to do with voodoo. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mais mo per li, m alé mo pas l'ainmain n'homme fou; M alé dans mo cabane...mo pas dans compte voudou.</span><span class="example_en">I'm afraid of him, I don't like a crazy man. I go back into my house, I do not mess with voodoo. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Practitioner of voodoo;</span><span class="definition_fr"> pratiquant du vaudou.</span> <em>To tande pale pou houdou? Aben se sa to pel moun de latet, se en moun ki fe houdouli a dòn twa kechò pou met on kekenn pou genye larjan pou fe larjan ave ye..</em>You've heard of voodoo? Well, that's what you call a [moun de latet]. It's a person who does voodoo. He'll give you something to put on someone to get money from them. (<span class="variant_code">PC</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Mais yé, c'est Méricains, yé tous c'est des voudous.</span><span class="example_en">But they are Americans, they are all practioners of voodoo. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Magic spell;</span><span class="definition_fr"> sortilège.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li mèt en houdou an twa. Sa s fe to gen traka.</span><span class="example_en">He put a spell on you. So, you've got problems. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 4.<span class="definition_en"> Two-headed person; personne à deux têtes. <span class="example"><span class="example_lc">Li sipoze èt en houdou. Li gen de latèt.</span><span class="example_en">He's supposed to be a hoodoo. He's got two heads. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">voudou</span><sup>2</sup> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To cast a spell on;</span><span class="definition_fr"> jeter un sort sur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li gen traka. Kelken te houdou li.</span><span class="example_en">He's got problems. Someone put a spell on him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">voue</span> <span class="pos">v.refl.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To take a vow, take one's vows;</span><span class="definition_fr"> prononcer ses voeux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li voue li-mèm. Li mèt so vwal pou èt en sèr.</span><span class="example_en">She took her vows. She took the veil to become a nun. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vouzòt</span><sup>1</sup> <span class="example"><span class="example_lc">det.poss.</span><span class="example_en">zòt, zo, vo (<span class="variant_code">NE</span>). Your; votre, vos. <em>La metrès-la di a le piti: «Zòt momon va ramase ouzòt byen vit!''.</em>The teacher told the children, 'Your mother will come and get you soon!' (<span class="variant_code">NE</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Metouzòt an ling e enn apre lòt kale zo nen dan labou-la.</span><span class="example_en">Get in a line and one after the other, bury your nose in the mud. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vouzòt</span><sup>2</sup> <span class="pos">pron.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); izo, z [+ vowel], zan (<span class="variant_code">PC</span>); zo (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ouzòt (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); zòt (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">pl.subj.</span><span class="example_en">You, you all; vous. <em>Vouzòt travay ansanm?.</em>Do you work together? (<span class="variant_code">PC</span>); <em>Twa epi <span class="variant_code">PE</span>EWEE, zòt parl pa en ta kreol don lamezon..</em>You and Peewee don't speak Creole much at home. (<span class="variant_code">NE</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Ouzot ap fe de makakriòch. Arèt sa.</span><span class="example_en">You're making monkeyshine. Stop that. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> ♦Zo <span class="example"><span class="example_lc">kapab tire en lakous.</span><span class="example_en">You all can have a race. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">pl.obj.</span><span class="example_en">You, you all; vous. <span class="example"><span class="example_lc">Lèse mon konte vouzòt kek-choj.</span><span class="example_en">Let me tell you something. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M a van ouzot li pou bonmarche.</span><span class="example_en">I will sell him to you cheap. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> REM: According to <span class="variant_code">NE</span>, the form <span class="example"><span class="example_lc">vouzòt</span><span class="example_en">is rare; Creole speakers consider this a Cajun form (p. 169) <span class="example"><span class="example_lc">♦Mais i faut mo dit vouzotes qué michié la c'était ein taureau qui té connin tourné n'homme dans jou.</span><span class="example_en">But I must tell you that the man was a bull who could change into a man by day. </span><span class="example_code">(FO T2)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">voyaj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); vòyaj (<span class="variant_code">BT</span>); vwayaj (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Trip;</span><span class="definition_fr"> voyage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">L ap ale antèr voyaj lòt bòr lamèr. Mo swat li fe en bon voyaj.</span><span class="example_en">He's going on a trip across the sea. I wish him a good trip. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Piti-ye te kontan pou fe voyaj-sa-la.</span><span class="example_en">The children were happy to take that trip. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •Bon vwayaj. <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>). Bon voyage! Bon voyage! <span class="example"><span class="example_lc">Bon vwayaj. Sannale.</span><span class="example_en">Have a good trip. Go. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Bon voyage, mo camarade!.</em>Goodbye, comrade. (<span class="variant_code">FO 1887</span>) 2.<span class="definition_en"> Vehicle;</span><span class="definition_fr"> véhicule.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ti chmen d kampangn, te me pa de simon an ba. Tou bonnmon ye me BLACKTOP. Na pa de gro vòyaj ke pas disu pou kase.</span><span class="example_en">Little country roads, they don't put cement down on those. They just put blacktop down. There are no big vehicles that go by on them to break them. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">voye</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); voye (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">NE</span>); vwòy, vway (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); voy (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To send;</span><span class="definition_fr"> envoyer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Y a voye li kote moulen-la.</span><span class="example_en">Then they send it to the mill. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kan ye voye twa dan penitansyè se pou en gro krim.</span><span class="example_en">When they send you to federal prison, it's for a major crime. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen pou vlope en pake pou voye pou mo sèr dan Tèksas.</span><span class="example_en">I've got to wrap a package to send to my sister in Texas. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mais nous pas jamin oua commissionaire nous té voyé coté vous.</span><span class="example_en">We never saw the messenger that we sent to you. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span> •<span class="headword">vwa bèk </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To send back;</span><span class="definition_fr"> renvoyer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li vwa li bèk.</span><span class="example_en">He sends him back. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •voye chèche <span class="example"><span class="example_lc">v.phr</span><span class="example_en"> voye charche (<span class="variant_code">MO</span> 60); voye dèryè (<span class="variant_code">JR</span>). To send for; faire venir. <span class="example"><span class="example_lc">Man voye cherche de ou trwa pòm dechou kote mo vwazin.</span><span class="example_en">I sent for two or three heads of cabbage from my neighbor. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Limannde ye pou lese li voye chèche so vye neg e li se fe sa li se di. Li parle jiska ye voye dèryè vye neg-la.</span><span class="example_en">He asked them to let him send for his old black man and they would do whatever he said. He spoke until they sent for the old black man. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To throw, toss;</span><span class="definition_fr"> jeter, lancer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Trècha. Machin e galope, le e trèch, le e voyè diri, le e tonmbe la.</span><span class="example_en">A thrasher. The machine is running and thrashing and throwing the rice which falls there. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li t ap voye so lasen dan dolo pou trape pwason. L ape sèmen.</span><span class="example_en">He was throwing his net into the water to catch fish. He was fishing with a net. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lœ rwa balanse li de ou trwa fwa e voye li osi lwon dan flev konm li te pe.</span><span class="example_en">The king swung him two or three times and threw him as far out into the river as he could. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">vòye deyòr </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To throw out;</span><span class="definition_fr"> jeter à la poubelle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo voye sa deyòr. Mo t ole pi sa.</span><span class="example_en">I threw that out. I didn't want it anymore. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 3.<span class="definition_en"> To deliver, deal (a blow, a kick, etc.), strike; donner (un coup de pied, de poing, etc.) <em>♦Tokonné voyé cou tête com to popa? Li lévé so lamain dréte et li voyé on li: -Pam!.</em>Do you know how to strike with your head like your father did? He raised his right hand and struck him, Pow! (<span class="variant_code">T2</span>) •<span class="headword">voye kou pye </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To kick;</span><span class="definition_fr"> donner des coups de pieds.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li danse, li sote, li voye kou pye, men li te pe pa fe pousyè sorti la.</span><span class="example_en">He danced, he jumped, he kicked, but he could not get the dust to come out. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •<span class="headword">voy lamen </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To wave;</span><span class="definition_fr"> saluer de la main.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo voy lamen a kèkèn.</span><span class="example_en">I wave at someone. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vre</span> <span class="pos">adj.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); vrè (<span class="variant_code">MO</span> 60). 1.<span class="definition_en"> True;</span><span class="definition_fr"> vrai.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M p ole leve la vivan s se pa vre.</span><span class="example_en">I don't want to get up from here alive if it's not true. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">M ape rakonte en listwar. Se en listwar vre.</span><span class="example_en">I'm telling a story. It's a true story. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Livié, c'est vrai, mais li fou bin so l'âge.</span><span class="example_en">He's old, it's true, but he doesn't care about his age. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Real;</span><span class="definition_fr"> véritable.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa konè si mo gen mwa en zarb ki vre.</span><span class="example_en">I don't know whether I'll get myself a real tree. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <em>♦Mais, milates! - ce pas plus ein la race que milet cé ein vrai la race..</em>But mulattoes are no more of a race than mules are a real race. (<span class="variant_code">T36</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">vreman </span><em>adv:.</em>(<span class="variant_code">PC</span>). Really; vraiment. <em>Sa se vreman vreman kouiyon, en ? Sa se bet bet net..</em>That is really stupid, isn't it? That is totally dumb. (<span class="variant_code">PC</span>) vroup <span class="pos">onom.</span> <span class="definition_en">Whoosh!</span><span class="definition_fr"> Vrouf!</span> <em>♦Divan vini soufflé vroup! et paillé tou boucanne là..</em>The wind blew, whoosh! and scattered all the smoke. (<span class="variant_code">T7</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">vu</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lavi (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> View, vision;</span><span class="definition_fr"> vue.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vo vi.</span><span class="example_en">Your vision. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo lavi fèb. Mo wa pa byen.</span><span class="example_en">My sight is weak. I don't see well. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vwa</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lavwa (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Voice;</span><span class="definition_fr"> voix.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To va chonje to lavwa.</span><span class="example_en">Your voice will change. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">T ape hele tro fòr. Bèse to lavwa.</span><span class="example_en">You're yelling too loud. Lower your voice. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Momandé li d'ein voix poli, «Comment s'porte vote Excellence?».</em>I asked him in a polite voice, 'How is Your Excellency?' (<span class="variant_code">T38</span>) •<span class="headword">a òd-vwa </span><span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> High (of volume), loud;</span><span class="definition_fr"> fort (en parlant du son). <em>Sa k ap jwe lamisik a òd-vwa?.</em>Who's playing that music so loudly? (<span class="variant_code">BT</span>)</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vwal</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Veil;</span><span class="definition_fr"> voile.</span> <span class="example"><span class="example_lc">GHOST se en moun ki te ne ave en vwal.</span><span class="example_en">A ghost is a person who was bom with a veil. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Vyeu sœr sèrvi toujour vwal e gran rob nwar ou brun.</span><span class="example_en">The old sisters always used a veil and a big black or brown dress. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> •<span class="headword">mèt so vwal </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To take the veil;</span><span class="definition_fr"> prendre la voile.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li voue li-mem. Li mèt so vwal pou èt en sèr.</span><span class="example_en">She took her vows. She took the veil to become a nun. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vwala</span> <span class="pos">prep.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60). There is/are; voila. <em>Mo di ye: vwala, mo pa konen..</em>I tell them: That's it. I don't know. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Alaein bougue grand zoreille, c'est ein milet, anon prend li.</span><span class="example_en">There's a fellow with big ears, he's a mule, let's take him. </span><span class="example_code">(FO T15)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vwatur</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>); vwatir (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Buggy, carriage, vehicle;</span><span class="definition_fr"> boghei, voiture (tiré par des chevaux), véhicule. <span class="example"><span class="example_lc">Nou te pa gen cha, nou te gen en vwati, nou kou la mes.</span><span class="example_en">We didn't have a car, we had a carriage (that we used to) go to mass. (<span class="variant_code">BT</span>) <span class="example"><span class="example_lc">En vwatir se en boge doub. To kapab mèt plis moun andan.</span><span class="example_en">A carriage is a double buggy. You can put more people in it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lidescende so la voitire, et yé pas oua li pendant ein piti moment.</span><span class="example_en">He got down from his carriage and they didn't see him for a brief moment. </span><span class="example_code">(FO T19)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vwayaje</span> <span class="pos">v.intr.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60). To travel; voyager. <span class="example"><span class="example_lc">♦Trouve en gro kalbas, fe en trou don li. To va met mwen don li, e nou va kou vwayaje e nou va fe moun krwa to gen en kalbas ki ka chonte.</span><span class="example_en">Find a big basket, and make a hole in it. You will put me in it, and we will travel and make people think that you have a basket that can sing. </span><span class="example_code">(DU)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vwazen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Neighbor;</span><span class="definition_fr"> voisin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tou mo vwazen-ye, tou partou, plas-sa-la ena tou plas annatour-la, se de blan.</span><span class="example_en">All of my neighbors everywhere, here and all around, are white folks. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo vini rèste isi e mo gen de bon vwazen.</span><span class="example_en">I came to live here and I have good neighbors. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Compair Bouki couri dîné cîté so ouasin Compair Lapin.</span><span class="example_en">Brer Bouki went to have dinner with his neighbor Brer Rabbit. </span><span class="example_code">(T2)</span></span> •<span class="headword">fe vwazen </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To share meat with neighbors after a hog butchering;</span><span class="definition_fr"> partager la viande entre ses voisins après avoir tué un cochon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye se tchwe kochon, e ye se voye moun-ye tou en bout lavyòn. Ka sa-la tchouwe, li voye kote lòt-la, ka lòt-la tchouwe-nou te pel sa vwazen. Fe vwazen.</span><span class="example_en">They would kill a pig and send everyone a piece of the meat. When another one killed [a pig] he would send it to the others, and so on. We called that [fe vwazen]. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vwazin</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Female neighbor;</span><span class="definition_fr"> voisine.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Man voye cherche de ou trwa pòm dechou kote mo vwazin.</span><span class="example_en">I sent for two or three heads of cabbage from my neighbor. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo vwazin toujour gen en ta traka avèk so garson.</span><span class="example_en">My neighbor always has a lot of trouble with her son. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Licouri crié lafamine coté fourmi, femm ' là, voisine.</span><span class="example_en">He went to cry famine at the neighbor lady's, the ant. </span><span class="example_code">(T1)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vwazinaj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Neighborhood, region;</span><span class="definition_fr"> voisinage, région.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To wa, si to rès den en vwazinaj se lantan, to fe de paròl.</span><span class="example_en">You see, if you live long enough in a particular region, you create words. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>Li t'apé vendre tout le voisinage maïs..</em>He was selling corn to the whole neighborhood. (<span class="variant_code">AN</span> <span class="variant_code">T10</span>3); <span class="example"><span class="example_lc">Moun isi li ònèt. Se en bon vwazinaj.</span><span class="example_en">The people here are very honest. It's a good neighborhood. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Cété Michié Rénard, ki té manzé tou poule ké yé navé dan so voisinage.</span><span class="example_en">It was Mr. Fox, who ate all the chickens there were in the neighborhood. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vyann</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lavyann (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); lavyan (<span class="variant_code">CA</span>); vyonn, lavyonn (<span class="variant_code">BT</span>); vyòn (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Meat;</span><span class="definition_fr"> viande.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La sèl vyonn mon koup se sa nou sèrv dan lèstoron.</span><span class="example_en">The only meat that I cut is what we use in the restaurant. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo koup mo lavyann fen pou kwi li.</span><span class="example_en">I cut my meat thin to cook it. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen en lagrosri ki vann lavyann kabri e mo hai lavyann kabri.</span><span class="example_en">There is a grocery store that sells goat meat and I hate goat meat. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Blanche mené dézo dans chaudière, tiens, dans eune piti moment, chaudière té plein bon la vianne.</span><span class="example_en">Blanche put the bones in the kettle, and in a moment the kettle was full of good meat. </span><span class="example_code">(T30)</span></span> •<span class="headword">lavyann hache </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); lavyann ache (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Ground beef;</span><span class="definition_fr"> viande hachée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To fe en pate avèk lavyann hache.</span><span class="example_en">You make pâté with ground beef. (<span class="variant_code">CA</span>) •<span class="headword">lavyann bef </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lavyonn bef (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Beef;</span><span class="definition_fr"> boeuf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye parle, ye kwi en pe lavyann bef poul</span><span class="example_en"> They talked, they cooked up a little beef, and chicken. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <em>♦Ki lavyann frech mapé santi la ? ' djab mannde a so fanm. 'Se lavyann bef to mennen yè la.'.</em>'What fresh meat am I smelling?' the demon asked his wife. 'It's the beef you brought yesterday.' (<span class="variant_code">JR</span>) •<span class="headword">lavyòn gra </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lavyann gra (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Fatty meat;</span><span class="definition_fr"> viande grasse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kèkè ti bout lavyòn gra.</span><span class="example_en">You take several pieces of fatty meat. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">lavyòn kochon </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); lavyan kochon (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Pork;</span><span class="definition_fr"> porc.</span> <em>Komon to fe de graton ? Se lavyòn kochon..</em>How do you make cracklins? It is pork. (<span class="variant_code">NE</span>) ♦Mo <span class="example"><span class="example_lc">connin yé na biscuit en bas tamis la, laviande cochon dans garde manger et ein nomme en bas litte.</span><span class="example_en">I know there are biscuits under the strainer, pork in the pantry and a man under the bed. </span><span class="example_code">(FO T27)</span></span> •<span class="headword">lavyòn mache </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Ground meat;</span><span class="definition_fr"> viande hachée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Se kòm sa to gen lavyòn mache, to moul li.</span><span class="example_en">That's how you get ground beef, you grind it up. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">lavyonn moudi </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); lavyonn moule (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Ground beef;</span><span class="definition_fr"> viande hachée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa se leu moulen. Se sa nou mou lavyonn pour fe lavyonn moudi.</span><span class="example_en">That is the grinder, that's what we use to make ground beef. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="headword">lavyan sale </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); lavyòn sale (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); lavyonn sale (<span class="variant_code">PC</span>); lavyann sale (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Salt meat;</span><span class="definition_fr"> viande salée.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te kònè monje plen lavyan sale.</span><span class="example_en">They used to eat a lot of salt meat. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li vo-myeu lavyann kochon sale ke janbon.</span><span class="example_en">He prefers salt pork to ham. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •<span class="headword">lavyann chevrey </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Venison;</span><span class="definition_fr"> venaison, •<span class="headword">lavyann chval </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Horse meat;</span><span class="definition_fr"> viande de cheval.</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vyèrj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); vèrje, viyèrj (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> The Virgin Mary;</span><span class="definition_fr"> la Sainte Vierge.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vèrje Mari.</span><span class="example_en">The Virgin Mary. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <em>♦BonDjié Seigné, laViége Malie!.</em>Good Lord and the Virgin Mary ! (<span class="variant_code">T3</span>) •Sent Vyèrj <span class="example"><span class="example_lc">proper n.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>); Sennt Viyèrj (<span class="variant_code">ST</span>). The Holy Virgin, the Virgin Mary; la Sainte Vierge. <span class="example"><span class="example_lc">La Sent Vyèrj se lamèr no Sengnèr Jezu Kri.</span><span class="example_en">The Holy Virgin is the mother of our Savior Jesus Christ. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Momonn a Lasent Vyèrj de ote doulèr-la.</span><span class="example_en">I asked the Holy Virgin to take away the pain. </span><span class="example_code">(BI)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vyeu</span><sup>1</sup> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>); vye (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); vyè (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); vyœ (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); vyèy <em>(f.).</em>(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>), vyey <em>(f.).</em>(<span class="variant_code">LA</span>; <span class="variant_code">NE</span>); vyœy <em>(f.).</em>(<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Old;</span><span class="definition_fr"> vieux, vieille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo popa, te en vyœ moun, e mo momon ste è vyœ, marye vyœ.</span><span class="example_en">My dad was an old man, and my mother was old, they married old. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Vyey chwèt-la gen en veri desi so ne.</span><span class="example_en">The old witch has a wart on her nose. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li te si maskarade li te sonble en vye dyablès.</span><span class="example_en">She was so disguised she looked like an old devil woman. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Lontan pase, vye dam te fe kamizòl avèk mòlton.</span><span class="example_en">Long ago, old ladies made slips with flannel. </span><span class="example_code">(ST)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo plu vye frè mouri, e mo gen en frè an vil, epi en lot ki rès isi.</span><span class="example_en">My oldest brother is dead, and I have a brother who lives in New Orleans, and another who lives here. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dantan cilà, navé ein vié, vié cocodri ki té gagné plice pacé cinkant di zan.</span><span class="example_en">In those days there was an old, old alligator who was more than sixty years old. </span><span class="example_code">(T5)</span></span> •<span class="headword">plu vye </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Eldest;</span><span class="definition_fr"> aîné, plus âgé. <span class="example"><span class="example_lc">Ye pa gen traka e plu vye-la, ye pa gen traka e de-sa-ye.</span><span class="example_en">They have no problems with the oldest one, and they have no problems with those two. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">vini vyeu </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To age, get old;</span><span class="definition_fr"> vieillir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Le e vini vyeu.</span><span class="example_en">He's getting old. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vyeu</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); vye (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Husband;</span><span class="definition_fr"> mari.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo vye.</span><span class="example_en">My husband, my old man. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Pèl pa mon to vye, mo mo pa vye.</span><span class="example_en">Don't call me your old man, I'm not old. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Pal, buddy;</span><span class="definition_fr"> (mon) vieux, copain, pote. <span class="example"><span class="example_lc">Se koulè, mon vyeu.</span><span class="example_en">Those are colored folks, old pal. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vyeu</span><sup>3</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); lavyey (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Wife;</span><span class="definition_fr"> femme, épouse.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sila ki lòt bor-la se popa mo vyeu, a mo fom.</span><span class="example_en">The one on the other side is my wife's father. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yégombo vert, mo vieil; cé jordi vandrédi, no va fé mègue.</span><span class="example_en">Make a vegetarian gumbo, my wife; today is Friday, we will not eat meat. </span><span class="example_code">(T6)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Old woman;</span><span class="definition_fr"> vieille femme.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye di'Pel lavyey. '</span><span class="example_en">They say, 'Call the old woman.' (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vyèyès</span> <span class="pos">n.</span> lavyeyes, lavyèyès (<span class="variant_code">PC</span>); lavyeyès (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>). 1.<span class="definition_en"> Old age;</span><span class="definition_fr"> vieillesse.</span> <em>Mo ja vini dan POINT ichka, mo pale ye tou le de mal. Lavyeyès! Lavyey es..</em>I' ve gotten to the point where I speak both of them badly. That's old age. (<span class="variant_code">PC</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Lavyeyès apre prann mon. Mo komanse bliye.</span><span class="example_en">Old age is setting in on me. I've begun to forget. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Old people;</span><span class="definition_fr"> les vieux, vieilles gens.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Tou lavyeyès te la.</span><span class="example_en">All the old folks were there. </span><span class="example_code">(ST)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vyole</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); viyole (<span class="variant_code">PC</span>); vyolèt (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Violet, lavender, purple;</span><span class="definition_fr"> violet, pourpre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En rob viyole.</span><span class="example_en">A purple dress. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen en rob jòn e mo tenn li vyole.</span><span class="example_en">I had a yellow dress and I dyed it purple. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">vyolèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Violet (flower);</span><span class="definition_fr"> violette.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Vyolèt maron se en flè ble.</span><span class="example_en">Wild violets are blue flowers. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Tan yé fini manzé, vié nomme sorti ein caçambo dan so posse, comancé fimé et fé ein gran laboucanne ki té santi larose, zasmin avé violette..</em>When they finished eating, the old man took a pipe out of his pocket, began to smoke and he made a big cloud of smoke that smelled of roses, jasmine and violets. (<span class="variant_code">T7</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">wa</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">gen.</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60); vwa (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>); war (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> To see;</span><span class="definition_fr"> voir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M ole wa si ye ja e komanse.</span><span class="example_en">I want to see if it has started yet. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo jamè yi lokazyon pou wa RICHARD.</span><span class="example_en">I have never had the chance to see Richard. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <em>To wa gro bilding?.</em>Do you see the big building? (<span class="variant_code">BT</span>); <span class="example"><span class="example_lc">Ye jich ape kache parskè ye p ole moun wa ye ape bo.</span><span class="example_en">They're just hiding because they don't want anyone to see them kissing. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To pike mo zyeu-ye, sa fe mo pa kapab war.</span><span class="example_en">You poked out my eyes, so I cannot see. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> <em>♦Tigarçon la ... couché par terre divant cabane la et li oua dans lafente laporte tout ça yé fait dans cabane la..</em>The little boy ... lay down on the ground in front of the house and he saw through a crack in the door what they were doing inside the house. (<span class="variant_code">FO T27</span>) •<span class="headword">fe wa </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To explain;</span><span class="definition_fr"> expliquer.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lès mon fe vou wa.</span><span class="example_en">Let me explain it to you. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •n a wa <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>). We'll see; on verra. <span class="example"><span class="example_lc">N a wa, n a wa. Pa kònen astè-la, ben n a wa, n a konnen lenmdi.</span><span class="example_en">We'll see, we'll see. We don't know now, but we'11 see, we'll know on Monday. (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">'oua boute' </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To get the best of;</span><span class="definition_fr"> l'emporter sur qn.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tooua, dé boug layé, compair Lapin avè Maite Rénard, cé dé canaille, mo gagnin pou oua yé boute, ou ben ya bimin moin.</span><span class="example_en">You see these two fellows Brer Rabbit and Master Fox, they are scoundrels. I must get the best of them, or they will beat me. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span> •to wa <span class="example"><span class="example_lc">exp.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>). You see, you understand; tu vois. <span class="example"><span class="example_lc">Aben to wa, mo momon e mo popa ye te dan SAINT ROSE la.</span><span class="example_en">Well you see, my mom and dad, they were in St. Rose. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">vyen war </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Come see!</span><span class="definition_fr"> Viens voir!</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en poltre di onho lamur. Vyen war.</span><span class="example_en">I have a picture on the wall. Come see it! </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <em>Vyen war isi!.</em>Come over here! (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">wa pa </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To be blind;</span><span class="definition_fr"> être aveugle. <span class="example"><span class="example_lc">An kreòl e di 'li wa pa. Li wa pa. ' An kreol. Men an fronse se aveug.</span><span class="example_en">In Creole we just say 'He doesn't see.' But in French you say 'He is blind.' (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">wa pou </span><span class="pos">v.phr.</span> (<span class="variant_code">MO</span> 60). 1) To search for, look for; chercher. (<span class="variant_code">MO</span> 60) <span class="example"><span class="example_lc">♦Ye tournen pou wa pou li e ye rankontre avek en etranje.</span><span class="example_en">They went back to look for him and they met up with a stranger. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2) To see about; voir à. <span class="example"><span class="example_lc">Nouzòt ale oua pou gen en neta.</span><span class="example_en">We're going to see about getting a job. (<span class="variant_code">MO</span> 60) Conjug, a) an wayan <span class="example"><span class="example_lc">pres.part.</span><span class="example_en">Seeing; en voyant. •<span class="example"><span class="example_lc">An wayan enn chans pou trape li en bon dmen, li di, «Vini trèr mwen et t'a wa to menm. ''</span><span class="example_en">Seeing a chance to get a good dinner, she said, 'Come milk me and you'll see for yourself.' (<span class="variant_code">JR</span>) Conjug, b) <span class="example"><span class="example_lc">vi past,</span><span class="example_en">saw; <span class="example"><span class="example_lc">vit.Ena dei monn ke kra ke euzot vi en dragon me se pa vre. Se just enn imajinasyon. Se pa naturèl.</span><span class="example_en">Some people think they saw a dragon but it's not true. It's just imagination. It's not natural. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> To experience, live through;</span><span class="definition_fr"> vivre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo m pa wa SLAVERY</span><span class="example_en">. I didn't experience slavery. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">wa-tou-di-ryen</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Chamber pot;</span><span class="definition_fr"> pot de chambre.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">wagon</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); wagin (<span class="variant_code">CA</span>); wègon (<span class="variant_code">MO</span> 60). Four-wheeled wagon, especially for transporting sugar cane; wagon à quatre roues utilisé dans le transport de la canne à sucre. <span class="example"><span class="example_lc">Dan tan-la to te ale dekann ave wagon.</span><span class="example_en">In the past you hauled sugar cane with a wagon. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En wagon se kouvèr e ye te sèrvi sa pou chary e dikann. En wagin, li ouvèr, se pou dikann osi, ou pou charye moun andan chan.</span><span class="example_en">A wagon is covered and they used it to transport sugar cane. An open wagon is for cane also, or for carrying people into the fields. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>•Bouki vonn so momon pou trwa bari kouchkouch sou. Li met ye don so wagon a kat chwa1.<span class="definition_en">.</span></em>Bouki sold his mother for three barrels of couche-couche. He put them in his four-horse wagon. [ <span class="example"><span class="example_lc">'wagon '</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">DU</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">waya</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Wire;</span><span class="definition_fr"> fil en fer.</span> (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> Barbed wire;</span><span class="definition_fr"> fil barbelé.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo chimij rete trape dan waya-la.</span><span class="example_en">My shirt got caught on the barbed wire. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">wap </span><span class="example"><span class="example_lc">onom</span><span class="example_en"> Thud, bam! Vlan! <em>♦Li armé so biscaïen, vizé ben, tiré boum; carancro capoté: wap!.</em>He armed his biscayen, aimed well, and shot, boom! the buzzard fell over, thud! (<span class="variant_code">T6</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">wachbot</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); wachbod (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Washboard;</span><span class="definition_fr"> planche à laver.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo te konnen lave ann lavèt, an mo wachbot. No te lave an no wachbot.</span><span class="example_en">I used to wash on a washboard. We washed on a washboard. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">wachman</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Watchman, guard;</span><span class="definition_fr"> garde, gardien.</span> <em>•A la gardien lageole, li trouvé ça bin drole, li dit «Mo aussi, mo fé bal ici. « Et pi le wacheman, yé tombé ladan..</em>To the jail warden, who found that quite funny, he said, 'I too am dancing here.' And then the watchmen got tricked into it. (T 10)</p> |
|
|
<p><span class="headword">wara</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Lament;</span><span class="definition_fr"> lamentation.</span> <em>♦Aïe! zein zens, vini fé ouarrâ pou' pov' St. Malo dans l'embas!.</em>Ah! Young men, come make lament for poor St. Malo in distress. (<span class="variant_code">GC2</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">wawaron </span><span class="example"><span class="example_lc">n</span><span class="example_en"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); wwaran (<span class="variant_code">PC</span>). Bullfrog; grenouille taureau. <span class="example"><span class="example_lc">Se te pa en wawaron, se te en krapo.</span><span class="example_en">That wasn't a bullfrog, it was a toad. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Prens-la li tournen an wawaron.</span><span class="example_en">The prince turned into a frog. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lit'apé 'miser li-même en V écorce ein marais. Ein ouaouaron vini côté li.</span><span class="example_en">He was amusing himself on the bank of a swamp. A bullfrog came up to him. </span><span class="example_code">(BD)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">wanga</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Spell, hex (voodoo term);</span><span class="definition_fr"> sort (sorcellerie). <span class="example"><span class="example_lc">Kan en piti sòr lafyèv tifoid e li te èstropye, ye te di houdou-la mete en wanga desi li.</span><span class="example_en">When a child ended up crippled from typhoid fever, they would say that a voodoo put a hex on him. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Larenne zozos mêté wanga on toi, mo vié.</span><span class="example_en">The queen of the birds put a spell on you, old pal. </span><span class="example_code">(T8)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">wi</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>); we (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Yes;</span><span class="definition_fr"> oui.</span> <em>Mo gen en lòt onkor, wi!.</em>I have yet another one, yes. (<span class="variant_code">NE</span>) <em>♦Ça vapé gardé comme ça? cé vou louvrage ki fo gardé, ou sinon baleine cila a di kichoge à vou do, oui..</em>What are you looking at like that? It's your work you should be looking at, otherwise this whip will have something to say to your back, oh yes! (<span class="variant_code">ME</span>) •<span class="headword">wi wa </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">Yes indeed;</span><span class="definition_fr"> mais oui.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Oui</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">oua, li té chagrin fini quitté in si gran fortine é ein si joli fame com fie lé roi.</span><span class="example_en">Yes, indeed, he was sorry to leave such a large fortune and such a beautiful wife as the King's daughter. </span><span class="example_code">(FO 1887)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">winro</span> <span class="pos">v.tr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> To ted, windrow;</span><span class="definition_fr"> faner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan en gro fre t ape vini, zabitan pran so nom-ye pou vini winro dekare e dekare dikann. Ye kouvèr ye avèk lapay ran apre ran.</span><span class="example_en">When a big cold spell was coming, the landowner took his men to windrow field after field of cane. They covered them with straw row after row. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">wiski</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); wichki (<span class="variant_code">MO</span> 60). Whiskey; whisky. <span class="example"><span class="example_lc">To te bwa wiski, sète pare kòm en bon medikaman.</span><span class="example_en">If you drank whiskey it was just like drinking a good medicine. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <em>T ole en kòtèl djin ou en kòtèl wiski?.</em>Do you want a gin cocktail or a whiskey cocktail? (<span class="variant_code">CA</span>) <em>♦Kan mo sorti, mo té apé karambolé tou koté et mo té samblé ouar plin barik ouski marké 4 JIYET..</em>When I left I was careening from side to side, and I seemed to see a lot of barrels of whiskey marked 'July 4'. (TI3)</p> |
|
|
<p><span class="headword">wistiti</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Any little animal or bird;</span><span class="definition_fr"> n'importe quel petit oiseau ou animal.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Y apé sauté, dansé, pou yé fait plein piti, dipis gros l'éléphant jisqu'à ti ouistiti.</span><span class="example_en">They were jumping and dancing to make a lot of children, from the big elephant to the tiny animal. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">wityèm </span><span class="example"><span class="example_lc">num.ord.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">NE</span>); ouityenm (<span class="variant_code">BT</span>). Eighth; huitième. •wityèm (liv) <span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>); ouityenm (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Eighth grade;</span><span class="definition_fr"> huitième année dans le système éducatif américain.</span>. <span class="example"><span class="example_lc">Anon wa, ondon le wityèm mo te gen jich trez-on la.</span><span class="example_en">Let's see, in eighth grade I was only thirteen years old. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mon titch la ouityenm aprann a lir na disèt an.</span><span class="example_en">I've been teaching eighth graders to read for seventeen years. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">yad</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Yard (measure of distance or quantity);</span><span class="definition_fr"> yard (mesure de distance ou de quantité). <span class="example"><span class="example_lc">Letòf-la sete sen sou la yad.</span><span class="example_en">The material cost five cents a yard. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Kan li te a pe pre san yad distans.</span><span class="example_en">When he was about a hundred yards off. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ye</span><sup>1</sup> <span class="example"><span class="example_lc">def.det.pl.</span><span class="example_en">-ye (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); yen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); -yè (<span class="variant_code">MO</span> 60). The; les. <span class="example"><span class="example_lc">Apre soley kouche, sa te fe nwar e mouch-a-fe-ye komanse soti.</span><span class="example_en">After the sun set, it was dark and the fireflies began to come out. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> REM: Neumann (pp. 56-57) notes that this form is becoming rarer and being replaced by the preposed <span class="example"><span class="example_lc">le</span><span class="example_en">in <span class="variant_code">BT</span>. With a proper name, <span class="example"><span class="example_lc">ye</span><span class="example_en">denotes the person in question and his/her entire family (p. 117). <span class="example"><span class="example_lc">♦Tanpri, pa jete mwen dan zerons-ye dèryè vou baryè-la.</span><span class="example_en">Please do not throw me into the briar behind your fence.' (<span class="variant_code">JR</span>)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ye</span><sup>2</sup> <span class="pos">pron.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); y (<span class="variant_code">PC</span>); yen (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); yè (<span class="variant_code">MO</span> 60 ). 1.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">subj.</span><span class="example_en">They; ils, elles. <span class="example"><span class="example_lc">Ye te pron nouzòt le nwar, ye te biche nouzòt.</span><span class="example_en">They took us black folks and beat us. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Venson, en ti nonm. Ye vyen pa gro, ye pitiye ba.</span><span class="example_en">A dwarf, a little man. They don't get very big, they're short. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Piyé bafré gombo avé douri yé vante plin.</span><span class="example_en">Then they ate up the gumbo and rice until their stomachs were full. </span><span class="example_code">(T3)</span></span> •<span class="headword">ye de </span><span class="pos">n.phr.</span> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Both, the two of them;</span><span class="definition_fr"> eux (elles) deux. <span class="example"><span class="example_lc">Ye de rèt ansanm, ye pa manye, ye janme manye.</span><span class="example_en">The two of them live together, they're not married, they've never been married. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">ye tou </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> All of them, the others;</span><span class="definition_fr"> tout le reste, les autres.</span> <em>Mo te kwa the UNITED <span class="variant_code">ST</span>ATES te pli rich kè ye tou..</em>I thought the United States was richer than all other countries. (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">obj.</span><span class="example_en">Them, (to) them; les, leur. <span class="example"><span class="example_lc">Li dòn yen en ti bren le swar konm sa.</span><span class="example_en">She gave them a little bit at night like that. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo kouzen elve en ta kochon. Li angrèse ye pou vann pou krismis.</span><span class="example_en">My cousin raised a lot of pigs. He fattened them to sell for Christmas. </span><span class="example_code">(ST)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo koup mo janmbon par moso e mo mèt li dan mo bin pou sizonen yen.</span><span class="example_en">I cut my meat and I put it in my beans to season them. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Ahouache, dit Compair Lapin, mo fout pas mal yé, mo plis malin qué yé. Ta oua comme ma rangé yé tout les dé tout a l'haire.</span><span class="example_en">«Pshaw,' said Brer Rabbit, T don't care about them, I'm cleverer than they. You'll see how I'll fix both of them soon.' (<span class="variant_code">FO T1</span>) 3.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">subj.</span><span class="example_en">One, people, you; on. <em>To kone sa ye pèl Vye Djab?.</em>Do you know what they call the Old Devil? (<span class="variant_code">NE</span>) 4, <span class="example"><span class="example_lc">imper.subj.</span><span class="example_en">It, there; il. <span class="example"><span class="example_lc">En bon vèr dolo fre, se bon kan ye fe cho.</span><span class="example_en">A nice glass of cold water is good when it's hot out. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yé fait bien frette.</span><span class="example_en">It was very cold. </span><span class="example_code">(FO T27)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ye</span><sup>3</sup> <span class="pos">adj.poss.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); yœr (<ye lœr), yèr (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Their;</span><span class="definition_fr"> leur.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo NURSE ye, ka ye momon te en montre lekòl.</span><span class="example_en">I babysat them while their mother was away teaching school. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ye te pa gen sèlmon èn lonp pou limè ye mezon.</span><span class="example_en">They didn't even have a lamp to light their house. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Le lanm dolo te si ho, ye kilbite ye pirog.</span><span class="example_en">The waves were so high they knocked over their pirogue. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> REM: The forms with final r are rare, only used by mesolectal speakers. <span class="example"><span class="example_lc">♦Kapitenn-la mennen ye kote ye chanm.</span><span class="example_en">The captain led them to their rooms. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ye-kèn </span><span class="example"><span class="example_lc">poss., adj.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); ye-tchèn (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); ye-tchenn, la-tchèn (<span class="variant_code">PC</span>). —<span class="pos">pron.</span> <span class="definition_en">Theirs, their own;</span><span class="definition_fr"> le leur, la leur, les leurs.</span> —<span class="example"><span class="example_lc">adj.emph.</span><span class="example_en">Their, their own; leur(s) propre(s). <span class="example"><span class="example_lc">Chak tit plas gen yè-tchenn monyèr pou parle, ye parl pa tou parèy.</span><span class="example_en">Each little place has its own way of speaking, they don't all speak alike. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">ye-mèm</span> <span class="pos">pron.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">emph.</span><span class="example_en">Themselves; eux-mêmes. <span class="example"><span class="example_lc">Ye te ramase sa ye-mèm.</span><span class="example_en">They collected that themselves. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> 2.<span class="definition_en"> <span class="example"><span class="example_lc">refl.</span><span class="example_en">Themselves; se. <span class="example"><span class="example_lc">Ye pèl ye-mèm Kadjen.</span><span class="example_en">They call themselves Cajuns. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yé fait in plan pou vengé yé méme.</span><span class="example_en">They made a plan to avenge themselves. </span><span class="example_code">(FO T11)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">yèr</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>); yè (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Yesterday;</span><span class="definition_fr"> hier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li toumen yè.</span><span class="example_en">He came back yesterday. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo gen en bon djab. Mo ete angaje yè.</span><span class="example_en">I've got a good job. I was hired yesterday. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Jean réponde li té connin compter dézefs, qué hier li trouvé quatre et pi dé.</span><span class="example_en">John replied that he knew how to count eggs, and that yesterday he found four and then two. </span><span class="example_code">(T38)</span></span> •<span class="headword">yèr apre-midi </span><span class="pos">adv.phr.</span> <span class="definition_en">Yesterday afternoon;</span><span class="definition_fr"> hier après-midi. cf. <span class="example"><span class="example_lc">apre-midi</span><span class="example_en"><span class="headword"><subentry>•yèr-o-swar </subentry></span><span class="pos">adv.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>); yèr-o-swa (<span class="variant_code">CA</span>); yèr-o-swò (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Last night, yesterday night, evening;</span><span class="definition_fr"> hier soir.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo frè tonbe dan en batay yèr-o-swar.</span><span class="example_en">My brother got into a fight yesterday. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te pa san mo-mèm byen yèr-o-swò.</span><span class="example_en">I didn't feel well last night. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo te gen kolik yèr-o-swa.</span><span class="example_en">I had an upset stomach last night. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">yenk</span> <span class="pos">adv.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); yenkè (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Only, just;</span><span class="definition_fr"> seulement, ne .</span>.. que. <span class="example"><span class="example_lc">Ye pa dou ye pa eg ye yenk pa gen gou.</span><span class="example_en">They're not sweet, they're not sour, they just have no taste. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité gagné nainc vié zaillon anho li.</span><span class="example_en">He only had old rags on. </span><span class="example_code">(T7)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Just, to have just;</span><span class="definition_fr"> venir de.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye pa di'mo jus vini</span><span class="example_en">', <span class="example"><span class="example_lc">ye di'mo yenk vint</span><span class="example_en">' They don't say T just came', they say I only came'. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> REM: Speakers in <span class="variant_code">PC</span> attribute this term to the people on the Island.</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">yenki</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); yenkis (pl.) (<span class="variant_code">MO</span> 60). Yankee; Yankee. <span class="example"><span class="example_lc">Yenki-ye sòti dan no, se sa l di nouzòt.</span><span class="example_en">The Yankees come from the north, that's what they tell us. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yankee la yé pas bon bitin.</span><span class="example_en">The Yankees are not good booty. </span><span class="example_code">(T31)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zabone</span> <span class="pos">v.intr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To subscribe;</span><span class="definition_fr"> s'abonner.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo zabone gazèt e mo reswa li tou le smenn.</span><span class="example_en">I subscribe to the newspaper and I get it every week. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Toumoune bitachion Mitaine Bergé apé parlé pou zaboné pou gaigné vou Méchantabbé.</span><span class="example_en">All the folks of the Mitaine Berger plantation are talking about subscribing to get the Méchacébé. (T 17)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zafèr</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Affair, matter, bargain, thing;</span><span class="definition_fr"> affaire, bonne affaire, chose, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">afèr</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zalimèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); zalimet, zarimet (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Match;</span><span class="definition_fr"> allumette.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li mèt en zalimèt dan gaz e safe dife.</span><span class="example_en">He put a match in gas and it made a fire. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Li limen lakòl ave enn alimet.</span><span class="example_en">He lit the alcohol with a match. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zalon</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Landmark, milestone;</span><span class="definition_fr"> jalon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Vouzote apran jige jordi pou misiré chimin aura bayou; chac quate narpan mété zalon.</span><span class="example_en">You will get a judge today to measure the road near the bayou; every four arpents you will put a landmark. </span><span class="example_code">(T5)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zamand</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Fine;</span><span class="definition_fr"> amende.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Fauvou péhié vin saint souou ma fé vou péhié zamand.</span><span class="example_en">You must pay twenty-five cents, or I will make you pay a fine. (<span class="variant_code">T16</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zamannman</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Amendment;</span><span class="definition_fr"> amendement.</span> <em>♦Naein Kongrelèsmaine ki trivé ça ein ben bon bile, mé li té pair zans koulair té alé craivé fin; ça fé li vautré ein zamanneman pou fé tombé kribice avé lapli..</em>There is a Congressman who found that to be a really good bill, but he was afraid that the colored folk were going to die of hunger; so he voted for an amendment to make crawfish fall with the rain. (<span class="variant_code">T16</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">zamidal</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>); zamida (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Tonsils;</span><span class="definition_fr"> amygdales.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo te gen trant-dez an, mo fe ote me zamida</span><span class="example_en"> When I was thirty-two I had my tonsils out. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zan </span><span class="example"><span class="example_lc">pron., adj</span><span class="example_en"> zon (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>). 1.<span class="definition_en"> Some;</span><span class="definition_fr"> en, quelques-uns. <span class="example"><span class="example_lc">Ina zon ki rapòt en ta.</span><span class="example_en">There are some people who tattletale a lot. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <em>Li komonse fouye le patat. La bouki t ole zon!.</em>He began to dig up the potatoes. Then Bouki wanted some! (<span class="variant_code">NE</span>) 2.<span class="definition_en"> Any, none;</span><span class="definition_fr"> en.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo pa gen zon.</span><span class="example_en">I don't have any. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> —<span class="example"><span class="example_lc">adj.indef.</span><span class="example_en">Some; des, quelques. <span class="example"><span class="example_lc">Na zon dimoun ki ajèt ye rou.</span><span class="example_en">There are some people who buy their roux. </span><span class="example_code">(NE)</span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zanbrasad</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Hug, kiss;</span><span class="definition_fr"> embrassade, baiser, bise.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mais so labouch</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">li si piti, c'est tou jist, camarades, si mo réussi béqué li après quat' zembrassades.</span><span class="example_en">But her mouth is so small, friends, that I barely manage to give her a peck after four hugs. </span><span class="example_code">(T11)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zandrwa</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Place;</span><span class="definition_fr"> endroit.</span> <em>♦Cé on 4 jiyet fédéro fé neg lib dan péhi Martinik; ça cé ein bon zandroi!.</em>It's on a Fourth of July that the Fédérais freed the slaves on Martinique; that is a good place! (<span class="variant_code">T13</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">zanimo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); zalimo (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Animal;</span><span class="definition_fr"> animal.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En volan se pou koupe dufouraj de zanimo.</span><span class="example_en">A scythe is for cutting fodder for animals. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Ena de pis-an-lit k ap sòrti. Zanimo-ye manj pa sa, se anmè anmè.</span><span class="example_en">The dandelions are coming out now. Animals don't eat that, it's very bitter. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Tésemblé comme si tout zanimaux té apé mercié Bon Djé.</span><span class="example_en">It seemed like all the animals were thanking God. </span><span class="example_code">(FO T3)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zapranti</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Apprentice;</span><span class="definition_fr"> apprenti.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En charpontye gen en zapranti. L ape montre li pou fe la chèrpont</span><span class="example_en"> A carpenter has an apprentice. He's showing him how to do carpentry. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Françoèse, to raplé ti boutic la mo té gagnin rue Perdido, dans temps to té vande cala, quand mo zaprenti té Zozo?.</em>Frances, do you remember the little shop that I had on Perdido Street, when you were selling cala and when Zozo was my apprentice? (<span class="variant_code">T31</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">zarèt</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); zaret (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Spike, sharp point (on the fins of a catfish, on a plant);</span><span class="definition_fr"> pointe piquante (sur les nageoires du poisson-chat, sur une plante). <span class="example"><span class="example_lc">So zarèt-ye se pike twa.</span><span class="example_en">The spikes on his fins would prick you. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Avon to konen nètwaye to pwason, ye gen pou kase zarèt. Si to pa kase li, l ap pike twa.</span><span class="example_en">Before you can clean your fish, you've got to break the spikes. If you don't break them, they'll prick you. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zariko</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); anko (<span class="variant_code">PC</span>); zadiko, zaydiko (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Bean;</span><span class="definition_fr"> haricot.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dan jarden no plante dechou, no plante zariko, no plante lamoutard, no plante radi.</span><span class="example_en">In our garden we planted cabbage, beans, mustard and radishes. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo zariko-ye pa ase sezònen.</span><span class="example_en">My beans aren't seasoned enough. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Safe, li kanmanse donnen nouzòt la grenn zariko bouyi pou nou plante.</span><span class="example_en">So he started to give us boiled bean seeds to plant. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> REM: Holmes 1990: 85 says <span class="example"><span class="example_lc">haricot</span><span class="example_en">is a general term for stringbean or snapbean. •<span class="headword">zaydiko nen </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bush bean;</span><span class="definition_fr"> espèce de haricot qui pousse sur une sorte de buisson.</span> (<span class="example"><span class="example_lc">Phaseolus vulgaris humilis</span><span class="example_en"><span class="example"><span class="example_lc">.</span><span class="example_en">•<span class="headword">zariko nwar </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Black bean;</span><span class="definition_fr"> haricot noir.</span> <em>♦[Pou en] pikon, pronn fyel bet ou de zariko nwar e fe en kataplas. Sa atir pikon-la..</em>For a thorn (in the skin), take animal gall or black beans and make a poultice. That draws out the thom. (<span class="variant_code">BI</span>) •<span class="headword">zariko parese </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Bush bean;</span><span class="definition_fr"> espèce de haricot qui pousse sur une sorte de buisson.</span> (<span class="example"><span class="example_lc">Phaseolus vulgaris humilis</span><span class="example_en">. REM: The speaker explains that they are called <span class="example"><span class="example_lc">zariko parese</span><span class="example_en">because they are too lazy to climb a pole, unlike 'pole beans'. •<span class="headword">ariko ronm </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Pole bean, runner bean;</span><span class="definition_fr"> haricot à rames.</span> •zariko rouj <span class="example"><span class="example_lc">n,phr.</span><span class="example_en">(<span class="variant_code">PC</span>); zadiko rouj (<span class="variant_code">PC</span>). Red bean, kidney bean; haricot rouge. <span class="example"><span class="example_lc">Te fe en jarden tou kalte zariko, rouj-ye, blon-ye...</span><span class="example_en">He planted a garden with every kind of bean, red beans, green beans... </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">ariko tann </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Green bean, snap bean;</span><span class="definition_fr"> haricot vert.</span> 2.<span class="definition_en"> Snap bean, green bean;</span><span class="definition_fr"> haricot vert.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Te gen tou zariko nou te ka monje nou te gen li dan jarden-la.</span><span class="example_en">We had all the beans we could eat in the garden. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> •<span class="headword">gran ariko </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> A long snap bean;</span><span class="definition_fr"> un grand haricot.</span> •<span class="headword">zariko vèr </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Snap bean, green bean;</span><span class="definition_fr"> haricot vert.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Enave en kantite zariko vèr o bou-d-ran. Sete dri avèk zariko me o milye enave pa.</span><span class="example_en">There were a lot of snap beans at the headland. It was thick with them but in the middle there weren't any. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zarin</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Nostril;</span><span class="definition_fr"> narine.</span> <em>Èl gen de zarin ovè konm in vach..</em>She has wide nostrils like a cow. (<span class="variant_code">BT</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">zartyèr</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); zartyè (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Garter;</span><span class="definition_fr"> jarretière.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te gen de zartyèr.</span><span class="example_en">They had garters. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">No te gen de zartyè pou tchanbon deba.</span><span class="example_en">We had garters to hold up our stockings. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zèf</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Egg;</span><span class="definition_fr"> oeuf.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">dezœf</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zegret</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); zegre (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Egret;</span><span class="definition_fr"> aigrette.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo wa en zegret.</span><span class="example_en">I saw an egret. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Dibwa-mare se la ou gro-bèk zegre fe ye nik.</span><span class="example_en">In button-bush, that's where the American bittern and egrets make their nests. (<span class="variant_code">CA</span>) •<span class="headword">zegret ble </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Little blue heron;</span><span class="definition_fr"> espèce de héron.</span> (<span class="example"><span class="example_lc">Florida caerulea caerulea</span><span class="example_en">. •<span class="headword">zegret blon </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Snowy egret;</span><span class="definition_fr"> espèce d'aigrette.</span> (<span class="example"><span class="example_lc">Egrettea thula</span><span class="example_en">; Great egret; espèce d'aigrette.</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zela</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Overexcitement;</span><span class="definition_fr"> surexcitation, •<span class="headword">fe le zela </span><span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> To be an eager beaver, be (over)zealous;</span><span class="definition_fr"> faire du zèle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To fe tro le zela kon nou gen la konpayi.</span><span class="example_en">You get overexcited when we have company over. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zendèmnite</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Indemnity;</span><span class="definition_fr"> indemnité.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Maintnant mo oulé vous publié dans vous gazette mo pli responsabe pour statue Miché Kellogg - mo pli oulé personne gagnin droit réclamé moin zindemnité.</span><span class="example_en">Now I want you to publish in your newspaper that I am no longer responsible for the statue of Mr. Kellogg. I no longer want anyone claiming indemnities against me. </span><span class="example_code">(T34)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zenk</span><sup>1</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); zingk (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Kitchen sink;</span><span class="definition_fr"> évier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Dan mo zenk, ena de robinen, en pou dolo cho e en pou dolo fre.</span><span class="example_en">In my sink, there are faucets, one for hot water and one for cold water. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> REM: This word may be the fusion of French <span class="example"><span class="example_lc">zinc</span><span class="example_en">with English <span class="example"><span class="example_lc">sink</span><span class="example_en">or it may reflect the pronunciation of <span class="example"><span class="example_lc">sink</span><span class="example_en">as [siyk] Louisiana.</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zenk</span><sup>2</sup> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); zenyk (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Tin;</span><span class="definition_fr"> étain, ferblanc.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La kouvèrtu sè te fe e du bwa, la ye achte du zenk.</span><span class="example_en">The roof was made of wood, but then they bought tin. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Fèr-blan, se fe an zenk. Ye sèrvi en fey zenk pou kouvèr lamezon.</span><span class="example_en">Tinplate, it's made of tin. They use a sheet of tin to cover houses. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Tin roof;</span><span class="definition_fr"> toit en étain, toit en fer-blanc. (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zepis</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); zepi (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Spice;</span><span class="definition_fr"> épice.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan mo te fe la bisk, dabòr mo mete tou me zepis dan larou.</span><span class="example_en">When I made bisque, first I put all my spices in the roux. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Combination of onions, garlic, sweet pepper and parsley;</span><span class="definition_fr"> combinaison d'oignons, ail, piment doux, et persil.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan y ape fe en frikase, to toufe zepi-ye e to me to lavyann.</span><span class="example_en">When you make a fricassee, you smother your onions and garlic mixture and you put in your meat. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zepouze</span> <span class="pos">v.tr.</span> <span class="definition_en">To marry;</span><span class="definition_fr"> épouser, se marier avec.</span> <em>♦Et ça qué y'en a dé pli drôle, li té même oulé zépouser eine femme blanche et créole..</em>And what is funniest is that he even wanted to marry a white Creole woman. (<span class="variant_code">T37</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">zepron</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); zepran (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Oarlock, mounting in a boat to hold the oars;</span><span class="definition_fr"> tolet (d'aviron), dame (de nage). <span class="example"><span class="example_lc">To gen en skif o en chalon, e to gen de zepron chak kote-la.</span><span class="example_en">You have a skiff or a flat-bottomed boat, and you've got oarlocks on both sides. (<span class="variant_code">PC</span>) 2.<span class="definition_en"> Spur;</span><span class="definition_fr"> éperon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pike chval-la dan so kot-ye e zepron-ye pou fe l ale pli vit.</span><span class="example_en">He stuck the horse in the sides with the spurs to make him go faster. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lapen met li enn pèr zepron e li monte bouki.</span><span class="example_en">Rabbit put on a pair of spurs and mounted Bouki. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Spur (on a rooster);</span><span class="definition_fr"> éperon (d'un coq). <span class="example"><span class="example_lc">Kok-la pike man e so zepran. Se pwazon.</span><span class="example_en">The rooster jabbed me with his spurs. They're poisonous. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 4.<span class="definition_en"> Spike on the fins of a catfish;</span><span class="definition_fr"> pointe piquante sur les nageoires d'un poisson-chat. <span class="example"><span class="example_lc">Ye a kote, ye anho, ye de plas. Sè en zepran.</span><span class="example_en">'Spurs' are on the sides [of the catfish] and on top, they are in two places. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zèr-boutey</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Splinter of glass;</span><span class="definition_fr"> écharde, éclat de verre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li pike en zèr-boutey don so pye.</span><span class="example_en">He got a splinter of glass in his foot. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li lese tonbe mo vaz</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">Enave zèr-boutey tou partou.</span><span class="example_en">He dropped my vase. There were splinters of glass everywhere. </span><span class="example_code">(CA)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">♦Blanche gratté so dos, mais so lamain té tout coupé vié fame la té gagnin verre bouteille enho so dos.</span><span class="example_en">Blanche scratched her back, but her hand was all cut up, the old woman had broken glass on her back. </span><span class="example_code">(T30)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zèrb</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Grass, weed;</span><span class="definition_fr"> herbe, mauvaise herbe.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">lèrb</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zèrbay</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Vegetation, foliage;</span><span class="definition_fr"> végétation, feuillage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En rozo se den en bayou, èna tou kaltezèrbay, tou kalite kichò ki va dan bayou-la.</span><span class="example_en">A reed is in a bayou, there are all kinds of vegetation, all kinds of things that grow in the bayou. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zerison</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Irregularities, bumps on the skin (of a fruit, vegetable);</span><span class="definition_fr"> bosses sur la peau (d'un fruit, d'un légume). <span class="example"><span class="example_lc">SQUASH Kan to kwi lili blan. E li gen de ti zerison anrantour li</span><span class="example_en">A squash is white when you cook it. And it has bumps on it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zerons</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">NE</span>); zerans (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Blackberry bush, bramble;</span><span class="definition_fr"> ronce, mûrier sauvage. (<span class="example"><span class="example_lc">Rubus</span><span class="example_en">spp.). <span class="example"><span class="example_lc">Mo ale ramase demir e mo pike mo lamen an zerons-la.</span><span class="example_en">I went to pick berries and I pricked my hand on the bush. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> ♦ <span class="example"><span class="example_lc">«Men, tanpri, pa jete mwen dan zerons-ye dèryè vou baryè-la. Sa va et tro en move lamò. ''</span><span class="example_en">But please do not throw me into the briar behind your fence. That would be too horrible a death. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zès</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Activities, movements;</span><span class="definition_fr"> activités.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Gazess piti zozo qu'apé fait nique partout.</span><span class="example_en">Look at the activities of the birds making nests everywhere. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zetaj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); jetaj (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Floor, story (of a building);</span><span class="definition_fr"> étage.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To ka BUILD la tanm-la trwa kat zetaj</span><span class="example_en"> <span class="example"><span class="example_lc">Ka mèt moun an-o la ichka trwa kat zetaj.</span><span class="example_en">You can build the tomb up to three or four levels. You can put people in there up to three or four levels high. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Se en lamezon an de jetaj. Li gran.</span><span class="example_en">It's a two-story house. It's big. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zetensèl</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> zetesyèl (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Spark;</span><span class="definition_fr"> étincelle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Si to te mèt tro dibwa andan fòye-la, ye te gen zetesyèl e sa fou lamezon an fe.</span><span class="example_en">If you put too much wood in the fireplace, there would be a lot of sparks, and it set the house on fire. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dipi so pié qui si mignon jusqu'à so gran tignon, tou quichoge, qui en haut mo belle brûlé comm'zétincelle.</span><span class="example_en">From her foot which is so delicate to her big hair bun, everything on my sweetheart glitters like a spark. </span><span class="example_code">(T11)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zetrèn</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> zetrèl (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> New Year's gift;</span><span class="definition_fr"> étrenne.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li dòn man en zetrèl e li di mann bonjou bon lannen.</span><span class="example_en">He gave me a New Year's gift and he told me, «Hello ! Happy New Year!» (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦A lafin mois-ci là c'est temps pou donne zétrenne.</span><span class="example_en">At the end of this month is the time for giving New Year's gifts. </span><span class="example_code">(T27)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zevènman</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Event;</span><span class="definition_fr"> événement.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Moli dan mo labibe tou zévenmen ki rivé on gran jou cilala.</span><span class="example_en">I read in my Bible all of the events that happened on that great day. </span><span class="example_code">(T13)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zigzag</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Zigzag;</span><span class="definition_fr"> zigzag.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Pito marche drwat li t ape fe zigzag. Li dwaz èt sou.</span><span class="example_en">Rather than walking straight he was zigzagging back and forth. He must be drunk. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Mazamé graté zigzag on papié avé plim.</span><span class="example_en">I have never scratched zigzags on paper with a pen. </span><span class="example_code">(T13)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zimaj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> limaj (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Image;</span><span class="definition_fr"> image.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Li te gen en riban kòm en lakrwa avèk en ti limaj tache avèk en nepengn.</span><span class="example_en">It had a ribbon tied like a cross with an image tied to it with a pin. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Yé poignin Saint Magloire, in bon vié négue congo, mo té metté là pou gardé zimage Miché Kellogg, et yé fiche li à laporte.</span><span class="example_en">They grabbed St. Magloire, a good old Congo black man that I had stationed there to guard the image of Mr. Kellogg, and they threw him out. </span><span class="example_code">(T34)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zimans</span> <span class="pos">adj.</span> <span class="definition_en">Immense;</span><span class="definition_fr"> immense.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Moté tandé parlé moun de ein revolution zimmense, mais com mo té fils d'ein baboon mo té pas peur dé laviolence.</span><span class="example_en">I had heard people talk about an immense revolution, but since I was the son of a baboon I was not afraid of violence. </span><span class="example_code">(T38)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zing</span> <span class="pos">int.</span> <span class="definition_en">Zing!</span><span class="definition_fr"> houp-là, hop! <span class="example"><span class="example_lc">♦Et «zing» Lapin partimais li parti trop tard.</span><span class="example_en">And 'zing', Rabbit left, but he left too late. </span><span class="example_code">(T26)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zirab</span> <span class="pos">adj.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Revolting, disgusting, repulsive;</span><span class="definition_fr"> dégoutant, écoeurant.</span> <em>En mouch se zafèr pli zirab ye <span class="variant_code">gen.</span> A.</em>fly is the most repulsive thing there is. (<span class="variant_code">NE</span>) 2.<span class="definition_en"> Miserable;</span><span class="definition_fr"> misérable.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Kan to gen lapikot, sa fe twa grate. To zirab.</span><span class="example_en">When you have chicken pox, it makes you scratch. You're miserable. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zonbi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Zombie, ghost;</span><span class="definition_fr"> zombi, revenant, fantôme, esprit. <span class="example"><span class="example_lc">Li te debout la trankin kòm en zonbi. Li p ap di en parol.</span><span class="example_en">He was standing there quietly like a zombie. He didn't say a word. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦Marila prend ti garçon la pou resté avec li et li té cré li té ein zombi, pasqué li té pas dit coman li té connin ça li té dit..</em>The husband took the little boy to live with him, and he thought he was a zombie, because he didn't say how he knew the things that he said. (<span class="variant_code">FO T27</span>) •<span class="headword">'bals zombis' </span><span class="pos">n.phr.</span> <span class="definition_en">Zombie dance;</span><span class="definition_fr"> danse aux zombis, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">bal zonbi</span><span class="example_en">2.<span class="definition_en"> Witchdoctor, wizard;</span><span class="definition_fr"> sorcier guérisseur; sorcier.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité kouri lékol avek vié kokodri ki té in Gran Zombi.</span><span class="example_en">He went to school with the old alligator who was a great witch-doctor. (<span class="variant_code">TN</span>) 3.<span class="definition_en"> Drunkard;</span><span class="definition_fr"> soûlard, ivrogne. <span class="example"><span class="example_lc">Li pa konen bwa kòm lezot. Li bwa si tèlman labwason li te sanble en zonbi.</span><span class="example_en">He doesn't know how to drink like others. He drinks so much alcohol that he looks like a drunkard. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zonng</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); onng (<span class="variant_code">PC</span>); zong (<span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Nail (of finger or toe);</span><span class="definition_fr"> ongle.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye te rache nòt zyeu, rache nòt zong kom-sa-la, rache nòt zong zòrtey...</span><span class="example_en">They plucked out our eyes, pulled off our fingernails like that, pulled off our toe nails. </span><span class="example_code">(NE)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Caouène pas peur zongles Congo.</span><span class="example_en">The turtle is not afraid of the Congo's claws. </span><span class="example_code">(T32)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Claw;</span><span class="definition_fr"> griffe.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En grif ou enn onng. A</span><span class="example_en">claw or a nail. </span><span class="example_code">(PC)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zonyon</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>); zanyon (<span class="variant_code">PC</span>); zonyan (<span class="variant_code">CA</span>); zongnon, dezònyon, zonyon (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Onion;</span><span class="definition_fr"> oignon.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo fe en rou, ave farin e zonyon, en ti pe lagres.</span><span class="example_en">I make a roux with flour and onions, a little grease. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To koup to fevi. To mèt sa dan chodyèr e de lagrès. To touf li byen, zongnon e tou.</span><span class="example_en">You cut up your okra. You put it in a pot with grease. You smother it well, with onions and everything. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Touso patat-ye, de kann, mai, e zonyon te mennen li en bon pri.</span><span class="example_en">All of his potatoes, his sugar cane, corn and onions brought him a good price. </span><span class="example_code">(JR)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zoranj</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">PC</span>); joranj (<span class="variant_code">PC</span>); zoronj (<span class="variant_code">NE</span>); jòranj (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Orange;</span><span class="definition_fr"> orange.</span> <span class="example"><span class="example_lc">M ape pliche en zoranj</span><span class="example_en"> I'm peeling an orange. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Leu maten mo bwa en vèr joranj.</span><span class="example_en">In the morning I drink a glass of orange juice. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Zoranger té en flére tout Vannée; yavé flére et piti zorange, et zorange mire tout temps.</span><span class="example_en">I'll tell you that the orange trees were in flower all year long, and the oranges were always ripe. </span><span class="example_code">(FO T20)</span></span> •<span class="headword">pye zoranj </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); pye joranj (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Orange tree;</span><span class="definition_fr"> oranger.</span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zoranje</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> joranje (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Orange tree;</span><span class="definition_fr"> oranger.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Lontan pase, no te sèrvi pikan joranje pou fermen no zandouy.</span><span class="example_en">Long ago, we used the thorns from the orange tree to close our andouille sausages. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Derrière la maison yé té gagnin plein zoranger, et nabe yé té si grand qué yé té fait bon nombe.</span><span class="example_en">Behind the house there were a lot of orange trees, and the trees were so big that they made good shade. </span><span class="example_code">(FO T20)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zordi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>); zourdzi (<span class="variant_code">BT</span>); zòdi (<span class="variant_code">CA</span>); zòrdur, zòrdyi (<span class="variant_code">ST</span>); òrdur (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Trash, garbage;</span><span class="definition_fr"> ordures.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Va chte sa don le zourdzi dèriyè la mezon.</span><span class="example_en">Go throw this in the trash behind the house. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Tou di-long o bòr chemen enave en ta zòdi.</span><span class="example_en">All along the edge of the road there was a lot of trash. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Brushwood;</span><span class="definition_fr"> broussailles, brindilles.</span> <span class="example"><span class="example_lc">To gen pou pran en rato pou rakle zordi.</span><span class="example_en">You have to take a rake to rake up the brushwood. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zòrèy</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); òrèy, orey (<span class="variant_code">BT</span>); zorey (<span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); zorèy (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Ear;</span><span class="definition_fr"> oreille.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo zorèy fe mal.</span><span class="example_en">My ears hurt. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Litrape Lapen par so de zorey-ye.</span><span class="example_en">They caught Rabbit by his two ears. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Moldboard;</span><span class="definition_fr"> oreille (d'une charme). <span class="example"><span class="example_lc">Enn chari gen enn orey. Kan to rant dan la tèr konm sa le, le fe la tèr kapote konm sa pou fe ton ran juch en bòr.</span><span class="example_en">A plow has a moldboard. When you dig into the earth with it, it throws dirt to one side to make your row just on one side. </span><span class="example_code">(BT)</span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zòrtèy</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); lòrtèy, zòtey, zotey (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Toe;</span><span class="definition_fr"> orteil.</span> <span class="example"><span class="example_lc">La to gen senk zòrtèy. E to gen en gro lòrtèy, e to gen en ti lòrtèy. E to gen trwaz òt lòrtèy.</span><span class="example_en">You have five toes. You have a big toe and a little toe and you have five other toes. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo bite apre lachèj-la e mo fe mo zòrtèy mal.</span><span class="example_en">I stumbled against the chair and I hurt my toe. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Molainmain yé dipis... la tête jisqu'à zorteil.</span><span class="example_en">I like them from their head to their toe. </span><span class="example_code">(T27)</span></span> •<span class="headword">gro lòrtèy </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); gro zotei (<span class="variant_code">PC</span>); gro zòrtey (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Big toe;</span><span class="definition_fr"> gros orteil.</span> •<span class="headword">zòrtey nèg </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Brazil nut;</span><span class="definition_fr"> noix du Brésil.</span> <span class="example"><span class="example_lc">No te va achte en sak de nwazèt pou kenz sou. Enave denwa, dezalmann, deglann, de zòrtey nèg osi.</span><span class="example_en">We would buy a big sack of nuts for 15 cents. There were walnuts, almonds, acoms, Brazil nuts too. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zouti</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Tool, implement;</span><span class="definition_fr"> outil.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Trenno te sèrvi pour menne le zouti dan l klo.</span><span class="example_en">The sled was used to carry tools to the field. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Moun ki dan la vwazinaj, y ole prète zouti de Jwa.</span><span class="example_en">The people in the neighborhood, sometimes they want to borrow tools. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En chiko tèz se en zouti ye sèr sa andan chan-la.</span><span class="example_en">A stubble digger is a tool they use in the field. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Touprinces yé avé zeine zan pran la basse avé zoutils, couri dans diboi et comancé batte narbe pou fé bato.</span><span class="example_en">All of the princes and the young people took foodstuffs and tools, ran into the woods and started to fell trees to make boats. </span><span class="example_code">(T7)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zozo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Penis, vagina;</span><span class="definition_fr"> pénis, vagin.</span> <span class="example"><span class="example_lc">En zozo, en pin, e to gen en bibit. Bibit se mèm zafè. Se trwa paròl dan enn.</span><span class="example_en">A [zozo], a [pin], you've got a [bibit], [bibit] is the same thing. It's three words in one (i.e. for the same thing). (<span class="variant_code">PC</span>)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zozo</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Bird;</span><span class="definition_fr"> oiseau, cf.</span> <span class="example"><span class="example_lc">zwazo</span><span class="example_en"></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zumilyant</span> <span class="pos">n.</span> <span class="definition_en">Humiliating;</span><span class="definition_fr"> humiliant.</span> <em>♦Oh! oh! ... zidée là trop zumiliante!.</em>Oh! Oh! That idea is too humiliating. (<span class="variant_code">T32</span>)</p> |
|
|
<p><span class="headword">zwa</span> <span class="pos">n.</span> (<span class="variant_code">gen.</span>); dezwa (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); wa (<span class="variant_code">MO</span> 60). Goose; oie. <span class="example"><span class="example_lc">Sa-fe kon le von-d-nòr komonse soufle, le zwa e kanar se pase.</span><span class="example_en">So when the north winds began to blow, the geese and ducks went by. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En mal zwa, en femèl zwa.</span><span class="example_en">A male goose, a female goose. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">En femèl dezwa e en mal dezwa.</span><span class="example_en">A female goose and a male goose. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Leroi li té oulé sauvé so dézoi et li mandé Jean ou pou mené yé.</span><span class="example_en">The king wanted to save his geese, and he asked John where he should put them. </span><span class="example_code">(FO T26)</span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zwazo</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">MO</span> 60; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); lwazo (<span class="variant_code">PC</span>); zozo (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>).</span><span class="definition_en"> Bird;</span><span class="definition_fr"> oiseau.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Zwazo-la e chante dan dibwa-la.</span><span class="example_en">The bird is singing in the tree. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Kèkfwa a onz-èr mokèr-ye ap imite tou lez ot zozo, en pèrdri, en kardinal.</span><span class="example_en">Sometimes at 11:00 the mockingbirds are imitating all the other birds, a partridge, a cardinal. (<span class="variant_code">CA</span>) <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité connin chanté si bien et imité tout zozo si bien qué souvent yé té cré c'était Nita qui tapé chanté dans nabe.</span><span class="example_en">He knew how to sing so well and imitate all the birds so well that often they thought it was Nita who was singing in the trees. </span><span class="example_code">(FO T20)</span></span> •<span class="headword">zwazo bleu </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> 1) Blue jay; geai. 2) Bluebird; rouge-gorge bleu. (Genus <span class="example"><span class="example_lc">Sialia</span><span class="example_en">. •<span class="headword">zwazo flœr </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); zozo flè (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Hummingbird;</span><span class="definition_fr"> colibri.</span> (<em>Archilocus colubris)..</em>•<span class="headword">zwazo paradi </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Bird-of-paradise flower; oiseau-de-paradis. (<em>Strelitzia reginae). Mam te gen en dibwa zozo paradi. Sete vayan..</em>Mom had a bird of paradise shrub. It was beautiful. (<span class="variant_code">CA</span>)</span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zwi</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> Gill;</span><span class="definition_fr"> ouïe (d'un poisson). <span class="example"><span class="example_lc">Pwason so zwi sa to manj pa. Se sa li gen chak kote dan latèt.</span><span class="example_en">You don't eat the fish's gills. It's what he's got on each side of its head. </span><span class="example_code">(CA)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zwit</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> lezwit (<span class="variant_code">NE</span>); dezwit (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); de zuit (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Oyster;</span><span class="definition_fr"> huître. <span class="example"><span class="example_lc">Mo mè mo le zwit, mo mè mo le chevrèt.</span><span class="example_en">I put in my oysters, I put in my shrimp. </span><span class="example_code">(NE)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Mo trape en dezwit.</span><span class="example_en">I caught an oyster. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">De kòkiy de zuit.</span><span class="example_en">Oyster shells. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Dé n'hommes tapé promnain, ain jouau bord la mer. Yé tous les dés ensembe oi ain dézouite parter.</span><span class="example_en">Two men were walking one day by the sea. Both of them together saw an oyster on the ground. </span><span class="example_code">(T24)</span></span></span></p> |
|
|
<p><span class="headword">zyeu</span> <span class="pos">n.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); zye (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">NE</span>; <span class="variant_code">PC</span>; <span class="variant_code">ST</span>); zyè, enn œy, (le)z yeu (<span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> 1.<span class="definition_en"> Eye;</span><span class="definition_fr"> oeil, yeux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Ye gen pou ote mwa en ti kataral dan mo zyeu gòch.</span><span class="example_en">They have to remove a little cataract from my left eye. </span><span class="example_code">(BT)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">To gen zye pli gro ke to vant.</span><span class="example_en">Your eyes are bigger than your stomach. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <em>♦[Pou] mal o zyeto ramas de kayou la grel, e to gard ye don en boutey pou lave to zye-ye..</em>For sore eyes, you collect hailstones, and you save them in a bottle to wash your eyes with. (<span class="variant_code">BI</span>) •ba l œy (bat le zye) <span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To bat an eye, blink;</span><span class="definition_fr"> battre de l'oeil, cligner des yeux.</span> cf. <span class="example"><span class="example_lc">bat</span><span class="example_en">•<span class="headword">fe gro zye </span><span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To look angrily;</span><span class="definition_fr"> regarder d'un air fâché. <span class="example"><span class="example_lc">Fe pa gro zye apre man. Mo kapab fe otan e la batay se pran plas.</span><span class="example_en">Don't look angrily at me. I can do the same and then there would be a fight. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> •fe zye dou (apre) <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>); fe zyeu dou (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> To wink (at), make eyes (at);</span><span class="definition_fr"> faire les yeux doux (à). <span class="example"><span class="example_lc">Fe zye dou apre twa.</span><span class="example_en">To wink at you. </span><span class="example_code">(PC)</span></span>; <span class="example"><span class="example_lc">Li enterèse dan mwa. L ap fe zye dou apre man.</span><span class="example_en">He's interested in me. He's winking at me. </span><span class="example_code">(CA)</span></span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lité lorgnin fille lé roi, et fille lé roi té lorgnin li oussi; pi vini zié dou pa pou zoué, et pi ouzote tandé mouen, yé fiancé en cassette.</span><span class="example_en">He was ogling the king's daughter also, and the king's daughter was ogling him too; then came the winking that was not just joking, and now hear me out, they became secretly engaged. </span><span class="example_code">(T8)</span></span> •frenmen (se) zye <span class="pos">v.phr.</span> <span class="definition_en">To close one's eyes;</span><span class="definition_fr"> se fermer les yeux.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Lœkriminèl frenmen se zye.</span><span class="example_en">The criminal closed his eyes. </span><span class="example_code">(JR)</span></span> •(gen) piti zye <span class="pos">v.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">CA</span>).</span><span class="definition_en"> To be sleepy-eyed; avoir les petits yeux, •<span class="headword">zyè kroch </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">PC</span>); zye kroch (<span class="variant_code">CA</span>; <span class="variant_code">PC</span>).</span><span class="definition_en"> Lazy eye, crossed eyes;</span><span class="definition_fr"> oeil (yeux) qui louche(nt). <span class="example"><span class="example_lc">Li gen en zyè krocho li gen dè zyè kròchèn e garde lòt.</span><span class="example_en">He has a lazy eye, or he's cross-eyed, one of them looks at the other one. (<span class="variant_code">PC</span>) •<span class="headword">zyeu louj </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">BT</span>).</span><span class="definition_en"> Crossed eyes;</span><span class="definition_fr"> yeux qui louchent.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa gad pa vaiyonin fonm èk de zyeu louj.</span><span class="example_en">It doesn't look nice, a woman with crossed eyes. </span><span class="example_code">(BT)</span></span> •<span class="headword">zyeu negwiy </span><span class="pos">n.phr.</span><span class="variants"> (<span class="variant_code">ST</span>).</span><span class="definition_en"> Eye of a needle;</span><span class="definition_fr"> chas.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Mo va hale dufil dan zyeu negwiy.</span><span class="example_en">I'm going to grab the thread in the eye of the needle. </span><span class="example_code">(ST)</span></span> 2.<span class="definition_en"> Sugar cane bud;</span><span class="definition_fr"> bourgeon, oeil de la canne à sucre.</span> <span class="example"><span class="example_lc">Sa se zye ki COME UP ka to plante li.</span><span class="example_en">It is the buds which grow when you plant it. </span><span class="example_code">(PC)</span></span> 3.<span class="definition_en"> Hole;</span><span class="definition_fr"> trou.</span> <span class="example"><span class="example_lc">♦Macaque là té gagnin so latête vloppé dans ein mouchoir bleuen haut so dos ein vié jaquetteet so kilotte li té plein zyeux.</span><span class="example_en">The monkey had his head wrapped in a blue handkerchief, and on his back an old jacket, and his pants were full of holes. </span><span class="example_code">(T36)</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></span></p> |
|
|
</div> |
|
|
|
|
|
<script type="text/javascript"> |
|
|
//const query = document.querySelector("#search") |
|
|
//query.onchange = query.oninput = (e) => { |
|
|
function FindEnglish() { |
|
|
const query = document.getElementById ("findInput"); |
|
|
//const qselector = document.querySelector("input[name=lang]:checked").value |
|
|
|
|
|
const matches = document.querySelector("#matches") |
|
|
matches.replaceChildren(...["(No results)"]) |
|
|
|
|
|
const text = query.value |
|
|
if (text === "") return |
|
|
|
|
|
const regex = new RegExp(" " + text + "[;,]", "i") // case-insensitive |
|
|
|
|
|
|
|
|
const results = [] |
|
|
for (let t of document.querySelectorAll(".definition_en")) { |
|
|
// element t matches query |
|
|
if (regex.test(t.textContent)) { |
|
|
results.push(t.parentNode.cloneNode(true)) |
|
|
} |
|
|
} |
|
|
if (results.length > 0) matches.replaceChildren(...results) |
|
|
} |
|
|
|
|
|
function FindLC() { |
|
|
const query = document.getElementById ("findInput"); |
|
|
//const qselector = document.querySelector("input[name=lang]:checked").value |
|
|
|
|
|
const matches = document.querySelector("#matches") |
|
|
matches.replaceChildren(...["(No results)"]) |
|
|
|
|
|
const text = query.value |
|
|
if (text === "") return |
|
|
|
|
|
const regex = new RegExp(text, "i") // case-insensitive |
|
|
|
|
|
|
|
|
const results = [] |
|
|
for (let t of document.querySelectorAll(".headword, .variants")) { |
|
|
// element t matches query |
|
|
if (regex.test(t.textContent)) { |
|
|
results.push(t.parentNode.cloneNode(true)); |
|
|
} |
|
|
} |
|
|
if (results.length > 0) matches.replaceChildren(... results) |
|
|
} |
|
|
|
|
|
function FindFrench() { |
|
|
const query = document.getElementById ("findInput"); |
|
|
//const qselector = document.querySelector("input[name=lang]:checked").value |
|
|
|
|
|
const matches = document.querySelector("#matches") |
|
|
matches.replaceChildren(...["(No results)"]) |
|
|
|
|
|
const text = query.value |
|
|
if (text === "") return |
|
|
|
|
|
const regex = new RegExp(" " + text + "[.,!?]", "i") // case-insensitive |
|
|
|
|
|
|
|
|
const results = [] |
|
|
for (let t of document.querySelectorAll(".definition_fr")) { |
|
|
// element t matches query |
|
|
if (regex.test(t.textContent)) { |
|
|
results.push(t.parentNode.cloneNode(true)); |
|
|
} |
|
|
} |
|
|
if (results.length > 0) matches.replaceChildren(... results) |
|
|
} |
|
|
|
|
|
function FindExamples() { |
|
|
const query = document.getElementById ("findInput"); |
|
|
//const qselector = document.querySelector("input[name=lang]:checked").value |
|
|
|
|
|
const matches = document.querySelector("#matches") |
|
|
matches.replaceChildren(...["(No results)"]) |
|
|
|
|
|
const text = query.value |
|
|
if (text === "") return |
|
|
|
|
|
const regex = new RegExp(text, "i") // case-insensitive |
|
|
|
|
|
|
|
|
const results = [] |
|
|
for (let t of document.querySelectorAll(".example_lc")) { |
|
|
// element t matches query |
|
|
if (regex.test(t.textContent)) { |
|
|
results.push(t); |
|
|
} |
|
|
} |
|
|
if (results.length > 0) matches.replaceChildren(... results) |
|
|
} |
|
|
</script> |
|
|
</body> |
|
|
</html> |